장음표시 사용
251쪽
tas illas plantarum myriades, quae illuc sunt conquisitae per incredibilem molestiam, curam Mimpensas, is solummodo videret plantas has cum foliis viridibus, floribusque diversicoloribus, ut in ipsi terra. Num is ure meritoque hortum adspexisse dici posset Aut si quis introiret in Mu-seum objectis naturae, rarissimis animantibus Xoticis, in Vitris, spiritu in repletis, conservatis locupletissimum, ille solummodo adtenderet adpellucidum illum spiritum in vitris nitidis limis, corpus aliquod inibi pendens, videret; sed quodnam illud corpus esset, non curaret num is, qui tantam curio statem homini tam rudi monstrare voluit, finem obtineret intentum aut num spectatorcsset dignus vi credo. Hic in memoriam mihi revoco, quomodo . Pr es auditores suos aliquando , adsequata satissimilitudine dum Insecta demonstraret, ad adtentionem excitare voluit Fabulam similitudinem scit quandam narrabat de septem Sapientibus Graeciae, qui congregati aliquando fuerunt Athenis; tum unusquisque illorum maxime notabile illud prodigium, quod a Creatore in orbe Viderit creatum, narravit. Unus illorum tum altiora petiit, proposuit Astronomorum sententiam de stellis fixis, quas scit omnes Soles esse crediderunt, qui Planetas suos haberent, qui terras constituerent, plantis .animalibus instructas. Supplicando itaque a Jove contendere decreverunt, ut Veniam ipsis concederet Lunam adeundi, per tres un- taxat dies, ut miracula ipsus ibi Viderent, illaque postea hominibus narrarent. Jupiter ipsis veniam non solum concessit, sed justi etiam, ut in monte quodam sat alto congregarentur, e quo nubes illos in locum intentum abduceret.
Socios sibi adjun runt electistimos, qui se adjuvarent in describendis , depingendisque objcetis
252쪽
naturalibus. Venerunt quoque ad Lunam, prorsus defatigati, ubi alatium optime instructum invenerunt, in quo hospitarentur. Postridie, ex itinere defatigati, ad seram meridiem in quiete manserunt, tum adhuc debiles, sese recreare incipiunt epulis delicatissimis, quae illis jucundissime
tum sapiebant, unde etiam nimis capiebant. Per fenestras solum hoc die respexerunt incomparabilem hancce terram, foribus pretiosissimis ornatam, qui soli obUersi Valde coruscabant. Audi verunt quoque insignes avium garrulorum cantus, ad cram vesperam. Altero die mature admodum surre Xerunt e leetis, ut observationes suas instituerent, sed tum regionis hujus puellae pulcherrimae illos invisura Venerunt, illosque rogarillat, ut primum se refocillarent, ex delicatissimo cibo potu, Viresque colligerent, antequam labori molesto se exponerent. Cibus hic opipartis, Vina admodum dulcia, venustas harum virginum hospites hos Sirenum instar capiebant. Concentus musicus eleganter compossitus sese insinuavit juniores saltare incipiunt, gaudio adfici, adeo ut tota dies in conversiatione cum Virginibus his tereretur, Usque dum illi, qui in contignatione inferiori habitarunt, superioribus delicate vi Ventibus invidi, strictis gladiis adscenderent, equum justumque partituri. Irritatos hos reprimere tentabant aetate proUectiores, promittentes, quod postridie , antequam aliquid sibi proponerent, rem hancce formaliter in judicium ducerent,eX plorarent, dijudicarentque aes omnem justidie is haec consideratur atque componitur, tum accusationes, instantiae, Xceptiones & judicium ipsum illos occupat per totum diem Aque dum celeris abitus edictum promulgatur. ReVersos jam hos in Graeciam, tota sere Regio adiit,
253쪽
ut audirent mirabilia illa sibi enarrari, quae in Luna instruxit Iupiter. Aliud tum non viderunt hi
in hacce Regione, quam terram viridem, floribus mixtam, arborumque ramos avibus garrulis repletos quinam Vero flores, quaenamque aves, plane
ignorarunt. Unde quasi ludibria' indigni hospites sunt excepti. Si jam adplicatio fiat fabulae hujus, ad praesentis aevi homines, magna sane inde resultabit similitudo. Per hosce dies indicat fabula
tres nostras aetates, quomodo scilicet in primari tenera juventute nimis debiles mus ad rite scrutandum opera Creatoris, sed illud tempus in otio, luxuria lusu conteramus. Quomodo homines in secundas virili aetate occupati sint in sede figenda, in nubendo, in liberis educandis, inque Opibus comparandis ad familiam sustentandam tandem tertias aetate ingravescente quando pes quasdam comparaVerunt, quomodo litibus & processibus, posse . sones suas tangentibus, accumPlentur. Atque sic illud saepe per totam vitam minime considerant mortales, ad quod Creator sapientissimus illos destina-Vito quare in mundum introducti sint. g. IV.
In corporum naturalium scrutamine Vulgus adeo non admiratur maxima animalia, arbores plantas mineralia & metalla; sed quam primum cognoscit aliquem minima corpora perscrutantem, Ut insecta & conchylia, gramina & muscos, particulas terrea sin petrificata, illud quas inutilem curiositatem respiciunt. Et quando vident quendam cupidum rerum naturalium Xterarum regionum, Uae apud nos non inVeniuntur, illorum admiratio geminatur se duplicem nobis opponere gladium opinantur cum scilicet non tantum praesentia inquiramus objecta, quae nobis minus sunt utilia, sed etiam absentia, quae assequi vix valemus. redunt namque
254쪽
que illa omnino post derelinqui, haec illis tantum usui estis, qui illa possident. Ut itaque clari O-
rem conceptum harmoniae itilitatis harum rerum assequamur, necessum esse puto, communia magis percurrerin, Ut quisque inde elicere queat in ceteris objectis utilitatem Historia Naturalis.
Omnia corpora vel in alimentum, vel in ridibtinam creata esse arbitrati sunt veteres, adeo ut circa utilitatem corporum naturalium semper quaereretur, num utilia essent esu, vel num morbum quendam profligarent, Vel etiam, quot virtutibus medicis
hoc vel illud gauderet Et si quae iam planta aut
animal quoddam ad haecce praedicamenta reserrinequiret, illud ut inutile linquebatur. Verum quidem est, utilitatem quandam immediatam sat mul- . torum corporum nobis adhuc esse ignotam, mediate tamen omnia nobis esse longe utilistima merito suspicamur. cenum, quod tempore aesti Uo conquirunt homines, ventriculo humano immediate usui quidem non est, sed mediate est illud res maximi ponderis, ut alimentum pecorum, quo illa postea immediate nobis prosint Aphides minimet, ramis arborum' plantarum insidentes, nobis quidern minime utiles judicantur, sed illae devorantur a larvis
Muscarum, Coccinellaraim, emerobiorum c. quae
nec nobis usui esse videntur, ast haec in alimentum cedunt Passeribus insectiooris, qui non tantum cantu suo suavissimo nos delectant, verum etiam esca nobis sunt delicatiss1ma. Urtica est planta, quae a quadrupede quodam domestico Vix editur Iter. Scan. p. s.). Naturae tamen Conditor illi plura imposuit Insecta alenda, quam ceteris herbis fere omnibus. e. g. Papiliones, aula Sue e. 77S 776, 777. Phalaenas, 8IS,l82I, 833 855, 872. Curculionrm. S9.
Cimiceml 653 Germetem, Oa. c. quae Omnia illam
255쪽
illam totaliter exedunt,' haec dein avibus insectivoris esca sunt, quae e urtica immediate se sustentare nequirent. Vermes minimi quatici, illique haud pauci a majoribus deglutiuntur, majores illicibus sunt piscibus' avibus aquaticis, illique nobis praeter hoc, quod ex his plumas habeamus molles' calefacientes, quibus corpora nostra fovere novimus contra externas qua SVis injurias. Dies prius, quam exempla mihi deficerent, si numerarem immediatas omnes utilitates, quae mortalibus contingunt e animalibus atque plantis contemtissimis, ut vulgo putatur. g. Ι. CONCHYLIA, quae a curiosis naturae scrutatoribus in Musea rerum naturalium colliguntur, Una cum Coralliis longe di Uersarum specierum, multi ut vanam curiositatem aestimant, quas nec ad alimentum, nec ad medicinam inservientia; sed si haec non videres, quam infinite multa ex operibus Creatoris vere heroicis tum tibi essent incognita Quisnam sana mente praeditus in admirationem non rapitur maximam, quando videt, aturae opificem tam innumera abscondi me objecta in abis maris illaque maxime mirabili colore, figura mechaniis constructa, adeo ut ne unicum quidem somniari valeret homo, nisi illa adspicere licitum esset Si introieris in Palatium quoddam regium, ibique adspexeris parietes omnes pretiosissimis speculis, tapetriis, picturis, sculpturis aliisque ornamentis ornatos, nonne admirationes oblectamento captus inde fueris Eodem modo etiam globi hujus pulcritudinem intueri debemus. Tempus, charta non permittunt, ut unum quodvis conchylium jam describam, unum untaxat Xempli loco adferre lubet, scilicet: CYPRAEA marginata nodosa Rumph. t. 39. f. Argenviti t. 2I. f. L. Petio gaz. 97. t. 8.est
256쪽
est parvum conchylium, nucis corylini instar, quod in insulis Mai divis a feminis plerumque colligitur, dum scit. Vadando ad littora maris illud sollicite
quaerunt, illudque adeo copiose conquirunt, ut triginta imo quadraginta naves inde quotannis ad Africam, Bengalam & iam hocce conchylio repletae, transportentur, adeo ut in locis nominatis magna palatia his conchis impleta inveniantur, utque res pretiosissim γ' conserUentur. Hoc namque conchylium ibi sicut nummi aure Margente apud nos Valet, illoque omnia sunt venalia, immo homines, qui
ad servitutem emuntur, codem sol ntur. Ut re-
eam, quod alia conchylia apud alias gentes usui sint ut cornua in sacrificiis, alia ut vasa pro lavacris, alia ut pocula, alia ut thecae, aliaque loco artificiorum caeptilium, quae longe superant ingeniosa artificum opera. PETRI FIcATA , quae de innumera deprehe duntur, specie structura atque arietate diversi, a naturae curiosis effodiuntur anne haec etiam uia: vanae curiositate: non credo. Observamus enim
in montibus nostris animalia, Conchylia, Conchas Coralliaque rarissima atque in lapidibus, balsa noveluti in ita, quae jam is tota Europa frustra quaesiveris viva. Illa solum, occasionem tibi subministrare queunt, aliis tacentibus, in prisca tempora
retrospiciendi, ac formam terrae antiquam, ejus incrementum metamorphosin considerandi. Est hoc argumentum sat amplum, quq totum quoddam requirit volumen ad sui explicationem. Utilitas Ferarum Oium Rapacium , quae G2CO-nomiae nostrae privatae multum nocent, haud plane nulla est, quae tum primum a nobis obser Uaretur, si apud nos exstirparentur tum namque illas libenter redimeremus magnis pecuniarum summis. Cum
parva illa Cornix e Uirginia expulsa esset, idque iumtu multarum auri tonnarum, incolae ejus Regio-
257쪽
241nis illam libenter redimere Voluerunt duplo pretio, ut nobis narravit D. Profest . alm. Et Vultures in Cairo, urbe AEgypti, praemium quotannis' quovis die consequuntur, ut ibi maneant, sicut B. Doc . Hasset quis descripsi in Actis Soc Reg. Scient. Stockh. 7s I p. 96 seq. Hae fcrae omnes orbem cadaveribus mundant, ut saluber iitidus Vadat, illaeque proportionem debitam servant inter
Animalia, ne unum genus omnia Xedat.
Putat Vulgus, forte dicere audent illi, qui supra Vulgum superent Muscos V Mol a legat, cui oliud non reppetit ne sitim. Quasi significatum Vellent, indagationem plantarum minimarum, minimorumque insectorum homini ratis nati minus ellenecessariam. Ad Muscos' plantas minores quod adtinet, concedo quidem, auctoritatem illa reliquisse fere intacta ad finem seculi proXirne praeterlaps, ast vero fere complevisse Muscorum Historiari per Dillenium, intra dimidium hocce seculum. C. Boubinus perpaucos muscos sibi notos habebat, D lienius vero sexcentos. Hic in desesiis labore dissicillimam numerosissimam provinciam Historipe Naturalis expedivit; sed: Cui hono communiter quaeritur. In me quidem 'am non suscipio demonstrationem utilitatis musci cujuscunque plane diVca spe, licet Deus . . natura nihil frustra creaverit. Posteros tamen tot inventuros fore utilitates ex muscis auguror, quot e reliquis vegetabilibus ; idque illis inductus rationibus, quod nos, post cognitam jam Muscorum cientiam, plurima nacti sinus experimenta, unde illorum utilitatem
bagnum palusere profundas paludes impletuligine, Messicit, ut illae olim evadant laetissima prata, Uze prius erant stagna profunda. Ex hoc etiam spatia inter cespites paludum implentur, ut vim ejus medicam Repellentem reticeani. Nunc etiam
258쪽
tursa hujus loco ligni in foco usurpatur in multis provinciis & Metallicolis hodie receptum apud nos est, ut illud in carbones ope ignis con Uertant, in osti cinis suis metallicis illud acrimoniam urinae ab infantibus apponis tollit, dum illis substernitur
in cunis. χα tockh. 74O. P. 42 I. Fontinalis antip) retica contra indolem omnium muscorum, in soco utilis est ad parietes a vi ignis liberandos. Itin Scan. p. 2D. Pol) trichum vulgare Lapponi est lectis in desertis sat commodus. Illud plurimas nostras progigni cespites illudque usurpat Ursus in hiematione sua.
L3copo cium claOstium usurpatur ad storeas in pavimento conficiendas Lyco podium complanati fulvo tingit colore. Lycopodium Selago pellit pediculos de pecoribus, fortiter purgat. Itin. Oel. p. 28, Mirium fontanum, fontes frigidos commonstrat. H pirum proliserum terram tegit in umbrosis locis, ubi nullae alia crescere possunt plantae. t.
H priam parietinum usurpatur ad rimas parietum obstruendaS.
Hapua θ' raa omnia terram operiunt, Ut semper Virescat, nec nuda existat, quemadmodum in Fagorum lucis, in India utriusque sylvis Lla
conservant minima plantarum semina per hyemem; Operiunt radices plantarum, ne per hyemem rigescant; hortulant illa tempore autumnali colligunt, ut inde plantas suas a frigore conservent ab avibus leguntur ad nidos exstruendos crescunt praeterea in terra omnium sterilissima, tandem putrescunt, subtus contabescendo, atque sic fundamentum sternunt primae fertilitatis terrae. B lim
259쪽
243Bioum 3noides investit scopulos in Alpibus frigidissimis. Mnium Vrometricum siccitatem et humiditatem
Bi Forum quaedam species alpes tegunt, aliae paludes, quaedam in pratis humidis utiles sunt, quaedam nuda investiunt arva, lapides usedam .rupes operitini, quaedam trunco caudices; hae omnes hyemis Vehementiam ferunt, quando plurima alia pallent vegetabilia.
Ad LICHE g quod adtinet, nec illi minoris sunt usus, illorum namque diversi pulcre tingunt. o. g. occella pretiosismum Rubrum dat colorem, Acis . Soc Reg. Scient. 17 2. p. I. cujus siccedaneum est Lichen inrtareus. Praeterea Lichenes '-gius, omphalades, ceteri, rubrum etiam a stant colorem luteus color obtinetur ex Lichenibus croceo, uri ermo, vulpino Sc. Nullum certe est dubium quin plurimi colores ex hisce Algis inveniri queant successu temporis. Si respiciamus ichenum vim agendi interne in corpora hominum, sane non illa est vana. Namque Lichen vulpinus, maXimum est Ucnenum Lupis. It Scan. p. 4O. Lichen naei latus usui est in Tussi convuls1Ua Lichen jubatus in .XUlcerationibus cutis. Lichen omphalo es in Haemorrhagiis istendis. Lichen aphtofus in Aphtii contra Vermes. Licheneanivit in Hydrophobia&Rabie Licheptam pulmonarium in Phthis curanda usum praestare noVimus. Usus reliquus Lichenum Oeconomicus nec plane temerarius est scilicet Lichen angiferinus dat alimentum Rangi seris lautissimum, ex quibus tota quanta Oeconomia apponum dependet, unde multa millia hominum sustentantur. Hicce Lichen loco
260쪽
faeni reliquis quoque pecoribus datur a populis
Nortandi cis Act. Soc Reg. c. 742. P. I 3. CZ-prarum delicis etiam Lichenis quaedam species sunt. Sylvae sterilissimae, ubi nullae aliae crescere possunt plantae, nobis praebent Lichenem uelandicum, qui tempore famis in panem pulmentumque converti potest. Act. Soc Reg. c. 7 42 p. IS4. Licheu
prunafri in pulverem cyprinum poudre contunditur. Lichen pustulatus, in terrimum pigmentum tusche converti potest. Lichenes minimi leprosdicti, nuda tegunt rupes, illas reddunt jucundas, atrae humi prima sunt origo, consequenter primus gradus egetationis. Ecquis itaque dicere posset, horum cognitionem esse inutilem PUNGI neque sunt Vegetabilia plane contemnenda Scilicet quidam fungus semper in Amputationibus iaemorrhagis usurpatur, istius quidam in Haemorrhagia arteriarum tanti nuper aestimatus cst, ut inventor hujus remedii praemium inde reportavit. Tubera' Phalli juscula reddunt delicata, communiter in mensis Magnatum adhibentur. Multi fungi a Russis, aliarum nationum incolis edeuntur, at multi illorum venena sunt lethalissima homini, adeo ut huic errores in scientia non sim committendi, periculo vitae. Quidam Fungus muscas tutissime pellit, scit Agaricus muscaritis. Idemque est inter tutissima media, hucusque detecta Cimices domesticas necandi it secari. 43O. Atque sic horum notitia hominibus summe est necessaria.
Nec RAM1NA vilioris sunt pretii, quae praecipuum dant alimentum .scenum pecoribus. Phalaris arundinacei, ad tecta tegenda inservit.