장음표시 사용
321쪽
nionis iud ce bona sua apud acta publica obligasse, d. arr. 3 s. Gror. d. lib. 2. eap. 48. Hraque hae appellarione eontinetur J Sensus est, quaecimaque res sit , sive mobilis sive immobilis , sive tradita sive non tradita , quae pro debῖto obligata est, ea utroque hoc nomine,
pignoris videlicet re hypothecae, promiscue ina iaci one hypotheeat a designari solat . Quippe uae affo. & si quod commodum ei adhaeret,er itori competit, tam pro pignore proprie dicto , euius se licet amissa si posscsio, quam pro hyp iheca; ita ut efiectu iuris non differant. Ex hoe dictum est ab Ulpiano, pῖgnus eontrahi non sola
traditione, sed etiam nuda conventione, etsi traditum non est , l. i.de pign a T. Sane quod novisi simo iure constitutum est, ut debitor pr us con- ven atur, & facultates eius excutiantur, & sie demum , s repetium sit, debitorem non esse solvendo, ad pignoris postestionem perveniatur, Vov.ε. p. I. id plerique putant tantum locum habere in hypotheca, non ἰn pignore propriὰ dicto, cu ius scilicet possessio ab initio ex conventione penes creditotem suit. & postea sorte amissa; sed hoc casu adhue statim & recta possessionein pignoris avocari polle : quae sententia non caret ratione. Negus. de y gn. pari. g.memb I. n. IS.
P/ vir a appellatrone eam proprie rem , Oc. J Si liis gnificationem & proprietatem verborum spe- lcramus, aur potius usum iuris, inter pignus & hypothecam hoc interest , quod pignus proprie dicitur, cum simul res traditur creditoti, Graecis
-- , & praesertim si si mobilis; hypotheca
autem eum res sine traditione nuda conventione
obligationi subiicitur. In pignore id nostri sumpserunt a notatione & origine verbi, utpote quod dictum sit a pugno, ut sit res, quae traditur manu, ac vejut pugno ;l.plebs. 238. g. I. de verb. gn.Un
de maxime id dicitur de re mobili, in quam so
Iam cadit ut manu capiatur: sed propter traditi nem translatum ad res omnes etiam immobiles, quarum possessio itidem ereditori tiadita sit. Hypotheca autem verbum Graecum est, quod posterior aetas usu Latinum secit , dictum m
quod est supponere, id est , pignor/. 'ponere, fiduciare; ut appareat , vel buti genetrale esse, eoque significari utramque speciem rerum pignori oppolitarumsiam quae traditae sunt,quam
quae non sunt traditae. Sed quod in aliis ima ume- lxis accidit, ut modo generis, modo speciei ei geneti subiectae fienificationem habeantώd etiam si lin verbo hypothecae, quod cum per se generale lsi, tamen plerumque ad certam specten contrahitur , ut ea appellatione intelligatur species puegnori contraria, id est, res quae stae tradit ic me nuda conventione tenetur,& maxime immobilis:id. que intelligi necesse est, quoties hypotheca apignore distinguitur . Haec verborum differentiactiam traditur in iobem.9. g.proprιe. z. dep/I 'MAI. Veteres Consusti verbo θροι heca usi non videntur , sed Latino si uesa. Cuius rei argumentum est, quod in iis, quae manum Tilboniani elapsa ad nos Perveneruant, ubi de materia Pignoris agitur ,inusquam nomen hypothecae oecurrat.sed fiduciae dumtaxat, ut videre est apud Paulum in libri, receptarum sententia rumu/O. I.ιιι 9. lib.2.rit.f. lib. 3ah. legat.lib. .rit. 26 in sim sicut nec acri
nis hypothecariae uillita in his mentio extat, sed fiduciariae, iud eii Nacti inus Muciae tantum; ut
apud eumdem Paul. d. in. i. t t. it. Modestinus apud Licinum Ruilinum in collar. Ieg. Mosais. e Ram. tis. de deposSed or an eocras quoque pari bus
juris ista regula de culpa praestanda) e aditur se
tum damnum dedιr, minumittere euendus est a
praetore, qui noxa deditum Me it , sed Duelae Iudicio non tenetur . Fuit vero & noe ipsum fiduciae verbum generale, eoque tam pignus, id est , - χ os, quam μαθ. a. significabatur. Cic. in Topic. eap. lo.Si intorsidem praepare debet, si socias,
si cui mandaris, fi qui fiduciam aecepti , delet O
procurator . Paul. d. tit. 33 . Dibiter dipractis fidelis a ereditore de superflua adveUtis eum habet action m. Sed usus item speciale secerat, mraxe ratque ad obligationem immobilium . Paul. d. lib. 2. rit. de modo , id es , stas O ; Haeredibus debit r/s adversus ereditarem , quί pignora vel sene/as distraxit, nulla actio datur , o c. Idem alibi: Rem
ligatam testaris postea pignori Vel sidaeiae dederit, c. id esι, pignori vel hypothecae . Haec & Cl rid. Salmas lib. de min. usuri co ViXN. Cave existimes fiduciam suisse hypothecam, quamvis in pignoribus N hypothecis constituendis usus ejus esset frequentior. Erat nimirum fiducia si
gulare genus contractus, quo tunc utebantur νquoties ea lege quid mancipabant alienabantve , ut quandocumque placeret alienanti, res restituerretur. Id quod sibi cavebant hae formula: Vis
inter bonos bene agιer oportet, ne propter te tuam
qu. Dem frauder . Cic. de osse. UL l7. O ad Famis Epist. VII. l r. Hinc creditores non contenti pignus
se habere, illud sibi mancipari iubebant, addito
tamen contractu fiduciae , ut reddita pecunia, pignus restituatur. Ilid. His p. Orag. V. 2y. Ger. Noodi. Ob . II. 8. Inde fiducia aliquando Pro pignore locis hie citatis, & apud Cic. prs Flaec. cap. S.Duciatus servus, pro oppignorato apud Pauli
Ree.Sentin. I 3. .siduciare pignovibus alterum apud Tertuli.de Idolol r. Eodem fiduciae contractu aliquando usus esse in locat cine conducitone ex PIauti Bacch. AH. D. Scen. m. v. loy. colligunt . Nee minus idem satium videtur in O mractu de-
politii saltim sidue am pro deposito dici a Cic
489. Denique fiduciae usus iii emancipatione i herotuin satis notus est. Vidi Atuis. -st Ram
322쪽
De actionibus Praetoriis personalibus.
8. Inpeisonam quoque actiones exsua iuri .. ione propositas habet praetor, veluti de pecunia ccnstituta: cui ilis videbatur receptitia. Sed ex nostra constitatione cum cst squid plenius habebat. λc in actioram pecunia covstituta transfusum est j ct ea quasi super νa a jassa est cum sua auctoritate a
nostris legιbus recedere. Dem prator propo.
fuit actionem de pecutio fer Dorum , filio. ramque familiarum; cst eam , per quam
solemnibus compolita , dc tantum in argenta Hos dabatur , caeterum de re quacumque etiam ante non qebitar actio autem constitutor a , quae honoraria est, dabatur contra omnes quidem, qui constituissent; sed tantilai de rebus, quae pondere, numero, mensura constant; & non nisdebito constituto, I x. .de eo ee.add.Sal c
In actιonem preMnia constitutae J Actionis receptitiae vis omnis a Iustiniano transsusa est in eonstitutoriam , . excepto eo , quod non
conuituitur nisi debitum, etsi recipiebatur de non debitum, d. l. a. COMMENTA R IUS. x Mettere quid actis recutitia. x Actionis Nopritiae O eonstitutoriae riseν smi na: O praecipua earns .HActenus actiones praetoriae in rem ; subiiciuntur deinceps, ut erat propos tum, eiusdem originis actiones in personam . Actionum praetoriarum in personam , quaedam velut ex contractu dc negotio gelio proficiscuntur , quaedam ex malcficio, aut quasi ex maleficio: ac utriusque teneris multae Ee variae sunt species causis emetentibus proximis distinctae ; neque enim hoe loco omnes, sed paucae tantum proponuntur , exempli videlicet gratia r ae primum velut ex eontractu hae tres, de eonstituta
pecunia, de peculio, ex iurejurando .ctis similis videbatur receptista J Actioni de pe-1 cunia constituta similis suit vetus actio receptitia, sic dicta a verbo reeipere, quod inter alia significat in se aliquid suscipere & polliceri r nam passim apud Classicos auctores iiivcnies, recipe re in se, ad se , & simpliciter ree p.re, dictum pro aliquid facturum promittere e & videtur maiorem etiam vim hoc verbum habuisse, qui npram itere. Cieero Licinio Crasso, Fam. lib. s.ls. g. elim existimes , me , qua tib/ fr.mιινυ
ae ricipia , octissmὲ Uie observariarum . Haec aurem receptitia actio tantum ad trapeZitas, sue mensarios aut ar utarios Potinebat,apud quos, ut tum moris erat, pecuniae Sc res civium Romanorum deponebantur. Itaque si mensarius ei trastipulationem recepi sset, se certo die soluturuιn , quod hie vel ille apud se deposuisset ioc conventionis genus receptum dicebatur, di acti quae ex ea re competebat seceptitia sive pecuniae receptae. ostra e stitutisne J Extat iv l. 2. c.de const. ee.
Ruantum autem ex hac constitutione Iussiniani intelligere licet, haee inter actionem receptitiam di constitutoriam d scrimina suerunti illa ei vilis erat, verbis solemnibus composita, haec praetoria: illa tantiam contra argentarios dabatur , haec contra omnes, qui constituissent: in illam etiam veniebat, quod non erat debitum, in hane nonyisi debitum: illa in quibuscumque rebus, haec
in iis tantum, quae pondere, numero, Sc meu
sura eonstant, locum habebat , in quibus Se eoasistebat mutuum. Cuius digerentiae hane fuisse causam putat eruditissimus salmasius lib. de
mad. usur. eap. I s. quod cdi in mensarii auctionibus Praeerant, Pretia rerum venditarum colligebant, ac redigebant: apud eos cuiusque geneti res deponebantur, quia publicae fidei erant quasi sequi stres. Idcirco Sc promittebant, se soluturos aut reddituros pro aliis res quascuinque mis biles vel immobiles. Caetervin Iustinianus sublata receptilia , unam esse voluit actionein ad- verius omnes constituentes , Sc de omnibus rebus constitutis, eam, quae de pecunia constituta appellatur, quod Sc ad agendum esset commodior , de verbum peeunia omn bus rebus eonveniret, t.peeunia. verb. Qu.
Si quid plen us I Hoe tamen excepto, quod non constitimur, nisi debitum, etsi olim in receptitiam veniebat Et quod non fuerat de
tum , d. l. 2. C. de conss. preMn.
D alias complureι J Cuiusmodi sunt, quod iussu exeret coria, institutoria, tributoria, de in rem veris a quae etiam explicantur tit.Proxima. TEx TUS.
De eonstituta pecunia. 9. De costrata autem pec via cum omnibus . tithr, quἰcum que vel pro se, νel pro Has
COMMENTA R IUS. t AmonD de tecunia eosiora introducta eausae.1 Sinsulare ιn hae actione. I sedobωι ex eansis hae actione teneantur
4 constitui, O sedi Isionis . On νen entia est is similitudo. Ctio de pecunia constituta ed cho praetoris A A uuioducta est ex hac causi, si quis nudo pacto
323쪽
eonstituest se istimam, quod ante debitum
iure civili actio non eompetit: quippe quo iurem nuda conventione, quantumvis geminata aut obligationis anteeedentis confirmandae gratia interposita, actio non datur. Praetor autem constituta ex eonsensu laeta custodienda putavit, motus naturali aequitate:quoniam ut Ulpianus ait da. i.
νη pr. grave est fdem fallere . Grave scilicet in hae
specie niaxime, ubi quod iam ex aliqua piare denti eausa debetur, nova conventione stabilitur ac confirmatur: nam nisi debitum sit, quod a constituitur, praetor actionem non dat. Illud Inhae actione, ut singulare observandum est, quod ea edicto proponitur non statim, sed sub conditione, si appareat, eum, qui constituit, neque solvere, neque fecisse, neque peractorem stetisse, quominus fieret, quod constitutum est, 1.siduo. I 6. f. I. Oseq. t. sed OIL27. O iseq. de pee.constit, Ex quo simul intelligimus non amitti actionem actori. si moram secerit in accipiendo i quod ratio juris civilis non pati tunsed ei ab initio nee da tam videriai per eum steterit constituti die, quominus oblatum acciperet. N mirum p tori novam actionem praeter regulam iuris inducenti visum est , eani si e proponere, ut quam mitissimὰ cum rco ageretur, & quaecumque culpa posset inori in ace; piendo obiici, ne actio daretur.3 νιIρ, ο al O J is soliis actione constitutae pecuniae tenctur, qui quod ante debitum fuit, consiluit, i. r. b. i.&passim deinceps, I s.f. . t..tem illa. i 8.f. l . b. .de pre . confit. A quo autem debitum sit, uitum ab eo, qui constituit, an ab alio, nihil interest, d.l. .6.1.t. I. c.eod Sed nee illud reteri, qua ex causa ,suove jure debitum sit, dum aut utiliter peti possit, aut naturaliter debeatur, Li.s debrium. s. O deinceps. l. 3.I. I. e d. Hoc amplius, eis quis constituit alii,quam tred tori , modo pecunia debita sit, valebit constit tum: ii hil enim praetor adi 'eit, d.I. s.f. 2.Postr mo S aliud, quina quod )ebetur, constitui potest, & quod debetur, constitui citeriore die, aut alio loco, quam quo dari oportet, d. I. . s. an po-xest. F. ι. 4. l. s. in ρν. eod. Id quod sub eonditione debetur, sive pure sive in diem constituatur, eadem conditione suspenditur, ut existente conditione valeat, deficiente uti umque pereat. Sed is, qui pure debet, si sub eonditione eonstituat, in hunc esse utilem,id est, eis cacem actionem, Pomponius censuit, i. id quod. 9. p. O b. I. eod. 7 ulla 'pMlatione νnterposita i Actioni constitutoriae tunc locus est , cum quis nudo pacto se soluturum constituit Nam si stipulatio intervenerit, actio honoraria non desiderati ir, cum sit civi- Iis ex stipulatu . Illud sciendum est, constitutum Priotem Obi gationem non innovare, sed ei acce-d e, eumque etiam, pro quo alius constituit, adhue obligatum manere. I. ubi quis. r 8. eod. Quae
4 species constitus multa habet eum fidc junione commvn:a . Veluti quod liberato priore seu principali debitore, libcretur &pecuniae constitutae reus, i. in omnibur. 4 .deflui.quod ei beneficium ordinis & exelissionis non m nut quim fideius ri tributum est, Τ ον-. e. i. & si plures siti pec niae pro alio constitutae rei, quod his etiam competit beneficium divisionis, t. nlr.c h.ι Caeterum S in multis diserepanti nam constitutum nudo pacto perscitur, fideiusso stipulationem requirit e constitui potest etiam aliud , quam quod debetur, & alii, quam ereditori , 8e quod ulter ore die debetur, constitui citeriore. Quorum nihil admittit fideiussio, ut docuimus sup. ἀε Dejus sub Φ. si jussores. s. quo loco etiam monuimus, nodiemis moribus const tutum a fidejussione vix discet ni posse , sublata videlicet pacti tu stipulationis differentia. Ol ni quoque apud Graecos, qui stipulationum firmamenta pactionibus suisncin adhibebant, nullum hac in parte distamensuit inter μι- ,σιν & γύ- communem . Tax TUS.
De peculio. IO. Actiones autem de peculio ideo adversus parrem dominumve compararit prator , quia licet ex coni Itu sitiorum fer . rumis ipso iure non teneamur, quumta men est, peculis tenus quoae veluti patri.
voram ὶ condemnar/ eos. N o T AE Io. Ipso jure non teneamur J Filius lam. pa. trem ei viliter non obligat; nec servus dominum.
Relisis patrimonsum I l. 31.3n sin. tr. de pee. Peculium autem filii m. tale prosectilium tantum accipimus, i. Is .in D. de east r. me. ι.ε.O Lula. c. de hon. quae lib. COMMENTARIUS. t caissa introdueendae actionis de peculia. 1 Hane actionem non in rem , sed in personam esse. 3 An act/ο de peculis , quae a versus pauem datur, speeie disserat ab ea, qua tenetur filius cujus peculi1 nomine pater ex contractu filii recte
s Actiane dr 'centi a mneon umi oblisationem, quae cum sil/o aut strνο eontracta . 6 Ex delictis actionem de peculia non dari. 7 causa, ex quibus servus dominum, filius patrem de peeulso non obligant. E Tam actiones, quae de preulio ex eontractus litiam .aiit servi adversiis patrem aut domi, num dantur, sunt act ones in personam praetoriae. Nam jure civili nemo ex alterius contractu
obligatur, t. i c. ne ux.yro maν t. l. I. c. ne sit. Propairit. penae. quod eum εα qui /n al. ρον. Sed praetoli Iaequuti visum est, ex contractu servi aut filii patrem Et dom num, ad quos emolumentum cori
tractus pertinet, saltem hactenus obligari, quatenus causa contrahendi, id est, meulium filio
324쪽
aut serva eo ediam pateretur: ne scilicet qui bova fide eum servisci filiis.contraherent, quos pe eulium habere scirent, circumvenirentur. Nam pater ει dominus hoc ipso quod pecul um filiis& servis concedunt, de eo se tacite obligare videntur , Sc simul servo & filio etiam iuscontrahendi pro modo & quantitate peculii concedere , arg. I. I. s. de acquir. post. ι. i. si a pari quis man. ut proinde quicum servo aut filio contrasit , etiam domini vi patris personam spectare, & -- tum quoque fidem quodammodo i equi videatur. Porro ut hie loeus ostendit, actio de peculio non est actio in rem, sed in personam. Quippe quae nonnalcitur ex ullo iure , quod quis tu re
habet, sed ex obligatione, uti passim legimus dominum & patrem de peculio Meigari.Obligantur autem non ex sua persona, sed ex persona sedivorum & filiorum , propter eam causam, quam modo allegavimus . Plane in hoc acito de Me lio naturam actionum in rem imitatur, quod peculium ea sequitur, veluti si servus cum peculio alienatus sit, L amrllarMm. 27. b. a.de pecula actionis enim in personam natura haec est, ut semper adversus eumdem loeum habeat, ι. actν m. In de σει.O a Caeterum hoc ideo plaeuie, quia praetor propter peculium dominum teneri voluit, &tantiun peculio tenus . Act/ones j Utitur numero multitudinia, quia tot sunt actiones de peculio , quot sunt rationes contrahendi, ut actio ex empto de peculio , ex vendito de peculio, mandati, commodati, depina liti, dic. de peculio . Quaesitum autem est , anaetio, quae de peculio adversus patrem datur, sit diversi ab ea, quae contra filium competit, ut quemadmodum duo hic sunt debitores , t si quis. 4.depeeul. ita de duae sint distinctae actiones; an
vero una sit ea donque actio . Et certum est, numero quidem hasce actiones differre ; at non ubdentur disti. rre specie; sed actio de peculio eum altera illa elle eadem specie actio , novam saltem qualitatem habens. Eteni in actio de peculio non est propria aliqua actio , sed alterius actionis, puta mandati, depositi, ex empto, adiectio; prorsus ut actio noxalis non est propria actio specie distincta ab ea, quae directo ex delicto competit, sed tantum actionis ex delicto adiectio, quam quam novam habet qualitatem , vid infinia.
De teculi. J Peculium servi simplex est & unius generis, totum in domini, a quo profectum est,
potestate : unde & sine exeeptione dominus depeculio tenetur . Peculium vero filiisam multiplex &non unitas naturae. Genera eius singula
distincte expolita sunt sub tιι.9 ιιb. 2. Ex ea ausem distinctione intelligere licet, patrem non de omni peculio recte conveniri , sed de profectulo tantum, quod Iolum totum in potestate habet.Et quidem de castrens aut quasi castrenti ideo patet non cogitur actionem de peculio pati, quia in
hoc gemere peculii pater ius nullum habet , sed ipse filius locum ae ius patrissam. in eo obtinet,
deben. me. De peculio adventitio olim quidem δγnnius in Insti ti
sm liter ut de prosectitio in patrem actio e m petebat i sed postquam Iustinianus adventitii peculi proprietatem filio eoncessit, εἰ pater tantum ususructuaΗus huius peculii & legitimus administrator factus est , desiit ex contractu filii de hoc
peculio conveniri polle, i. 6. O l. uti. c. de bo,. q. ιι b.niulio minus igitur conveniri poterit eo
eat , quo filius plenam peculii adventitii proprietatem habet. Costalius post Battol. in ι. I.de
Adversus patrem o dom;nnm J Ita ut nili tomi, snus salva maneat obligatio, quae cum filio avt servo contracta est. Quae res hane vim habet, ut si eum patre actum sit, adhuc civilis actio eo tra filium supersit, i. si quos. 44. O peeia. si cum domino , servus adhuc naturaliter ouligatus maneat hoc effeetu, ut & fidei ultor eius obligationis accipi possit , Sc pecunia a manumisso soluta
non repetatur, ι. eo tempore. FO.9.2M d. l. I de
ob l. act. Itaque quod dicitur, in dia. I tuis. 4 . eum qui cum filiosa iri. contrahit,duos habere
debitores, filium in selidum, & patrem de peculio , idem de eo quoque, qui cum servo contraxit, dici potest, nimirum etiam hune duo vhibere dc bitores, dominum de peculio, servunt
in solidum; sed hoc interest, quod cum filio
etiam agi potest , eum servo ron potest; qua de eausa Iurisconsultus ma.lo quis. 4 filiis . tantum meminit. Illud per se planum est, pro eo quod actor a patre aut domino actione de peculio consecutus est, minui filii de servi obligationem; litia illud, si filius conventus peeunia alibeunde quaesta solverit, etiam patrem liberari. Ex contracto J Additum hoe consulto ad H- 6 movenda maleficia & quasi maleficia : nam ex delictis raulisque poenalibus actἰo de petulici non
datur, t. I .b filiis am. 7.de his qui dejee. ι.εx ρα- Iιbus. 38.de res. jur. Cui non obstat, quod filio ex poenali causa convento, & in certam summam condemnato, pater tenetur actione iudieati depeculio. Nam Me pater non conven tur ex delicto filii, sed velut ex contractu. Quippe etiam iudicio eum filio contrahitur, sit ut liipulatione, ι. 3. g. idem seribit. 1I . de peent. Sed nec ulla alia actione ex delicto filii pater conveniri potest : d
minus autena ex delicto servi alia tenetur, nempe actione noxali, in frix.8. Caeterum verbo contractus & quali contracti, in hie intelligere debemus,
puta tutelam, nepotia a filiosam. aut servo g ua, quorum nomine etiam de peculio adversus patrem & dominum actio est , lax faeto x.de ρε-
eul. I. I . de ues.sest. ι.ex eontract bus. 49.de obtio in. I. I.c.quod eum eo. Neque hoc novum est, ut quasi contractus absolute contractus vocetur sι.sed eam 36. de neg. gest.ι.ul .in qu b.ea pigri. d.l ex contractibus. 49. de obi. O act. Illud obiter et notandum, este q uo l dana contractus de causas, ex
quibus servus & t liubf. dominum aut patrem depeculio non obligant. Dominum placet non teneri ex his quatuor; si servus fideiusserie; si tib
rum se mentitus iud cium susceperit; si compr
miserit, s iusiurandum detulerit, ι.3.s. μαρ. .
325쪽
tem e una tantum causa non tenetur, nempe si
filius mutuam pecuniam ace erit;idque propter Senatusconsultum Macet ni a um, quod vetuit, ex liac causa actionem aut in filium aut in patrem dari. De quo pluscula suo loco in D. tu .sea.
1 . Mβ. 'Memad. cari l. I. g. vlt. desve e. Haec igitor hujus loci sententia est, ideo actionem depeculio ex contractu stimum & servorum adversus patrem & dominum comparatam a praetore , quia hi non teneantur eo nomine iure civili, S tamen aequum si teneri eos peculio tenus.
Potest S locus se explieari , ut ipso iure dictum intelligamus pro mera S sttidia iuris ratione.
clusit,nisi lactum patris S domini simul respicias, qui peculium, eiusque ceu patrimonii cuiusdam ad in inisi rationem filiis & servis concellerunt. condemnari eos J Deducto tamen, quod iis
naturaliter debetur, ι. pen. c. quod eum eo. l. s. s. nlι. ι.9. f. x.eγ 3. de pecus. ubi Ulpianus ait,
peculium deducto eo, quod domino debetur, computandum esse s quia praevenisse dominus, S eum servo egisse videatur. Item si quid his debetur, qui sunt in eius potestate. Actionis depeculio apud nos nullus usus est. Tax TUS.
De actione in factum ex jurejurando. II. Item si quis po lante adversario iu
raverιt, deberi sibi pecuniam, quam peteret, neque eι sol Datur, 1ustissim . accommodat ea talem Milonem, perquam non illud quaeritur, an ei perama debeatur, sed an iuradierit.
COMMENTARIUS. I sMalis sit actio, qua ex iurejuranda darur , no
2 In personam eam esse , quacumque ex raHa j- ratum M. 3 De qiso genere iuvisjurandi hie mactetur 4 Quam ob eausam hae actio a pratore imroducta , cu , adversus quem, quo essectis , detur tINter actiones, quae a praetore proditae in perso nam lunt, numeratur hoc loco & actio ex lu- rejurando. A praetore hane actionem introductam esse , non constitutam iure civili, apparet
ex eo, quod iure civili nulli actio datur,nisi ei, cui quid dcbetur: nec satis est, in iudieio dicere, sibi quid deberi,n; si & is, qui dicit,probet. Non pro
bat autem qui iurat; utique non proprie & vere. Cui autem praetor hic actionem constituerit , paulo post audien us. In persinam est, utpote proficiscens ex conventione , t.qMijurate. 26. 6. . de rών ur. Proinde talis etiam tune, cam in I actione in rem iuratum est . Sed quoniam in universem parum liquet, qualis lit haec actio , nam
& veterem hie actionem dari legimus, i. si ἀ-.
q.MAx9 dejnrejur. tape etiam de passim in factum ὶ diligentius inquirendum est, quid de ea re habendum sit. Ego se sentio, verbia nas actionea distingui ι eaeterum re ipsa una tantam esse , eamque ex solo iureiurando nasci, certe una hac causa εἰ defensone niti, quia iuratum est. Porro hane eamdem modo in factum, modo utilem a Consultis voeati, modo sub appellatione veteris actionis intelligi. Dieitur actio in factum , qualis dari uolet, eum dedi aut seci quid, ut vicissim dares aut faceres: iuravi enim, te deserente, ea lege, ut dares aut saceres, quod peto, LLI I. I. l.8. c. eod. iunct. l. I. θ' 1. de praesierivreb. Dieἰtur utilis, propterea quod eum conventio hic aperta non si, non potuit dari ex iureiurando actio praeseriptis verbis seu in factum ei vilis; sed datur iu actum praetoria, id est, utilis. Dicitur deniqueae vetus actio iuranti dari, sed verbo magis,quam
rer nimirum ob veterem causam, quam initio obtendere ad existimationem actoris nonn his Pertinet. Caeterum revera novae cauis intentione niti tur, quae non aliunde nascitur, quam ex iureiurando : quapropter etiam in hoe solam e sisti t; cuius proprium est, ut non aliud quaeratur, quam an juratum sit, omissa quaestione, an ex priore causa debeatur l. ι'.f. I. dejurejur.
Et hoe est , quod Paulus scribit, in I.eum qui. 3 . eod. hoc iudicio, in quo de jurejurando agitur, non principalem causam exerceti, sed iusiuramdum actoris eoia servari. Plane iuramentum prinstitum non impedit, quominus adhue vetus actio intentari possit , d.ι.eamq-.3..sed nemo, qui s.
pie, necemtati probandi ultro se subiicit. Oldend.
Iur.Proficiscitur haec actio ex conventione . Ista x fit s. l. seq. in D. eod. cui consequens est, in personam eam esse, non in rem, etiam tunc cum quis in actione in rem iuravit, rem, quam petebat, suam esse. Nam cur hie quoque non sit actio in personam, cum sit pariter ex iureiurando, id est, ex conventione, cuius generis actiones omnes in personam sunt, nulla in rem Neque obstat, quod petitor, qui deserente possestore iuravit rem suam esse, ex hae parte edicti agens, intendit, rem suam est, ut iuravit; quae intentiocst actionis in reni. Nihilominus enim in pers na agere intelli pitur hoc ipso, quod agit propter iusiurandum r ideoque& hie actio in factum da idicitur, quae utique in personam,i. II .g. .eia De nique illud constat, non dari eam adverses quos cumque possessiores, ut natura est acti num in rem, sed adversus eum dumtaxat, qui iusiurandum detulit, eos ve, qui in locum ejus succellerunt , l. 9.I. uir. I. seq. eod. Si ideo quamvis alii hie utilem in rem dari censent, per d. l. I l .f. tali. Tectu tamen iuris nihil interelle fatentur, in pedisonam, an in rem hie agi dicamus. Donellus exi. 3stimat, tractati solism hoc loco de iureiurando, quo res transigitur nulla interveniente sententia,& ni-
326쪽
N n mirum de iureiurando voluntario, quod imd eio nondum erepto seu ante litem eontestatam ex conventione actori desertur. Nam ibi sentemeta intervenit, actionem ex iureiurando non dari, sed loeum esse actioni Iudicati dumtaxat , vid licet eam lusiurandum actori defertur post litem contestatam: sive a reo approbante Iudice, quod proprie voeatur iudiciale; sive a iudice in causa dubia & laborante inopia probationum, etiam
reo invito, seeundum ι. admanendi. 3 . de iure iis . ι. I. c. eod. quod iurisiurandi genus dieitur necessarium . His enim easibus iudicem praestito iureiurando quasi re satis probata, secundum eum sententiam ferre, qui juravit .ins=urandum.3 .s, Mnd. Ladmonendi.i l. eod.De iureiurando neceis, rio assentior r quippe quod in eum finem, ut inde actio nascatur, non defertur: caeterum iudieiale etiam hue pertinere arbitror, atque ex eo quo me actionem dari, lieet sententia seeuta sit; scilicet praeter actionem iudieati. Nam nouest novum, ut ad idem obtinendum plures actiones denrur is Itaque non obstat l. D.s Blside jurejuridi omnino ex iudiciali etiam actionem dari vin
Io.59 de iurejur. Atque in d.L34.f.7.eod. iii vi, eui relatum est iusiurandum , si jurare recuser,
denegatur actio. Ubi de iureiulando iudieiali
I 8. E. Mudatus ad hune g. m. F.
Postulante ad .ersaria 4 Idess, eonditione i randi ab adversario delata. Nam si quis iuret, nemine ei iusiurandum deserente, praetor id iusiurandum non tuetur , quasi sibi iuraverit. Et alioqui facillimus quisque ad iusiurandum d currens oneribus probationum se liberaret, L 3-δε jure P. Iuraverit J At edm furare paratus esset, rem G4 sum ei fuerit jusiurandum . Nam remissi eadem vis, quae praestiti, t. s. s. uti. s. v. b. ωου. .l. Rc mele, is Remittit autem, qui deserente secum paratus ellet adversarius iurate, gratiam e secit, contentus voluntate suscepti iurisiurandi, L 6 esta.
stissime atrammo at A satiri amisismJ IustisIimum iceo , quia ad religionem iurisiurandi aec die dehrentis conventio & consens , qui dum iusiurandum Miri deseri, hoe dicere videtur, ii actor iuraverit, paratum se stare iuriiurando , ideit, pra istare quod petit ut . Hi ne illa, iusiura
eum servari proptet religionem & conventi nem, Mede Ax s. Iseq. iste.e i. hem s ciem pransactionis eontinere, ι. i. ad id est iureiurando η otium quasi transigendo inter litigatores de-eidi, ι admonendi. I I .eod.l Tuodsi. 2 .de dat. Acce dit ad conventionem & utilitavpublIca, quo sci-zcet maior sit saeuitat litium expediendarum,tis .eod Ci,nstituta ist igituη actio et,qui iuravit,quid sibi deberi, uit situm esse,adversus eum qui iustu randum de tulit M usti tura optimo iure. Si ut autem actori iuranti actio ex iureiurando iure
laetorio eompetit, ista ex contratio, si actore dini serente iuraverit reus se nihIl debere, datur reo jurisiurandi exceptior de qua infμιών.
Sed an iura exie J Διὰ es e M QV δεκων. Dato igitur iureiurando vel remisse, non aliud quaeritur , quam an iuratum sit, in parato iurare iusiurandum reminum, insuper habita quaestione , an debeatur, quasi id satis probatum sit iureiurando, d. t. s.f. I.ι.9.6. I.red leostrem. s&de re fudis. loquis. l . insitu C. de iurejuri ubi eius rei haee ratio redditur, ne repetita lite sinis negotii alterius causae fiat exordium. Et omnino qui adversarium jurare patitur, iis omἡibustallegationibus renuntiasse intelligitur, quae ante iusiurandum praestiis rum obiici, iurisque iurandi praestationem imp dire aut remorari potuissent. Utique tamen salvae
manent exceetiones omnes, quae etiam in causa
iudieat ἱ objiei potuissent, ι eum qu/. 3 o. g. Μιν.
eod. An trib. suo οἰtit. desin. I. An lusiurandum praetextu a: iquo, sive inventionis novorum instrumentorum , sive periurii, retractari queat,&num minae aliqua peieranti legibus ei vilibu constituta sit, di utare non est huius loci. Consulamur DD. in I. l. l. i. I. ult. c. de reb.eredis
I ta Poenales quoque actioηeIprator paene multas ex sua iurisdi time intro .mt: υeIutι audierius eum, qui quιd ex albo eius com rapisset: Ο in eum, quι patronam ve pare mi minius vo asset, cum id non im petrasset ritem adsersus eum , sui vi exemerit eam , et i in ius vocaretur, cui De dolo alius exemevit : s alias innumerabιles. NOTAE.rx. qui quid ex albo J In eum, quἱ album praetoris iurisdictionis perpetuae causa propositum corrupit, iudicium populare sin aureorum datur. In Panes Plor. legitur 3 . reorum, I. yd jur bd. Praetorum edicta in tabulis dealba is conscripta proponebantur, ut unicuique legendimtestas ellet. cum ia non imp reasset J l. 4. F. I. O deinceps. I. .eum 3 seqq.de in jus voc.inque eum quinquaginta quoque aureorum iudicium datur, ι. Pen.
ivi exemeris J Adversus hune datur actio
in id , quanti ea res erit ab a re aestimata, LI. LPemo pag. ne quis enm , qu/ injus voeine. COMMENTARIUS r stuale iisdisiam edicta constra tuism in -- ω
327쪽
HAbuimus exempla quaedam praetoriarum in
persenam actionum , quae velut ex contractv ae negotio gesto proficiscuntur , reique perse curionem eontinent. Sequuntur nunc exempla aliquot earum, quae quIdem & ipse praetoriae sunte, personales, sed ex dei cto veniunt, & poenae perseeutionem habent ; ut adito de albo corrupto , de patrono aut parente sine venia in ius vocato, de in ius vocato vi Gempto. aera multasJ Pro paene videtur legensim bene, id est, valder nam bene particula veteribus saepe est in ὀπι- , iubene doctus, bene magnus, bene Ionius. Cieero lib. 2.de Orat.eap. 88. Habetisse mon m bene longum. Idem in Rull. eap ra. Adole
Jeens non minaes bene nummMM , quam capit ut tis.
Oppius da beιt. Hisp. V. 32. cum bene magnam multarudinem istorum is see stent . Et mox, cap. 3. cum bene magnam partem muri eo a m flem .i sint quid ex albo J Exemplum primum acti D- num poenalium ex jurisdictione pixto is introductarum, actio albi corrupti. In eum, qui album praetoris corrupit, iudicium populare quinquar inta aureorum datur, l. 7.in pr. de jur bd. Codex Florentinus di nonnullae antiquae editiones habent , quIngentorum aureoriam. Quod D.Cuiacio, lib. io obsto. εἰ quibusdam aliis magis probatur, propter gravitatem delicti. Quamquam vix est , ut Iantae pecuniae poena conveniat iudiciis popularibus . Hodie pro arbiti io iudicis multari solet. Ibus. ad d.l. 7. Album hoc loco signi heat tabulam gypsatam, in quaed ictum perscriptum propone batur palam, ut unicuique legcndi potestas esset. x Cum autem duplex edictum sit, unum perpe tuum, quod per universum pratoris imperium permanet, δή in omnibus obtinet causis ; alterum temporale εἰ paucorum dierum, quod ad causas singulas ει oborta negotia accommodaturi qua te est citatorium de peremptorium, ι. ad perempIo νiωm. 63. cum II. seqqtae judic. lciendum est, poenale hoc iudicium constitutum adversus eos Ian. tum , qui quod iurisdictionis perpetuae causa Propolitum est, corruperunt; non in eos, qui quid eorrumputat ex edicto temporali, quod prout res incidit proponitur, d. l. . de juris EI. Illi auctoritatem magistratus violam , de ideo ipsam quodammodo rempub. civesque univeriss laedere videntur: unde quoque est, quod hoe easu p putare iudicium praetor proposuit , Id est, unieuisque ex populo eo nomine actionem concessit,d.l. 7. Hi tantum privatos offendere intelliguntur, nimirum eos solos, quorum gratia edictum
propolitum erat e S proinde sume it, hos ipsos iniuriam sibi factam privata actione persequi
posse. Dissent. Gomen hie niam. s. cujus sentemtia praxi horum temporum magis convenire ubdetur . Ait, eοννuριβει, scilicet dolo malo; nam quod quis per impcritiam, rusticitatem, aut casu secit, ad hoe edictum non pertinet, d. t. 7. in pr. O 6 . doli. . Tenetur vero hoc edicto non tantum qui corrupit, sed etiam qui sustulit, aut eorrumpἱ tollive mandavit, d. I. et s. nit. Quaeri tur autem, e in actio ex hoc edicto popularis sit, utrum poena filio applicanda, an privato litem occupanti. sed verius est, litem occupantis lucro eam cedere I per I. in . de veta. sigm dc it2 post DD. commeat. GomeΣ. hie, m29.Schneid.
2Mi patronum vel parentem 1n ius Heasset JAlterum exemplum actionis praetoriae poenalis 3 de patrono aut parente sine venia in ius vocato . Quaedam pcrsonae sunt, quae in totum in ivs v eari prohibentur; quaedam quae voeari prohiben tur sine venix praetoris. I n totum vocari prolibbentur magistratus, quἰ imperium habent: item omnes, qui necellaria aliqua occupatione , sive
privata, sive publica , aut religiosa, distinentur ,
i I. cmn 2. u.sqq. ae injus νοe. sed haee prohibitio temporalis est, finitoque magistratu aut negotio expirat. Sine permissu suo praetor vocari prohibet parentem, patronum, patronam, i beros, parentes patroni, patronae r atque in eum, qui a versus hane partem ed cti sererit, poenale iudicium quinquaginta aureorum, parenti, patronoν Neaonstituit, I. Aiam allum seqq. l. 'en. O ule. d. xit. l. I. 2.3.c. eod. Causam hule edicto dedisse εexistimant veterem iudiciorum Romanorum
morem; sie enim ius suisse olim , ut qui in ius vocabantur, inviti cogerentur ile , alioqui vi adhibita & injecta manu reluctantes in ius trahere liceret; quod filio in patrem, liberto in patronum sine veniae petitione permittendum non fuerit, ita sere mar. i .disput. Raevard.eap. . ad ι. I 24tabb. Cujac.' .sis 1 o. Hotom. Don.Uult. ad hunc L qui omnes pro certo tradunt, iure Romal no veteri vocationem in ius seri solitam sui tal non tantum sine nita appa itore praeceptove tu dicis, sed pastini etiam Iicu sie adversario vocatum, ni contestim iret, vocatuemque sequereturν aut satis uti l cautum daret, se eerto die affutu rum, i estibus adhibitis ducere, trahere, obtorto que, ut loquuntur , collo in ius rapere . Sunt ta men, quamvis pauci, qui adduci non potant , ut
credant, utalentam illam duct onem simpliciter Et tu quosvis permillam fuisse. Quid enm, aiunt, tam alienum a disteptationibus civilibus, quam iudiciorum omnium exordium fieti ab impressi ne & violentiar Nee vem illa, quae sunt apud C micos , Inj v -οι Ia . item In jus eamus, S apud pis
328쪽
PIIesum in P Q.e.3ganii 3 -ην. Sequere ad OA l xii nullo speetali iudicis mandato interveniente, nai; manus ar uere iniectionem. Illa quidem ar- l nec libello supplice exhibito, uti si in Projinguere,quae legitimus in Eunucho 6, I an jur du- ciali Sc supremaCuria, ad solain petitionem acto
cita . In Antalama A, ID, 3Ο. Ad praeto rem ter ris vocationem exequantur I d tamen faciunt piam. In Rudenta, hi s . Rapior obtorto eollo. Item l quali ex lactro dc generali magistratus mandato. apud Horatium I. Mur. . v. 7. Rapis injur . sed Gudelin. lab. 4. de inr.: ον se . s. Merul .ddect 1. Horarium aperte loqui de vadimonii desertore t tit.6.cap. in .Christin. νol. 2.decis Is . Perer . . de
Comicos autem sere agere de lenonibus; quod injus voe. n. 3. Enim verδ venia in prima instantia genus hominum contemptum & vilissimum ha- l seni et impetrata, eam repetere in secunda non bebatur. in hujus tamam generis homines, aut i et necesse. Interpretes hane edicti partem etiam ejusde in vilitatis, in desertores vadimonii, aut la- i ad alias personas extendunt. t. Ad parentes spiritantes, ii in publico oeeutrissent, violentiam i rituales,quos vocant, id est,eos, qui agere volen- illam impune exerceri potuille. Non obstare huic tem de sacro sonte Baptisinatis levaverunt. Alex.
sententiae edictum,7 e eum, qua is νωι voeabι- Cal r. S alii in I. generalι ter. t . de in jus vM. sur, vi eximat. Nam N eum, qui sequitur, aut se- i Schneid. post Angei Iachie.m m. i. ristin.vol. qui paratus est,ut inimi posse, ne eat . Nec verbum x.decis. 9o.n. 7. 2. Ad socerum, socrum, Mitricum, dueere,quo utitur Iuriscc,nsultus tu . .'uis novercam,qui iure nos ro parentum loco sunt ge-sιμ eos. hoe enim de volentibus proprie dici;ut in i nero,nurui, privigno, privignae.DD. comm.in d.l. illo Senecae: Fata volentem duenna, nolentem tra- generaliter. 3.Fulgolus talnon,& post eum Alex. hunt. Quod autem parentes & patroni sine per- d.loe.de vitrico 3c noverca dilientiunt;& D. Meru-iari Ilu praetoris a liberis Sc libertis in ius vocari ve- la dfect. i.tit. .eap. I x. tradit, more nostri fori ν tantur, id non hanc habere rationem,quod vetus tricum Sc novercam posse sine venia in ius vocari. in ios vocatio vim adjunctam habuit,vocatusque, I Videndum an non probanda sit distinctio Iasonis si ire recusaret, manu injecta trahi potuit;quod fi- l hie.num. s.inter assinitatem durantem de dissolu- lio de libello sine venia permittendum non fueris, tam , cum D. Diod. Tuldeno eamm ad tit.de per n. ius ire iubent, contra reverentiam Sc pietatem is Uerum alii hoc improbant. Duar. eat. 4 de injusciunt. Et quis denique, aiunt, non indignetur,qui l vae.Iashicinum. 78. Alex .in d generaliter. I .He- audiat,sacinus tam ina gnum a praetore permitti, i rique tamen horum distinguunt inter citationem
ut filius patrem, libertus patronum manu iniecta o H
in ius rapiat aut quomodo filius aut libertus id citra impietatem Re trae possunt His ergo rationibus moti existimant, edictuin de in ius voca do pertinere non ad violentam aliquam raptionem , sed ad simplicem vocationem ac denuntiationem: raptionisque violentiam non in quosvis cives, sed tantum in personas viles, de disertores vadimonii exercitam fuisse . Sententia est D. Ioan . Uaudi lib. i. quaest. 16. Sc Bachovii ad tis. de
non jeri ubi Paulus scribit , eum , qui in ius vocatus non ierit, a competente iudice multari: de si actoris nihil interest, advertistiurn suo tempores venisse, poenam a praetore rem tti . in his regionibus ea pars edi lii, quae cst de magistratibus inius non vocandis, non observatur: sed pollunt magistratus, Omnesque , qui publico aliquo munere iunguntur, aeque ae quivis privatus in ius verbalem & realem, ut in illa ueniae impetratione non sit opus,in hac contra. Sed hoc admisso, prae-eeptorem verbaliter sine venia citari posse, sa- tendum est, edictum , secundum verum eius sensum , de quo supra, ad praeceptorem non pertinere. Quasi si secundum mores hodiernos de realicitatione disputemus, quae in eausis civi Iibus ratissime locum habet, Si non nili ad eommissi ncin iudicis fieri potest , tanto micius hodie illa
distinctione utemur . Considerandum verδ, an inter ipsos praeceptores non sit admittenda distinctio, separandusque a qualiquali praec piore operam leviter lorante is, qui simul Sc educator, vitaeque dc morum formator lit, qualem veterest ste Iuvenale μινν. 7. sancti voluere parent sestetico. 4. Ad universitatem & civitatem . Nam ex comm uui opinione non potest civis cuiusque universitatis aut civitatis sine venia in ius vocare universtatem aut civitatem suam r quoniam non
quae ad ossicium eorum peti inent, ratio citandi nonnihil diversa. De qua vide Merui lib. . dig. . . t ιε. 3.eap. 4. Altera vero pars de parentibus sine venia non vocandis, etiamnum hodie obtinet, quamvis ex auctoritate de tuitu inagilitatus Sehneid.hιe.post Ang Ia n. 4.Contraxium tamen
censuit aliquando Curia Mechlin. teste Ch istin.
οι. t. dee. 92. n. 7. Postremo sunt, qui nee dominum seudi a vasallo sine permissu iudicis impune
in ius vocari posse eontendunt: inter quos EcMerula noster d.e. rv. Sed communis opinio contrarium tenet. Mynta.obcox. Gail de pignor.e. r.
inserioribua tribunalibus apparitores live nun- ealce. Plane si dominus se adi simul sit 8c dominus VFnnius in digitur. X h k 3 ter-
329쪽
te nitori; , non poterit a vasallo sine venia voeari, non quia vasallus, sed quia subditus, cui utique dominum eumdemque Plincipem suum in ius vocare sine petitione venit licere non debet, Gail.
d.cap. i s .Rol .i Ual Leons. 18. Irb. 2. Alciat. Ad l. a. c. cce m 1us vM. Amold. de Reyg. in addit. ad O serv. Myns. 91. VINN. Sic ex uno absurdo sequuntur Plura, ex una quaestione supervacua sexcentae aliae. Edicti praetorii de parentibus & p
tronis sine venia non vocandis, non alia sui tratio, quam quod in ius vocatio publice sub dio facta merito ignominiosa videretur . Sive enim rapi potu se nolentes ire dicamus , sive existime- naus, vocare tantum li cui se, parum verecundum Proiecto erat , filium patri , l: bertum patrono in publico ocelamarer ambula injio. Nolua ita que praetor eam vocationem , sine venia fieri. At quid haee caulla ad citationem hodie receptam An & haec patiis , vel patroni pudorem si illat Quidni ergo cessante in universum huius iuris rutione , ipsum jus cessat Sed ita multa passuu sine delectu in fora recepta videas, quae ipsi sorte Romani,s ea apud nos fieri viderent, ridercnt.HEi N. 6 2ui mi exemeris eum J In eum, qui vocatum inius vi exemerit, cujusve dolo alius exemerit, P nale iudicium a praetore constitutum est, l. I. pass. ne quis eum , Oe. Poena autem longe alia est, quam supcriorum: nain neque definita est, &admodum magna esse potest. Litis enim aestim tioni na cogitur exemptor solvere, i. Pen. eia. ubi Iurisconsultus ait , in eum , qui vi exemit, in suctum judicium dari; quo non id continetur,quod in veritate est, sed quanti ea res est abactore aestimata, de qua eontroversa est. Quod additum est, ut appareat, etiams calumniator quis sit, tamen hane poenam eum Perlequi. His autem ver bis non significatuir, actorem in litem iuraturum,
sed eam rem aes imaturum, quam petebat: ut exemptor, etiamsi res non deberetur, tamen eius
aestimationem solvat. Hodiernis moribus vix est
7 Et alias 3nnumerabiles Jπ-βολικῶς, pro multara er varias, veluti contra eum per quem facturi
erit, quo minus quis in iudicio sstat; de deiecti,
vel effusis; de suspensis vel politis; contra nauras, caupones, stabularios, sup. tit. praee. contra calumniatores in quadruplum, s. x s. in f eod. item contra mensorem , tit. mens fals m Od. cyc. TEx TUS.
De praejudicialibus actionibus.
I 3. Prajussiciales actiones in rem esse vident μr: quales sint, per quas q arithr , an
aliqvis liber, an libertus sit , velfervvs, vel de Parin agnoscendo. Ex qu bus fere una illa. leg. timam causam habet,per quam siliarishr. an Hiquis liber sis: caeterae ex ipsius pratori.
iurisiactione Dbstantiam capiant.
actiones praeiudiciales recte definiuntur a Themph. semiuiae sola intentione constantes,quae eondemnationem non habznt. Nihil enim hic petitur restitui, sed tantum ut talis declaretur actor, qualem se esse contendit. 'nam legιirmam eausam J Urpote qitae ex leget r. labb descendit, l. .g. 24. de oris. jur. caetera sius praetoris I De partu tamen agnoscendo quaedam cauta sunt SCtis, i. ia. 3. g. I . de lib. agnosc. COMMENTARIUS. et Praejudicialium actionum demitior earum gen ra, ct undese appellentur lx cur actionibus tu rem annumerentur 3 De Isbertate inter quot agatur 4 Inter quos vertatur quaeβιο de ιVenustate is Actia de Partu Vnsendo , cui, ad νersus quem a quo oectu detur 6 AHIιο d. rure famil/a intre patrem O filium . et Luid hie di erat ab illa de partu agnoscendo DUobus generibus actionum constitutis, uno
in rem, altero in personam, eorumque causis, quantum instituto convenire visum est, expositis, occurrit Imperator tacitae obiectioni, quaessici videtur deesse aliquid superiori divisioni, ae proinde eam vitiosam esse. Objici enim potest,
actiones praeiudiciales utique etiam actiones esse, uti nominantur: has autem actiones divisioneis a non contῖneri; quippe quae neque in persinnam , neque in rem esse videantur. Non elle in personam, ex eo apparere , quia non dantur adversus eum, qu; nobis obligatus est ad dandum aliquid vel faciendum; quod est propii uin actionum in personam , l.actionum. . de Oblis. aEI. Non in rem, ex eo, quia actione in rem id agitur , ut res nostra, quae ab alio possidetiir, nobis restituatur; nullam vero huiusmodi restitutionem p ti aut fieri in actionibus praejudicialibus. Impersectam igitur esse d visionem, quae hoe genus actionum non complectatur. Hanc obiectionem Iustinianus tacite hie removet, docens, etiam actiones praeiudiciales ad superiorem divisionem pertinere; & nimirum eas videri esse actiones inrem: quam recte, videbimus inserius. Praeitidi- rciales actiones sunt, quibus inter aliquos agitur de alterutrius statu,dum aut unus alterius statum oppugnans in eo aliquid iuris libi vindicat, aut alter adversus alterius oppugnationem statum suum sibi defendit. Omnis autem de statu comtroversia aut eli de libertate, aut de ingenuitate, aut de tute familiae; unde totidem quoque actio num praeiudicialium genera: unum de libertate, in quo quaeritur, utrum quis liber sit, an servus :alterum de inpenuitate, in quo quaeritur, ut ruinquis libuitiis sit, an ingemitis: tertium de iure sa-
330쪽
millae . in quo quaeritur, utrum quis sit filius, an
non siet quae stenera etiam hic proposita sunt. Di-euntur hae actiones praeiudiciales, &uno verbo praejudicia , t. quotres. l8. de prob. t. vlt.= ingen. ULie. de Mn. lib. I. r . g. 2. de rest vand. l. actionis. 37. de obi. O act. ducto nomine non ex
eo, quod aliis eausis praeiudicium quandoque adserant, aut quia harum iudicium praecedere debeat : hoc enim commune est eum aliis multis actionibus, quae tamen non dicuntur praejudicia- . las, uti videre est in I.Papiniamus. 8.stende inris. restam. I. per mamrem. s . de judie. I. Diatim. 16. l. fundi. I p.l.ret. 11. de except. ι.s .in m. de hinred petit. Luti.I. eod. sed ex fine harum actionum proprio, quia etiam praeiudicii aliis rebus laetendi eausa ex prosesio instituuntur, atque ut instituuntur, ita & sine exceptione omnibus faeiunt, etiam inter alias personas, inter quas pos ea de eodem statu quaest o inciderit, L antepen. de stat. bom. quamvis alias rex inter alsos iudieata aliis non noceat. Exempla habemus in I. t. 3. 8r.5 agnosc. lib. In his actionibus uterque &actor & reus esse potest r caeterum is actoris partes sustinet, eique ineumbit probatio, qui ad j
t In rem esse videntur J Actiones praeiudiciales ex parte excellentiore non male in rem esse dicunturi quoniam his omnibus, qui agit, aliquid suum vindieat Si aserit; domInus servum suum in servitutem, servus libertatem, patronus ius patroni, libertus ingenuitatem , pater ius patris, filius ius filii. Sed non per omnia in rem sunn, ut il-,ae, quae proprie irae dicuntur: & ideo ait, videntων. Nam ex duobus finibus , caeteris propositis, pri Fem tantum prae se ferunt, nempe ut talix declare tur actor, qualem se esse contendit. Nulla hὶe petitur restitutio, euius condemnatio sequatur, ut
fit in actionibus in rem proprie sie dictis, ι. 9.ι.qui νψ iιuere. 68. de rei vind. Riod etiam intellexit Theophilus, eam praeiudicium dicit esse sormi
Iam sola intentione eonstantem, quae condemna tionem non habear. Caeterum statu adversarii
sententia iudieis thmeI eonsti tuto , actor praeiudicium paratum habe quo eonsequatur commoda, quae ex statu nascunt tir, tribu initurque domino, pcitrono patri,filio qua commoda qualia lint,s
eis notum est. D Herm. Vulteius hie. O dibe t. scholast. I. contendit, praeiudiciales actiones, eontra quini hie scriptum est, in personam esse, non in remi sed argumentim parum 1 olidis, & quae vel mediocritet in iure vertati faelle confutare poterunt: qui volet, adeat D. Baehov. in Trems.-I. T.
disp. M. AEU. 4. ubi ex prosella Vulteium refellit.
x An aetiquis libεν J Prima praeiudicialis actio
de libertate, quae eadem & eausa liberalis, &liberale iudicium dicitur, rit. . . et c. de libis
eam .De libertate apitur inter duos, quorum unus eum ν Cum quo agit, servum suum esse dicit; apter contra servum se esse negans, liberam se esse eontendit . In domino ultro agente actionem
agnoscas consessoriae similem ; in servo in libet- :
tatem proelamante similem negatoriae, ι. 7. L
An liberis. sic j Secunda actio 'iudietatis,
in qua quaestio ingenti itatis vertitur. De ingenuitate Uitur inter eos, quorum unus alterum libertum suum else dic si seque ei parronum esse: alter se eius libertum esse negar, seque aud ingenuum plane essi , aut ab eo, cum quo agitur, ingenuum esse contendit. Prior ius patronatus libi vindicar act ne velut consessoria; alter ingenuitatem
negativa : atque alterutro agente praeiudicium redd: tar , ι.eirea. lΑ.ι quoties. I 8.de probat. I. uti.
si ingen.esse dre. Qilaesitum est, an contra vasallos nostri temporis, qui nolunt dominum recognoscere, utile hoe praeiudieium detur. Negant Io. Fab Zac Schneid. hὶe.n. ro.& DD. eomm. Alio a tem pacto domino consuli aiunt, quippe qui su dum tanquam commissum auferre possit. De partis agnoscendo J Tertia praeiudicialis, in ς qua qtrari r de iure iam Iliae, non utique quolibet , sed de iure siti. Hujus seneris duae sunt spoeies; una, quae hic proponitur, de partu agnoscendo; qua agitur inter uxorem & maritum de partu mulieris agnoscendo pro partu legitimo,&eo ν qui sit ex niaritor quod eum quaeritur, ut
ipsa hoc quaeritur , an partus sit filius εἰ in potestate: attera, qua agitur in patrem & filium, in qua & ipsa idem illud quaeritur, & aperte, ait
qui, sit filius S in potestate, nec ne is De partua ostendo datur mulieri soluto matrimonio, eontendenti partum legitimum esse, editumque ex eo, qui maritus suit, adversus mafitum partus eontroversiam facientem , sive quod neget uxorem suam fuisse, sive quod ex se praegnante io,
que in hae controversia intendit mulier, se &uxorem V puta Lucii Titii, fuisse, & ex eo praegnantem: Petit, ut ita pronuntietur, quo S in ritus partum pro suo agnoscat,& agnitum pro iusto filio habere atque alere cogatur, d. l. I.g. yen. O uti. Competit autem haee depaitu actio , sive post divortium parrus edatur, sive eonstante adhuc matrimonio editus sir, L 3. .r M.tis. Sed etsi edatur post mortem mariti, de agnostendo eo
cum avo asi potest , d. l. 3.f. 1 Illud hie sciendum est, permitti mulieri intra is ginta dies post divortium denuntiare marito se ex illo praegnantem esse V d. ι. r. s. r. qui si nec ipse, nee alius eius nomine responderit, non esse ex se praegnantem, etiam sine iudicio partum agnoscere, dc pro suo alere cogitur: quamquam non ideo parius illi filius & suus haeres efficitur, d. l. I. s. poena. q. s. anter. Quae rex sacit, ut de eo iudicio possit experiri, non quidem eum mali e , sed eum illio. Altera eiusdem generis actio est, qua agitur inter duos, quorum unus se patrem dieit, alter negat:
auζcontra, unus patrern negat, alter eum esse contendit. Patet si filium suum esse dicit, qui se filium eius esse neget, agri praeiudicio cum filio, ut is filius sinis pronuntietur: quod praejudicὶum intelligit Ulpianus I. r. s. x. de ver vinci Vice versa, si quis pio filio non agnoscitur, qui se