장음표시 사용
111쪽
O UT QUA M omnis sere ratio guber, nationis Reipublicae a nobis expositacst, o nancsque recensiti magistratus urbani , non importunam, alienamve ab Opere rem facturus videbor, si de magistratibus exteris verba fecero si is cilicet, quibus ciuitate S, quae in nostram venerunt cietatem, regi soleant posica de militaribus imperiim ac d cnium de muneribus aliorum ciuium, Iti patri rii non sunt ordinis. His etenim expostis, extrema manus commode operi instituto imposta videri poterit. Insignioribus ciuitatibus, quae in Veneti
imperii societalcm venerunt, quatuor magistratus praesiciuntur praetor unus omnibus ius dicit, serenses lites
diiudicat, atque in sontes animaduertit habetis praetor in iudiciis proferendis asses res homines iurisperitos quorum consilio utitur licet apud praetorem si Cmnis auctoritas praeter hunc est,tae siccius, qui militibus pnx- est, qui urbem uel agros urbis coluerint in hos priae tori nullum est ius , sed praefectus tantum ius in eos habet.
Arcis praeterea , moenium portarumque cura praefecto est demandata, uectigalium etiam ac redituum omnium tum urbis, tum agri totius praeter hos quaestor unus, ac duo.
112쪽
duo . hic magistratus pecuniam publicam administrat, impendit, exigit, habetque codices rationum publicarum nihil tamen fere agit, nisi ex mandato praefecti. ac interdum utriusque , scilicet praetorio praefecti. Ea enim ratio administrandae utilior uisa est, quam si penes eundem esset, auctoritas Madministratio aerarii. facilius nanque liceret per fraudem aerarium peculari id uero pecuniari quod reliquum suerit ab impensis, en tias ad quaestores urbanos defertur, ad quos , ut supra diximus, undique pecuniae publicae conferuntur. Quartus,'ili in unaquaque urbium magistratum obtineat, est custos arcturn alibi unus , alibi plures sunt hi qtie militibus prcesident , qui arcem tuentur , curamque habent almorum, commeatus, tormentorum, quae ad munitionem contra hostes in arce posita sunt neque
tamen custos ita praeest arci, quin praesecti imperio su biectus sit cui qui iem omne ius, omnisque potestas in huius generis rebus curandis tributum est. In minori bus uero ciuitatibus, seu urbibus nullus cst prarfectus, sed priae tor utriusque partes agit in oppidis quoque, quae in agris maiorum urbium frequentia sunt, solus praetor est, qui ius oppidanis dicat, nullus praeterea magistratus . nam quaestores ac praefecti Principum urbium in uniuerso quoque agro ius obtinent. Air: Ptoribus omnibus ad auditores nouos prouocatio est. Advoc tores etiam quandoque sententiis capitalibus p taetor una intercedere solebant sed, quoniam usu plerunque euenire solitum erat, ut iudicia protraherentur, neque sontes criminum, ac scelerum poenas darent : lata fuit lexa decem uirum collegio, minime id iuris Advocatoribus
113쪽
amplius in sententiis esse, quae a praetoribus assident lusiurisperitis, quos secum comites ducunt, ut sis pia dixi, pronunciatae essent. Et hactenus quidem satis de magistratibus, quibus Respublicatum domi tu in foris administratur. Verum, quoniam non tantum pacis , sed etiam belligerendi ratio habenda est , quum uniuersam qui neglexere, ut inquit Plato in Politico, libertatem diutius tueri nequiuerunt ideo qui rccte Reiput, institutionem posteris tradiderunt, illud si primis admonuerunt, ut clues instituantur ad utrunque munus, ut scilicet cito
gerendo idonei sint,& domi in pace legibus subiccti,
institutisque patriis in praeclara aliqua unctione vivant, ita utramque rc in amplectentes, ut virtutes artesque bellicie reserant ad studia pacis, tanquam ad potiora. Vnaquaeque etenim res eam habet a natura insitam vim , t primum bonum sibi quisque conueniens appetat dem- dei contrario obsistat, nitaturque quantum possit a se iniuriam propulsares quae res in animante natura mnium perfectissima, dilucidius dignoscuntur. Nam unicuique animali tributa est vis appetendi, qua piosequatur id, quod naturae suae conscia taneum suerit praeter hanc unicuique adiecta sui vis irascendi, quam Plato in corde atque in praecordiis collocauit, ut scilicet animal quodcunque eius virtutis stimus actum, contrarium naturaeq. repugnans repelleret. Vtriusque igitur partis
virtutes, quarum semina in animis hominum natura
didit, ciuilem virum fouere oportet, ad frugem perducere, sicq. belli iacis gerendae rationem habere. Quae ratio a maioribus nostris non sui neglecta, tuuibusdam videri solet sed, quoniam initio in mari di hca-
114쪽
dificata ciuitas, qua multis annis imperium contempsit continentis, terrestris belli studiis detineri non potuit, uniuersam se ad maritimum bellum conuertit: in quo egregie Opcram nauauit, iro tuenda libertatevi in hostibus ulciscendis multaq. praeclara Venetorum gesta priscis monumentis memoria prodita sunt, plurimique triumphi ex deuictis hostibus, corum clastibus superatis reportati ex quibus facile quiuis intellexerit Venetos in re maritima longe praesitisse . Victa tandem post longum tempus superioris consilii sententia precibus si nitimorum populorum, quorum quisque sui re mi tyrannidem, quam diutius passus fuit, amplius tolerare poterat, adhibuit animum Senatus ad continentis imperium uniuersiamque Venetiae regionem pulsis tyrannis, ac paL11m ciuibus deditionem facientibus, veluti postliminior cuperauit: quae libenti animo redibat ad veteres incolas, cicctis tyrannis exteris, quae ex reliquiis barbarolum in tota regione consederant, durissimaque seruitute victos eos populos premebant. Prolato igitur imperio in continentem, praeterquam quod bonis egibus,, pacis studiis is populi erant recreandi, qui nuper venerant in nostram societatem, danda etiam opera fuit, ut tueri liber talem possent, inquam se asseruerant. Caeterum Vera tae urbis situs, utpote quae condita est in mediis aestua-rns, minime paticbatur nostros ciues impensius operam dare bello terrestri, illiusve studio diutius detinera, inem agno periculo scditionis ciuilis nam ciues illos, qui terrestris belli studiis se dedissent, maiorem anni partem agere in continenti, ibique&equos alere, terrestribus certaminibus se exercere opus sui et quin ut peritiores ni
115쪽
rei militaris fierent, opus suerat, si quando domi otium ab armis fuisset, externa bella audiuissent, in iisque animum pariteri corpora durassent, ut in ea functione cum laude versari possent, patris prodesse secus autem si
fecissent, inepti profecto non tantum Imperatores, verum etiam milites fuissent Haec vero frequens consuetudo continentis, urbanaeque intermissio factionem quandam ciuium facile peperissi et ab aliis ciuibus disiunctam quapropter proculdubio res Veneta breui ad factioncs, ac bella ciuilia deducta fuisset. Omitto interim quam magnos spiritus animi ciuium concepissent, cum plurimum armis potuissent, habuissentque frequentes affectatorcsciit hominum natura semper ad malitiam proni Orest quae res, ut x priscorum monumentis facile intelligi potest, sic m- per Romanam Rempublicam VeXauit, contumacesque non paucos Romanos ciues Reipublicae legibus& Senatus decretis reddidit, ac demum Iulium C esarem tyrannum Romani imperii secit. Ne ergo huiusmodi quispiam morbus in Venetam ciuitatem obreperet, satius maiores nostri esse statuerunt, ut continentis imperium externo potius ac conducto milite quam Veneto defenderetur stipendium vero illis statuit ex vectigalibus otius prouinciae. aequum enim erat eius regioni impensis militem vi-ucre, qui ad eam tuendam accersitus suerat in hanc mili tiam plurimi socii ditionis nostr adscripti sunt quorum nonnulli ad summam imperii in nostro exercitu deuene re atque ob res egregie gestas Veneta ciuitate, patricioq. iure donati sunt. Viget adhuc nostra aetate nomen Bartholomari Coleoni Bergomensis, viri illustrissimi sum mi Imperatoris, qui multa praeclara bella confecit, ac Ve
116쪽
netam ditionem auxit quapropter equestri statua in celebri urbis loco a Republica honestatus fuit Cities igitur Veneti ea de causa, quam retuli, terrestris militiae gloria priuati sunt, eaque ad exteros delata est . quidem lege
cautum erat, nullum patricium Venetum pluribus quam xxv militibus praeesse posse haec tamen ex nostra tempe state ob bella frequentia, quibus vexati sui mUS, vi consuetudinis tanquam abrogata est. Cum autem terrestre bellum ingruit, nonnulli patricii ordinis ciues in exercitum mittuntur , qui, dum bellum urget, temporarium magistratum gerunt. quaestores hi sunt, item legati , qui Imperatori exercitus extern C homini semperatistant neque ei quidquam aut facere, aut decernere licet, nisi ex te gatorum consilio Bello finito utrique magistratus domum reuertuntur, ac in ordinem rediguntur, nec quidquam amplius iuris habent haecque est belli, terrestrisve militiae ratio apud Venetos Bello vero maritimo, ac nauali nostra ciuitas natura magis idonea est, cuius studiis semper Veneti studuere nam urbs in mari condita parum timere poterat terrestres copias, quae ei negotium facesse rent ac non modo iniquum, sed etiam valde incommo dum erat, comparare eXercitum ecciuibus, quem in con tinentem traiicerent, ac finitimos populos bello lacesserent Verum amari quoniam iniuria timenda erat, quodque illatam propulsare non erat disiacile, ideo via inersa citauitas ad studia rei maritima conuersa cit, eoque iuuentutem legibus instituit, ac totius vitae consuetudine firmatauit. hic enim mos instituendi patricios homines semper suit, ut a teneris annis Vsque ad pubertatem sub paedagogi disciplina degerent, ac Latinis literis imbuerentur pro cuius
117쪽
cuiusque captu ab ea aetate, prie ter paucos quosdam .
qui literarum studiis se manciparant genio naturaque ducti , omnes fere rei maritimae, ac familiari operam darent, ac alii quidem nauigabant ad longinquas oras, ubi mercaturae industria rem domesticam augebant, simulque eLficiebantur periti morum ac consuetudinis, legumq; multorum hominum plurimi conscendebant triremes armatas, atque a teneris annis corpus laboribus firmabant,&animum excolebant rei maritimae disciplina, ac naualis
belli peritia quibus artibus semper Veneti excelluere. Quin lege cautum suit, quae usque ad nostra tempora peruenit, ut in unaquaque triremi armata stipendium ex aere publico non exiguum duobus adolescentibus daretur Ordinis patricii quorum ossicium nullum aliud es et praeterquam imbui disciplina rei maritimae utque id facilius assequerentur, quaedam illis assignantur exigua munera, quibus curandis se exercentes proficiunt, ad maiora capessenda idonei fiunt grauibus vero triremibus, siue ad classem in rem bellicam instructie suerint, siue priuatim ciuibus locatae ad mercaturam, octoni cuique iuuenes patricii quandoque attribuuntur nec mediocre eis stipendium constituitur, vel ex pecunia publica, vel ex aere priuato, si ad mercaturas locentur, qui nauticis ac bellicis studiis in eis assuescant. Quin etiam priuatorum nauibu Shoc onus legibus impositum est ad publicam utilitatem, ut ex aere domini priuati hominis, uni seu duobus, si nauis maior suerit, patriciis adolescentibus stipendium soluatur, quorum aliud nullum ossicium sit , praeterquam
exerceri muniis nauticis. Concessa quoque ab his adolescentibus facultas est, ut in triremibus onerariis, ac in nauibus
118쪽
uibus priuatorum, quibus adscripti sunt, serre queant
certam mercium summam nullo naulo soluto quam si non habeant , ius hoc suum aliis concedunt , ac locant. Qua lege consultum fuit non solum exercitationi iuuentutis, verum cillam utilitati tenuiorum ciuium, qui angustia rei familiaris p rc merentur. Quare facile intclligi potest, rationem instituendae iuuentutis minime a maloribus nostris neglectam suisse, ut nonnullis videtur: immo in ea nauium triremium copia ducenti, amplius nobiles adolescentes, legis istius bera ficio, alienis impensis ad renauticam instruebantur: pra terquam quod ciuili consuetudine, ac more paIrio qualibet patricius iuuenis, aut literi aut studiis rei maritimae Cperam dabata. in quacXercitatione tum sibi plurimum, tum rei domesticie nonnihil consulebat, ac proderat. Hae prisca eges,&huiusmodi instituta etiam nostra tempestate perdurant, licet pleriq; adolescentes ambitione, aut luxu post ampliatu mura perium corrupti palmas institutione nc glexerint acciti iucopia adeo creuit, ut nostra aetate ingruentibus bellis, ac rertim domesticarum dispendiis longe plures cssccti sint pauperes, quam, Ut satis contuli illis queat istius legis beneficio ita namque natura comparatum est, ut nihil m-ter homines perpetuum csse posit: Vcrum cuncti, quamuis initio pci cte constituta sic videantur, post aliquot annos natura in deteri u Stabente instauratione indigent: adeo, ut ilemadmodum corpus prandio saturatum diutius incolumitatem seruaren an potest, nisi post aliquot horas Cena successerit: sic in unaquaq; re opitulari oporica naturae ad intcritum labenti, atq; instaurationem adhibere. Huiusmodi rationem nos quoque Deo bene iu- uis
119쪽
uante imitabimur, ac aliquod rei ne dium excogitabiimus. quo fit, ut hac etiam in parte nihil sit in nostra Republica desiderandum sed de his hactenus. Nunc a nobi S cccnsendi sunt magistratus, qui proe ficiuntur rei maritim ce. Vnaquaeque triremis ad bellu instructa praefectum habet virum patritium, qui in ea triremi omnium potcstat cCbtinet, praeterquam ultimi supplicii inserendi veluti in terrestri militia Centurio, seu aciei praefectus eorum curam
habent, qui fuerint in sua acie. Hic triremisi sectus nautas, cunctaque, quae in sua triremi sunt, quae ad
eius apparatum faciunt, diligenter curat. Quotannis quamus nulla necessitas , Veneti aliquot triremes ammant, quae cddant mare tutum nauigantibus , securamque nauigationem compressis piratis praestent uiris bonis, qui res suas agunt sine alicuius iniuria Praeter ii iremium praesides est totius classis legatus, quilan perium habet in uniuersam classem, in cunctos triremium prassiectos hic ueluti legatus exercitus, nisi ad-st Imperator, ius habeti capite mulctandi, quos uelit, dirigendi classem, quo maluerit hic quoque magistratus semper sere etiam pacis tempore creatur, praeficiturque hi triremibus, quae armatae sunt. Quod si tempora Reipublicie ita postulent, ut magna classis paranda sit, tunc uniueris classi prieficiunt imperatorem, qui tum in classe, tum in cunctis prouinciis maritimis amplissimam potestatem habet ac eam prope , quam olim in Romana Republica Dictator, retinebat; nisi quod omnibus in rebus paret auctoritati Senatus, mei publicae decretis summum tamen illi ius tributum est , cum in classem, praeseistos, legatos 'e classi ritum in praetores ac
120쪽
magistratus omnes, qui cum imperio sunt in locis insulisque maritimis, ac munus publicum exercent: adeo ut, cuclassis Imperator ad aliquam ciuitalcm accesserit, continuo ei sacerdotum clerus obuiam prodeat, claueiportarum arcium ei dentur, iura praetorum sileant , ab omnibus magistratibus ad Imperatorem liceat prouocare. Quin, si ita ei libuerit, potest solus ius dicere, solus administrare pecuniam publicam, ac deniq; solus omnium potestatem habet nullus est apud Venetos magistratus maioris auctoritatis, iccirco raro admodum classumperator praeficitur. Non enim temere, nisi rerum necessitas ita exigat, alicui co ceditur tam magna potestas, ut omnia unius ciuis arbitrio pendeant. Hoc in loco ea lex non est a nobis p rvtermittenda, Imperatorem, Legatum, ptaesectumve
classis ullum non posse cum triremibus armatis ingredi Venetam urbem, neque etiam tunc cum in patriam redit: sed cum primum Istriam perueneri r quae prouincia centum fere milibus passuum ab urbe distat, stipendium nautis ex legis decretis solui debet, ibique omnes dimitti d inde triremes a paucis Venetias deduci solebant, acini uale subvehi sub tecta in eum usum aedificata, ubi tuta seruantur auentorum pluuiarum iniuria: nunc lex haec non ita omni ex parte seruatur, quemadmodum patrum nostrorum temporibus seruabatur. Recensiti a nobis sunt omnes sere magistratus, quibus, veluti coronam apicem maiores nostri imposuere eos, quo vernaculo vocabulo Graeca appellatione deducto,syndicos dicere cosecuimus nos eos appellamus recognitores, nouo fortasse nomine, sed satis idoneo ad id munus explicandum. Hi post quatuor, quinqueve annos creari solent, ac mitti