장음표시 사용
351쪽
in tersonam inventuitur. In rem ἰ veluti P bliciana, Serviana de rebus coloni , quas Serviana, qua etiam hypothecaria vocatur . In personam ; veluti quibus de eo agitur , sinoa τι akt metus causa, aut dolo malo fa- cibum est. Rem cum is, quod certo loco promisuem est, petitur . Au exhibendam quoqtie altionibus 9 caeterissimilibus permittitur tu dici, ex bono ct aequo secundum cujusque rei, de qua a tum es, naturam, o mare, quemadmodum actori satia fers oporicat. N o T AL. 3 I. Ex arbAria iudicis pendentes J Nam si reus
cibitrio iudicis paret, absolvitur: s non paret, condemnatur, & plerumque gravius atque in aliud , quam quod saeere iusius erat , ι.. 4. S. I. quod met. ea. l. 46. O seq. de rei vind.I.1.l. 8.d. sa liti jur. V I ex nεxali eausa J Puta si adversus dominum noxaliter agatur ea actione, quae & ipsa arbitraria esset, si cum domino ageretur dir ω : puta quod metus causa , aut de dolo .
2Ροd eerio tuo J ΗXe alia longe ratione arbitraria dicitur , quam caeterae et quippe quae
origine sua est stricti iusis a sed ex accidenti, quod alio loco intendatur, fit arbitraria ; St ideo sic apyellatur, quia arbitrio jud eis aestimandum
permittitur, quanti litigatorum intersi, potius solvi loco constituto, t. 2. quod cert. loc. S. 33. vers. loco plus petitur , 30. eod. COMMENTARIUS.r Actianes arbitraνias eonstituere tertium genus
plan. GHrsum a superioribus. 2 Ex quo siι, quod actio de eo quia ereto Deo arbi
me in senare duplicem intervenire sententiam.
morer hodierni. In ea quia ereto loco Mna sententia rem transigi. 6 Rectene nox ales inter ambitroras numerentur saltem interdum . 7 Inter arbitνarias esse O rer vind1eationem, O
S A BIιones quadam arbitrariae Uie non nominata .
9 I onae flaει O arbitrariartim discrimen. I terpretes vulso existimant, non proponi hienovum εc tertium actioniim genus, quod sit distinctum a superioribus, de earum, quae neque honae fdei sint, neque stricti iusis. Sed actiones arbitrarias ad unum e duobus istis generibus reserendas : esu enim ex eo tenere, quae stricti juris appuli nitit, seu esse speciem actionum stricii iuris, ae proinde bipartita illa divisione, .quae pro-ron;tur g. actio MMm.et 8. si p. eontindri. Pero, de Coo man eratemvinus. Nos autem contra puta- rmus, actiones arbitra ias tertium genus constituere plane seiunctum a superiosibus: ut quae sunt huius generis, neque sm bonae fidei,neque stricti
iuris. Tale utique hoe genus aperte hie statuit Iustinianus , cum ait, praeterea esse quasdam acti nes , quas arbitrarias appellamus. Nam illud praeterea non aliud valet, quam straeter superiores; ut intelligamus, eraeter modo memoratas actiones bonae fidei de stricti iuris, esse & tertium genus earum, quae dicuntur arbitrariae.Quod si veterum auctoritas quaeritur, non obscure Mateianus in ι. s. de in lir. jur. act ones arbitrarias ab utraque
superiore specie seiungit. Nam cum initio dixisset, in actionibus in rem, S ad exhibendum Sc in bonae fide; iudieiis in litem jurari, subiicit in ealce
per adversativam , Plan. interdum O in actione strict-juakιi in lit m jtirandum. Aperte declarans, actiones in rem Sc ad exhibendum , quas a bonae
fidei judiciis antea distinxerat, nee stricti iuris
es' e: sunt autem hae arbitrariae, ut mox audiemus. Sed de Papinianus t cla lixe genera distincte posuit, Si multo etiam apertius in I. . 6. I insuri ubi ita scribit, In 1 Is quoque iudiciιι, qua non I Πν arbitrar1a, nee bonae fides, post litem eont statam actori causa praestanda est. Et igitur ex sententia quoque Daein;ani isa haec iudicia plane diversa sunt, albi tria bonae fide;, dc quae neutrum horum sunt, quae dicuntur sti ct iuris. Quid quod arbitrariae actiones propius accedunt ad naturam
bonae fidei actionum quam ad actiones fi ricti i ris' nam & in arbitrariis permittitur iudici facultas xstimandi e, aequo dc yono, quemadmodum actori satisfieri oporteat, in se huius si Sc in his similiter ut in bonae fidei iudiei Is iuratur in litem ,
L 1.do in lir. juraat si alterutri speciei aggregandae sint, potius reserendae videamur ad classem iudicorum bonae fidei,quam stricti iurIs: quod tamen 6: ipsum admittendum non est ; Sc neutra harum qualitatum usquam actionibus in rem tribuitur,
quae tamen magnam partem arbitrariarum con-ilituum , ut vel bonae fidei d cantur, vel stricti i ris: quippe quae qualitates non aliis actionibus ,
quam quae in personam sunt, competum, dc maxime iis,quae ex conventionibus descendunt. Illud autem, quod ait int, actiones arbitra ias natura
sua de o igine elle stricti iuris, ex accidenti autem esse, quod in his arbitrio judicis condemnatio fiat, falsum est , praeterquam in aci one de eo quod certo loco , quae t caeteris toto genere dissat, ut paulo p st apparebit. Ex arbitrio judicii pendentesJ Actiones arbitra riae sunt, quae ex iudicis arb trio pendent, unde &noinen accepetunt. Et pendent quidem omnes
ex arbitrio iudicis, sed non omnes eodem modo: longeque alia ratione actio de eo quod certo loco dari oportet, arbitrat ἱa atque ex iudicis arbitrio pene ere dicitur,quam ridi quae, quae idem no-inen habent. Nimirum, ut duae sint causae inter se divetis, is quas actio aicitur arbitraria,ita etiam duo sunt actionum arbitragarum genera, iisdem eatis, inter se distincta. Nam qui dam ex eo a
352쪽
bitraHae dicuntur, quod in IIs tota eondemnatio ex arbitrio iudie Is pendet. Quo in genere sunt actiones, quae sunt de eo quod certo lom dari oportet , sive ex causa stipulationis, sive quia ita cautum testamento , vel quia mutua pecunia sic
data , ut certo loco redderetur, inla.de isqvsd cerι. loe. Ex his enim eausis tum alio loco
agitur, permittitur arbitrio iudicis aestimandum, quanti Iitigatorum intersit eonstituto potius loco solvi, quam eo, in quo agitur: ut si rei intersit,
minuatur; si actoris, augeatur condemnatio, t. a. pr. Ddrid tria. vinci tibi eonv. qui em.loe. γ
pisa dare oportere, neque in eo loco peeuniam με-ροτε s.lias, iudex aνbis sis 3- condemna. Huius generis arbitrariae natura sua & origine
sunt stricti iuris, sed ex accidenti, quod alio loco
intentantur, quana in quo dari debuit, novam qualitatem induunt, quae ex strictis eas arbitrarias facit. Caeterae,quae arb: traria dicuntur, diver-3 sam naturam & rationem nominis habent. Hatenim ideo sic appellantur, quia earum hoc proprium est , quod in iis, antequam procedatur ad sententiam definitivam, ad condemnationem, vel absolutionem , iudex tamquam arbiter honor rius interloquitur, iubens reum aliquid sacere
convenienter natum actionῖs institutae; ex quo
porro iussu seu arbitrio pendent actionis exitus, absolutio stilicet aut condemnatio . Nam si huic arbitrio reus patet , absolvitur, si non paret, coindemnatur: & quidem gravius atque in aliud, quam quod sacere jussus erat, ;n poenam contu
maciae. Ut ecce, in actione, quod metus causa, probato metuciubetur reus rem, quae metu extodita dicitur, res ituere i si iussu iudicis non paret,
condemnatur in quadruplum , ι ire L 4.I. . de meps. qvis mel. eaus in iudicio rei vindicati n is, probam dominio, iubetur milessor rem item restituerer si per contumaeiam non restituit, aue dolo seeit, quominus restitue se possit, condemnatur quanti adversas us in Iitem iuraverit, i. ejus res. Getim lseq. de νώ vind. ι. y.ι. s. di in linjurand. Item fit in actione ad exhibentiam,si jussus exhibere non exhibeat, l. 3.9 2 index a Formula iudieii in rei vindieatione talis suit, ut ex Cic. q.
de eo idemna. Condemna scilicet in aliud , &Mnti, quanti se, ast mala erit iureiurando actoris . Itaque in p. steriore hoc genere duplex se lentia intervenit: una interloeutoria, iussas seu arbitrium de restituendo vel exhibendo ; alteradi finitiva , Iitem terminans absolutione aut condemnatione, prout reus praecedenti acbitriis P ruerit aut non paruerit, quae veteribus absolute sententia dicitur. Atque , ut ante diximus Sc prinbavimus , ubi reus est eontumax , in aliud & gra Vius quid condemnatio fit, quam quod arbitrio continetur i puta vel in qua iplum, ut actione quod metu, eausa, vel in id, quanti res aestimata fuerit iureiurando actoris, ut m emeris huius
xeneris . Nam quod aliquando etiam in casu
contumaciae ultra non pmeeditur, sed arbitrium transit in . sententiam definitivam, & mandatur
Iess.quamquam moribus nostris convenit, quidus semper in rem petitam fit condemnatio & ex eutio. Sed neque arbitrium praecedit, aut posses sor victus iubetur interloquente iudice rem resti, tuerer ver lim statim definitive condemnatur ,
avst. III. I r. cur. inu. Merul. lib. 4. dist. Mes.s.ris. Aarii. In priore autem genere res una sentemtia transigitur, ut in aliis sere actionibus, id est, s nullo iussu iudieis praecedente, ex quo sente tia pendeat. Arbitratur quidem iudex fle in acti ne de eo quod certo loeo, sed tune, cam profert
sententiam, nec tam quid reus iaciendum habeat, quam quid ipse pronuntiandum ae postea exequendum. Non obstat, quod ait Ulpian. ι.ε. g. .de eo quod eert. Le. interdum iudieem, qui ex hac actione cognoscit, euin sit arbitraria, absolvere reum de bere, cautione ab eo e xacta de peeunia
ibi solvenda, ubi promissa est. Nam hoe singulare est, & extra casus illi e propositos vix locum habet: neque iubetur ea cautio interponi per modum arbitrii aut iussus, cui si non Ramatur , reus gravius condemnetur , sed ad postulationem ipsius rei mero iudicis officio aequitatem ante
oeulos habentis efficitque tanta nut actor remittatur ad locum constitutum. Ant.Fab.dera 9 .erv. 2. Haec nos anda fuerunt, propterea quod
justinianus speetes sive exempla utriusque generis consusim proposuit.
tur, quasi omnium actionum viatrariarum hoc commune sit , quod in iis iudex prius quam sententiam serat , arbitretur sve iubeat reum aliquid Beere; quod tamen quarumdam dum taxat est propHum, ia nor, pertinet ad actiones artat rarias, quae sunt de eo quod certo loco, ve superius demsnstrat in ei Vel ex xali easDI Inter amones arbitra ias snumeratur lin ερ actio noxalis, id est, ea, quae ex
male seto servi adversus dominum e meti ut is damnatus aue litis aestimationem Querat, aut servum noxae dedat x e noria.ψ. In quo quidam putant, iterum errare Tribonianum i nana actiones noxales inter arbitrarias reserri non
posse; quoniam in his neque condemnatio arbitrio iudieis committitur, ut in actione de eo quod certo loco,iaeque arbitrium aliquod iudicis inter ponitur, unde pendeat sententi ut in exteris; sed iudici praeseribitur iure , quam sententiam serat rni mirum ut ros ciam probatum est, servum n xam commisisse, dominum condemnet in docem , aut servum noxae dedere. Quod eam statim& eonjunctim sacere iubeatur , iudiei hie adimi
omnem arbitrii interponendi facultatem, eui parendo Ilerat eondemnationem ebeate. Nos tamen excusare Tribonianum malumus, hoe seii cet eo lore, quasi non ideo actiones noxales intexarbitrarias numeraverit, quod putarit, eas ser
353쪽
peresse arbῖtrarias, sed qu a tales sunt interdum . Et sanὸ ita res habet, quicquid in comtrarium disputet Ant. Fab.dee.91. ere. s. est T. interdum noxalis actio non est arbitraria, interdum talis est. De quo sic habendum . Ex quibus eausis db recta, seu ea, qua dominus ex suo maleficio convenitur, albitraria non est, ex iisdem causis nee noxalis arbitraesa est: & contra, qua ex causa directa est arbitraria, ex eadem causa noxat s qu que talis erit. Etenim actio noxa lis non est propria species actionis, sed actionis ex delicto adi et io , cuius adjectionis hie tantum e fiectus est , ut liceat domino deditione corporis, quod deliquit, evitare litis aestimationem, l. t. dan al. act. Et cum igitur actiones hae, furti, vi bonorum raptorum, legis Aquiliae, iniuriarum, si ex maleficio domini adversus dominum agatur,arbitrariae non sint,nee arbitrariae erunt,s dominus his non aliter conveniatur nomine servi . Ratio est , quia in no-xali actione eadem domini condemnatio est, quae in directa, nisi quod in noxali haec disiunctio est , iat dominus solvat,aut servum noxae dedat;at hoc fit simul & eoniunctim nullo praecedente de noxae deditione arbitrio. Ex diverso cum actio quod metus caus,, & actio de dolo sint albitratiae,cum adversus aliquem directo & nomine suo intenduntur, et ain arbitrariae erunt, eum intentantur nomine servi nox aliter: quod fieri posse constat , t. quod diximur. I s. quod met. ea. l. 9. g. pe sanit.de dol. Tantum arbiti tum iudicis, quod in actione directa continet solummodo ivllona dere restituenda, in nox ali adjunctum habebit lusesum de servo noxae dedendo, sub disiunctione, ut dominus rem restituat, vel servum noxae de dat , ut si neutrum horum secerit , sequatur eondemnatio ; qualis in actione directa . Ita de D. Duar. de inlis. jur. nam. 47. D. Donetl. hic.
Vela ιι Ptibi es ana, Sεν, ana J Duas profert species actionum in rem, Publicianam de Servix nam seu hypothecariam; quas arbitrarias esse declarat. De hypothecaria etiam est textus in ι. sifundus. is. f. 3. de pignor. An igitur hae solae in hoc genere sunt arbitrariae quaquam . 7 Nam vel maxime arbitraria censenda est actio in rem civilis, sive rei vindicatio: quippe in qua praecipue arbitrium iudicis de re restituenda locuti habet, Sc re don relli tuta, ea, quam supra di, imus , in iuratam litis ast mationem c d natio , t. eras rei. s. eum I. seq. de rei urnd. die. I. s. O l. R. de in Uι. jur. l. Ditim. de fide- , ' nisi quod interdum, de extra ordinem nimirum, tylum arbitrium executioni mandatur, iares pollessori aufertur , iuxta l. qui νeminere. 8. de rei vindie. Quod enim Vlpianus ibi ait de reasti manda iureiurando in litem, eo casu, quoreus dolo fecit, quo minus rem restituere pollit; id non ita accipiendum cst, quali hoe solo ea sulocus esset iuriiurando in litem; sed quod istocatu iusiurandum illud sit necessarium, cum in casti prius polito, ubi res penes contumacem
est , possit et latii sicti iurari , dc dcli latante actore res auferri manu militari. Sed de si quae sunt aliae
in rem actiones, sive civiles, ut consessoria denegatoria; sve praetoriae, ut rescistoria; omnes arbitrasiae habendae; quoniam omnes eamdem aequitatem aibitrii ta restitutionis admittunt , eumdemque exitum condemnationis habent, ut significatur regula generali tradita in extremo Ll. qua restituere 68. Itaque male nonnulli hine removenti ipsam rei vindicationem, eamque collocant inter actiones stricti iuris; quod via ex sola formula huius iud eii intelligi potest . In summa ,
Oirmes in rem, arbitrariae excepta petitione haereditatis , quam placuit esse bonae fidei r &ideo licet & ipsa eadem recipiat , quae reliquae in rena; tamen non dicitur arbitraria, ciuia
bonae fidei potestate hoe habet , non arbitrii eonditione, a qua sola dicuntur actiones arbitrariae .snod metus ea a, am dolo malo J Act onem quod metus causa arbitrariam esse , etiam Ulpis et ibit in I. itemsi. r . si haee autem actια. q. quod met. ea. Idem de actione de dolo tradit Paul. in l. arbitulo. 18. de Gl. Inodereia tio 3 Haee act o eur arbitras a die, tur, R quantum a caeteris distet, superius ex positum est. Ad exhib/ndisin J Act onem ad exhibendumelle ex numero arbitratiarum, palam est i quinniam in ea quoque fit idem, quod in superioribus is Nam postquam actor docuit , sua interesse rem exhiberi , iubetur reus exhibere: nisi exhibet, condemnatur, quanti actor in litem iuraverit,i.D5.2 .ad exhib.l. 2. F. I. l.stan pr.de in tis. jDr. Iuratur autem hic non quanti aestimetur ex ast clares, quae exhiberi possulatur, sed quanti damnum , quod negata exhibitione oritur. Ea exteris simit,bui J His verbis signiscat, non eas solas actiones, quas nominavit, arbitrarias esse, sed esse plures huius generis, quae lila recen-star non sunt. Ex acti ovibus in rem in numero albitrariarum tantum posuit duas praetorias, Publicianam, & hypothecariam, sed addita particula veluta; ut intelligeremus, praeter eas, quas me morat , & alias ex eodem genere arbitrarias esse , nos autem tales esse ostendimus , quotquot sunt in rem, live civiles sint sive praetoHae . Ex iis, quae
sunt in personam , praeter eas, quae hic nominantur, arbitraria est actio rerum amotarum, t. s. g. l. de asy.reri amor. Eiusdem quoque genetis est acito Faviana , l. s. siatilii m fraud. patν. item Pauli Mna , arg. l.8.ι. l . g. fructisν. Io.quae in fraudem cred. Ant. Fab. dee.Marr. s. O 6. Actio ex ed cto
de publicariis, I. 1 .in ρr.l. s.de publican. D. niqtie arbitrariae habendae quotquot sunt in personam ad rei ime lam , dum non sint bonae fidei. Planὰ in actionibus quoque bonae fidei; quae sunt ad rosi tu duni, quales sunt, comitio dati, depoliti,b cai:,p gneralitia, eodem modo quo in arbitrariis, res transigi solet, ut prius interponatur arbitrium de re restituenda. ta nili aib trio par tum fit, iurejurando actos, Es asti nitur, l. 3. g. x .eumo . LI., in deZo m. 26. ip s l. . l.3.de tu lir. ar. Scd a
354쪽
tnen non ideo d cendae sunt ath trariae r quoniam id non sola conditione arbitrii , ut illae quae arbitrariae appellantur, sed potestate bonae sdei habent: quaecum omnem spec em aequitatis complectatur, etiam hane ipsani restitutionis & arbit ii continet. Albitrariae veto hane unam sere loeci cinaequitatis habent, ut arbitretur primo iudex fieri, quod conveniat naturae actionis institutae; post deinde condemnet, si arbitrio non pa- , reatur. Atque hinc explicandum, qilodest in extremo huius g. yermittitur judiei ex bono O aeqnο, .Natura actionum bonae fidei satis prolixa est. Costa l. in I.7. de eo quod eeris Ibeo. Inter arbitra Has perperam Paetus in mi. R D. Pereae. in eror mati collocant actionem redhibitoriam . Magis
enim est, ut haec bonae fidei sit, i. I i. g. 3 de act. empl. ubi diserte Iurisconsultus ait, redhibitionem iudicio empti contineri. TEx TUS.
Quinta divisio, deincertae quantitaris petitione. 32. Curare aviem debet judex, ut omni
no , quantam possibile ei sit, certae pecunia vel rei sententiam ferat ; etiam si de incerta
quantitate apod eum actum est.
NOTAE.3 i. stuantum pol ite ei sit ' Interdum enim natura rei id non patitur: veluti si plures res dis iunctim , vel generaliter promissae petantur: nam iudex non potest electionem, quae hic reo competit, ei adimere , in unam certam rem eum condemnando. De ineerra quantitate J Puta de eo, quod interest, cuius quantitas est incerta , f. uti. D .deverb. obl. l. 68. eod. l. 24. de reg. jur. COMMENTARIUS. I cur placeat, sementiam sine eertare aut quant tale prolatam non valere la certitudo sententία unde metianda
t D Raeceptum generale pertinens ad omnes, actiones Se iudicia, siste bonae fidei aut arbitrasa , live stricii iuris, Sc sive certa quantitas Pe lita est, sive incerta. Nam semper ita judex pronuntiare debet, ut sementia sita finem liti imponat de controveri iam dirimat, L i. de rejud. Et si autem hoc semper fit cum reus absolvitur, non sit tamen sempcr cum condemnatur, nisi condemn tur in certain rem aut quantitatem, sive quod idem valet, nisi cella sententia seratur. α Etenim clim ex concepticine sententiae non alinparet, quid quantumque praestandum sit , de
quo quaerebatur , tantum abest , ut tollatur controvertia , ut ea etiam augeri possit . Et ideo merito placuit , huiusmodi sententiam ipso iure nullam esse, nee rei iudicatae auctor,tate censeri, l. pen. O uti. c. de sentent. quae
sin. cera. quant. Don. num. 2. O seq. Schneid. num. 22. Myns. niam. 3. dc comm. DD. hie. Enimvero certitudo sententiae non ex eo solo metienda, quod iudex certam rem aut quantitatem in condemnatione verbis expresserit . sed etiam ex eo , quod se reserat ad certum locum aut temPus , vel ad quantitatem antea determinatam, vel denique ad certum instrum entum , veluti si dicat, Sol,e quod petitum s , reserens se ad certam partem actorum, atque ex actis constet , quid quantumve petitum , aut Solve qudid illιι eodιe illis eout netur , cum
eod cilli in iudicio essent prolati, l. s. S. I. &ibi DD. an l. sententιis. s9. g. I. de re tui. I. pera. c. de seni. quae sin. cert. quant. Christin. ποι. 4. decis y . ni. . ro. Sed etsi dixerit, Solνe quaddebes, nee ad certam eartem actorum se expresise retulerit , nihilominus tamen plerique existimant valere sententiam , &ςx ea parte acto rum , quae probationes cominet , certitudinem recipere , quasi tacite ad eas se retulerit eas approbans pronuntiando , atque ita restringunt text. in l. quid tamen. xl. g. 3. de rec. arb. Sin vero id exactis probatoriis non appa reat, tunc huiusmodi sententiam non valere, etiamsi certa quantitas libello comp: ehensa sit rnam cum ius vetet ex a sertione partis sente tiam serri, eredibile non esse , iudicem se eo referre voluisse et vid. Zac in l. s. g. l. de re hid. Myn l. hie. n. Ir. Schneid. n 1 . Mathcsitan . sing. 4 l. Sc qui omnium accuratissime distinguit , Pet. Barbos ad tir. g. solui. mat r. p. s. rubr. n. 7. Est ergo notandum, numquam sententiam
a libello recipere interpretationem, nisi ad eum expresse habita sit relatio.
Euanium possibile ei si J Hoe ideo addit, qu a 3
interdum rei petitae natura non patitur , ut
certa sententia stiri possit ; atque eo casu procul dubio incerta valere debet; veluti cum plures res d si unctim vel generaliter promis, petuntur. Cum enim in hi, rei petitae prisatiorendeat ex electione debito is , s. seq. versmri autem. O seq. non potest iudex hanc ei
adimere , in unam rem certant eum condemnando . Idem admittendum elle, de sententiam incertam valere, censent DD. in actione universali , qualis est petitio haereditatis , de actio familiae erciscundae , item de maximὰ quando
super accessionibus, puta fructibus P expensis petitis, sententia sertur, eoque jure utimur . him n. v. dos . 9 .nιιπε. II. vid. plene Io. Fab. h/e. n. t 2. O seqq. Non idem est in actionibus teneralibus, puta tutelae, pio socio, negoti rum gestolum . In quibus quidem incerta petitio admittitur, sed quia in his res ante sententiam declarandae sunt , iuxta l. r. c.de iudie. Christin. d. ικ. n. 26.certa luc sententia ferri debet. Quod
355쪽
quomodo procedat, post Io. Fab. & Plat.doret Schneid. He. n. 4. o n. 3o. Excipit Aerursus &judicia noxalia r sed eo nomine merito reyre henditur: quoniam facultas noxae dedendi esta lege , ι. 6. g. r. de re iud. quod N ipse alibi agnoscit, f. I. ins de Ofiud.
Ει iam de inrena quantitara J Additum p tissime propter oblὶgationes iaciendi, in quibusti factum non sit, quod fieri debuit, obligatio ει petitio est in id quod actoris interest, IVi quis.
3. g. l .dere jud. ι.si panam. 68. l. stipulariones. Ti. de verb. ob l. s. tili. sup. eod. tit. Hoc igitur vult Iustinianus, etsi id, quod interest, petatur , cuius quantitas incerta est, d. l.si poem . 68. de
eis. obl. l. quatenus. 1 . de reF.jων. nihilominus
tamen certam sententiam ferendam; ut iudex Prius cognoscat , quanti intersit actoris , &quantum id esse eohnoverit, tantum sententia sua complectatur , in eamque summan reum condemnet, quod etiam fieri debere satis apedite praecipi tur in I. Mn. c. de sem. qna pro eouod int. Nec metuendum , ne lite iudex vi-eatur reum in aliam rem condemnare, quam quae petita est , contra quam cautum l. vlt. c. de
M.A. lib. Nam quemadmodnm lcite a veteribus dictum est , eum , qui frumentum ex spieis e cutit , non novam speciem sacere, sed eam, quae est, detegere, i. adeo. . g. cum qui1. 7. in D. de aeq. νεν. dom. ita & iudex , cdm certam summam dicit eius, quod intercst, non aliam rem dicit, sed eam, quae petita est, & quam actor intelligi
voluit, explicat ira in n. hie. n. s. ulso autem respondent, incertum & certum esse qualit res, quae non laetunt difformitatem inter libellum & sententiaini, Mynsiae. n. .Porro S alia quamvis inereta sit petitio, certa tamen sententia, quoad fieri potest, serenda est , ut in acti nibus generalibus , veluti pro socio , tutelae , negotiorum geliorum, uti iam ante dictum es . In actione quoque arbitraria de eo, quod certo loco, & quodammodo etiam in acitonibus bonae fidei, atque adeo in eaeteris quoque arbitrariis incertum in petitionem deduci videtur , propterea quod in his omnibus iudici permitti.tur ex bono & aequo aessimare , quemadmodum actori satisfieri oporteat t sententia tamen semper eerta esse debet.
Τ a x T U S. De pluiis petitione. 33. Si quis agens intentionesua plus complexus furit, quam ad eam pertineat, causa cadebat , id est, rem amittebat; nec facile in integrum re tuebatur a praetore, An si mι r
iuventute fuerat; itas in hac capsa succurri solithm erat. Sane sitam magna causa lini irroris interveniebat, ni etiam constam
tissimus quisque labi pesset , etiam majori
23. annis succurrebature velutis quis totam legatum petierit, post deinde prolatifuerint codicilii, quibus aut pars Iegat/ adempta sit, aut quibusdam aliis legata data sint; quae ciebant, ut plus petisse videretur petι-
tor , quam dodrantem; atque ideo lege Fabeidia legata minuebantur. Plus autem quatuor modis petitur, re, tempore, Aco,
causa. Re, veluti s quis pro decem aureis, qua ei debebantur, viginti petierit; aut si
is, cujus ex parte res est, totam eam, vel maiorem partem,suam esse intenderat. Tem pore , veluti si quιs ante tem vel ante con- αι tionem petierit . Oua enim ratione qui tardius sebit, quam Iolvere deberet, minus solvere intelligitur, eadem ratione qu/ pr mature petit, plus petere videtur. Loco plurpetitur, veluti cum quis id, quod certo loco
μι dari sti latus est . alio loco petit Me
commemoratione illius loci, in quo sibi dari stipulatus est. Herbi gratia, si is, qui ita=pulatusfuerit, Ephesi dare spondes Romae
pure intendat, Mi dari oportere. Ideo autemptas petere intelligiti r , quia utilitatem ,
quam haberet promissor, se Ephes olueret,
adιmit et pura intentione . Propter quam causam alio loco petenti arbitraria actio
proponitur ἰ in qua scilicet ratio habetur utilitatis, quapromissori competitura Disset, sillo locos veret, quose soluturum popon-rit. Quae ut litas plerumque in mercibus maxima ιnvenitur; veluti vino, oleo .frumento , qua persingulas regiones iudieria habent
pretιa. Sed re pecuniae n merata non in
omnibus regionibus sub iisdem usuris Iam ramur. Si quis tamen Ephesi petat, id est, eo loco petat, in qua uisba detur, stipulatus
est, phra actione rei e agit. Idque etiam protor demonstrat, scilicet quia utilitassetismdi Ialdia est promissori. Huic autem, qui loco plus petere inreuigitur,proximus est, qui causa plus pei it: ut ecce, se quis ita a te stipulatur, Hominem Stichum, aut decem aureos dare spondes deinde alterum petat, veluti hominem tantum , aut decem aureos tantAm. Ideo atitem plus petere intelligitur.
quia in eo genere stipulationis promissoris selectio, utram pecunιam, an hominem soldi re malit. Qua gitur pecuniam tantum, vel hominem tantumsbι dari oportere intendιt, eripit electionem adversario , ct eo modo suam quiάem contat/onem melioremIacis .
ad diemarιi vero sui deteriorem . Qua de
356쪽
eansa talis in ea re prodita est actio, ut quis
cemsbi dara oportere, id est , ut eodem modo peteret, quo stipΜlatvs est. Praeterea si quis generaliter hominem stιpulatus sit, ct is
ci abier Stichum petat, a I generatiter υr
num stipulatur si , s specι aliter Campa
num petat, aut generaliter purparam stipulatus sit, deinde specialiter Tyriam petat; plus petere intelligitor, quia e ctionem aioersario tollit, coistipulationis iure liberum Irit, aliμd solvere, qMam quod peteretnr. Quin etiam licet vilissimum sit , quod qhis petat, nihilomιnus plus petere intelligitur: quia saepe accidit, ut prore Usori facilius Et, illudfluere , quod maioris pretii est. Sed haec quidem antea in Uι fuerant, postea vero lex Zenonia ua oe nostra rem coartitavit . Et si quidem tempore plus fuerit petitum ,
quia statui oporteat, Zenonis Δυα memoria loquιtur constitutio. Sin autem quantitate,
vel alio modo plus fuerit petitum: in omne, si quod forte damnum ex hac causa acciderit eι, contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemnatione, scut supra diximus , puniatur. NOT AE-Vel ante eondissonem Quae modo es sciat , ut ante debeatur aliquid, quo dici posist ante agendo illus peti; veluti si quis dare promiserit , si morIetur . Alias pendente con ditione petens , non male aut perperam agere dicitur, sed nihil agete, L Mn. an sim quand. di. Qisor. IV. 36. de soluti Arbitraria actio troponitur J Quae quam ob causam introducta sit, docet Caius i. i. de eo quod eerto loe. Ratio uιilitatis , qua promissori J Plutis petitio hie aestimatur ex damno proinissoris, cui Pura intentione adimitur utilitas, quam habiturus esset , si eo loco solveret, in quo se soluturum promisit.
est ratio utilitatis , quae promissori competitura fuisset , si alio loco sol Weret , non habetur et nam cum eo loco eonvenitur , quo dare promisit , eius nihil interest ratione loci .
Specialito Tyriam J Quae nobilior est. Straho lib. is. Plin. lib. s. eap. I9. O lib. II. eap. 8. Eustath. ad Od y Is. ιπαι, etia γοῦν a TCOMMENTARI Us. a qui ante eanditionem petit, eum nihil εο
I guid nune Dre in praxi eirea hae observetuν SUpetius admonuit iudirem ossieti sui in f
renda sententia . Hic actorem instruit ad actionei u recte instituendam , formandumque libellum petitorium . Summa d sputationis hue redit , ut petat actor, quod sibi debetur; ut petat, qua tum sibi debetur; ut petat ex ea causa, eκ qua debetur. Si secus secerit, plaeet, interdum petitioncm ei nocere, interdum non nocere. In quo tamen ab observatione iuris veteris procul recessum , ut postea intelligeuius. causa eadebat J Ut discerent omnes ius Quindili penter exploraret nee temere aliis creare molestiam , placebat olina, eum , qui plua quam si, deberetur, petierat, graviter mulctari, ren que t tam amittere , uti passin ex Cicerone intelligi potest, praesertim ex oratione pro st. Roseia comae- do. fac. l. r. de inrisnjura. pHer.36. desunt. Hinc illud apud Plautum in Mostellar act. 3. cen. I. v r13. Velim quidem hercle ut uno nummo plus perra. Id veteres dicebant eausa eadere, item formula e
dere aut exeidere, ut ex eodem Cicerone, I. de orat.eat. 36.Sueton. in cla .e. q. Senec. epist. G. Quintil.tib. 3. Inst. orat. eap.6.d scimus.
Nee facile integrum νestisne5atur J Adversusam monem causae ob pluris petitionem nemo a praetore restituebatur, nisi ex iis causis, quae iure communi etiam in aliis rebus in integrum restitutionem praebebant. Quarum d- hie pros runtur, aetas hersonae plus petentis, S iusta erra di causa. Faciliores aliquando Principes fuerunt rnam de Claudio refert Suetonius d. loci solitum eum suisse restituere ex bono & aequo actionea iis, qui apud privatos iudices plus petendo sormula excidissent . Utv M. Immo & Praetorem id aliquando iecille , discimus ex senec. Epist. 48. ubi eleganti allusione εἰ Philosophiam ad vel sita raptiones Sophistaru ui in integrum restituere ait . Locum ipsum habes paullo post ad verba : Etiam majori: HGN.msi minor eras viginti quinque anuli J M nori,
qui errore aetatis di iuvenili temeritate plus petendo causa cecid c rat, praetor causa cognita su veniebat per restitutionem in integrum ex edicto generali de minoribus, i. I. O pasm, de
Etiam maiori J Ex illa parte edictἰ de maioribus restituendis, Demsi etia alia mihi eausa , sta esse videbitur, in νntegrum νψιιMam , LI .in sim ex qu1b.ea.mM. Iusti erroris , & qui ob id merito etiam in maioribus excusetur, eausa cst in hae specie: Titio eentum testamento te ta sunt, deinde vigἰnti codicillis adempta. Tirius codicillorum ignarus tota centum ex testamento petit.
Item in hae i Testator dodrantem bonorum in te stamento Sempronio legavit; post deinde in eod ensis nonnihi legavit Tit or Sempronius qui nihil de eodicillis audiverat, dodrantem integrum M m m ex
357쪽
ex testamento petit. Iustus in utraque specie error est, S cui ignosci oporteat, propterea quod ex alieni facii nascitur ignorantia, l. ulterastis. Allu dit huc Seneca epist. 48. 2uid enim aliud intra,
inquit, cum .um, quem interrosaris,m fraudem amducitis, qi am ut tormMla cecidisse νι deatur Sed
quemadmoatim illud praetor , ' ιοι Phil. Ubia in
qiqnerues lege Fales lia legata minuebantur JRectior erit sententia, si legamus, ideo quod lege Falci dia, O c. quippe ratio cur in proposito P titor plus pcti ille videatui, quam dodrantem, haec
est, quod te e Falcidia legata ipso iure minuantur. Ut bene observavit D. Hotom. Pitis autem quatuor modis i Poenae plus pet tionis ni n soli ita locus erat, cum quis re aut quantitate plus petitisset, sed etiam cum quavis alia ratione , puta tempore, loco aut causa seu modo. Paulus I. sent. io causa cadimus, inquit,atit loco , aut jummai an tempore, arat qualitate. Loeo, si alibi ; summa, si plus, quam damus, petimuset, tempore, peιendo ante tempus et qualitate , ejusdem stetaei rem meliorem postulantes . Hae quatuor species
plus petitionis plenius hoe loco explicantur a Iustiniano. Re , veluti fi quis pro deeem aureis, Oe. J Replus petere dicitur, qui maiorem vel summam Pecuniae, vel partem rei, quam quae sibi debetur , Petit. Tempore, velutis quis ante diem vel conditionemJPlus quam debetur, sine controversia petit, qui
ante diem petit . Nam quod in diem promis sum est, etiam ante diem debetur: ut hic sibsit debitum quod peti possit, S praemature petendo
I sign. iunct. b. temporales. i o.in sti except. Sed quod additur, etiam eum plus petere, luam debetur,qui ante conditionem petit, incaute & perperam adiectum videtur. Etenim cuna conditio suspendat obligationem, ita ut pendente ea nihil dum de
do dici potest, plus debito petere, qui ante conditionem petit, hoc est , eo tempore, quo nondum ulla nata est obligatio ' Quod si ante conditionem agendo nemo plus debito petere intelligitur , consequens est, neque poenam plus petitionis ad eos, qui ante conditionem petunt, pertinere. Et res ita habet. Qui ante tempus petebat, ideo rem consumebat, quia in judicium eam deduxisset , d.
S.temporales. I cI. U.de eae . A t pendente conditione
cum nihil sit, quod debeatur, nihil quoque est , quod in iudicium deduci, di deducendo consumi
possit . Et ideo veteres eum, qui pendente condἰ-tione petit, non male aut per ram agere dicunt, ut eum, qui petit ante diem, sed nihil a se te, t. un. in D. quand. dies usui β. ter ered. & diserte nihil consumere , is a ier. 36. de sol ur. An igitur putamus, haec latui lie Tribonianum Potius est, ut dicamus, eum Per conditionem intellex ille, non eam , quae vcrc conditio est, scilicet, quae an exti-xin a sit, incertiam est, dc qua proinde pendente
nihil debetur: sed eam, quam veteres minus proprie conditionem vocant, nimirum, quam ce tum est omnimodo extituram esse, vel uri, si quis , si morietur, vel cam morietur dare promi erit, Scstipulator vivo promissore agat. Nam tali subeonditione quod promissum est, pendente quo que ea dcbetur, L nam L l .eum I seq.de eo tand.
l.9. g. I. de novat. Et igitur , ante conditionem , intellige, quae modo essent, ut ante debeatur aliquid , quo dici possit, ante agendo Plus peti,
uua enim ratione qui tardiui J Si minus in tempus cadit, etiam plus eadere intelligitur tnam contrariorum sunt contraria consequentia .
Constat autem, eum, qui tardius solvit, minus solvere . I quoniam emolumentum intermedii temporis adimit creditori. Sequitur ergo, ut qui solvit celerius, plus solvat; quemadmo jum veteri proverbio dicitur, Bis dat, qui eira dat, &qui celerius petit, plus petat: quoniam reliqui temporis commodo, quantum in se est, debitorem privat.
Loco plus petitur J Plus etiam petere intelligitur, qui quod eerto loco sibi dari stipulatus erat, alio loco pure petit. Quae pluris petitio aestina tur ex damno promittor s, eui pura intentione adimitur utilitas, quam habiturus esset, si eo loco solveret, in quo soluturum spopondit. Romae pure intendat sibi dari J Pure intendere sibi dari oportere hie dieitur, qui intendit sibi dari oportere sine commemoratione loci, in quo dari sibi stipulatus est, Romilsa arbitrii sermula, qua iudici permittatur saeuitas aestimandi ex b
no &aequo, quantum promissor solvere debeat. Nam pura intentio hic actioni arbitrariae e regi ne opponitur. Alio Leo potent; arbitraria actio J Alio loco, quam in quem sibi dari quisque stipulatus esset, non videbatur agendi facultas competere. Sed quia iniquum erat, si promissor ad eum locum, in quem daturum se promisisset, numquam accoderet, quod vel data opera saceret, vel quia aliis locis necessario distringeretur, non posse stipulatorem ad suum pervenire : ideo visum est, in eam rem actionem utilem sive arbitrariam compara re, i. i. de eo quod cert. Le. Hae ratione & actori
consulitur, data alibi agendi facultate , nec reo fit iniuria, cui alibi convento arbitrio iudicis salva praestatur utilitas loci consti tuti . Illud hie obiter monendi sumus, quod passim dicitur, eum,qui Gito loco dare promisit, polle quolibet alio loco arbitraria actione conveniri, sic accipiendum, ut supponamur termini habiles, id est, modo locussit idoneus, qualis est locus domicilii di contractus, & qui soru in tribuat, latae res. 19. g. l . O deinceps de jud. l. contrax/sse. 2 i. de O. O A. Costal. ad LI. de eo quod cera. loe. Pcre Z. n c. eod. n. I. Iime militas plerumque in meresbus J Constat, varia elle rerum pretia per singulas c vitates regionesque; in axime vini, olei, menti. Pecuniarum quoque licet videatur una & eadem potestas ubique elle, tamen aliis locis facilius &
358쪽
levἰoribus usurispeeunia invenitur, aliis dissei-lius & usuris gravioribus, i. g. de eo quod eert. iae.
Proximur est, quia Oufa plus p/tii J Verbum musa variam admodum in iure ei vili significationem habet, & quae facilius intelligitur, quam expr7mitur. Hle autem fgnificat modum seu qua-lItatem obligationis, i. obligatio m. 4. inpr. Ost. 3. de oblig. aET. Paul. i.sent. Io. Qui autem causa plus petit, idem sere peccat, quod is, qui plus petit loco. Nam quemadmodum, qui alibi Petit, quam ubi debetur, loci utilitatem adimit deb tori ; ita qui causa plus petit, promissori adsemit utilitatem electionis. Hamrnem Strehum aut decem aureas J Duae sunt species plus petitionis ratione causae: quarum altera hic proponitur, cum ex pluribus rebus disiiunctim promi uis una aliqua certa petitur: ait ra mox subiicitur , eum , genere promisso, petitur certa species. In utraque autem specie eadem ratione plus peti intelligitur, nimirum quia reo au- sertur electio, quae in utroque genere obligati nis ei competit.
tionibus, id est, cum illa aut illa res pio mittitur, rei electio est, ι. plerumque. Io. νn D. de ur. iat. Et ideo qui electionem sibi non constituit, incertum stipulari dicitur, I.ubi autem. 7s.
s. qui illud. s. de veta. oblis Generaliter hominem stipularias I S cui In rimmissione alternativa eleeito reo tribuitur, ita &in promissione genetis, i. enm να32.- .decond. . .Lsi jusserem. sv. mand. l. ex pluribus. Io 6. deverb. ObI. ut proinde eadem ratione plus petere dicatur , qui genere promisso certam ex eo genere .speciem petit s qua is plus petere dicitur , qui pluribus rebus disiunctim promissis, unam earum petit simpliciter. Et speetaliter campanum niM J Theophilus
se tibit , vinum Campanum omnium aliorum esse pessimum t eum tamen Caius Et Ulpianus eius exemplum pro eo, quod optimum est, adducant, t. 'Pulationum. 4. O Is r. g. I. de verb. s,l. uti hic etiam Iustinianus; quod vel puer viderit. Scriptores quoque exteri vina Campana inter generosissima numerant; qualia sunt illa carminibus Hor,tii celebrata , caeetibum, Maseum, Falernum, Fodimianum , calenum. De regione Campaniae It licae Florus lib. i. e. i s. ita scribit, Gmnium non
modo Ital/a, sed toto terrarum orbe pulcherrima
campania plaga est . Nihil mollias esto bis βο-ribus ver ι. P ιhia ubertur solor ideo Liberi cerseri iκe certamen dieitur. Et paulo post: me amicti
Mibus montes, Gaurus, Falereus, Ma Rus, pulcherrimus omnium Vesumitis. Eadem iere de ora
Campaniae habet Plin. lib. 3. e. s. unde vide urFlorus sua deseripsille. Uriam J Purpuram omnἰum pret osissimam ,
teste Strabone, I b. i5.add. Plin.l1b.s .e. I s.ct tibis 2 t. cap. 3. Puniceum purpurae colore ni Procreat
Africa, id est, quasi vio Iareum: Tyros autem
rubeum, auctor Vitruvius lib. 7. c. II.
Lisex xl l umsis J In pluris petitione ratio
ne eausae plus non tantum aest Imatur ex pret o& valore rei, sed etiam ex saeuitate solvendi, &quod addendum, ex aflectione quoque debit tis. Saepe enim homines ceri Is rebus aliter atque aliter afficiuntur. Sed hae quidem antea J Quibuscumque modis ex quatuor, quos Iustinianus exposuit, plus petitum esset, ea olim erat poena plus petitionis, ut actoreausi caderet. Sed postea ab hac poena re- 1eestum est, & in eos, qui tempore plus peterent salia poena constituta a Zenone; in eos, qui alio modo , a Iustiniano. Quid a Zenone cautum suerit , exponitur ins de exeept. 6 temporales. I .nἰ- mirunt ut adversus eum , qui ante tempus petiit, duplicentur induciae temporis,& ut his finitis non
ante reus actionem suscipere cogatur, quam impensae prἰo is litis ei suerint resus . Constitutio ipse desideratur. Epit omen ejus ex Basilicis eruit cuiae. lib. II. σύ. II. Adversus exteros Iusti nihnus hane poenam se statuere ait, ut si quid ex pluris petitione damni senserit adversarius, id petitor triplo compenset . Iustiniani quoque haec constitutἰo intercidit, & ideo multa hie nobis incerta relinquuntur. Refert se hie ad s. tripli. 2η. μ' hoe tis. ubi nominatim ag t de eo, qui maiorem debita quan itatem petit, idque dolo malo,
ut viatores maiores ex gerent sportulas: hic a tem loquitur, ut videatur velle poenam tripli, etiam extra eausam doli, obi nere, eademque
poena mulctari eos quoque, qui loeo & eausa plus petunt, ut hie tripletur omne damniin , quod reo per causam iniustae petitionis illatum est. In 3 Praxi neutra praedictarum constitutionum observatur, quo sacIlὶor earum iactura est. In toto enim Belgio , Gallia , aliisque regionibus eo nunc iure utuntur, ut si quantitate aut summa plus eetitum sit non dolo malos puta pm quinquaginta, quae liquido debentur, centum, reus si nihi, obtu Ierit, condemnetui in omnes litis expensas 3 idque propter moram , tam partem squam se debere non ignorabat, osterte debuerit. Si vero reus partem debitam offerat, actor in lite perseverans reo in expensas condemnatur .
Quod si e ertum corpus, quod nostri speciem , Philosophi individuum appellant, petitum sit, veluti fundus, ct pars iniuste pollessa non offeratur; impensae, quasi in mutua victoria eompensantur. Idemque est, si debitum non sit liquidum : nam tunc debitori imputari non potest, quod certam quanti talem non osserat. Si loco plus petatur, ita absolvitur reus, ut salvum ius actori maneat conveniendi reum in Ioeo constituto, S in ex 'ensas illius instantiae actor condemnatur , iuxta l.yroperandum. I 3 .s sive antem.6. C. da judie. Idem est, si ante tempus agatur, aut si quod sub disjunctione debetur, petatur limpliciter. Nam S hle solet iudex reum ab observatione iudicii absolvere eum expentis, salva facultate actoti conveniendi reum, cum dies venerit,
veI petendi disjunctim , quod simpliciter peti
359쪽
litigandi causa, ut in lite succumbens excusetur ab expensis. T E x T U S.
De minoris summae petitione. 3 . Si minus inentione sua complexus fuerit actor, qηam ad eum pertiueat, veluti si quam eisiecem aArei deberentur, qvιnque sibi dare oportere intenderit; aut si quum e tui fundas ejus esset, partem ae mi iam amelle petierit, sine periculo agit: in reliqhum caram nihilominus iudex adversarium eodem iudicio ei condemnat ex constitutione didia
memoriae Zenonis. COMMENTARIUS. Μ laus non quatuor modis , ut plus, sed uncitantia , nempe re petitur I ut exemplatile propolita declarant. Ac de loco quidem &causa mam festum est: de tempore veto dubitavi posset. Nam si tempore & plus peti & minus solii potest, ut superius diximus , videtur etiam dc minus peti & plus solvi eodem modo posse. Saneti plus petit, qui ante tempus petit, Plus etiam lolvi t, qui ante tempus selvit. Quin etiam dialectica ratione disputari posset, sin minus solvit, qui post tempus solvit, minus etiam petere , qui post tempus petit. Sed haec locutioneque in comm nem sermonis consuetudinem , neque in usum fori S iudiciorum eadἰt: quoniamiaeque quicquam nisi post tempus exactum debetur ι St id ipsit nanonnumquam longo post intervallo petitur. Sim perieulo agai J Qui minus petit, quam sis bἱ debetur, etsi non tantum petit, quantum debetur, petit tamen quod sibi vere debetur: & quia minus petendo nulla sit reo iniuria, ideo nubia quoque huius petitionis poena est: lieetque actori comperto errore suo actionem postea nusetare, & totum quod debetur, petere. Nam Salias cuilibet liberum est ab initio actionem dividere , partemque petere , salio jure reliquum postea Petendi.
Lodam judicio J Quomodo hoe aec piendum sit, videbimus s. sq.
. Ex eonstitutione Zenoni, J Ep tome constiti tionis Zenonianae, qua Iustinianus se, potestatem iudici permitti in casu proposito, etiam in reliquum quod sibi apparebit deberi, reum e dum iudicio petenti condemnate, prodita est a Culacio tib. m. obf. xi. quae novis in editionibus et '. l . c. de plus ter. Cuastitutionetia ipsam non rubemur.
TEx TUs Si aliud pro alio petatur. 33. Si quis aliud pro alio intenderit, nihiI eum periclitariplacet, sed in eouem iudicio
cognita Veritale , errorem suum corrigeraeι permittitur e vestiti si is , qui hominem Stichum petere deberet, Erotem petierit: aut si Dis ex testamento dari sibi oportere imrenderit , quod ex stipulatu debetur.
N o T AE. 3s. In eodem sed A J His verb7s non tam denotatur iudicii unitas , quam negotii apud eumdem iudicem sine nova interpellationec quod olun necessari uiri erat continuatio et proprie enim iudicium ibi esse dici nequit, ubi nova exigitur actionis editio dc litis contestatio .
2 2uamd/u emendare vel mutare actionem G. eas l3 Praxis horum temporum.
SI quii a Gud pro alio petat J Qui at ud pro alio
petit, puta pro Sticho Erotem, constat, eum non petere quod debetur, et tamen placet nee hane petitionem ei nocere, quominus comitae veritate errorem suum , Sc qui)em eodem item iudicio corrigere possit. Idemque placet, siquis ex alia causa petat, quam ex qua debetur, Puta ex tectamento, cum debeatur ex stipulatu : quo casu, cum idem petatur ex alia lantum causa,
nequaquam dici pote st, quod Theoph. se ibit, et iam hie aliud pro alio peti: Ac magi est, ut dicamus, Iustinianum plus sensille , quana scripsisse . Illud semper tenendum est , sumptus litis, quom
ob vitium petition s reus sacere coactus fuit , adtolem ei reddere Oporicre. Errorem suum corrigere 4 Potest igitur actio somel edita postea corrigi aut mutari. Idque etiam iure veteri obtinuit. Extae de ea re constitutio Severi & Antonini in haec verba; Edita actis Ipse Hem futura litia demonstrat, quam emendari ati
mutarι licet, prout edicti perp/tui monet auctoritas, vel ius reddentis decernit aequitar. l. T. .de edens.
Emendatur actio, e&n mendum vel error toli, Etur, aut desectus suppletur, salva manente primet pali substantia conclusionis. Mutatur, iam repudiata vetere instituitur nova, veluti si actor aliud pro alio, aut idem ex alia cauta petere in stituat. Perea. c. de edond. n. 7. Sed adiecta senetes ripto duae conditiones, dum id ita fiat, ut edicti perpetui monet auctoritas; εἰ ita, ut ius dicensis decernit aequitas. Edicti perpetui monitio haec, ut edatur actio, quacumque quis experiti
velit; proinde s quis nova experiatur , etiam bane
360쪽
edi oportet, novumque reo spatium addesib randum dari, cedere, an eontendere malit, ι. t. de erind. Ius dicentis aequitas hoc migit, ut emendatio illa sive mutatio sine damno adversatii fiat rideoque qui temere adversarium suum in ius v cavit, is ei viatica &sumptus pcloris litis redd re tenetur, t. eum Qui. 79. dejisdie. n. in ἀι. t. 1 c. de edend. n.3 σμπ.D.Pereae .d. loe. Illud quaeritur, quamdiu actionem editam emendare vel mutare lieeat, utrum ante litem continaram tan
tum , an veid etiam pos ea . Ego puto, ius actori& nune esse S olim uille actionem emendandi vel mutandi, non soldin ant de quo inter omnes convenit, sed etiam, quod plerique negant, re spectu mutationis, post litem conristatam , per ι.mundor. 3 a. de neg. gesta.eum iniebitum. F . f.
8.*. I. unde vi. Eaque haud dubie est etiam seu temta Imperatorum in L l. t c.de edend. N Iustiniani bie. Caeterum jure veteri eo casu opus erat alio iudieio novaque interpellatione, x s. de juce. Lut --- 8 eam.d. v. Iure autem novo actori etiam vosi litein contestatam pedimittitur corripeie crrorem suum, & mutare libellum petitioni, in eodem iudicio, ut hie disertὸ
quamquam existi ino, his verbis non tam iudieii unitatem denotari , quam negotii apud eumdem iudiem line nova in ius voeatione continuati nem: ut in hoe saltem novum jus dis et ab antiquo, quo nova interpellatio desiderabatur. Spraetor de integro adeundus erat, ut aliud iudicium daret . . Sane non video, quomodo alioqui
recte defendi possi , idem ludicium ibi esse, ubi
nova litis exigitur contestatio. Quod quidem negari non potes . Nam si reus pos novam actio nem editam, & inducias ad deliberandum denuo concessas,ad contradicendum venefit,utique contradictione sua novam litem iaciti ut etiam disse-3 rit is achovius hie . Interpretum in l. .c.de edend. ad hisne s. communis sententia tu, libellum uidem emendari posse usque ad sententiam de- niti in , mutari autem non posse, nisi usque ad litem contestatam, atque adeo ne partium quidem consensu: quon am litis eon enatio &alii actus substantiales iudieii partium consensiu
si probari potest, fer ignorantiam advocati in
concipienda coaesusione erratum eise, etiam mutatio usque ad sentemIam permὶtti solet: sed non nisi ad postulationem litigatoris impetrata resti
36. 5 κω pretem quadam amones, quibus min sempersolidum, quod nobis debetur, per-θqwmkr, sed modosolidum persequimur, mο- do minus . Ut ecce, se in peculiamsillifer Dive agamus. Nam si non minus in peculis sis, quam persequιmtir, in solidum dominas, pater De condemnatar: s vero minus in Denιa- tkr, eatenus Condemnat Iudex, quatenus in
presio sit. Quemadmodum autem peculi mimetiuι debeat, tuo ordine proponemus. COMMENTARIUS.
R Edit hie Imperator ad institutum, quod in
terrupit, s.enrare. I. μ' proponitque ad extremum aohue unam divisionem, quae ade
sectum actionis pertinet, & declarat, quantum ex unaquaque actione sperare lieeat. Divisio haee est, quod quaedam sunt actiones, quibus solidum quod nobis debetur, consequimur 3 quae dam , quibus modo solidum , modo minus . Quominus semper solidum consequamur, atripeculium iacit, euius ad modum actio constituta est; quod explicatur hoe f. aut beneficium reo tributum , ut in id tantona teneatur, quod sacere potest ; cuius gineris actiones quaedam proseruntur 99.seqq O uti. aut mutua creditoris obligatio; de quo g. seq. ver propter retentionem . o
propolita est ex contractu filiorum familias &servorum adversus patrem & dominum , g. actiones. Io. Apra eod. Hac actione non semper sol dum consequimur; quIa adiectio illa de peeulio limiificat , constitutam illam esse , quatenus est in peculio,, ut siqv dem ncin minui sit , quam pei sequimur , in solidum domἰnus &pater condemnentur e si vero minus invenἰatur , quatenus in heculio sit, dict. 9.actiones. o. O g.praeterea. 4. νυ.seq. Quod in peculio servi filiive habendum, item de quo melilio actio ad versus patrem consti tuta ex eontractu filii, alibi expositum est. Tax T s. De repetitione dotis.
37. Item sede dote in iudicio musier Mat.
placet, eatenus marιtum condemnari debere
quatenusfacere possit, id est, quatenus facultates das pariuntar. Itaque sedo is quantit ii concarrant facaltares ous , in stidum damnatκr, sin mιnus, in tantum, quantumi facere potest. Propter retentionem quoque do-ρ tis repetitio mir; ια'. Nam ob ampensas in