장음표시 사용
91쪽
OS ille in Repub Veneta perpetuu Ssemper fuit, ne quis itiam magistratus
in maioribus causis summam auctoritatem haberet sed sumnuim illud ius Collegiorum seu Consiliorum, ut v sitatius liquar, esse voluerunt. Ideo insorensibus quoque causis, quae summam quinquaginta quinq; nummorum aureorum eXcesserint, nullius magistratus iudicium est, a quo non sit prouocatio ad Auditores urbanarum causaru, qui lingua vernacula veteres appellantur,&ad Collegia quadraginta virum, de quibus supra commemorauimus. Sed, ut perspicue tota haec iudicior uis forensium ratio intelligatur, ab auditoribus, qui quidem duplices sunt, ordiemur noui
enim siue recentes, atque veteres sunt. VetereSavetustate nomen sortiti, quod hic magistratus apud Venetos multo vetustior sit, quam alter qu, non prius in hanc Rempublicam inductus est, quam continentis imperium habuerit, multis seculis post urbem conditam Veteres hi auditores eandem sere auctoritatem obtinent in iudiciis causarum forensium, que urbanis iudicibus disceptantibus di iudicantur, quam Ad uocatores inplerisque omnibus rebus, siqua in parte legibus onicere videntur, intercedendi, in-
92쪽
di, inquam, potestatem habent cum ergo a iudicibus urbanis contra aliquem sententia lata fuerit, licet illi ab eorum iudicio ad auditores prouocare. Causa ad corum subsellia deducta,&vltro citroq. agitata ab his, inter quos controuersia fuerit, nisi summam excedat quinquaginta aureorum nummum, Omnesque iudices in eandem sententiam conuenerint, possunt ipsi absque quadraginta virum Collegio rem decernere . quod si inter se dissenserint vel viati Seorum potes intercedere causaque illa apud minimum quoddam Collegium agitatur, in quod uterque auditorum magistratus, tresque alii iudices conueniunt, qui praesecti sunt iudiciis de inuentis rc bus: ibique minores hae cauis diiudicantur. Quod si uniuersa causa eam summam excedebat, ante nostram altatem non poterat, ad quadraginta virum Collegium res deduci, nisi aliquis auditorum lata a iudicibus sententiae intercessisset, de eaque ad quadraginta viros retulisset. Nostra vero tempestate lata lex est, qua conceditur illi , contra quem priores iudices sententiam pronuncia uerint, ut post tres exactos menses, quamuis nullus auditorum interces erit, posit die aduersario dicereis ad Collegium prouocare qua lege auditorum auctoritas valde est imminuta quae tamen , cuin intercedunt, nonnihil ad causam obtinendam valet. nam neque tres menses periri oportet, eorumq intercessio velut praerogatiua iudicii videtur esse. Si auditor intercesserit prioribus iudicibus diem dicit, Colleolum quadraginta virum aditur. Antenostram etatem, terq; a gistratus orabat coram Collegio sententiamque uterquestiam tuebatur paulatim vero segnitie JUadam factu est, ut priores iudices, quorum sententia intercessum sit, non modo
93쪽
modo orent, sed ne intersint quidem, cum apud quadraginta viros causa agitaturi, dictaq; illis per tabellione die
ut id, quod ius postulat, statuatur, respondeant mOSVero ille, ut auditores primu res errent ad Collcgium de causa, cui intercessissent, orationemque haberent, ad nostra usque tempora deductus est. Nunc vero penitus intercedit, sed patroni tantum eorum, inter quos controuersia fuerit, hoc munus defunguntur, tuenturque suorum clietum causas quibus rebus essectum est, ut dignitas auditorii magistratus, quae diu illustris suit, nostris temporibus obscura admodum imminuta sit. Quadraginta litur banarum causarum iudices eundem fere morem seruant in iudicando, qu cma iudicibus quadraginta capitalium causarum scrvari solere diximus. hoc tantum discramen est, quod in causis, in quibus de capite agitur, fortunis reorum, nullum certum orandi tempus statutum est. In his vero urbanis litibus praescriptum est temporis interuallum, ultra quod orationem protendere non possunt: hora cnim cum dimidia tantum cuilibet oranti concessa est neque in forensibus iis causis iudicandis variae referuntur sententiae, ut eam Collegium eligat, quam maluerit, quemadmodum insumendis poenis de nocentibus
parui pretii hominibus fieri solere superius dictum est: sed
tantum resertur, an lata prius a iudicibus sententia confirmanda sit, vel potius abroganda. de abrogatione refertur, si auditor quis intercesserit quod si non fuerit intercessum, sed sine intercessore causa ad Collegium fuerit due ducta, praefecti Collegi perorata utrinque causa non de abro anda, sed de confirmanda lata sententia referunt. iurat iudices omnes in sustragia eunt. Tres item urnae deserui
94쪽
seruntur viridi abrogatur id, de quo relatum uerit: candida approbatur rubea vero eis destinata est, quibuSnO- dum liqueat, sed velint causam ampliari nihil aut m decretum habetur, nisi plures quam dimidii abrogauerint, aut approbauerint, quod si iudicibus nondum liqueat,&in neutram partem iudicium factu sit, causa ampliata pronunciatur ad alteram diem, qua eadem sere repetuntur.
quod si etiam eadem die iudicium pendeat, tertio Ogitur Collegium, causa repetitur qua perorata trinque itur in suffragia, neque amplius ulla eorum iudicum, quibus nodum liqueat, habctur ratio quare nisi paria fuerint suffragia, in alteram partem fit decretum, siue de abrogada, sui de confirmanda sententia lata Abrogata sentcntia nequaquam adimitur potestas actori, quin de cadem re iudicium repetere possit nihil enim abrogatione statuitur, sed tantum lata sententia antiquatur confirmatione verb approbatione rata sit sententia, quam priores iudices
pronunciauerunt, neque amplius prouocationi cst locus,
neque iudicium repeti potest supc eadem re, nisi causis
quippiam noui accedat. Atque satis hactenus de audito ribus veteribus dictumst nunc pauca de recentioribus perstringamus. Hic magistratus in nostra republica non fuit prius inititutus, quam in continentem aestuariis hisce finitimam Venetum imperium extendi coepit. Ad hos a praetorum iudiciis prouocatio est, aliorumque magistratuum, qui extia urbem populis, qui in nostram venerunt societatem, ius dicunt. Vcteres enim auditores utrisque causis urbanis scilicet&exteris, haudquaquam satisfacere poterant. Quam obicineam appellationem etiam sortitus est, ut nouorum siue iecentium dicerctur. Nam post consti-
95쪽
constitutam rempublicam imperium Venetum extendi qpit in Venetia oram, quae ad veteres dominos, veluti quo dam postliminio volens ac libens rediit. Etenim, ut m xordio operis ostendimus, nobili si mi otiique prouinciae
Venetiae barbarorum impetum Italia' que totius icti astationem fugientes se in nostra aestuaria receperunt, Urbemque hanc opulentissimam condidere. Cui ctiam nomen Venetia indidertini multitudinis numero ut posteris testatum esset, iorem nobilitatis omnium ciuitatum Venetiae regionis eo conuenisse. Igitur curn brctii impcrium Venetum crevissct in immensum, unus haudquaquam magistratus urbanis&exteris caussis satis cise poterat. Iccirco nouus hic institutus est, novumque quadraginta vira-la Collegium. Prouocatio quoque, quae ab aliis, qui foris ius dicunt, fit, ad horum subsellia desertur atque hoc demum Collegio disceptante omnes eiusmodi causis discernuntur . eadem in omnibus ratio est, parque modus huius magistratusvi Collegii, que paulo ante docuimus, ab atiditoribus veteribus&Collegio quadraginta virali,
urbanarum causarum iudice, seruari solere . illud tantumius auditoribus recentibus additum est, quod in causis, qua summam quadraginta nummorum aureorumn OeX cesserint latam sententiam, de ita ad eos sit prouocatu , moderari queunt, eius lite partem, si ita ipsis videatur,abro are, partem vero comprobare, dum modo omnes in eandem sentcntiam conueniant quod ea de causa institutum est, ut exteri homines aduenae, quotlim praecipue
rationem haberi debere summi philosophi tradidere, molestia leuarentur, sine magno rei familiaris dispenesi olitium exitum inuenirent. Hoc iure veteres priuati iunci nec elle
96쪽
necesse enim illis est, ut aut totam sententiam approbent,
aut totam rescindant, atque irritam faciant. Si noui par ti intercedere postilia reliquis non intercedere: at veteres contra aut enim toti intercedunt, aut uniuersam integra
dimittunt. Hocque pacto exterorum lites breuioris p tio dirimuntur, quam cause urbanae squamuis patrono rumo iurisconsultorum versutia, qua nihil contra fas in tactum relinquit, in immensumqtlaeuis lites protrahuntur, quod ubique gentium fieri solet, ubi non temere, sed statuto ordine iudicia fiunt. Explicata fere a nobis est iudiciorum ratio superest, ut paucis perstringamus eos magistratus, qui primi in causis urbanis ius dicunt, a quibus ad veteres auditores prouocationes fiunt,&ad Collegiuquadraginta virorum, quorum iudicum sex sunt subsellia pro qualitate causarum4 personarum distributa, a aut lites sunt de mercatura rebusque ad negotiatorcs spccstantibus, vel de aedibus&sundis, quae intra aestuaria fuerint: aut de possessionibus agris, quae in continenti sunt, aut de quibusvis aliis cotractibus stipulationibusq; r persone
autem, qua ites inter se conferunt, aut sunt clues, aut cX-teri, ii l. aut alterutri inter se, aut alteri cum alteri SEX pCriutur denique vel cum pupillis res habetur, aut agunt vidua tamina post obitum mariti de dotibus recuperadis. ne ergo inter tot diuersorum generti iudicia turbatio eusor, neve aliud alii impedimentum asserret, plura instituta suere iudicum subsellia ita ut quantum feri posset unus- qu flue pro ratione negotii,&litis suos iudices coonos erct quae enim lites ad aedes siue fundos intra fines onetiaria n, id est in aestu aliis positos pertinent, hae nancs a iudicibus, qui proprietat uno ailla alitur diludicatur, quos
97쪽
etiam adeunt viduae ab haeredibus maritorum cstincto rum, dotes repetere uolentes. Hanc que appellationem habuerunt, quod maiores nostri ea tantum ciuium suorum propria existimarunt, quae in aestuariis sita essent, utpote quq ad alienos dominos no facile trans serri possent. Caeteia uero in continenti existentia sue agri sue domus fuissent, ut quae facile inuitis dominis ostent auferri, iniuriaeque magis exposita essent, mobilia dici uoluerunt. quod ii de fundis continentis or: e controuersia suerit, tu dices procuratorum sunt adeundi. iisdem iudicibus cum pupillis, qui adhuc tutores habent, contenditur qua ex re ipsi iudices nomen obtinuerunt nain apud Venetos curatores tutores, procuratores appellari consueuerunt. Si item lis de mercimoniis inciderit, Madmercaturam spectet, subsellia iudicum adeuntur, qui ex ea re iudi
ces, seu ConsuleSmercatorum nominatur hi maiori quodam compendio iudicant, quam alii orenses magistratus squod ea ratione institutum est, ne logioribus litibus impedimentum morave fieret negotii Smercatorum, lusassiduam quandarn operam exigunt. At si inter exteros homines lis fuerit, uel quispiam ciuium hospiti diem dixerit, opus est ad eos iudices acccdat, qui ab aduenis nomen habent. Caeterfuero omnes cauta contractus ac stipulati, ex quibus quispiam abalieno sibi aliquid deberi contendat, idq. iudicio petat, iudicibus ueniunt, qui petitionum nuncupantur hi q. praetoris urbani vi cc mgerunt. Sunt praeterea minimce tu edam, quibus diiudicandis pra scibit sunt iudices mobilium dicti. Est praeter hos magistratus alius, qui si quid inuentum suerit, aut olim reconditsi aut nuper amisium, num ad aerarium, aut ad priuat que-
98쪽
pia, aut ad eum qui repetit, res ea pertineat, decernit, omnes q. huiusmodi controuersias diiudicat. Expedita viai uersa iudiciorum ratione ad cos magistratus transeudum est, qui erarii curam habent, quibusve pecuniae public administratio commissa est. Hi fortasse plures, quam partit alicui, else videbuntur,cu pauciores uniueris rei pecuniari e satisfacere possent. Verum hoc loco animaduertenda n est patres nostros summam diligentiam adhibuisse,noin a I ministratidis pecuniis publicis aliqua fraus fieret a bitrati enim sunt , ex aerario veluti alimen tu uniuersis rei publicet partibus suppeditari, quo deficientescia imminuto deficere quoq; cm publicam, aut minui opus es se. Quῖ circa legeianxerui, ut si quis ciuis peculatus da- natus uerit, perpetua ignomini e nota singulo quoq; an
no repetita inureretur. Maiori enim consilio coaeto in concione ciuium omnium statuta die ab Advocatore omnes illo crimine damnati pronunciantur ut, qui tantus cclus ausi sunt, perpetuae ita ominiae poenas luant . Sed, ne ab instituto nouus d a ed inu , ma 3istratus, qui aerarii curam habent, duorum veluti generum sunt. Qua ratione publicae quoq; pecuniae diutis sunt nam, vel ex publicis, vel ex vectigalibus in erarium conferuntur vel inter
du, cum reditus rei publicae impentis videtur satisfacere non posse, a ciuibus pro cuiusq; censu exigutur id quod
non raro fieri necesse est, bellis, quibus ciuitas nostra requenter vexari solet aut mari, aut terra ingruentibus, vel cum Turcae in no i ram ditionem irruunt, quorum impe tum non sine maximo detrimento complures annos sustinuimus, acerbissimum q. hostem in uniuersam rempublicam Christianam uiciatem continuimus, vel cu Principe S
99쪽
REPUB LIBER IIII. pes Christiani, quibus imperii Veneti amplitudo quando
dum anno ab hinc xv. accidit, cum omnes sere Christiani Principes inito inter se foedere in exitium imperii nostri conspirarunt sed diis bene iuuantibus omnes eorum impetus sunt repressi, resque pene collapsa in integrum restituta est. Duplex ergo cum iit publicie pecuni. egenus, duplices quoque magistratus ei rei sunt praesedit. Quidam enim pecunice ex censu ciuium collatae praeficiuntur: alii vero reditibusvi vectigalibus rei publice Vectigalia quidem exiguntur ex iis, que exportantur ex urbe, aut in eam importantur. Qucedam vero cx ciuitatibus, que in societatem imperi Veneti sunt adscitae. Urbana porro vectigalia, cum propter maximum mercium copiam mercatorumque coia uentum, tum ob ingentem hominum multitudinem, qui hanc ciuitatem incolunt, Omni omnium opinione maiora sunt. ac mercium quidem, rerum q. Vrbanarum v i. sunt genera ideo diuersi quoque magistratus sunt instituti, prout scilicet commodum visum suit iis, qui his locandis atque exigcndis vectigalibus praesunt quos singulos enumerare sane putidum est, fastidiumq; potius
ars rei, quam voluptatem quam ob causam illos etiam acri stratus, qlii pei petui non sunt, scd cum res postulat, iudenique creantur, praetermittendos esse duco. In summa, horum Omlarum magistratum Osricium illud est, ut caueant, nepe dolum aliquid pecuniae publicae auertatur, aut per inertiam pereat. Omnes quoque controuersias,
quae ad id genus pecunia periment, ipsit diiudicant pecuniam ver Omnen qUam exegerint, continuo ad Gubernatores redituum publicorum deserunt. eam enim appellati O-
100쪽
lationem is magistratus obtinuit, qui huic rei praescctus cst. Sed ea procuratio, quoniam naagna atque ampla est, non nisi insignioribus ciuibus deserti solet qui, ut libentius hoc munus sibi deposcercni, neve dc mandatum Icil-cerent, oneri magno atque graui nagnum c motum et Umadiunctum cst umma quoque tributa est auctoritas. hic nim apparitores viatores, lictores, omne q. id genus ministrorum reipublicae creant, quibus omnibus ex aere publico stipendium persoluitur. dicio, quod i cliquum suerit ad quaestores urbanos desertur, ad quem deniq; magistratum peruenit Omnis summa spublicha quibuscunque qti storibus sue magistratibus, seu illi extra urbe ni , seu in urbe pecuniae publicae exigendar cura habeant, allata suerit at urbani hi quaestores camic cuniam e Senatus decreto in usus publico impendunt, eamq in codices accepti ex penu reserunt quod munus quum operosum sit, laboris l. non exigui, ideo ciuibus iunioribus committi consueuita qui tamen, tum nobilitate generis, tum innocentia vitae clari sint, ne scilicet aes publicum ullo pacto in rem priuatam auertatur. Quocirca urbanis quaestoribus ius senatorium cst, idcm propcmodum, quod legitimi Sc- natoreS habet . pecunia vcro, qua in rei publicae angustiis cccensu a ciuibus conscrtur, quam ut Stand cm ad quaestores urbanos Cinnis confluat, proprios tamen quosda magistratus habet. In te idum cnim de confercnda ex censu pecunia caratione fit Sc natus consultum , ut nulla mentio. abcatur, neque de cstituendo cocre, nec de aliquo emolumcntociuibus erogando, quicX fila re priuata eam pecuniam contulerint. Quod tamen raro admodum fieri consueuit: nam plerunq; immo potius cmpcr, nisi res