장음표시 사용
101쪽
contrarium postulet, Senatus rei publicae ita consultu esse vult, ut priuatorem res non negligantur. Promulgato igitur Senatusconsulto, de pecunia ex censu conserendas cto, temporeque, quod commodum visum suerit constituto, unusquilque ciuium intra id tempus eam summam persoluit, quam ex censu debet exigunt autem ubernatores redituum, deserunt l. ad quaeliores urbano s. at multo tapius eiusmodi Senatusconsultum fit de pecunia ex cesti conferenda, ut post certum temporis spatium ciuibus, qui eam persoluerint, restitui incipiat, aliquo etiam motumento adiuncto certaq. in eam rem delegantur vectigalia Interdum vero Senatusconsilium decollatilia ex censu pecunia anteno tram tempestatem, ita fieri solebat, ut
de reddenda nulla fieret mentio, neque ullum certu tempus constitueretur, nisii id commodum reipublicae suisset. sed magistratus, qui prςfectus mutuis dicebatur, quod nomen adhuc quoque retinet, accep tam ab unoquoq; ciuiucam vim pecuniae in codices referebat interim q. donec restitueretur, singulo quoq; anno quini nummi aurci pro centenis collatis, veluti vectigalis loco , ciuibus creditoribus numerabantur: quem in usum multa vectigalia erant assignata. Qua ratione priscis bellis facilis erat pecuniae oactio, quae ex censu soluebatur neque vero iniquia cXistimari debet, ciuibus, qui rem similiarem tempora bus Teipublic:e necessariis cOsumpserant, aut magna e parte imminuerant, vicisti maliquid impedi ex reditibus publicis.
Nam, quemadmodum partes totius incolumitati consulere debent ta natura comparatum est, ut totum curam ha beat, ne parte magnil mincommodum patiantur, scd pro
viribas prouideat, ut incolumes perdurent, alimentaq il
102쪽
lis parata sint, quibus reficiantur,&coia seruentur. Verum nostra aetate hoc aes alienum reipublicae adeo ingens erat, ut in illud emolumentum, quod diximus ciuibus rogari trecenta fere nummorum aureorum millia singulis quibusque annis impenderentur. Quorum soluti proXimis annis propter angustissima reipublicae tempora quuintermissa suisset, tandem quarto abhinc anno, reserentibus Dominico Triuisano Senatore amplisssimo, atque Andrea Gritto, cuius Ducis auspiciis nunc Respublica Veneta regitur, sapientissimo atque integerrimo Senatore, factuis est Senatusconsultum, ut nulla amplius emolu menti erogandimentio fieret, neque in codicibus publicis post id tempus id aeris acceptum a ciuibus res erretur. Veru, ne omnino a republica fraudati esse viderentur, capitis restit ioni, necno etiam ei nolumenti, quod ad eam diem eis debeatur, cum multa vectigalia assignata sunt, tum reipublicie pos ectiones omnes in agro Rodigiensi positae sunt distributar Cuius muneris maxima parte nos functi sumus, qui illo tempore magistratum gerebamus, qui ante nostra tempora institutus praecipue fuerat ad huiusmodi aes alienti rei publice minuendum, aut si fieri posset extinguendum de quo pauca infra dicemus. sicq magna pars ingentis atq; incredibilis sere publici aeris alieni imminuta suit, nec non priuatorum ciuium facultatibus satis commode consultum, ita tamen, Vt prior ac potior semper fuerit reipublicae ratio, quam priuati cCmmodi. quod institiatum a maioribus nostris ad haec usq; tempora per manus deductum est. Vtergo redeam tis, Vnde diuertit Oratio; Praefecti mutuis eam pecuniam exigunt, tiae priuatis ex censu in rei publica usus necessarios confertur:
103쪽
acceptam q. in suos codices reserunt, ac demn urbanoqinestoribus numerant Iidemq; pr:esecti curam habent exiciendia quaestoribus urbanis eam summam pecuniae, quae quotannis erogari solebat in vice reditus ciuibus priuatis eamq; acceptam, expensam in suos codices reserebant. Pecunia vero, quae ea lege ex Senatus contulio erogatur, a priuatis, ut certo tempore restitu id beat, a proprio quodam magistratu exigi, restitui solebat.
nunc uniuersum hoc munus Gubernatoribus reditus demandatum est. Alius etia praeter hos est pecuniarius ma-oistratus minime praetereundus, qui in eam curam cumbit, ut ciues cerarios factoS, eosque, qui constitutam non
persoluerunt pecuniam, quam ex censu debciat, inuestiget eorumq; bona publicet,&tandem sub hasta vendat. Nonnulli sunt praeterea magistratus pecuniarn, a quibus aerarii ciues inuestigantur rationesque in publicis codicibus priuatorum, ac rei publicae diligente inspiciuntur, nequa fraus publicis reditibus atque aerario fieri possit: quos consulto praetereo, ne taedio lectorem assicia neque enim momenti quippiam habent ad eam, quam potissimu hoc opere mihi exponendam reipublicae gubernationem institui Praeter hos magistratus nonnulli etiam sunt, qui ad ciuitatis commodum,s ad bene, beateq; vivendii plurimum valent, ideoq; a nobis minime sunt omittendi Primi nobis se offerunt monetae aurce, argentem praelades, qua cum externis hominibus ciuium commercia, iplorum inter se maxime continentur deinde annonae triticeae praefecti, itemq. salubritati Venetae ciuitatis praesecti, sine quibus vita constare non potest, pinerea amplissimi Naualis praesides, Aediles quoque, qui viarum' ponitu, nu-
104쪽
&huiusmodi rerum resarciendarum curam habent, qui perquam necessalii sunt: postremo amplissimus magistratus, quem Procuratorum Veneti appellat, ciuitati nostrae longe opportunissimus. De praesectis moneta nihil est, quod plura dicamus eius magistratus illa cura est, ne a gentum aut aurum imperfeci ius, aut impurius udatur, quam lex statuit: neventi mi sint minores pondere, quam lex iubet quod sanctisti me apud nos obseruatum suit. quamobrem maximo in pretio apud omnes nationes barbaras, nedum apud Christianos, Vcncti nummi semperfuerunt, hodieque sunt. Caeteri nanque Principes pleriq; omnes impurius aliquanto argentum aurum cudertit, ut facilius impensis satisfaccre possciat. At nostri consta tissime semper hac in re dignitatem a maioribus accepta retinuere. Magistratus uero, qui annona triticeae presectus est, ciuitati Venetae perquam necessarius est etenim, cum nulla prope frumenti uis ex agro Veneto colligatur, quod omni ex parte urbs aestuariis amplissimis continetur, ciuitasque hominum multitudine abundat, opus est rei frumentaria magnam haberi curam nequando populus, cuius commodo maiores nostri maxime consultu esse uoluerunt, rei frumentariae inopia laboret, nimiaq-
annonae charitate prematur Iccirco rei frumentariae tres
sunt praesecti, qui xvi mensibus magistratum Rerunt. horum est Orficium prouidere, ne ciuitas unquam rumenti inopia laboret quae si quando timeatur, Principcm, Sapientumque Collegium adeunt, eq. inter eos discussa decernunt, quae ad frumenti copiam comparandam usui esse uidentur. Quandoque etiem solet certa merces ex
aerario his constitui, qui ex longinquioribus prouinciis
105쪽
srumentum Venetias aduexerint. Interdum atriticum mercantur a negotiatoribus, qui polliceantur certam uim frumenti statuto tenipCre, atq; ex certis etiaprouinciis se Venetias delaturos: quodnis praestent, peiuniaria multa plectiliatur quod a uicin Respublica magno pretio emerit, uili uendit, ut commodo populi atquc mopiae consulatur qua in re magnam interdum iacturam aerarium facit De re frumentaria prieterea plurima sunt
leges pulcherrimaque initituta qua 1 in praesentia recenserem, longiusquam par sit, ab instituto digrederer si quitur magistratus is, cui uilis salubritas cit curae huius p aecipuum munus cst, prouidere ne aliquo pacto ex contagione tabes in ciuitat cis ei par quod, ii clam quandoque obrepserit, ut nonnunquam solet accidere, sedulo
operam dat, ne longius agetur. Quare aedes publicae amplissima in estuariis dii cate sunt, interuallo trium millium passuum ab urbe quibus finit mi sunt horti letissimi eas in udes, si quis ex piche eo morbo egrotare Ceperit, consestim cum tota familia de Icrtur hi ucro, qui cum fgrotante consuetudincm aliquam habuerant, opus est, ne alios inficiant, ut proprios lares deserant, concedant q. ad alias edes publicas, itidem extra urbem in cum usum conditas, regione a prioribus longe latersa; ibique x xxx dies detinentur in quibus si fanipeistiterint, ciuitati ac domesticis laribus restituuntur supellcctilis quoque ma na cura habetur, ne eius contagione quispiam inficiarii r. hic quoque magistratus prouidet, ne quid putridum, aut quod incolumitati ciuitatis ossicero possit, hicndatur demum id sedulo curat, ut quam salubet D me V netiis degatur atque hoc prs sectorum genus non multo ante
106쪽
ante nostram tempestatem institutum suit cum quidem antea creberrime urbs pestilentia laboraret, adeo, ut plerique omnes uitabis si utente proprios quandoque lares desererent, in continentem proximam secederent. sed, postquam nouo huic magistratu lis cura demandata est, numine diuino fauente, nulla pene pestilentia fuit interdum quidem, quod in magna hominum undique confluentium frequentia uitari non potest, nonnullis domus infectς fuerunt, cura uero huius magistratus, Dei que auxilio, latius uagari malum non potuit. Nunc de ampliss-m Naualis prs sectis dicendum est: quod certe non solum Venetqurbi magno est ornamento, sed etiam uniuers itali non mediocrem dignitatem assert immensum Opus est admiratione digni illinum, in ea urbis regione, quq prster alias mari vicina est, 'raeterea maxime comoda, sdificatum, ac in tres sinus, seu, si malueris, recessus ex ca- Datum: intra quos mare recipitur unico tantum ostio tam lato, ut etiam satis sit ad maximas triremes capiundas Munirum est ostium duabus turribus ex utraque parte, suntque lipponte sublicio iunct portis q. cancellatis; qus nuquam reseratur, nisi quum opus sit triremes educere, seu in Naues inducere nulli bi etiam aditus ad interiora Naualis patet, prs terquam hoc uno ostio ingredientibus. primus occurrit omnium quidem minimus, sed amplus tamen sinus, tectis circum ac contignationibus in modum sornicis undique extructus huc subducuntur e mari triremes, ibiq. ab omni ventorum ac pluuiarum iniuria tuis, si ita acciderit, ut illis utendum non sit, multos annos incolumes illssspermanent. Nouas item sub eisdem tectis s-dificant, veteres subducunt&resarciunt magnum sane opuSala
107쪽
opus. maximi ornamenti,4 ad naves fabricandas utilissimum. Post hunc sinum alius cst interior amplissimus, Omni ex parte circuis eiusmodi tectis, ut dixi, instructus: nec ullum ex eis inspicias triremibus vacuum, sed aut binis plenum, si tecta fuerint latiora aut singulis, si angustiora.'Tertius, crinnon minor secundo, paulo ante nostram statem superioribus additus fuit, isq; moenibus pulcherrimis circunseptus, in eo autem plura sunt ceta aedificata, quamuis non sint omni adhuc ex parte perfecta verum summa cum diligentia opera datur, ut illi aedificationi manus imponatur extrema. Tres hi recessus inuicem sunt peruit, atque unico muro ambiuntur nonnullis turribus
distincto, in quibus vigiles excubias noctu agunt; ne quid detrimenti tam insigne opus vi ignis iniecti, seu dolo facinorosi cuiuspiam, seu casu quopiam, ut interdum euenire solet, accipiat. Intra moenia tabernae sunt armamentorum amplissimae, ni uersaeque nauticae supellectilis fabri suasibi omnis generis rerum, quod ad rem Naualem pertineat, officinas habent ibi scinditur aes ad tormenta conficienda magnaq; in usum tormentorum vis pulueris conficitiar ut totum in pauca conferam, nihil ad rem nautica pertinet, quod non in eo Nauali reperiatur ibi videre lucet ingentem fabrorum multitudinem, quorum quisque suo munere sungitur Sunt praeterea nonnulla atria bene ampla, in quibus ingens armorum copia, tormentoruscilicet ac telorum, ad usus bellicos seruatur; ingens ei: a Velorum, remorum, armentorum l. omnium , in suis quaeque cellis condit aest ut cum Senatus armandam classem decreuerit, Omnia, qua requiruntur ad eam rem, proin
pta, atque parata habeantiar. His rebus, ossiciis q. Omnibus
108쪽
nibus praefectus est magistratus, de quo dicere institueri,
cuius consilio ac diligentia omnia, qtate ad Nauale pertinent, administrantur. is fabros deligit, una lignarios, tu aerario S, caeterOSq. Opifices, qui ad opus faciundum admitti debent, ac ne quispiam desiit officio suo, d liget aare curat. Huic magistratui pecunia ex aeratio adsulline dos sumptus Nauali numeratur, Collegio tamcn prius consulto, rationibus q. apud illos patres,clatis Apud maiores nostros, penes quos res maritimae Pagno in pretio erat, hic honos magnus habebatur temporibus tamcn nostris magistra iis huius dignitas est imminuta, ac pcne cccidit it que, siquando aliqua re extiterit, quam disgcntius adesinistrare oporteat, ali Osciues ac Sc natores umine dignitatis homines, Senatus Nauali praeficit, qui ius in priores habeant, cis q. veluti ministris utantur . Postro mo loco sunt a nobis recensendi D. Marci Procuratores, anil si mus omnium praeter Ducem magistratus quippe, qui praesinitum tempus non habeat, sed nactim vita terminetur. Huic honori coniuncta est perpetua Senatorii ordinis drugnitas, ac iussuffragii screndi aequum cum legitimis Senatoribus illud etiam prae aliis omnibus mag. stratibus obtinuerunt nam, cum caeteri S a senioribus ciuibus non cedatur, nisi certis locis, certisque subselliis, Procurato ibus ubique idem honor praestatur. quocunque cnim loco sedeatur, illis semper editur,digialcis q. scdes cmper honestantur non secus, ac si quo ui Sin loco sui magistratus munere fungerentur. horum ossicium cst tuic lampupilloruhabere, quibus propter aetat in tutela indigciatibus, nullus defuncto parente ex testamcnto tutor cit institutus. ve
l tergo publici quidam tutores a Republica sunt insti
109쪽
luti hi D. Marci Procuratores dicuntur, quod munus caegregiam fidem, ac sanctitatem vitae prscipuam requirat, hi ciues huic ossicio delegantur, qui iam publicis fere omnibus muneribus defuncti, spectateque sunt probitatis; in
quo versantes tanquam milites emeriti perpetuam obtinent Reipublicae administrationem Priscis temporibus tam magna fuit non tantum Venetiis , verum etiam apud exteras nationes, huius magistratus existimatio, ut pleriq; exteri homines, nedum indigenae , testamento suo hosce
Procuratores haeredum suorum tutores, ac totius rei domesticae curatores institue int eorum fidei magna pecuniae vis pauperibus eroganda commissa est .adco, ut nostris quoq; temporibus ingentes opes ab hoc magistratu administrentur, ac pro eorum arbitrio in usum pauperum distribuantur hic mam stratus initio institutus fuit, ne haereditates ciuium, in pro tuenda, seu etiam pro amplificada Republica apud exteras nationes decederent, aut studio rei familiaris negotiis, ac mercimoniis occupati peregre morerentur, nullo condito testamento , per fraudem quampiam ab haeredibus pupillis auerterentur. Qua de causa effectum est, ut ciuibus illis publice ea cura demandetur, de quorum probitate omnibus compertum sit Principio tres fuere deinde aucta ciuitate tres alii additi , hac tamen ratione distributi, ut veteres pupillorum, qui citra rivum magnum, qui urbem mediam interfluit, habitant,
curam habeant tres item curenteo S, qui ultra riuum magnum proprios habent lares dimidiam urbem alteri , ite
dimidiam poste torcs curet Tres vero praeter lio Spatroni sunt amplisii mi, atqtie augustissimi te pli, quod D. Marco Euangelisis dicatum est, sub cuius numine Veneta Re
110쪽
spub bonis legibus aucta est, in ditionem l imperii crouit. ab his postremis tanquam a nobilioribus nomen in
omnes deductum cst, ut D. Marci Procuratores appellentur. De huius templi structura, de marmorum, columna
rvmq. copia, de porphyritide ac prasio lapide, de opere
tesselat atque aurato, quotum laquearia, omneSq. fornices confecti, tum uniuersum pauimetum stratum est, quia nemo ser mortalium est, quin vel visu cognouerit, vel fama perceperit, nihil mihi statui esse dicendum. huic instaurando templo, si qua in parte labascit, ciusque sacerdotibus, tres hi Procuratores praesunt, operam q. dant, ut pro ciuitatis dignitate,&pro amplitudine patronii Marci Euangelistae Deus optimus in eo templo pie, atque magnifice colatur hi sunt, qui praeter ceteros magistratus meo iudicio perquam necessarii videri debent ad bene, beateq.
vivendum. Nam,&monetae cudendae cura nequaquam negligenda est,qua omnium commercia ciuium continetur, annonae q. triticeae copia sedulo procuranda. nec minor bonae valetudinis ciuium cura habenda, minimeque omittenda viarum ac pontium, idq genus edificiorum instauratio . haec communia cuiq; ciuitati. ista vero ad Uenetias magis attinent, rei scilicet maritimae procuratio ac
pupillorum tutela, cum multi ciuium tum propter publica negotia, tum propter mercaturae industriam peregre prosecti diem obeant iccirco magistratus, qui his muneribus incumbant publice, instituti sunt, ut nulla in parte maiores nostri communi bono defuisse videantur, si quis diligenter omnem huius Reipublica institutionem animaduertat.