장음표시 사용
121쪽
ctum est trucientia conducat , tamen certum est e 44 Α quae maioris lunt ponderis, momentiti ter caetera S, imprudentiam postulares Quare merito non solum apud 44 v sliomines vita, doctrina excultos, verum etiam apud in B LI- barbaros, kagrestes, illud semper fuit in more positum, II. ut ad Reipublicae administrationem, ad res bellicas , ad alia negocia gravia, in quibus salus ciuium, communis utilitas continetur di omines qui aut prudentes sunt , aut prudentiae opinionem habent, praeter caeteros
Quare merito in omnibus Ciuitatibus , aut saltem in ij quae olim fuerunt optime institutae, his inprimis, qui hac virtute excellebant, Reipublica gubernacula' tradebantur,4 ad eos negocia omnia ardua dcferri Iebant quod multis exemplis confirmari potest, quae quoniam nota sunt, silentio praetermitto. Imo etiam nostra aetate , hos praeter caeteros, ipsi Reges,& Principes viri, cum Rempublicam bene administrare volunt, consiliarios deligunt , sibique ministros, sui muneris sectos adiunguntia Non solum autem in octo, in pace, Verum etiam
in bello , in quo sortitudo prima partes sibi vendicare videtur in bello inquam 4 in castris, nihil est magis
necessarium, quam ipsa prudentia Quem enim fructum aflerre potest exercitus etiam numero amplissimus, aut milites sortissimi , aut ma-Xima pecuniae vis, aut tormenta bellica, aut reliquus militiae apparatus, nisi haec omnia, eximia Ducis prudentiae administrentur quid magis necessarium , quam nullam rei bene gerendae occasionem praetermittere, quam omnium temporum , locorum, ierum
122쪽
Opportunitatem obseruare, quae omnia pendent ex Imperatoris prudentia ξQuid denique hostem magis terret, quam solertia, ct calliditas Ducis, a quo videt,nullum negocium frustra suscipi sed omnia caute, magno cosilio geri Notine cum maximus soleat esse in castris militum numerus, cumque hi persaepe vitam periculo committant, Victoriar laus, gloria ipsi Duci in primis tribui solet ΘHinc celebre illud Ciceronis dictum , parua esse arma foris, nisi sit con sitim domi . Et quod astri- Σὸ ius Placentinus dixisse Carboni Consuli fertur qui vim. io cum iactaret, multos se gladios habere cille respondit:
SE DOMITTAMUS iam Rempublicam: cer-
csss A te negoci; priuatis , item in ipsa solitudine, vix k1 Aram quisquam explicare potest , quam necessaria sit pru-R EAE dentia; quod Diui Antoni testimonio confirmare possiPRIVA sumus , qui ut legitur in collatione Patrum', hanc vir- autem praeferendam respondit ieiunio, orationi , elee-
imosynae alijs omnibus pietatis
exercitationibus , eo quod ad conscendendum perfectionis apicem, nihil ea sit aptius nihil utilius. Quibus concinit quod diruam olim a nonnullis fuit,
virtutes omnes prudentias esse: quod quamuis verum Omnino non sit, cum multae sint virtutes ab ea distin- citae verissinnum tamen ii id est , nullam virtutem prudentiae officio, comitatu vacare posse; cum ea recitam omnium rerum gerendarum nobis rationem praescribat, ut scilicet ea, quomodo oportet, 'uando portet , essiciamus. Et sicut stellae, sine sole lumen non ui-bent; ita iustitia, sortitudo, temperantia teliqua omnes, sine prudentia,Virtute esse non pos int. Unde
123쪽
Vnde Minnii angelio, prudentia, octilus corporis, atque lucernanrystice appellatur. Et Sanctu SAmbro' s. sint sus alii nomen prudentiae ad quamlibet cogniti sesso lib. i. nem humanam tam speculativam, quam practicam re tulerunt ' propterea quod nulla persecta cognitio, S Thq a. nulla rerum gerendarum deliberatio,plene habcri pos . IA ' sit , absque tribus illis prudentia actibus, memoria praeteritorum, intelligentia praesentium, ac prouidentia suturorum. Quos omnes propheta versiculo illo coplexus est Gens ab que cosilio, r prudentiaci Ima aperent, in ADini. 34. ιelligerent,ac nouissima prouiderent saperent scilicet praeterita, intelligerent praesentia, ac prouiderent futura.
HANC AUTEM PRUDENTIAM pro- PRUDENpriam maxime Senectutis esse , filis constat ex usu ip
se,&exijs quae Aristoteles in Ethicis scribit; Ubi ait ' Nitinueniri posse iuuenes , qui Optimi sint geometrae, in Abimathematici, musci, sed non qui sint prudentes A- quoniam prudentia rerum tantum singularumisia, va RVM SITrietate, diuturnaque obseruatione comparatur qua-Grum rerum notitiam propterea iuuenis non habeto. V Lquod experientia caret, qua escit temporis longitudo. Hincque S Basilius t eos recte vocari ait Senes, qui pruia 'i' δ'
dentia perfecti sunt, quique moderationes grauitate caeteris praestant quas haec sint propria Senectutis mu- . ad j., nera, quod ipsum etiam late tradit S. Chrysostomus S. ri. IS. addE quamuis ob ij ci ab aliquibus posset, adolescen-fHOm. r. te etiam permultos inueniri,qui facilius scientias per l, . '. ' Cipiunt, praesertimeas, quae incognitione tantum ver '
santur, quam illos, qui prouecta iam stini aetate . Item V ιὸ multos m media aetate prudentes reperiri, qui aliorum ad E. --
praeterita memoria repetentes, argumentum inde sumunt ad sutura agenda, aut vitanda.
124쪽
HAEC tamen parum obstant. Namqubi ad ado
lascentes pertinet verum esse fitemur, multos in rebus apprehendendis, cognoscendis praestare Senibus, tuniqui aut philosophi aiunt, habent organa sensuum magis disposita; tum quia non tanta multitudine, ac varietate phantasmatum distrahuntur: unde attentius rei sibi propositae solent incumbere. Verum, non tantum est ipsius intellectus, res percipere, sed etiam illa ordinare, diiudicare,&cum plura simul concurrunt, singulorum vim pondus examinare, ac de illis sententiam ferre. Quinimo non ea tantum, quae in promptu sunt , considerare sed alia etiam extrinsecus eXplo. rare, indagare,&cum praecedentibu conferre. Hoc autem praestare, quod in rebus gerendis praeci puum 4 potis imum censetur, non est munus iuuenum, sed Seniorum; qui praeter caeteros excellunt intellectu, iudicio, eXperientia, rationis lumine, summa circumspectione. Vnde quamuis ua adolescentibus vigere possit intellectus quoad percipiendum; non tameni quo ni distos alios actus, ut redie de rebus aestimare, ac
s τι, . . , deliberare possint incque David in psalmo excel-
q. 9 gri in rem significans dixi Super Senes ante exi, non l. iis dixit super iuuenes, quoniam id parum crat.
Idem etiam de usu rationis dicimus licet enim hanc ab adolescentibus non X cludamus tamen cuna vari j sint ipsius actus ioc ipsum quod in ratiocinando veriatur, ita ut recte applicentur generalia principia ad id quod tunc agitur hoc inquam constat, non tam ad tu uenes , quam Senes spectare, cum Senes maxime iudicio, ac experientia praestent. IA M autem illud etiant ob ij citur, multos constante quoque aetate reperiri, qui prudentia excellunt. Rc spondemus , cum prudentia constet cimultis parti-
125쪽
partibus , non sussicere unam, aut alteram, sed omnς est,. necessarias esse ad hanc virtutem constituendan sy si hincque dicimus, has potius in Senectute, quam in ahJ. 9. perio 8. aetatibus reperiri , cum Senes plerumque argumenta non petant ex rebus aliunde acceptis, sed ex ijs, quas proprijs oculis viderunt, experti sunt. Quibus per te constat, aptiores illos esse adfutura, seu prospicienda, seu cauenda, aut etiam moderanda. Vnde&apud 4 3 Sanctum Iob legitur': Annorum multitudo docet sapien e ira . tiam: commune quoddam dictum est Senes moribus o doctrina, si s excellere. P R AE T ER E A cum homo ex duabus partibus constet, animo,& corpore scimus materiam quidem corporis illi cum reliquis animantibus esse communem; animum vero, cum ad imaginem, similitudinem Dei
fuerit creatus , in homine eXcessere. Quare cum Senectus minus, quam caeterae aetateS,
sensibus perturbata, ac plus experientia praesidio edo- ista atque instructa, nouerit consilium rationem, in quibus melior pars hominis consistit aptius istilius
eXercere sequitur,prudentiae laudem , quae partes has complectitur ψ, in hac maxime aetate istere . Nam T '' a. benilis aetas quom mu Scorpori robore Valec, nec prae a. os .cipiti sensuum vigore agitur quae est inferior animae portii, ac eXequen tantum actiones, quae dicuntur hominis eo magis excellit in illa pars intelligibilis, superio , exercens actiones , quae non hominis tantum , sed humanae proprie appellantur: quod hominis,
quatenus ratione caeteris prae stat animantibus, pro . . .. . priae sint, ut sacri Theologi declarantς ita Vt ulni 2 2.r .ari. I Apostolo dicere possit e Cum infirmor ait re m. f a. Or. ia.
Cum igitur homo , tunc plenius ex rationis praescripto vivere
126쪽
vitiere incipiat, fuit ab aliquibus, Senectus vita anima appellata, eo quod ut ait Sanctus Hieronymus In
deputian embus crescat sapientio. Vnde Sunamitide in illam,qtiar perquisita fuit, ut Dauidem annos natum Septuagintai R calefaceret mystico sensu exponit, indicare sapicntiam, quae Dauidem senem Quebat ac refcri idem, Themilioclem, cum expletis centum septem annis, se mori cerneret dixisse ; Se dolere , quod Iunc egred retur e vita, quando opere caepisset. Quod veteres Poe. Du, tradiderunt dicentcsς, Tr Ammo Sapients. aetas Mndimentum est, sapiens aetati cibi est. lii OI TER E A ex his, Malijs rebus multis, quae in eius commendationem afferri possent, satis constare videtur, circe tutem, quae sibi hanc praecipue laud cinvindicat, in ioc maxime caeteri omnibus aetatibus excellere , quod plurima alia secum ducat, hominum commercio, rebus agendi valde nece saria consilium, intellectum , docilitatem , solertiam, prouidentiam, d . his. i. circumspectionem, alia multa, quae a Sanctis Dodi
P. . 9. ara ribus, commeae orantur
ri et Quibus praesidi js Senex munitus, plus prospicit, melius consulit , minus decipitur, certius iudicat ac sci' sum Malios cautius regere, praeclara alia multa perficere nouit, quae inferi u suo loco tradentur.
HViki QUARTA EST RATIO, qua Senectutem
hi in insignem maxime cillustrem reddit quod peregrinas fruitis ionis nostrae terminum aduentare admonet , mortis mox sequuturae imaginem repraesentat, ac reddendae MEDITA' lationis i ibunal, ante oculos statuit. Vnde timor Dei, uo ii libertas spiritus, conlatcntiae e X purgatio, rerum huma narum despicientia, loquendi sinceritas , iuuandi cupiditas, animi secuina. ita in melius mutatio, ac plurima
127쪽
rima alia virtutum ieritorum lucra, subsequi solent.
Qua ex re eximiam Christianae legis praestantiam praeter alia innumera licet colligere; quaeinde timendi,& tristandi olim Gentiles occasionem sumere, Senectutem accusare, quod mortis esset nuncia, solebant .inde Christiana disciplina maximum ad conscientiae tranquillitatem, atque animorum salutem , lucrum
Constat enim inter quatuor illa capita, quae olim Senectuti bijcebantur, hoc unum fuisse , quod non procul abesset a morte, prout Cato maior in libro de Senectute refert; qui quamuis eodem in loco tristem hanc opinionem refellere studeat, docens hinc homines ad immortalitatis spatia vocari; isti etiam ex veteribus auctoribus, meditationem mortis, magnam esse philosephiam assirmarint Attamen cum non essent fidei lumine illustrati, nihil in his omnino verum, aut solidum attingere potuerunt imo ex ij multi hanc, quam alijs philosophiam tradere profitebantur , ipsim et exanimo non probabant quod clare ostendit ipse idem Cicero , qui librum, de Gontemnenda morte conscripsit conatus persuadere, nihil esta in morte, quod sit dolendum, aut fugiendum. Et tamen eadem argumenta nullam sibi ipsi fidem fecisse , manifeste catilendunt, quae tam saepe, flebiliter de Tulliae fili te suae obitu deplorauit, cum ad Atticum scribens di Xerit citi od omnem constitionem ma rorsuperabat; tandem ad dolorem suum minuendum , inanem, solidam illam conlecrationem confingere conatus fuerit, quam La
128쪽
o ALII ETIAM philosophi qui hanc mortis me-
T1ONI iactabant, longo admodum interuallo se P O so ab illius fruct v, veritate dignoscenda aberrasse, id M maxime declarat, quod existimarunt, mi 'rias Omnes uimana vitae cois momento terminari; ctim tamen
thii x in illa desinant, sed potius Xaminari incipiant, in aequilibrio ad tribunal supremi iudicis et cons it in ut res at uno usquepropria corporis proa ges RG p i sit . iae bouum, sue mesum'. T. Quapropter ex philosophica illa mortis meditatio-
aut vitam emendaste, siue maiorem ullam virtutis s-gnificationem dedi te. At nos usu saepe vidimus, hancsbiam cogitationem reddenda rationis, tantum apud fideles valere ut multi aliquando furore aliquo perciti, aut vehementiore dae monis sipiritu in desperationem adacti, cum sibi ipsis manus inferre, aut se praecipites cX rupe velle de ij cere minarentur eo ipso impetu ab aliquo admoniti, illorum calamitatem tunc magis augendam fore, cum laeseri huius adtionis, totius superioris vitae ratio, illis ante tremendum .iustissimum Dei tribunal reddenda, supplicium praeteritae culpae subeundum esset illi statim consilium mutarunt, atque ab ea immanitate manu continuerunt. Hinc videmus Senecam , qui tam praeclara multa devitae cXtremo, ac morte oppetenda scripsit quia tamen hoc de quo agimus no vidit,longe a rationis scinita fener Di prolapsus est . Nam quodam in loco ait': Ego certe id
' ρ- ago Senex , ne videar velis qα puer volui. In hoc no eunt dies, in hoc noctes, hoc opus meum H, h. c cogit.ettio, impota
, e erexibus malis inem. Id ago, ut mihi incta totius irae si dies , nec chercule tanqMim visimum rupi sed sic id tam
129쪽
illum amicto, tanquam si vel vitiinus o sim hoc nimin ibi hanc victo micribo, tanquam cummax γescribentem mors euocatura si paratus exire sium, o deo fruor vita , quia quamdiu futurum hoc sit, minimi pendo . Ante
SeIectutem caraui, ut bene viverem; in Senectute, vi bene moriar bene autem mori es libente mori.
HAEC QUAMVIS egregie dicta sint; quia ta
men id , quod caput est reddendae rationis, non conlaplectuntur, parum praestant. Vt omittamus eundem alijs in locis, indigne nimis , ac Due hac de re pronunciasse, cum j1xem,scilem si viam ad libertatem' cum . . . se lib. in promptu semper iit gladius , laqueus, rupes, Veneni cii mala a aliquid, niuiusmodi instrumenta, quae immanitatem 'potius , ac summam futura vitae caliginem ostendunt. Et idcirco olim Ethnici Philosophi oratores, ali gentiles huiusmodi, tametsi forti animo, laeto hinc migrare se dicerent; quia tanmen consecuturae Vitae conditionem ignorabant, quam grauiter decepti fuerint, satis omnibus liquere potest ita V ij illudas j ue . . .
congruere possit hci Errauerunt in ebrietate, nescierunt I identem, ignorauerant iudicium.
At vero Christianus qui ex canitie, rugis , languore frigore, ac pedum imbecillitate, tanquam ex speculo, finem sibi imminere, ac mortem aduentare conspicit simulque certa fide tenet, se in iudicium proxime vocandum ac ad tribunal Iudicis sistendum, ubi anteactae vitae referat rationem Certe nisi amens sit,se statim ex animo colligere incipit, atque ad futura certamina intento animo praeparare. Nouit enim de pio rum morte scriptum esse V Pretiosa in conspecZu Domini Vatiis mors sanctorum eius. De improborum vero exitu dici ALMors peccatorum pessima. Et rursus' mi booa Scr-It . . Dis; ibunt in vitam ternam , qui vero mali, in ignem ter-- Athanas
130쪽
num. Ina eo ipso temporis puncto, quo haec sibi in mentem veniunt, dies ipsosis sapiens est noctesque
ingemiscere, nouaque vitae instituta, serio profiteri Pgreditur. Cuius rei prς clarum exemplum, cum fructu maximo secutum, reser Ioannes Climactis dignu quod .. ti legatur,ctim testem oculatum eYtitisse assirmet morti grad. Quare haec cogitatio, admirabilem ex Sehectute fiuctum capit, atque omnium est, quae ad hominum salutem pertinent, maxime accommodata. Nam sicut fiantibus Etesijs fugantur nubes, caeli serenitas inducitur, ac magna pelagi sequitur tranquillitam Sic ex hac sola appropinquantis mortis cogitatione, mirum est, quanta animi succedat compositio, rerum terrestrium despicientia, ac Caelestium desiderium Itaque sicuti qui in portum peruenit, non est amplius sollicitus huc ne , an illuc suetibus iactetur, sed animo, corpore conquiescit; sic qui ad extremam peruenit aetatem, nullam amplius timet vita mutationem, sed tanquam in portu maris consistens, communis huius vitae tutiore , ac proinde beatiore fruitur statu, ut inquit . PT . .anctus Na Zian Zenus quam is cui longa adhuc super. rias s=ὰhd est nauigatio. Unde quod colligitur c sententia illactibi chia Senecae, quam multi summis laudibus et ferunt,eum gainouit ponere modum est dera', po se cum Ioue de felicitate contendore; id Senece seria hac mortis meditatione phine consequitur, cum sibi nihil, nec sperandum, nec metuendum in praesenti vita superesse videat; sed tantum ad futuri suculi expectationem, consilia sua omniae
Contra vero , qui diuini iudici obliuiscitur, tan- fraeno abi edto, ut ait Sanctus Chrysostomus N. . - pr 'cipitium .icisti tur, cum dicat propheta Inqui