장음표시 사용
161쪽
QUOD SANE erum esset, si ista simul coniuncta, prima tantum facie,&superficie tenus spectanda esssent: At vero si reci e considerentur, minime proposito nostro refragari inuenientur. Etenimi quod alias di Liuius B ONVM id tantum a nobis appellatur, cuius usus secundum rationem est: MALVM autem
id , quod a ratione abliorret, quod MALVM culpae dici solet
Hinc calamitates , angustiae , quae in Senectutem saepe cadunt, non eius generis sunt, quae culpae crimen suapte natura secum ferant , vel inter mala huiusmodi connumerari debeant; ut quae aeqUM nimiter ilicsuscepta, non modo remedium prauis assectionibus nostris afferunt, sed meriti apud Deum ampliisimam materiam suppeditanc ac proinde Senectutis Bonum nequaquam habefactant , aut offendunt, quin magis muniunt, corroborant. Nam cum Senex prudentia, consilio praeditus sibi aliqua pro humanae vitae varietate offerri videt quibus eo magis animi sui constantiam,&sapientiana ijs viriliter reluctando, valeat declarare; dubium non est, eum magis secum animo laetari debere; cum certum sit, si ijs constanter resistit , tunc Senectutis illius laudem, his ipsis quae aduersari videntur incommodisis periculis eo magis crescere, ac splendidiorem, magis admirabilem reddi. Quod quidem cum rueteres philosophi, atque oratores aliqua ex parte agn uerint visum fuit nobis, eorum verba, quoniam praeclara sunt, hoc loco inserere. Inquit enim Cicero in Hortensio, ut auctores fragmentorum illius,ex Sancto Augustino referunt,in hunc sensum ' Multa sunt in hac ita, quae nobis aduersari videntur, maximo autem proficiunt ad virtutem adipisce
162쪽
Eam , atque illus andam . Etenim si nulla es et iniuriis, Obi uisiiii Si nulla iolentia , bi sortitudo Θ si nulla habido,ubi continentia es nulla aduersitas , bipatientiae iratus' Cur ergo antopere has humanae vita a pictiones, procesia est imus, quae nos ut meliores effiamur,admonent' Et cur recreationes, a solationes tanto studio appetimus 3 consequuti, molliores plerunque, o deteriores evadimus te. Theophrastus etiam sicliptum reliquit': Orbem terrarum, μ' theatrum quoddam esse magnum , diuina mente repletum is caelest indicandi sapientiae gratia, ta multis undiq; collucentibus orname/tis Elustratum,ac depictum in eo autem medio collocatos esse homines a Deo, ut cum fortuna, dolore, morbis, egestate, apibusque permultis assidue luctentur Deum verbi um quantum qui que pugnando valeat, quamque viriliter fortitudine diuinitus accepta latur, desuper Jectare. Hoc inquam siveris,dubitariproscri nonpoteis, quin quemadmodum Populm Romanias, in muneribus publicis, invisos habetgladiatores, tu omni modo vita impetrare cupiunt fauet ys, qui contemptu eius praeses uni Itidem Dy mmortales,siquos ex hominibus nimis anxie de viti licitos, ei si exitum detrec ante aspiciant , s aliquo modo seuccenseant Eos vero C charos habeant, muneretbus prosequaniur, oui ie visa reuocenta ipse, vel uos reuocari Ide ant,alacres, .uque Deo parcant, v hi'; propterea mali braccies se iudi
HIS IGITVl rationibus, exemplis, si addantur ea, qua de hoc argumento a Christianis auctoribus
magia spiritu, ac dicendi copia tradita reperiunturi fiet plane manifestum&exploratum, Senei tutem laboribus, periculis, diis cultatibus quae claduersari videbanturior liter stiperatis illustriorem multo ac praeclariorem reddi alimpto, aduersiriorum spolijs non me iocri decore, atque ornamento,quasi Tophaeo ex hosti uitriclis creeto.
163쪽
DE SENILI AVARITIA. Pos TREMA SUPEREST OBIECTIO.
quae Senect item vehementer obscurare, atq; apud omnes ignominiosam quodammodo reddere solet, X- tremo a nobis loco reseruata , quoniam longiorem,&diligentiorem Xaminationem omnino eXposcit tum propter graui , quae in ea Versantur pericula ; tum quod laoc uno crimine, omne Senectutis Bonum peni tus eX tingui videtur.
Id autem est, quod AVARITIA, communi nomine dicitur, vitium non solum grauissimum, uindicat f
scriptura' Avaro nihil celeuius Et rursus h Nihil iniquiui, quam amare pecuniam verum etiam quod dolo sa suauitate se in omnes homines facile insinuat, cum legatur apud Ieremiam ς A minore, que I maiorem, e Ier. e. 6.θ3 omnes auariti Burint . Et apud Isaiam Uno Vi Ua. . , soad auaritiam suam declinauit. Et passim Ecclesia ex Ecclesiastico recitat': Beatus vir, qui inuentus es emacu e Gel.e sila , quipo Taurum non abi, , ne perauit tu pecuniae thesau-xii; quis si hic est laudabimus eum fecit enim mirabilia invitasva Quod quidem vitium usque adeo progreditur, ut: monachos Lepe occupet, qui renuntiarunt tacu f hi Ib., Io i praecipue vero Senibus adeo est familiares, ut quo c. i demir. h. dammodo illis connaturale esse iudicetur atq; ab ijs ut plurimum aut non dignoscatur, aut certe negligatur.
Quod passim non solum a veteribus Philosophis,&alijs
164쪽
auctoribus a firmatum videmus, apud quo tanquam e Tisoni in prouerbium fertur illud Comici I ' s Ad omnia alia aetate sipimus recZius. Solum hoc num irium fert Senectus hominibus; Attentiores sumus ad rem omnes , quam satis. Et illud Horati de Sene loquentis. aerit, inuentis miser absfinet, ac timet uti. verum etiam a Theologis, apud quos sic inter caeterosa S. , .s r. Sanctus Augustinus testatur': Omnia in hominesenescunt ..h auaritia iuuenescit. Et alibi Vci Nonne in stigia. o. . .. Sc i at aritia i acquirendum, tanto feruentius inara
s. - sit , qVanto citius relictura es, quod acquiri, Mirabit
sane d mentia,grauioribus enim te arcinis onerare se ut, cum iam peruenerit, quo tendebat.
Q APROPTER cum crimen hoc quod in om
nibus turpe est, eo turpius, sordidius in Senibus censeatur propterea quod it Cato dicebat nihil sit absurdius, quam quo minus viae restat,eo plus viatici quae . rere Et quod Senes cum caeteris consilio, prudentia plus abundent, magis etiam ab hac contagione cauere debeant; quomodo audebimus nos si ita se res habet)abeo dc in crimine Senectutem vindicare ξ aut qua ratione licebit nobis, hunc Boni titulum ingrauescenti
aetati, quae inexplabili hac siti laborat, legitime adstribere
Rhioniam igitur non leui re dissicultate inuoluitur, necessarium esse duximus, ad materiam hanc clarius patefaciendam, atque ad Senectutis Bonum eo firmius stabiliendum, articulos nonnullos sigillatim ac ordine persequi. PRI-
165쪽
PRIMUS Articulus erit: Unde Avaritia in Se- SEX ARnectute magis, quam in alijs aetatibus exardescat TICVLI SECUNDUS; Cum duplex sit Avaritiae actus at DE A VA
ter in conquirendo, alter in retinendo; te ex i)s tur RITIA. pior censeatur.
T E TIV S: Quoniam morbi huius status interdum cognitu est dissicilis, explicandum erit , quibus in Senepossit signis depreliendi. QVARTV S: Devarijs coloribus agetur, quibus
Daemon hoc Auaritiae vitium conatur obtegere, Ut potius haec Senum esse prudentia, quam nimia tenacitas videatur.
IN I S Remedia aliquot proserentur,quibus crimen istud a Senectute possit, Hebeat ablegari. S EX T V S concludendum erit,hanc Senibus quodammodo ingenitam conquirendi conseruandi cupiditatem, non impedire, nec tollere Senectutis Bonum, de quo agimuS. AD PROPOSITAM igitur materiam accedentes,exordiendum inde videtur, quo sensu hoc Auaritiae nomen accipiatur Siquidem duplex is esse solet Laltervulgaris satis' cum turpitudine coniunctus alter no bilior, ac vitio repugnans. Ac prior quidem de quo potissimum nos agimus, dupliciter accipi solet, pro ut etiam apud Graecos duplici
vocabulo appellatur modo enim auaritiam . εονεξιαν, modo φιλαργυρίαν vocant qhiae tamen saepe conflua luntur, tani etsi ab aliquibus obseruatum sit, pleoneXKae nomen latius patere 4
166쪽
Itaque altera est Avaritia, quaecum iniustitia coniunc ta st , alienaque bona inique detinet 'uod surti speciem habet, ab omnibusque passim dammtture Dequa Sanctus Chrysostomus inquit Apostolum Pau-
loquutum esse , cum scripsit Mossico miramentum
mPm ingreditur , eam indimundam re licet ducaturope lucratus fueris, totas Fermenta facultates . fisco sape pauca male parta multa bene comparas periderunt
versu de hac in praesenti non agimus. Alterum est auaritiae genus, cum studet aliquis multo plus habere, quam sit neces e, aut saniciat siue id pecunia, siue alio lucri genere constet. Et hoc est illud, de quo praecipue in praesenti disputatione agimus,qu0d proprie auaritia dicitur sed est a foenore, rapina, vi lentia, furto, aut simili quopiam molumento, qu0 lati s noxium sit, remota. Refertur etiam auaritia quandoque non ad pecuniam aut argentum, aut opes sed ad alia, quae beneficentiae , industriae, aut animi encrositati repugnant: veluti cum aliquis auarus gratiarum dicitur, quoniam cum auctoritatem haberet nullis aut paucis se gratiosum ostendit: siue cum studio, aut industria sua multis prodesse posset, ab eo tamen se abstinuit, in arcum nimis in iuuando se exhibuit aut cum alijs in rebus, loquendo, hortando, animumque addendo,bene de multis mereri potuisset quadam tamen animi angustia , aut pusillanimitate pressiis, praeclara quam plura praetermisit , quod internar angustia animi fuit argu
E , etiam alter auaritiae sensus , ab alio auaritiae nomine in hoc diuersu i quod cum auaritia vocab
167쪽
lum communiter sumptum, vulgo male audire soleat, indicans desiderium quoddam immodicum rem augendi; hoc puriore quodam sensu acceptum m bonam pa tem potius sam itur, iuxta rerum conditionem, qui bus hoc vocabulum adiungitur .veluti cum dixit Seneca, auaritiam temporis esse saluberrimam, eo quod otium sit perniciosum in iacturam temporis,quam maxime vitandam. Sic ali considerantes rationem ab hommibus etiam verbi otios reddendam esse, lixerunt aduersus garrulos in loquaces , quorum lingua , Ut ait Gellius Α, prodiga fr.emque est auaritiam Verborum in nugando blacterando, eis amplectendam.
OD SI quisquaereret,quare Auarixia propries impia, haec ipsicci piditas, de qua nos in praesenti disputam iis, in vitio habeatur. Respondetur, quod cum Deus diuersa hominibus bona ad sustentationem vitae largitus fuerit possunt homines bene uti his bonis quod pertinet ad virtutem &possunt male uti, quod pertinet ad vitium Bene autem utuntur, cum debitam rationis mensuram adhibent, inspectois consideratori te, sicuti pharmac ad sanitatis finem temperantur. Male autem tuntur cum haec mensura peruertitur quod fit per excessum, unde prodigalitas siue per diminutionem, Unde auaritia Et quia frequentius multo, damnabilius peccant, homines in augendis immoderate bonis, quam in js temere effundendis 4 Ideo hoc vitium pessime audire solet, Minter capitalia censeri, ex quo alia multa oriuntur . Vnde Apostolus Paulus ait uolunt int-ιesseri, incidunt intentationem, brin q,ura Diaboli.
168쪽
sus V sci icet Senectus magis, quam caeterae aetateS hoc mora A ARI . bos licitetur solent boni auctores multiplices causas afTIA FRE ferre, quarum aliquae sunt communes Ecclesiasticis, χ in E 'saecularibus viris aliquae propria sunt tantum saecula- iuni persi, narum .aliqua ad Ecclesiasticos magis per-
Qua communes sunt,eo tendere videntur, liod tioniam humana natura sentit se ecficere, recurrit ad rerum exteriorum adminicula. Et ideo Senes quicunque sine agnoscentes se viribus corporis destitui; eo procliuius quam caeteri, in auaritiam delabi consue
At vero saeculares homines alias addunt rationes quod scilicet, cum Senes sint, atque ad acquirendum minus idonei, familiamque habeant , filios , filias, ne potes, quibus non tantum dum ipsi sunt superstites, verum etiam post obitum prospicere tenentura ideo vix unquam tantum His sibi colligere posse credunt, quod futuris eorum necessitatibus satis fore putent. Praeterea dicunt aliqui, cupere se familiam suam in altiore dignitatis gradu collocare atque interim oportere se ornatam domum habere, ac propinquis, amicis, hospitibusque excipiendis idoneam ac se ipsos in varios euentus, quos triste faeculum assert,copiose comparare
ECCLESIASTICI vero peculiares suas&ipsi excusationes habent, quod cum sint aetate iam consecti,&
169쪽
cti, iatres pauperum debent illis assidue thesaurigare Ecclesias ornare , Collegia erigere, aliaque huius modi pia opera omni tempore Xercere, quae magno sumptu perennique pecunia indigent. Et ideo non esse arcam eorum Xhauriendam , sed uberem potius custodiendam. Atque haec sunt in summa potiores illae rationes quibus Senes suam tueri tenacitatem solent. Quae tamen non sunt eiusmodi, ut Doctorum,qui rectam tendis opibus rationem praescripserunt, sententiam labefactent . Non enim excludunt ij, quominus ea quae homi numi sui congruunt, pro eorum status, iamiliae conditione possim a Senibus obtineri sed immoderatum bona acquirendi congerendi studium, quod auaritiae proprium est, condemnarunt.
EX VIBVS illud Senibus omnibus maXime animaduertendum censemus, quod cum natura hominis etiam antequam aetate ingrauescat, propensa potius sit ad retinendum quam ad dandum' quod satis usu ipso compertum est Tum vero cum Senium aduenit, vires corporis deficere incipiunt, multo magis prior illa propensio incalescit, tanquam arcta ad tenacitatem fraena adiungit , ut indis lubili quodammodo vinculo, Senectus cum auaritia copulari videatur Quocirca sicut videmus , adueniente hyberno tempore, frigora, nives, glaciesque passim agros depopulari dii in ipsam gignendi herbas, Tegetes impedire Sic diuturno usu obseruatum est , Senectutis hyeme adueniente , largitionis agrum paulatim sterilescere δε quodammodo incipere comprimi, ac pecuniae sacculum quasi glacie constringi, atque obdu
QVARE interest maxime,ut omnes hominum ordines
170쪽
sibi persuadeant, ac memoria teneant; cum primum rugas , canos erumpere viderint, eo ipso auaritiae etiam mothum sibi ad nasci, aut saltem ei uidem aduentantis non leuem suspitionem suboriri. SECUNDUS ARTICVLVS.
pivs Ndum: An in Senectute danmabilius sit studium ni-AvARI Mis acquirendi, aut potius retinendi bona. TIA AN Nam cum duo sint aetus auaritiae quorum alter in AC Vi coinquirendis opibus: alter in is retinendis Versatur: hes hi dubitari potest , ter ex his turpior sit censendus, nullam in i nunc ratione habita aut rapacitatis, aut iniustitiae, aut 51vDiv M. , siae alterius ignUmini quaecum huius, vel alterius culpa coniuncta esse posset Sed tantum uniuerse rem ab omni circumstantia avulsam dici solet, secundum sed praecise considerantes quemadmodum etiam solent auctores grauissimi, cum de fortitudine disscrunt, duos illius actus qui sunt aggredi,& A Q. Tibi sustinere, diligenter examinare, ter ex illis potior sits ιζ' . habendus . q. ia .ari. 6. FARE VI simili exemplo idem quoque a nobis in auaritia declaretur necessarium duximus, utrius que huius actus conditionem , de vim perpendere. Quod ut clarius percipi possit, duos hic fingemus homines auaritiae deditos quorum alter acquuendi an Xietatem agi urgeatur alter cons ruandi studio ac tenacitate acrius opprimatur in his duobus quae rimus uter indignior, aut foedior sit habendus. Et quamuis lia: duo inter se quodammodo connexa videantur, atq; alterum ab altero pend re cum is, qui opes praeter modum perquirere, atque undique coaceruarc studet praecipue ad eum finem elaborare censeaturi Vt