장음표시 사용
271쪽
alphabeticas nosse, illas in syllabas conjungere, dictionesque intelligere , non est solida quaedam
eruditio, summe tamen necessaria est, si doctusci adere cupias ita quoque characteres' nomina rerUm Usim, quo carere nequis, praestant in Historia naturali rite addiscenda. Invenimus plurimas curiositates partim, partim utilitates in peregrinatorum diariis, de his vel illis animalibus, plantis& lapidibus eorum autem observationes nulli usui nobis esse queunt, quamdiu corpora illa ad distinctas species reserro ignoramus, ut illas Systemati inserere queamus, & sciamus tum, quod ista curiositas huic vel illi objecto competat, quando illud videre nobis contingit. g. XV. Si jam homo creatus est in laudem sui Creatoris; si Summum Numen sese patefecit hominibus
per reVelationem, atque per res creatas si omnes res creatae, singulari quodam constant mechanismo, prorsus admirando si denique omnia creata sunt in usum hominis, adeo ut nihil habeat sibi uti id in globo terraqueo, exceptis elementis, prpeter res naturales tum eadem sene ratione quaeri potest; cui bono res inedam alia creata est, ac cui bono est
homo δ Quia Sapientissimus ille Conditor nihil nisi
in certum finem seu cuidam bono creaUit. Ignorantia facit, ut saepe nesciamus, ad quodnam utilis sit res quaedam; sed ideo impium sane est dicere, Creatorem fecisse quidquam frustra, quum mnia hona sint, quo creaUit. Gen. I. I.
272쪽
V falsae 732. Oemb. 7. B. S. uo detrimenta inconstans illa vivendi ratio, res novandi studium prorsus continuum, geneti humano , ac Europceis p cipue gentibus adferat facile quisque perspicimus;
tot se malorum species os urunt, ut Verba tandem deficerent singula enumeraturum. Quis enim ignorat, vanitati adeo mancipatos esse mortales, ut tamquam t. ocissimo tyranno turpem ei serviant servitutem vel potius ruptis licentiam hominimicarceribus, Yίena Omnia, quae a quum lonestum imponit, mordere ac respueret Conferat quis mores nostros ipsi naturae adversantes, cum antiqua ingenua inplicita te, statirn quanta onera cervicibus suis imposita velint miseri hujus sevi homunciones, deprehendet Ciborum Drsaratus nil
nis luxus est pretiosa illa CONDrMENTA, ex Indiis adportata, nobisque frequentissima, Veseribus erant ignota; SACCHARUM ipsis non erat,
273쪽
nis unicum illud Tabaxir, quod in I Urmacopoliis reserVabatur jam apud opulentiores his dulcis
hujus materiae, quam Salis, consumitur. Doliariani oderi in VINIS, X toto terrarum orbe conquisitis abundant; nam, quae mittunt Vicinpe Europae regiones non sussciunt; aderae, Canariis insulis, terrisque Capiti Bonae spei adjacentibus debiti liquores in nostros usus convertuntur. Ex Asa petimus ex America tim Potus indici O
CHOCO ADA, quorum Vel nomina Veteres latebant, nobis sint gratisimi Vernaculos enim parta n bes quin fastidiamus. Ut taceam ABACUM, cujus notitia ac usus dudum apud nos invaluit SPIRITUM VIX recentiorum temporum esse inventum nemo ignorat. VESTIMENTORUM mutationes infinitas frequentissimas, non fine admiratione simul atque indignatione conspicere licet, ut tot estium formas, tot amictus rationes, saepissime ridiculas, Parisiis unquam Xcogitari, aut inde tanquam ex sede consuetudinis primaria, ut pulchritudinum sonte inexhausto emissas recipi ab alienigenis Vide, moleste seras. Lintea vestesque pelliceae, nostro climati optime accommodatae, nobis displicent. BOMBACIS pappum ex Oriente petitum, lar: lentaque Jnensis is ius HALAE nemini non arrident. DOMICILIA
nostra, mirum quantum a Veteri illa ardis candi ratione, loci uti lue naturae conformi recedant Partes Europa Boreales Meridionalibus stimilantur pavimenta lapidea, fenestrae latiores, aulaea ex ultilliis indiis adducta, aliaque Vana Ornpmenta, fastu seculi congrua, uspiam non Occurrunt. Neque cro corporibus nostris parcimus, aspernantur scilicet vani homines habitum naturalem, atque ideo artis gyn anasticae magistris formandum tra
dunt uel se a primis inde incunabulis, varii ge Tom. III. R eris
274쪽
neris colobiis constringuntur, ut junceae, qui seculi genius est, evadant. Uterum maternum Vix reliquimus, antequam depravata nos excipit consuetudo, atque etiam id ipsum, quod natura concessum nobis voluit, denegat; LAC nempe maternum, hoc temerariori consiuio, quod nec Balaenae, nec immanissimae Leaenae, aut Tigres ubera nuper a se in lucem editis subtrahunt. Dolendum omnino, tam late hoc malum inter homines serpsisse,
ut matres, quae vel minimum sibi supra vulgus sapere videntur inglorium sibi ducant, propriis infantibus proprias mammas porrigere. Quare non inutilem prorsus operam praestitur nobis Videmur, si quaedam huc pertinentia ex regulis dite teticis adferamus. Consuetudini jamjam stabilitae bellum non indicimus, neque vero eandem penitus sublatum iri sperare licet atqui si forte quibus ansam praebuerimus deponendi praejudicia, voti nos compotes factos judicabimus.
Confirmat Xperientia, mammas puerperarum intumescere, dum foetum maturum esse constat,
statim ac excussi is est infans, incipit uterus se contrahere, atque deposita sensim crassiori pulposia
substantia, evadit tenuior ac tandem fere membraneus, quo facto humores uterum petentes Uersus mammas repelluntur, quae idcirco post biduum, cum horripilationibus aperiuntur producunt lac illud cum sanguine commixtum, quod Col strum nuncupamus, cujus crassis ac proprietas a lacte puro, ipsi succedente, multum differt nam igni admotum coagulatur, non secus fere ac vi albu-men adsumtum denique purgandi vim exserit. Infans, noUem mensium spatio, in utero materno,
intra Chorion omnio inclusus,' instar pulliunalbum ine suo natantis, nutrimentum per os a liqUO-
275쪽
centam uterinam tanquam ex Vitello, dum ope funiculi umbilicatis ipsi infunditur sanguis maternus; Xcrementa autem eliminare non potest priusquam libero expositus aeri, respiraVerit unde fit, ut ex memorato album ine in intestinis scelus generentur bi de tenaces ac nigrae, velut picti quida tenax, ure medicis Meconium dicuntur, post partum Xpellendae. Alma rerum mater, a tura, infantem adVersus omnes elementor in injurias, quibus, relicta sede prima, Xponitur, optime munivit Contexit nimirum corpusculum pituita crassiori,
ne fibrillae .papillulae tenelli, quid detrimenti capiant oculis intus pretesidio est tunica Halleriana,
ne visui noceant subito supervenientes radii solares; Aures penitus sunt clausae, ne soni Vehementiores membranis tympani Vim inserant Naribus non deest sua intrinsecus pituita, ne graveolentia olfactum nimis feriant Liquorem denique nutrimento recens nato destinavit longe optimum, qui facillime hauriatur, omni acrimonia destituatur, optime nutriatae digestu haud dissicilis sit quae proprietates singulae lacti materno competunt Ast summopere videndum, ut antequam nutrimentum recipiat infans, primae viae meconio dicto Xonerentur, quod retentum degenerabit in matricem ac scaturiginem plurimorum morborum chronicorum, quales sunt
Tormina, Hectica puerilis, Scabies, alii, quorum exempla in medicorum scriptis passim Occurrunt. Εjusmodi autem purgans , quod infanti nec est rium contendimus, malo ipsi opponi & subjecto adprime convenire debet; quocirca sit, a formae liquidae ho sufficienti constans vehiculo .pingue, Ut tenacitatem me conii dissolvat, totumque tubum purget ac molliat, o omni destituatur acrimonia, ne nimis stimulet, aut corrodat sensilissi; Π adhuc inte-flina. Haec vero requisita commodi purgantis, con-
276쪽
tinet Glostrum, quod collatis quae supra diXimus,
sua naturi est liquidum pingue, leniter Urgans ac sapidum ne ab insante respuatur, per integrum itidem biduum operatur, ita ut omnes sordes ablatii sperare liceat; cui producendo effectui, unicam medicaminis dos in vi sui secturam, saga natura praevidit. LAC MATERNUM ejusdem est materiae, ac nutrimentum Embryonis augetur enim, stri tera uterus post partum pauciores humores recipit, atque e sanguine, quo nutritur Embryo in utero, lac postea generari, vel inde Videns est, quod res menstrua pellentes , infirmam reddant lactantemrnatrem Lac muliebre, e omnium medicorum sententia, omni alio dulcius est. Quemadmodum igitur ex materia sanguinis hylos hoc resultat, ita etiam ab ingestis ipsius qualitatem mutari, clarum est Pari nimirum modo in animalibus illud se habet, ac Hrius quaedam e serninibus facta mutationes enim easdem subit, postquam e mammis est expressum, stagnat, assumit florem, e quo parari potest butyrum, di coagul itur in caseum quantumque alcant mutationes illae ab ingestis Xcitatae, exemiala passim obvia nos condocent; sic si Absinthium recipiat semina, fit lac amarulentum si Crocum, flavum, atque si Allium devoret, celet. Homines, qua ipsam diathesin humorum Variant, aliis nempe crassior est sanguis, aliis lenior aliis tenuior, aliis acrior quorundam massa sanguinea scatet atra bili, quorundam acido, nonnulli ob nimium salis ingestum, acrimonia sunt muriatica: Quoniam autem mammί secernunt lac ex hac massa sanguinea fieri nequit, quin simul cum particulis
lac eis, etiam peregrini quidpiam adtrahant, quod in feminis, quae dissimili lint constitutione, lactis
naturam alterat ast pro natura lactis Variat nutrimentum infantis, ac proinde diversos in corpore tenello
277쪽
tenello movet effectus. His prima debentur aletud Inis stamina, immo ero temperamentum insantis, quod hoc modo contractum, Vix aca: Vi quidem postea mutabile. Nec nil urn est illos hereditate quas a nutricibus accipere tiari animi dotes. Lac videlicet maternum est chylus, Quem astumit infans co praecipue tempore, quo intestina, propter tenuitatem suam, alium ex solidior nutrimento producere nequeunt, 'in medicori P canon
ribtis, e corpore materno per placentam uterinam colatis, atque una cum iis quasi naturae avitae, boni
ac mali, particens sit lacti autem, quod postea nu trimentum suppeditat, ac', ut impra di is Us, Mi guinis naturae ad temperatur, propri ut acta fundamenta corroboret ac stahi at. Adfectus subitans anima notus, mutant non tantum liqUida, sed ipsa solida corporis, adeo ut hominum plurimi, laxioris compagis, ac sequioris praecipue seXus, inde deliqui animi, convulsiones, palpitation 'o' dis poplex iam patiantur turicii, pallidi, sub
nigri fiant, ac cholera aut diari hora adlaciantur. Nec desunt exempla infantum, qui in ipso utero variis morbis, e g. Hieranoso, ictero, pllepsia,
ad ictibus matris unice oriundis, correpta suerint. Unde probabile omnino est, mutationes omnes in matre contingentes cum embryonibus communicari quamquam modum speciali orem ignorant hysiologi Verbo liberi, cum ab ore ro, tum ab uberibus, stamina valetudinis repetunt.
Rariora quidem, quam quae vulgo cirCUmi-TUntur, exstant exempla matrum, quibus cotum nutriendi acultatem natiar negaverit. QuibusdamR a tamen
278쪽
tamen hoc contingit, quando nempe lacte prorsis destituuntur, o tantillum ipsis profluit, ut Proli non sussiciat, o papillis prominulis carent, aut
alio malo pectus habent correptum, o in his cassi-hus nutrices in auxilium esse vocandas, liquido constat. Has quoque maxime necessariis censemus, dum aut ipsa morte, aut alia demum ratione ab infante divellitur mater, Vel morbo aliquo graUiori, C. g. Atrophia, Lue venerea, et laborat Exstant enim Xempla earum, quae quamquam lue ista enere in statu graviditatis insectae fuerant, san*e tamen constitutionis pepererunt liberos nulla autem adsunt illarum, ut dum hoc morbo premebantur, nulla subsequente contagione, tenellos lactare potuerunt. Plures causnis nutricos assumendi, fere
ignoramus, ac proinde pauci rarioresque istae minecesse est. Adeoque rustra plurimae matres, quae huic officio me urgenteis costitate se subtrahunt, fucum nobis facere gestiunt, dice do I mo lac, quod forte praebere possunt, nutrimento prolis non suffecturum, II O suas vires plus justo debilitatum iri, eo quod chylo sibi in nutrimentum destinato, priventur, II o se curam infantum rite agere non posse cum simul variis negotiis oeconomicis maXime necessariis destringantur. IV:tam rationem, candemque primariam, subdole reticent, quod nempe maritis suum delectamentum praeripiant; si enim hoc in puncto consulimus naturam, sui semper similem statim convincimiur, quadrupeda tantum non omnia, postquam pullos amiserunt, o prurire, in amplexus maris ruere. Sic rusticae ostfo-hotnienses prae aliis nationibus laqbis notis, tenel- los maxime nutrire solent lacte bubulo, quod anus
quaedam, dum matres, continuis laboribus Dconomicis extra domum conficiendis, detentae, lactandi officio Vacare nequeunt, loco nutrimenti materni
porrigit propterea maxime prolificae deprehen
279쪽
duntur, verum salsamentis, quibus Vescinatur, etiam stimulatae, facillime concipiunt, a quotannis pariunt. Porro de penuria lactis, quam seminae caussantur, priUs Ueri nequeunt, quam per octi duum Iactando illi mederi conata sunt. Etenim idemus haud raro mulieres, molesta saepius facta mutatione malarum nutricum defatigatas coactas tandem ipsas mammas porrigere quae hoc ipso uberiorem lactis pro 'entum allexerunt etiam noVimus feminas, quarum continua de morbis C. g. Cacheris, Scorbulo, c. plures annos agitatae Uerelae tum primum cessarunt, cum lactare inceperunt, eo uod illo tempore, possetum, lac purum C. copiosius adsumserunt, nec amissiam tantum Valetudinem hac ratione recuperarunt colorem ille faciei restituerunt, sed' pingues factn sunt. Suis quidem, fatemur, incommodis non carent lactantes, cum interdum ubera et rumpantur, Vel XCΟ-rientur, vel denique tumores in ipsis generentUr,
iac etiam ipsum destillet rariores tamen sunt hi casus neque illis aequiparandi malis, quae saepius
penes matres non lactantes oboriuntur, quales sunt
Scirrhus mammarum' tristissimum illud subsequens
g. III. Suas se optime egisse partes persuadent sibi plurimae matrum, cum nutricem ossicio perarduo vel mediocriter parem comparaverunt id vero quod summa attentione dignum, partim curant, Uod
nempe lac illud peregrinum spurium domestico ac legitimo multo saepe deterius sit, atque eam ob caussam, non possit non innumeris malis infantem CXponere, a quibus alias persisteret immunis. Omnium enim primo privatur infans Colostro, quod, uti g. I. notavimus, me conium in intestinis collectum ac retentum X ellit, immo necessatrium
280쪽
est, ut nisi hoc ipsum adsumatur, tenellis caletudinem non nisi infirmam prorsus polliceri queamus. Nos quidem non sugit, obstetrices hujus loco adhibere Sacchqrtim penidium, Mannam aliave dulcia; sed quam debilia sint haec occo protica, pervidet
quivis, cui ea ipsa, cum purgandi requisitis supra
memoratis, consorre lubet. Eliginitur ut plurimum nutrices e seminis Vilioris sortis, quas tristia plerumque sata suos insantes deserere, alienisque nutriendis inservire cogunt. Solidior igitur MViliori cibo laboribuscue rudioribus, a prima inde infantia usi betae, postquam intra augustium conclaUe, desidem vitam terere, aut Vix ere, murium edere, fortiter bibere incipiunt, lethoram, Lusc viam ac tandem glansboliam contrahunt: nem ni
enim non constat, delicatum cibum otium Cue, cum crudo nutrimento motu e ertiori commutatum, acidum spontaneusi e citare, quod ipsum melancholiam generat ac dum a item illud vi et sentit nutrix prius quam in instantem tra isseratur malum, torminibus tandem' multo s me vom tu prodens. Ex coagulato denique lacte tumet ac indurescit tenelli stomachi s digerendis alimentis impar, Virescunt excrementa, pallescit facies, oboritur requens Olatica quam demum excipiunt Con Vulsiones aut etiam Hectica puerilis quod si in consilium Vocatur medicus, praescribit laboranti ab-forbentia, quibus dolores leniantur Rha- barbari, quae amaritudine sua acidum tollat, corroboret intestina ac prima Vias purget; qua ratione sanitas quidem infanti redit; qui Vero mox palindromen patitur, cum caussa nondum sublata sit, ac in nutrice latens quovis ornent repullulet. Et fatendum medicos de hac re multum sollicitos fuisse; donec tandem periculum secerunt, nutrici exhibendi plures doses magnesiae Issae, quae quidem est egregia, sed non semper his malis par ob igitur