장음표시 사용
91쪽
que errorem fateri, qui ex instilla re nauticae profici sicebatur, uti pluribus referam libro sequente de Grammatica Cap. III. ianta non Poesis & Historia nobis canit Sc narrat de ventis & mari, de tempestatibus et de armis, pugnis, obsidioni-hus, & victoriis r de regionum situ &eultu r de sideribus, de hominum mortis
hus , de sacris, de Diis ξ describit haec omnia, & vivis coloribus depingit, ita
ut qui legit, praesens esse, ac suis cuncta oculis ustirpare sibi videatur. . An hoo unquam adsequi posterit Poeta vel Historiosraphus sine aliarum artium de scientiarum sat multarum adminiculo 2 novimus Homerum & Uirgilium , Lbvium & Julium Caesarem non solum artis Poeticae ac Historiae principes, sed etiam geographiae, astronomiae, artis bellicae, Ethicae ac Philosophiae admO- sdum peritos fuisse. De Rhetorica res est in propatulo. Nam hujus officium est, si Ciceroni credimus, de omni re bene dicere posse.
Debet orator exornare praeclara facta ,, eastigare scelera & mores perVersos, Radere virtutem, consulere bono reipublicae, defendere in foro innocentes, lvi illorum causas ac patrocinium suscia
92쪽
pere. Frustra erit, nec tanti nominis mensurari implebit, si cum sola verborum copia, figuris rhetoricis, & periodorum grandi ambitu in foro & rostris compareat. Quam divite aliarum tiarum supeli te, praesertim Philol, phiae quae de moribus agit, Historiae, acturis Romani Cicero fuerit instructus, non ilum ipsius orationes, sed omnes alii quos scripsit libri luculenter demon-
Philosophiae disputationibus Deus totum qua late patet muraliam tradisi co . Nescio autem, an de mundo, quem diu, dunt in salterraneum , fulset rem, Sccuissem, absque geometria , mechanica, ct universa propemodum mathesi; de animae immortalis, spiritualis & liberae conditione,' de Deo & coelestibus G niis sine Theologia: de Ethica seu m rum doctrina citra iuris naturalis ac pinlitici cognitionem rite quis possia philosophari. Medicina quoque aliarum artium & scientiarum auxiliaribus copiis opus habet. Debet herbarum, plantarum S fossalium naturam S dotes intime perspectas co FGH. g. h
93쪽
haberet debet totius corporis humani structuram & compagem , pallium nula darum & solidarum temperatIonem ssanguinis per venas & arterias circuiti nem nosser debet quoque temporum Ulacissitudinem, & siderum vim ac potest
tem in humana corpora observare; Tmum debet probe intelligere, quid officii sui sit in adhibendis pharmaciS, ac
medendi methodo; quidve bona Coris scientia circa aegrotos curae suae comitsos tentare, agereque sibi liceat, ne arravissimam vitae humanae ac meliori hominis parti, scilicet sanitati, Iniuriam ac damnum inserat.
Iium adhibere jubent Philosophiam naturalem & physicam, Mechanicam & Mticam, Astronomicam & Theologiam
dentia, utpote quae turri ad public ur de bello α pace, de foederibus, de m
netae pretio statuendo, de alta ut vocant, seu suprema iurisdictione PrincipiS in bo- na & vitam si ditorum et tum in civiles controversias de dominiis, de finibus agrorum, defundis, de ultimis voluntatibus Sc. decidendas; tum ad Ecclesiastica munia administranda, ad lites inter sponsos vi conjuges componendas, ad benencin
94쪽
erigenda, Conserenda, & permutanda, ad poenas Ecclesiasticas infligendas, ad electionem Praesulum, ad Rectores Para, clarum constituendos &c. is se extendit. Haec omnia ut rite fi int, historiam si Cram & profanam, antiqua & nova Imperii iura, geometriam, notitiam rei quam dicunt numariae & diplomaticae, Pontificum & Conciliorum Sanctiones &Constitutiones in subsidium vocare opodiectit.
Denique Theologia, quae inter disciplinas reliquas facile principatum obtinet,sne Philosophia non potest de divinis recte ratiocinari, sine arte eloquentiae in .sacris pulpitis & Conciliis disserere, sine
Jurisprudentia Conscientias regere, ac e
poscentibus consilia dare, sacroque in tribunali poenitentibus ius dicere, sine historia Ecesesiastica debellare haereses, de
antiquorum Patrum ac Ecclesae orthodoxiam sartam tectamque servare.
Eccer quam dixi encyclopaediam, seu
arctissimum artium & scientiarum inter se nexum M vinculum, quod si rumpatur, mundi quoque pulcherrima, quam supremus Conditor Deus induxit, harmonia in discrimen adducetur. Ut rem hanc exemplo aliquo confirmem, non iniucundum erit audire, quid in Architecto Ea M.
95쪽
M. Pollio Vitruvius, artis hujus citra controversiam princeps, requirat I, nempe quibus disciplinarum praesidiis ejusmodi . Architectus numeris suis absolutus debeat esse instructus. Inprimis qualicunque, ait p literarum cognitione polleat necesse est, ut aliorum scripta & inventa Iegere possit ac intelligerer graphidis quoque sit peritus, ut literis mandare possit ingeniosos animi partus , & operis struendi speciem in charta exprimerer
tum geometriae praeceptis imbutus sit oportet, quae Architecto tam in delineationibus quam in distributionibus figurarum maxima praestat obsequia: praeterea Opticam calleat, e qua ratio luminis in conclavia immittendi dilumendar Arithmetica eun- idem docebit sumtuum necessariorum Cominputum inire; historia vero, ut rationes reddere positi ornamentorum, partibus laedium praecipue fulcris & sculpturis adplicatorum: etiam Philosiophia, quae de moribus agit, tinctum esse necesse est, ne arrogans sit, nec avarus, sed magno animo ad moliendas reS magnas expedito, facilis, aequus, benignus e Medicina me . thodum subministrabit aquarum' de aeris salubritatem explorandit Jurisprudentia Communium parietum, stillicidiorum,
96쪽
el earum , fenestrarum, aquae duchrum iura cognoscendi, ne patrifamilias aedibus
exstructis lites moveantur: denique astronomiae expertem esse Architectum non decet, quae climatum ac diversarum plagarum tum Cognitionem 'tum naturam
docet, in conclavium dispositione neutiis quam negligendam. Ita Vitruvius, qui si tot tamque diversiarum artium & sciemtiarum ideas atque notitiam in unius m gni nominis Architecti cerebro residere voluit, Certe optavit; quid in Rhetore, Philosopho, Medico aut jurisconsulto e Cellente eum exacturum fuisse existim must Nimirum probe novit vir sag cissimus, quanta quamque arcta inter disciplinas necess1tudo intercedat, ita ut unam' sine plurium aliarum comitatu in publicum cum dignitate prodire nefas is reta cIX. Verum nee pauca sani, nec In speciem levia, quae contra hoc encyclopaediae parandae studium a quibusdam opponuntur. A1unt enim, inprimis tot disciplinarum tractatione, dum vastam nimirum eruditionis molem exstruere conamur,
97쪽
Gigantes illi supra nubes attollere tendiserunt: animum non tam informari honix artibus , quam multitudine obrui , cui capiendae nec mens, nec corpus, nec vitRIufficeret: satius igitur fore, uni vel alter arti aut scientiae si totum tradere, quam per multas vagari ita, ut omnia excutiantur diversoria, nusquam autem stabit
domicilium figatur, atque sic simus uesque hospites, nullibi domestici. Quamobrem praeclare dixit ille: Qui uδique vult esse , demum nultili erit. Porro
omnium disciplinarum memoria nimium fatigat mentem, eiusque vires hebetat, ita ut postmodum in necessariis deficiat atque succumbat; quae res plurimum n cumenti adfert reipublicae, dum non pa . cos reperire sit illorum, qui quotquot occurrunt, libros impigro studio perlustrant eruditionis comparandae gratia, imterea necessarium ac destinatum publico, quod ipsis incumbit, officio tempus suffurantur, & quantum illi adjiciunt, tantum huic detrahunt; tum vero gravissimas saepe causias ac seria negotia muneris svi Ohiter & cum neglectu pertractant; ut nihil dicam, tot diversarum rerum memoriam sanum ac purum iudicium, quod tamen omnibus praeferendum est, co
rumpere. Quippe hoc longa & accurata
98쪽
rerum singularum meditatione atque criterio paratur, quod profecto facere nequeunt, qui desultorio impetu per omnes clisciplinas feruntur. Hinc natum est ad llium: Multa memoria obest judicio. Praeterea plus saepe vanitatis ac fuci, quam solidae eruditionis ac doctrinae hoo in studio latet: tam vanum nibit esse puta, inquiebat Laertius, quam discere multa. Non raro huic se dedunt homines, qui desperant de conspicuo aliquo inter doctos gradu obtinendo, videri immen Volunt, ac digito monserari γ diciere hic est ut Poeta satyricus canit. Effocupiunt Bibliothecae ambulantes, imm' . Atlantes, qui totum literarium orbem humeris suis sustineant. Demum ubi sunt fortunatae illae insulae, in quibus nascantur homines, qui simul sint Rh tores, Poetae, Mathematici, Philoisphi,
Historici, Medici, Juristae, Theologi
nimium brevis est vita , quam ut his omnibus disciplinis perdisicendis sufficiat. Bonus civis est, non qui in omnia reip. ihlicae munia involat, sed qui suo rite fungitur. Haec sisne Veterum quoque s pientum hoc in negotio mens & iudicium erat. Heraclitus dudum ' pronum clavit r-νοον ου διδαὶκει. Memum non docet multiplex eruditis: Sen
99쪽
ca aportere aiebat q) parari librorum quantum fatis es, nihil tu apparatum. Et alibi unius libri lectionem laudavit: Plinius cr multum legendum esse monet, non multae Virgilius quoque cecinit s):
Laudato ingentia rura Exiguum colito. Atque hoc ipsum est, cur multis prudem tum haud probetur iuventutis, maxime nobiIioris, informatio praecipitata, quae hoc aevo invalescit, nimirum ut ephebos necdum egressus puer Arithmeticam, Geometriam, Geographiam, Mechanicam, Hydrostaticam, Architectaram civilem S militarem, Historiam, Gene logiam, Heraldicam, Politicam, Oeconomicam, Jus publicum, Naturae ac Gemtium , aliaque majoribus nostris incognitae discere, ac balbutien re lingua, & memoria adhuc non satis firma proferre cogatur, Conatus necdum maturOS sequente
Nihilo nus obiecta haec, quamvis magnam lis vim inesse non diffitear comira illos, qui absque consilio & ductore
100쪽
rem tanti momenti adgrediuntur, tamet Encyclopaediae studio rite instituto obesse nec pos1e nec debere fidenter adfirmo. Non enim satis jntelligo , cur non in republica literaria' liceat, quod in vita civili decorum esse creditur. Quot non sunt, qui si facultates non desint, nec quae curta domi supellex est, prohibeat, patriae suae finibus haud contenti ad exteras regiones invisunt, provincias regna,& plagas etiam longe remotas ac soli seu orienti seu occidenti vicinas, nec sine incommodis ac periculis lustrant, sique maturo judicio polleant aut peritOS moderatores ad latus habeant, magna ant,quitatum , monumentorum , morum , regiminum formae notitia , omnisque generis literaturae supellectile divites domum revertuntur , qua instructi in Nobilium
conventibus dc literatorum circulis Comparentes eruditorum hominum famam &nomen merito consequuntur. Talis erat
Ulysses apud Homerum rQui mores hominum multorum vidit γ urbes.
Ea cur non illis; quoque , qui ingenii
viribus valent, nec industria destituuntur, per varias Artes & Scientias securis pere