장음표시 사용
211쪽
Anni TR i fabris, quo puer, qui in balneo aberraverat, quaeritur Epraecone: ,, nec longe a praecone Alcyltos stat, amictus discoloria velle, ato que in lance indicium & fidem praeserens. - Quo loco inquisitionem rei furmae comite lictore lancem praeferente olim faetam confirmare instituit ili. JC. Pi T M o E U s. Quo prior ANTONIus Ausus Ti Nus similiter sere censuit. A Itaque, arbitror, inquit, ut appareret eum magistratus jussiris in domum alienam ingredi ad surtum concipiendum, licio praecinctum
is fuisse; si lib. de legibus, tit. LL. XII. labb. s. XXIae Quanquam de lance tandem cum SEXTO Po hi PEJo sensit idem Aucius Ti Nus. Lcit. Oa J. S. VI.JDII ANNEs OLDENDOR PIus commeutario ad seges XII. labb. Ob cum :id hanc legem explicandam devenit et si ingeniosa et , inquit, homi-- num malitia ad peccandum. Quare & fures, ut propolitam alienarum si rerum contrectationem interdiu commodius eXpedirent, non aperta facie si domum intrabant, sed licio seu filo cincti, lancem duobus foraminibus se aptatam ante oculos habebant, ut matrem, familiarum aut virgines, alimis vae ancillae in domo forte fortuna obviae terrerentur , fugerentque se se tius , quam quod de cognoscendo vel observando fure essent sollicitae. o ac stiterim illi res surriperent. Lanx enim vas escarium paulo minus,, quam patella excavatum . dicebatur. - Ηaec ille ingeniose magis, quam vere. R I v A L T I u s Allobrox existimat , licium iures tulisse , quo furta alligarent, & lancem prae oculis, ne innotescerent; quod etiam i statur ALEXANDER, Piti . lib. c. c. I 8. Siquidem credimus P ETRO Mos ELLANO. not. ad G E L L. XI. I 8. Ba l. I S. 8. M. Atidem PETRus nou. ad GELL. XI, I 8. (Colon ita T. g. M. furta per tacem V licium concepta , opinatur ea esse , is quae quantiis fuerint , etiam ipsi fures ignorenti drod qui lancem aufertis furandi animo , non statim cognitum habet, quanti valeat lanx illa. Contra mi e Li Notus scJ ita interpretatur verba legis, ut concipere putet
s hJ Io variis lactionibus juris , p. 1 T. I s. te Dianiis in principio laudat
212쪽
tet idem esse ac vindicare. lancem, libram, qua dicis causa dominium relablatae denuo quasi acquireretur; licium. cingulum, quo praecincti erant lictores, ut eos publica autoritate adesse domino furtum requirenti appar ret. Nimirum, hoc curae erat decemviris, haec digna XII. tabulis mat ria, quo ritu, imo quo cingulo lictores uterentur, cum rem furtivam requirerenti
S. VII. I g si autem sic sententra ac conjectura fere: in lege illa XII. labb. Di tum per Ducem licium conceptum e se illud fraudis aut firti gelius, quod
falsa statera falsa de mensura committitur a mercatoribus. I uic interpretationi verba omnia legis sitffragantur. Nam furti quidem hoc genus esse, cum fallit statera fallave mensura emtor decipitur, dubitari non potesti Qiiod genus cum sit clandestinum, & subtile, hoc magis etiam vetari debui LPorro lancem .esse hoc loco bilancem vel stateram . vel si hoc mavis, ait ram staterae lancem, patet ex illis CICERONI s in academicis quaestionibus saJ: h Ut lancem in libra ponderibus inipositis deprimi,&c. - Item ex ejusdem de suibus bonorum V magorum O b J : si Virtutis autem am-- plitudinem quasi in altera librae lance ponere; terram , mihi crede, ea H lanx, ili maria deprimet. - Et in Tuscultat. quasion. Dc si Libra illata Critolai; qui cum in alteram lancem animi bona imponat, in altera Co se poris & externa; tantum propendere illam boni lancem putet, ut terram si & maria deprimati si Quanquam hac probatione opus non fuit, ubi ipsos legis interpretes, e. g. PITHOEUM & I ELINGIUM, Consentientes habebamus. Praeterea helam Od J esse hac potestate hoc loco ad hiahitum , ut funiculum vel filum significaret, quo res mensurarentur, ex eo
intelligitur, quod haud dubie Graeci se & Romani ad mensurandas rese
213쪽
io 3 etiam funiculo usi sunt. Perinde atque idem fit etiam hodie tum in agris.
tum in aliis rebus dimetiendis. Jou. PHILIPPus P REIPPE Rus antiquit. haec. l. a. c. I. OaJ is Verum, inquit, gravium naensura eracta pondus , quod constabat ecta naassi sol rida . metallica videlicet aut lapita dea. IIagnitudinis denique mensura petita erat potis limum a partibus hu- mani corporis, ut sunt digitus, palmus, pes , cubitus : vel quae his , multiplicatis constant, ut sunt palsus, decempeda, &c. o reserendaeta sunt perticae de 'niculi, vel pedum vel cubitorum certo numero defini-- ti. A II AT TIIae Us Ilos TU s l. 3. de mensuris ac ponderibus c. seqq. multis verbis demonstrat, funiculum etiam apud Algyptios . Persas, &Palaeuli nos . in mensuris adhibitum fuisse. Qtiod etsi ad legis hujus interpretationem non sufficit: quandoquidem suniculus pro certa mensura magnitudinis vel spacii usurpatus esse apparet: tamen in hoc juvat interpret tionem nostram, quod funiculum ad nienserandum adhibitum fuisse conjprobat. Nam si in agris, in maciis, in magnitudinibus ceteris metiendis licio vel filo usi sunt populi, quidni etiam in suis rebus mensurandis mei-catores vel inititores' Nec vero hodie apud inititores nostros sic receptus ulnae ligneae vel ferreae usus est, ut non etiam interdum licium adhibeatur. praesertim in majoribus magnitudinibus mensurandis.
JAM coerceptilia furtum quod dicit lex nostra, nihil aliud, nisi perpetratum, admissum vel factum, vult intelligi. Id quod vel ex locis constat Cic Rao Nis: ubi scelus O b J conceptum, fraudes O c J concepta . fi
gitium coue tum Od J, hoc significant, nempe scelera, fraudes. flagitia. perpetrata. Qiiod si quis morosius urgeat, scelus & furtum conceptum . polle etiam intelligi id, quod tantum cogitatum sit, non patratum ; is quidem se nihil proficere sentiet, cum furti modo cogitati nullam poenam esse recordabitur ex l. i. D. de furtis te . At vero qui furtum conceptum putant
214쪽
JusTI Ni A NI, & ceterorum JCtorum, sed legem XII. labb. minus re te interpretantur. Qilippe cum sit ab omni consuetudine sermonis rona ni saJ alienum, conceptum id usurpare delictum, quod sit deprehensum, concepisse facinus, eum dicere , qui perquisivit atque invenit. Atque ea quidem in re consentit nobis OLDEND o Retus & RIv ALTIUS, re-
S. IX. Manifestima autem quod dicitur furtum in lege nostra , id puto intelligi,
quod facile deprehendas, re ablata scilicet in oculos incurrente, non modo cum aufertur, sed etiam cum ablata est. Paulo aliter quidem Jus Tl-FIANus ObJ furtum, vel furem manifestum definivit: verum ejus nos subtilitas parum movet: quippe quae cum legibus XII. labb. nihil habet conjunctuin. Liquet igitur , hac lege surtum per lancem & licium conceptum , haberi inter non manisella: quoniam ad illud deprehendendum sollertia quadam & instrumentis nimirum opus est: quandoquidem res ablata,& quasi corpus delicti non apparet. Denique vocem Cindican e lex nostra posuit, ut poenam significaret. Est enim vindicare idem quod punire. e. g. apud CicERONEM in oratione pro Oiunctio O c J : si Is eam rem si quam vehementer Guil udam putarit, ex decretis ejus poteritis cognos- cere. si Item pro S. Asscio Ammuo O d J : si Petimus, inquit, a vota bis, ut quam acerrime maleficia Dindicetis. si Item e sola ad II. ' Eum s e : se Discordias ferrum & vis vindicabit: si prouti quidem habent meliores editiones. Suffragatur huic expositioni vocis illud , quod vocem Uiudicantor, alia ejusdem legis editio reddidit multanton Multam enim poenam esse nemo dubitat.
ta J Antiqui sellicet illius, & melioris. Id quod
215쪽
s. X. IGITUR collecta vocabulorum omnium potestate, hic erit sensus legis: Furtum vel 'andem libra ut rade commissum, perinde ac furtum manifestum esse puniendum. Teutonicus ediceret : Eliu die GI mit macis oder geukMb angen, soli ali eiu ossentlicter gestirisset ueriten. Vel hoc modo : Die dissere en, ne he mit der marachale Mer mit dere messeschutir betangen uel den, sollen e lao den milichen bellasset mea den. Plana, si inplex , & conveniens XII. tabulis selitentia. Qiiodsi eadem lex quondam Atheniensibus erat a Solone scripta . fortasse his, aut similibns verbis concepta fuerit:
se hortenses, eodem modo puniri jussit, quo sacrilegos, & homicidasse Oa J. Male autem legem nostram SAM. PETIT us confudit legi de inquisiiti ne rei ablatae, quam inter Atticas ceteras repraesentavit ObJ e PLATONE
α, p. & latine reddere, rutilum aut interula ivisitum , non praecinctum. At ille reddidit : si Qui furtum it quaerere in domo aliena, cincticulo ami se tus intrato. se Et superscripsit hunc titulum : Attica quoque lege diud caretur siti tum per licium conceptum. Nempe hunc quoque praecepta animo fefellit opinio. Porro quia poena semirutis erat furto manifesto imposita per legem l . AII. labb. OcJ nimirum eadem poena servitutis in furtum hu-
Mevri. I rei . Att. iiii. a. eap. i. fol. Ipsi. e L se non defenderit. liber viros ecus ei, cui antiquiti. gr.em G R O N o v I i. mitiis factum est , adincitor et semis verberistis eae sh a coimentar. in Ietes attieas. A . sit. e saxo piacipitator: puer impubes, praetoris ML se I Seeuntium numerum e MARON DIE. bitratu verberator. noxam Ive sarcino. N cois Quo adde G ELO u M I. ao. e. i. Leae LVII. est: LAUs quiniue DAMASCENU . libro dam diei in sumto preliensis tela se defruderit, Es his moribus Graecor. aliarumque cent. Prodidit memoriae s
216쪽
jusmodi mercatorium statuta esse intelligebatur per legem nostram s8. Jure quidem novo, vel Justinianeo, poena furti muusim est quadrupli OaJ: iuiti vero concepti poena tripli Ob J. Verum uti illud novum, ita hoc ex prava
legis nostrae interpretatione prosectum est, ut furtum aliquod conceptum diceretur , quod proprie neque manifestum neque non manite itum putaretur O c J. Utique enim hoc furtum, quod per lancem liciumve committitur, ex sententia XII. labb. est ad genus furti non mani selli referendum, quanquam juro earundem tabularum poena furti manuelli etiam vindicandum.
N E et u E vero verba tantum legis nostrae interpretationi favent, verum etiam tota legum e duodecim tabb. quotquot supersunt, dispositio. Quippe quas brevitas commendat, & gravitas, atque lina plicitas: a qua longe abest Libtilitas illa institutionum & digestorum Justinianeorum. Neque enim X l I. tubb. modum perquirendi sunt per imicem licium praescribebant, sed in lirumenta fraudum lances & licia mensoria demonstrabant: ac ne liceret impune institoribus furta fraudesve committere, poena proposita prohibebant. Eaedem cum Cindieanctim jubebant furtum lance lictove conceptum, non hoc volebant , actione Cindicariovis in foro insitum rem hujusmodi furtiueam repetendam esse, libellum titulo et indicationis furti concepti inlcribendum , quod TR illo Ni A Ni fuit docere : Ied simpliciter puniendum esse illud furti g nus . perinde, ut manifestum, constituebant. Recteque animadvertit Lu D. CRARON Das, JC. nullam actionis in ling. XII. labb. mentionem elle fa tam . Porro ratio legis terendae fuit necessitas, & furtorum hujusmodi minus manifestorum frequentia. Quam ex eo quoque intelligimus, quod publice erant a Graecis magistratus constituti, qui mensuras, ac nominatini libras,
riae, apud Lycios furem manifestum servitiiti addic
217쪽
explorarent. Illi , h. e. mensurarum directores, hi l. e. librarum examistiliores dicebantur Athenis sa . Constat autem e legibus So-I. o Ni s Atheniensis duodecim tabulas potissimum consectas a viris Romaniselle. Atque eadem res, delictorum nempe hujusmodi frequentia, secit, ut, quamvis essent furta nec manifelta, tamen ab his graviori poena distinguerentur in lege nostra. Nam cum furti nec manifesti poena dupli esset, secundum legem XII. labb. s s. Ob J Si adorat (facit . quod nec maius sum escit (erit duphouem lituo et furto per lancem & licium Concepto eadem, ut dixi, poena, quae furto manifesto, fuit imposita. Quae ratio nisi fugis et FAvo Ri Nun philosophum, legem etiam de furto manifesto, quae est in XII. labb. acerbitatis non accus asset, apud GEL Lium scJ. Verum huic SEXTus Cog Lius JUtus respondit, quae debuit, apud eundem.
SPORRO eadem causia movit summum legislatorem Mos EN, ac ceteros scriptores divinos, ut saepe multumque jussas lances, liciaque habenda esse praeciperent, injusta graviter prohiberent. ODit. XIX. 3 . 36. 3 . ita mandatum Ebraeis est: si Ne inique quicquam faciatis in foro, sive per modium , M sive per pondus, sive per mensuram: bilances justae, pondera justa, in is dimnus justus, & amphora justa sit vobis: siquidem ego Deus sum dominusis vester, qui eduxi vos ex aegypto : cujus statuta ac jura omnia vos obser- ,. vare atque exequi decet. Ego enim Deus sum. H EZ E C H I E L. XLV. Io. sunt illa : Lances justae, & medimnus justus, & amphora justa sit vobis Sec. otios Exs XII. 8. graviter conqueritur de furto per lancem concepto, Miner-
218쪽
se cator, inquit, manu lances dolosas tenet, ut amicum decipiat, cetera. Micu A VI. II. indignantem inducit Deum et se Egone, inquit, probem si quenquam, qui lances improbas habet, & in loculo pondera dolosaq-Prois . XI. I. ita scribitur: si Lances dolose Deo sunt invitissimae, pi se num pondus ei placet. h Item Prodrab. XX. Io. si Pondus aliud se atque aliud, modius alius atque alius, ambo Deo sunt invisissima. - Et v. a 3. - Despuit Deus pondus varium, & lances dolosae ipsit minime pi is cent. o Item Pro Uerh. XVI. II. is Statera & lances jullae placentis Deo: pondera omnia mensurarum ejus sunt Opera.
IN quibus quidem oraculis etsi singula verba pondus habent, tamen duo praecipua capita hunt, quae diligentius etiam atque etiam consideranda videntur. Primum, quod pondera mensurasque summi numinis aeus esse declarant saJ det UIN ho initivd nidi et egeto dris V lances fori ad Deum pertinent; opus ejus Dut omnia loculi pondera, vel, si vocabulum Ebraeum mavis, omnes lapides Ob Videlicet, ut sancta, ut inviolabilia esse doceant illa quoque justitiae adminicula: quippe Deo dicata, aque Deo profecta. Etenim uti ipse rerum creator, po Idere, ne ab ira, uvmero Deus mula fecit sc : atque idem Deus summus jure magistratus est, & justitiae autor, procurator ac vindex sanctissimus; ita recte appositeque prophetae id tribuunt Deo, quod ipse quali coelo demiserit lances, ponderaque singula suis veluti notis quibusdam signata hominibus distribuerit. Quod si quis quaerat ex illis, quid Deus egerit ante quam mundum conderet, apte respondebunt: libras atque ulnas secisse , quibus uterentur homines. Atque hoc aptius illi
sa Prov. XVI. Ir. duorum verborum vim non exhausit A RARAM P. Eslla, cum de jussu & approbatione divina interpretatus est et 'o'
ae Iamia praefixum nominiis Dei, signifieat propter. Quia Deiri praecepit, is libra & Iancibus iuste uti. Lin n et di vo I viri Nin Q Uviarii is Aliter etiam inisis telligi potest illud ad Deum s quod ad ipsum vi
is delicet pertineant. eo nempe sensii, quoniam is ipsi vehementer placent. MOb Lipidis i enim usos esse pro ponderan Ebraeos, hine videtur posse colligi.sea DP. XI. ast
219쪽
eto sane, quam quod aliquis e doistoribus christianis respondissie fertur. Deinde memoratu dignissimae sunt formulae, quibus prophetae utuntur . cum Deo fraudes istis ves furta displicere ostendunt: nam naa in nono Lmices il l iis abhorret Deus ta J. Item, : nie det in ultat' NM DN rimi retv n horret Deus dat Gum pondus, vel lapidem, lancesque dolosas minime bonas Dil pulchras judicar. In quarum posteriore sententia, & verbis quidem postremis. minutio continetur, figura. qua minus dicitur, quam intelligitur. Non honum, laoc est pellimum ; non pulchrum . hoc est foedissimum ac tui pissimum Prioribus autem formulis, quibus abhorrere dicitur Deus, id significatur.
nempe furtum per lancem, licium , ac cetera mensurarum genera ,-esse ex gravilliinis, atrocis limisque delictis, quibus acerbissime indignetur Deus, atque ad vindictam sumendam asperrime commoveatur.
s. XIV.CONfE ED ENs est jam, ut fateamur, legem illam XII. labb. de furto per lancem & licium concepto, neque injustam, neque inutilem. & consent neum este juri divino : sed a J u s T I N I A N o ac ceteris legum interpretibus. non modo recentioribus, verum etiam JusTINIANO ipso antiquioribus. mire depravatam. Cujus quidem rei duplex causa reddi potest: altera legis antiquitas , altera subtilitas interpretum. is Obscuritates, inquit SEX Tusse C o E L i u s JC. apud GELLIu ObJ, non allignemus culpae scriben-- tium, sed inscitiae non assequentium. Qtranquam ii quoque ipsi, qui quae is scripta sunt. minus percipiunt, culpa vacant. Nam longa aetas verba atata que mores veteres obliteravit, quibus verbis moribusque sententia legum si comprehensa est. Trecentesimo namque anno post Romam conditam, si tabulae compositae scriptaeque sunt: a quo tempore ad hunc diem anni esse non longe minus septingenti videntur. - Ηaec ille. Atqui ab aetate GELLII, qui seculo II. post URRIs Tuae natum fuit, ad nostra usque tempora. quindecim secula sunti Subtilitas autem interpretum fecit ut in legis nostrae expositione, ubi sua ii nomen reperiebant, nonnisi de furto ex defu
220쪽
aio C. DI ET LOCI DE FURTO PER LANCEM &e.
definitione sua concepto cogitarent, diuitimidi autem verbum prorsus de rei vindicatione accipiendum esse sibi persuaderenti Itaque leges duas inter se plane diversas, alteram de inquisitione rei furtivae, & alteram de fraudibus vel furtis venditorum in unam confuderunt interpretes. Id quod pace maximorum virorum dichim esto.