장음표시 사용
371쪽
aut voluntate patris ered ra sit, d. l. 7. g. rnredi
dum. II. I. 11. eod. l. 2. l. iar. c. d.
Onι tu potesiate parentra J sine discrimine sexus aut gradus, i. s. g. 2. l. q. eod. Nec refert, frugi sit si iussam. an non: magistratus, an priva iust nisi castrense aut quas castrense peculium habeat, ad cuius quantitatem placet cessare Senatusconsultum, quia in eo vice patrissam sun-ritur, I. i. g. uti. I. a. eod. In filiosam. sub armata militia militante in totum cessat, I. uti. s. ult. c. ad senat. ΛIaced. Denegatur actio J Nempe si contra Senatusconsultum iactum esse appareat. Quod si de eo ambigatur, exceptio adversus actionem dabitur,
illa a Iurisconsultis toties usurpata exceptio S natusconsulti Macedoniani. Vel emancipatione suae potestatis esse eerper/nt JCum sei licet pecunia, mutuati ellcnt, quo tempore adhuc in potestate erant. Nam vetat Senatusconsultum pecuniam credi filiosam. eaeteri Dque liberis, qui in potestate sunt, hoc text. d.
i. I. l. i . eod. non vetat credi iam emancipatis
aut aliter sui iuris vivo adhuc patre effectis, L 3.
Iuae idιο senatus postoli Non sine gravi
causa Senarus cavit, ne cui,qui filiosam. mutuam pecuniam dedisset , actio petitiove daretur . 1 Nain hoc modo dum credi tores a datione pecuniarum deterrentur, praeciditur filiis sana. mate-xia lii uti e I, & occasio contrahendi aes alienum, quo cuna opprimi coeeerunt, verendum amplis sinius ordo existimavit, ne ad praematurum at que improbum succcssionis & mortis paternaevo um impellantur, d. I. I. O hoe ιext. simile est apud Ciceronem in defensionem Sexti Roscii. D.Τul denus in eerum. ad hune tit. cap.rahim. quae rit, & de eo aliquando dubitatum scribit, an etiam hodie secundum mores harum regionum vi Ssua Senatusconsulto constet. Et putat constare, sed certis tantun calibus. quoties inicet creditor sciens in luxum pecuniam dedit, aut ea lege,
ut post mortem patris redderetur cum foenore . Extra hos casus , qui perpetuam aequitatis rati nem habeant, Senatusconsultum mansuetudinimorum S humanitati nostrorum temporum non convenire. Illud etiam tractatum est, an talius san .se huius Senatusconsulti auxilio tueri possit in foro conscientiae. Vuamcsius cent. e ν. .eong. 99. Tuldenus ad th. c. ad Senatust. Ma . n. . respondent, in iudie o animae .filium lam. utentem exceptione Senatusconsulti tutum non este ,
nisi ereditor ipsi pecunias ad piosusionem S lu- ni sciens I ubministi averit . Ad quem ferme
modum & Couar. ad eat . quam t. de reg. iuri m6. p. I. g. 3. num. s. qui illud quoque ibident quaerit, an filius iam . exccptὶoni Senatussconsulti r
nunciare valeat. Et recte cum DD. comm . con
cludit, non posse . Quid si renuntiatio iurame to corroborata si Putat idem Couar. eod. Acitune validam esse renuntiationem . Sed hoe vix est, ut ex ratione iuris civilis defendi possit . Unde Zasius lib. i. sing. resip. cap. 28. etiam iniuratam renuntὶationem valere censuit; non utique ut filius renuntiatione sua patri praeiudicet, sed sbi. Quam sententiam iudie o supremi S natus Mech liniensis comprobatam resert Chri
vel dominum. 8. Blsed infumm.r admonendi sumas, idquσd ii Ju patris dornim die contraLum fuerit, quodque iv rem eius versum erit, directo quoque posse a patre dominove condici,
tanqv. ims principaliter eam ipso negotium gestum. esset. Ei quoque, qui exercitoria vel institoria aestione tenetur, diret to posse con
dici placet, quia huius quoque jusu contrastam intelligitur.
CVi quod jussis vel de in rem verso, item
cui exercitoria vel institoria competit, is etiam directo patri & domino condicere potest, ιδ institorem. 19. de reb. ered. Is quis. I7. g. ult dein si act. I. nit. profoc. Quod ego prudentum aucto itate introductum arbitror, qui postquam a praetore obliqua agendi ratio constituta esset, etiam directam admiserint, hoc colore, quasi eum ipso patre aut domino res gesta sit, Me texν. edidd. Le. Hodie obliquae istae actiones , seu potius actionum adiectiones , quod i ultu, tributoria , de peculio, de in rem verso, usum non habent: quoniam neque servos ullos habemus, neque liberi nostri eo iure apud nos sunt, quo apud veteres suerunt. Tenemur quidem ex contra tibus institorum nostrorum aut alias praepositorum,sive
libeii nostii sint, sive extranei, sed soli & directo,scut supra quoque monuimus: ut yroinde nec exercitoria nec institoria in usu amplius si,quamvis nomina adhuc frequententur: ut merito hune titulum magna parte contrarium moribus nostris notet Christin. vol. 3. decis 3 . post Bernard. A luna n. in collar. jur. Gallici cum Rom. c. hoe t n
372쪽
DE NOX ALIA Us ACTIONIBUS. 937
SU periore Hruro actum de iudieiis , quae in
dominos dantur ex servorum contractibus, nuce agitur de iis, quibus domini tenemur propter eorum delicta. Nam servi non solum contrahendo dominos obligant, sed etiam delinquendo . Ex delictis privatis c publica enim hue non pertinent duplex actio est ;nam & extra ordinem criminaliter eo nomine agi potest, εc civister , nitide deI. prἰν. l..ti.de Drr. Lisis. de injar. Cfiminaliter ex delicto servi eum domino non agitur, sed in ipsum servum eumque solum aceusatio & vindicta ei; minis dirigiturr nisi sorte jubente domino deliquit; quo casta etiam dominus tenetur, sed ex delicto eroprio , ut quilibet alius , cuius mandatu flagitium aliquod perpetratum est, uti notatum supr. ad s. AIM. T. de mand. Civis ter vero seu peeuniari ἡcum solo domino agi potesti ερ s quidem jussit
dominus servum delinquere, aut cum prohibere posset, non erohibuit, in solidum obligatur , perinde ac si ipse deliquisset: s vero ignoravit , aut eum sciret , prohibuit, sed frustra, noxalis actio in eum datur; cuius Late vis est, ut si damnatus fuerit, liceat ei deditione corporis, quod deliquit, evitare litis a limationem, ι. . emmg. siqn. AM it. De peculio ex delictis prodita non est, sicut nec ex contractibus noxalis, d. L .ι. expanalibu/.18. de reg. jur. TEx TUS.
De servis. Suae . Ex maleficiis servorum, vetat. si furtum
fecerint, axi bona r. puerint, a t damnum dederint , aut ιη κ am commiserint, noxales actiones prodita sunt , quibus doma. o damnato permittit xr , aut litis aestim tionem sulfe o, aut ipsum hyminem noxa
lefietum hie aecipiemus, quemadmodum sepra contractus appellatione & quas contra
Pellantur, quae non ex contractu , sed ex noxa atque malefieto servorum adversus dominos instituuntur, ι. r. b.ι. vesu i ii furtum secerint, narapuerint, damnum.dederint, iniuriam intui tint , aut qua alia ratione deliquerint et nam exempli tantum causa quatuor istae aetitiorum species nominantur. Plane delicta seu noxas ac-Hamias in Instituti
cipere debemus prῆvatas et nam ad eas noxas , quae publicam exercitionem habent, haee actio non pertinet , i. quid βι. II. g. noxas. I 8. da adit..dict. l. hae stipulatio. Σω. de Misso. Hinc autem apparet, actiones noxales non esse pmprias
εἰ per se eonsistentes actiones, sed actionum ex delicto adjectiones, sicut actio de peculio adie -ctio est actionis exeontractu . Aist litis aestimarionem J sola litIs aestimatio iuobligatione est r nam noxae dedendi posestatem dominus a lege accipit , L S g. I . de rejud. unde intelli simus, non esse necessarium , ut in iudicio noxali aut actor disiunctive petat, aut iudex di junctive sententiam pronuntiet ι quamvis ita &pmnuntiate usitatum, s. r. ins de o . jud. de peti consul ; ne, dum simpliciter litis aestimati nempetimus, videamur arguere stientiam do mini , & male agere TEx TUS.
si id iit noxa& noxia. I. Noxa autem est ipsum corpus, quod n eu t. id est,ser Maset noxia ipsem maleficium , veluti, furtum, rapina, d.tmnum, injuria . COMMENTARI Us. Non omnino abs re est, ut pleHque clami
tant, quod hie tradit Iustinianus , voeabulo πνxis significari auctorem maleficii servum . Nam etsi passim non minus noxa quam noxis pro ipso maleficio usurpatur, I. I. l. h. g. I. ι.εqvis. I 4. de nox. aET L qnia sit. Ir. s. nox M. I g. de adii. edict. cum simιI. negari tamen non P est, quin aliquando veteres noxae appellatione etiam ipsum servum, qui deliquit, intelligam , veluti e m dicunt, dominum habere naxa dedenda saeultatem , Litem ventum.1 . I item s. de hario. ι.ε s.1 . de rejMd. item noxam dedere. l. t άn D. pr. de hιs qisi desee. s. r. . . de of ,M. Neque enim aliud est noxam dedere, quatri dedere servum n xiosum . Serviis ad illud Virgilii I. AEneid. ν. 4r.
Ha , id q-d noiatum aera piana. Plane clim dicunt noxae dedere, noxa maleficium sim fieati est enim imper milia loeutio, &vet sta conseditudine subaudiendum, nominea ut noxa sit genitivi ea sus. Eadem istina dicimus, cauere damni insere,fatis legatorum desiderare, L. M in pl. ι'. ine. ni si noxam pro poena accipimus, ut noxae dedere idem valeat, quod dedere pro poena noxae r nam & in noxam & ad noxam dedere legimus, L I. s. eum arteret. 1 t. si 'quadr. dies.ses. . in re. t s. s. u Ir. h. l. & veteres glossae
373쪽
Σ. Gmma autem ratione permi m est noxae de Διι one fungi. Namque erat iniquum nequitiam eorkm uti ra i ortim corpora δε- minis damnosam esse. TEx TUS.
q. Sunt autem constituta noxales actiones aut legiἷus, aut eiusto praetoris . Legibus, Oeωι farti ex lege Ia. Tabularum . damni in ursae ex lege Aqualia. Ed. dioprasoris, vel uti injurιarum, oe dii bono um raptorum. 'COMMENTARI Us. COMMENTARIUS. SIeut durum atque acerbum videtur, et, qui damnum pastus est, nulla ex parte sati Sheri; ita & iniquum visum, dominum ex malefi-ficio servi in plus teneri, quam ut noxae eum d dat, La. mpr. h. t. T E x T U S.
Effcctas noxae deditionis. 3. Domia in noxali iudicio servi sui nomia
ne renuentus serdium adiari noxae dedendo libra atur: nec minus in perpetuum eiμ3 servi dominium a domino transfertur. Sin autem damnum ei, est deditus es servus, resa cierit quaesita pecunia , auxilio Praetoris imvito domino manumittetur. NOTAE 3. Im;to domina manumittetuν J Singularis modus ad piscendi libertatem invὶto domino. De homine libeto noxae dedito idem tradit Papinianus apud Rufin. titi de atrae. injur. COMMENTARIUS
Dominus servum noxae dedendo liberatur ab aestimatione litis , servique dediti dominium in perpetuum ab eo discedit, quamvis non statim pleno iure migret in eum, cui deditus est et nam noxae deditio Quiritarium dominium non transfert, sed bonitarium tantam, hoc est, s cit, ut deditus in bonis esse ineipiat ejus, cui deditur, l. electio. 16. g. DIι. b. t. ι. i. in M. F
Sin autem damnum J Singularis modus adipi-stendi libertatem invito domino. Servus invito domino libertatem consequi non potest, quam-tamcumque pecuniam offerat: in proposito tamen placuit, eum posse, servumque noxae de-d; tum, si quaesita aliunde pecunia damnum sarcietat, auxilio praetoris, invito domino, cui deditus est, manumitti. Cujus ego rei hanc eIlerationem puto, quod causa servitutis apud hunc dominum est damnum, quod ei datum est: quae causa elim cesset oblata damni aestimationς, cessare etiam debet citectus.l T T Ie loeus confirmat quod supra diximus,l λ I actiones noxales ab actionibus ex delicto 'i n qn differre specie, sed tantum qualitate adie-etitia, cuius is estectus est, ut servum noxae dedere liceat .
plum. Nam surti maniusti actio non legitima, sed honoraria est, in . de terp. se temp. a I. circam. n. Accuilias, Contius. Cui ac. TEx TUS.
Qtii conveniuntur noxali actione. . Omnis autem noxalis actio capulseqsti. tur. Nam si servus tuus noxam commiserit, quamdiu in tua potestatesit, teram a Lo est. Si autem in alterius potestatem pervenerat,
cum illo incipit amo esse. Ais manumissus fuerit, os recto stye tenetur, cst extinguitur noxa deaetis . Ex iuverso quoque irecta actio noxalis esse incipit. M msi liber homo noxam comtaserit , ct is servas tuus esse coeperit, quod quibusdam casibus emi primo libro tradisimus ) incipit tecum esse no-xalis actio, quae ante directabisset.
COMMENTARI Us. et cum sierxur ex eontractu ne quidem post man.
manumissum ex delicto directa actione t neri t
haee regula assertur in I.quι expirerabur. 1O. b. t. Plerumque autem dieitur , Pisa a ea ut seq-
eum capite nocentis ambulat, comitaturque a florem noxae servum, qu cumque ear, S ad
quemcunaque perveniat. Unde in venditionibus semotum haee clausula adi ei solita erat, eas noxis solistos esse, t. r. 6. 3. Be pass. de ad i.edict.hoc est , non esse in ea causa, ut dominus eorum no mine iudicia novali ecinveniri possit. Si manumissu, μονιι θ Hule etiam casuἰ aecommodatur regula, Hyxa eaput sequitur , I. I. g.FVnd. 3.depos. ι.ε. . anserv.pro suo DEI.Caeterum
quia manu millius ipse iudicio conveniti potest,
374쪽
ressit a ct o noxalis,& eum eo directe agItur, per inde ac si, quo tempore deliquit, liber suillet, ι. quod ab alio. I s. de concorr.da. 4.c. an sero. pror μοfas. At enim eum servus ex contractu servitutis tempore inito ne quidem post manumissi nem conveniri queat, I. l. l. a. O s. c. d.tit. excepto casu speciali, I. s. c.eod. cur placet, ex delicto tempore servitutis commisso manum illum directe convenirit Non sane quia obligatio ex delicto, quae ante naturalis erat, post manumissionem incipit esse civilis; ut putant D.Hotomann. &Tu ning nam & ex contractibus servi naturaliter ob Iisantur , I. I . de Obl. e .act. sed quia delicta d mino ignorante & nolente committuntur, atque in invitos & ignorantes, ut eroinde hinc nata obligatio personae insius servi plane inhaereat, Iervumque aeque ac liberum poenae subjiciat, quae etiam ipsi servo irrogatur, com de coercitione corporali quaeritur. Tantum obstat conditio se vi , quominus pecuniario & ei vili iud cio cum eo agi possit, quod obstaculuin manumissione removetur . Contra tuum vero dissimilis ratio est. Nam servus peculium habens voluntate domini contrahere intelli αἱ turr q uippe euὶ dominus peculium concedendo etiam ius contrahendi tacite concedi, ut qui cum servo contrahit, non tam servi, cum quo scit nullam sibi actionem esse posse , quam domini perlbnam spectare videatur. Sι luis homo J Hoe exemplum superiori eontrarium est i nam ut illi e actio noxalis ex postfacto incipit esse directa , ita hae directa sit ex post facto noxali. Nimirum semper actiones ex de-l cto venientes cum capite ambulant, L . b. I. de cap. min. l. I. in Lim de priv. del.
T E x TU S. Si servus domino noxam commiserit, vel contra. 6. Siserdius domino noxam commiserit, aftio nulla n. scitur. Namque inter dominum ct eum, Di in potestate eius est, nulla obligatio nasi potest. Ideoque si in alienam p
restatem semus pere enerit, asti manam pus fuerit, neque cum ipso, neque clim eo, cujus
nunc in potestate sit, agi potest. Unde si alie
nusserous tibi noxam commiserit, Er is pos e.t in potestate tua esse caperit, interdicitur actis et quιa in eam casum deducta sit, in quo consistere non potuit. Ideoquee licet exierit de tua potestate, agere non potes: quemadmodum si dominus in ferrim suam aliquid comm r. t, mos a nomissas aut alienatus fuerit Kerdius, ullam adlionem contra domι num habere potest.
O Uod dictum est, ex malcficiis sereorum no xales actiones proditas esse, noxamque sic
qui caput nocentis, eumque manum tam qu que teneri, id ita se habet, si servus extraneo noxam eommiserit, secus autem si domitior nam hic ius potestatis facit, ut nulla ab in tio nascatur areo, I. I. c. hoetis. l. MD. c. an serv. pro suo DLI. ubi iacete Diocletianus di Maximianus iubent , dominum servum domi conven re, id est, verberibus eas ligare. Et ideo si in alienam potemuem Consectarium ex
praecedenti. Nam ex eo, quod ob noxam a se vo in dominum conuit illam nulla actio nascitur, hoc necessario sequitur.Neque enim potest act o, quae nata non est, servum auctorem noxae si qui, aut post eius alienationem vel manumissionem demum nasci, d. l. nit. c. serupra μοIact. d. l. l. c.hoetit. l. quod dicitur. I 8. de stiri.
Vnde si alisnus fervui J l. si alientis. 37. Merit. Z Luti. c. anser ν. pro suo fact. Regula de extin ctione obligationis postquam in eum casum recidit , a quo ineleere non potest, a me expolita est ad s. ex eontraria. t .sup. de legat. Interdic/tur actio J Legendum haud dubie intercidis , eum Rus,arao, cui acto , & uoto manno. Theophilus reddidit inσβωυris , id est , extin uitur: quo verbo in eadem re utitur Triphon m. d. I. si alienus. 3 7. hoc tiris . Licet exierit de potestate J Quon iam actio semel extincta non restatiratur, d. l. ult. in Lalleiam. 37. i. qui res. 93. f. aream. 8. de solve. Si dominuι in μνωum suum J Hoc eamdem rationem habet: quia scit eet nulla ex ipso facto nata fuit actio.
7. Sed veteres quidem lac tu siliis fi
liarum masculis ct forminis admiserae nova autem hominum condi fatis hujusmodi a peruatem recte reoAendam esse existimavit, ct ab usu eommuni hoc penitus recessit .
Quis enim patiatur, filium sitim cir maxime iam, tu noxam alii diri, ut paene per sibi corpus p iter magis quam sillas periclitetur esem insidiabus etiam padicitiae favor hoc bene excludat. Et ideo placuis, inferos tau-thmmodo noxases amones esse proponendas: quum apud veteres legum commentatores in
vencrimu aepius dictam, i ossilios ambarum profuit ae si iis posse condieniri.
N o T AE. 7. In noxam alii dare, ne paene per filia eo pus J Cuiae. ex lib. vet. dare, ut pane per compus pater magis, &e. quomodo & Theoph. lesille videtur. Pro susi dei eZis conveniri J Etiam pecuniar e , D. u. n in patrem etiam post condemnationem actio judicati de peculio datur, ι. 3. f. II. de pecul.
375쪽
COMMENTA U s. APod veteres non minus filiorum fis arumisque familiae noxae deditio, quam servo Lum permittebatur: nam patri non minor in libberos , quam domino in servos potestas erat. Sed si stea illud displicuit, diu tamen ante tempora Iustiniani, ut alibi probavimus, ι. k3. edi hqq, b c tit. I. I. g. . de bis fisi eod. ι. s . s. pen. de ist.
tiar hie asseruntur. Prima sumitura miseratione Iiberorum, qui ita in servitutem alii tradebantur: eui adiungitur alii a lavore pudieitiae, tangens praecipue sexum tamineum. Tertia duciatur a miseratione patris: quo iacit ι R in si quod naria e- . Chrysost. iam. 19. - ase.'. m
σχειν, Sce. Misis, saepe patres aptare ρι- ην libre a s ι--. restrema ex eo , quod ipla liberi ex delictis suis peeuntarie quoque eonveniri possint i qui fi condemnati fuerint, iudicatumiseere tenentur. Quin etiam in patrem quoque post condemnationem retio iudieati de peculio datur , t. I. s.νd-seribis. ιν. de peeisl. l. L3 r. de nox S. Actionum nox allum hodie nullus uses est, quoniam servos non habem . VINN. Vel potius, quia servos non habemus eius conditionis,l euius erant servi Romanorum . servi, quales Germanicae originis generis semper habuerunt, vid: Tae. de μον Geνm. e. zs. qualesque et immim in Uucstphal a aliisque loci, sub nomi- e hominum propriorum repefiuntur, non sunt res, sed perlonae, quamvis glebae adscriptae . Et hine si deliquerunt; non dantur noxae, ted ips, vel mulctantur, vel eastigantur. HEIN.
sI QUADRUPES PAUPERIEM FECISSE DICATUR.
IN numero actionum noxa lium est & a uo
de pauperie : nam quemadmodum superiores ob noxam servi, ita haec ob noxam animalis in dominium datur, ut aut damnum larciat, vix corpus quod nocuit, noxae dedatia T E x T V sis
De actione, si quadrupes exl. XIIo Tahb-
. Animalium nomine, qua raIione carmi,
si qxa lascivia, aut pavore, aut feritate pau periem fecerint, noxal in actio lege ILTasb. Irodita est: qua animatra si noxa dedantvr,rr ciunt νυο ad liberationem: quia ita lex .I 2-Tabb.scripta est, ut puta, si equus calcitro scalaepercusserit, aut bos cornu petree
Diuus, cornu petierit. Haec autem actio in ias, qua tanιra nar uram movemkr, locum habet.
Ceterumst genitalissio erisas, cessat asso. Deniquefiursuffugerit E domino, nocuerit, non rotest quondam dominus conveniri , quia visis dominus esse, ι fera a Dasit. Pan- peries autem es damnumsine iniuria facim, tis datam. Necenam praest ammai iniuriam Iecisse inci, quaasensu caret. Haec quidem
ad noxalam rertinent actianem NOTAE A,t shitate J Non naturali, sed qua eontra inrtuam generis ibi animal motum pauperiem aedix , T. S.I. Me tit. ἐξέτηκε --ε - . Arist. T. Dia γωItatia retiaruώ. Eripta J d. l. in ρν. Legis et iam Soloniae de gumiae meminit i istari in in Solon. p. 9 r. vide & Leνδε. 2 r. vers. 13. in βε Plaut. II. deletis. Vi NM. Lex illa Solonis est daeeane S aliis quadrupedibus obnoxiam dedendis Sed dubito, an unquam leges Solonis dictae sine Soloniae. Placuit haee denominatio Culaeto ira t. ad Pauli. Ree. Sant. ινb. r. rit. 1 f. s. I. quia ibi meditio fit lex s Iris,lania de eane. Unde vir summus legem Soloniam exstulps t. m&-tis
i nostr. R m. b. t. f. a. l. 16o. H.SIN. contra naturam moventuνJ Quod si culpa ave
institatu hominis sera damnvm dederit , damni
initimae agetur, d. LI. g. . em 3. seqq.
C o M M E N τ A R i lv s. ARimal um nomine J In rubri hie o A. quadrupedum tantiim mentio fit. NIm rum lex I x. labb. nominatim de quadrupedibus scripta fuit, quae sere sol e noeete solent. l l euit tamen, utilem actionem dari, etsi non qukdrupes , sest aliust animal paupeHem keerit, i. hae ait. Porin quadrupedum quaedam simi pecudes, nimirum quae gregatim pascuntur , quae dam non pecudes, S. I. 9. ea ite. i 3. sv. ἀν- equit Rursis uoci pecudum quaedam sene cicures, mansuetae, domesticae, ut canes, is Ies, I. I. g. . ad lee. q. quaedam latae bestiae, ita quibus genitalis est seritas, ut ursi , apri , leo
nes, L . s. 'best A. ro. hoe Da. d. ι. I. g. A.adlegia . . Ad istas autem meu des, aut ut que ad qu drupedes mansiuetas tuntum his actio pertinet. De istis tamen bestiis utilis datur, g. l. ἡ. eod.
Aut ἔνιrareJNon naturali, sed qua contra narrera n generis sui inora damnum dederunt: nam
376쪽
SI QNADRUPES PAUPERIEM FECISSE DICATUR. 94I
motus In animali non nisi qui contra naturam est, hute actioni locum facit, ut mox sequitur. N.kali, actio J Id est , ita de pauperie, ut si quidem is , cum quo asitur, damni astimationem praestare velit , animal retinere possit ; si verδ noxae dedere malit. liberetur, l. i. eod. Luia sta l. ix. rabb. scripta J Et ideo ita scripta,
quoniam in quum erat, serociam horum animalium ultra eorpora ipsortim dominis damnosam esse, arg. g. I. M.trae. Sane ex causa etiam gravius coerceri dominus poterit, veluti si sciens vitium animalis, id pallus sit vagari fine custode . sina contra naturam moventur J Id est, contra naturalem mansuetudinem omnium eius generis
animalium , & quasi ex contracto quodam vitio, ut exempla equi calc tros, & bovis cornu petere soliti ostendunt: alioqui culpa aut instigatu ho-mῖnis damnum datum credendum est, di lcge Aquilia vel in factum agendum , t. I. g. itaque. . cum I. g .se=q. h e rari Sigenii alii 'feritas J Id est, nativa . Gell.
se, si .a mulieν a principia seriirali inst. ν lίιate esset. Et, pitur actio de pauperie ob damnum a seris bestiῖs illatum non conceditur, l. i. g. in bestiis. io . hoc ιία Denique si rursus fuerit J Sὶ sera nocuit, postquam sugillet, ideo de pauper e non competit, quia nullius erat, cuin damnum daret . ldum
est , si fugerit, postquam n euil l ; quia instar servi manuniisti est, nec dedi, quae evasit, ierapotest . sed di si adhue in potestate sit, tamen de pauperic in dominum non datur ; quia cellat haec actio, ubi genitali seritate animal nocuit, I. I. g. in besti . io. Metis. Caeterum postremo hoc casu, & si non directa, ut Ilis tamen de pauperie competit, g. i. i. . eod. 2 ud sensu earer J idcii, non sunt i aut intelligit se desinquere, quod i at ionis usu caret. Nam sensum ut que & animam sentienteni etiam ani mal a bruta habent. Sed N iniuriam iacere dici pollunt, eo s cilicet sensu, quo S iure uti dicuntur, si p. de jur. nai. s.nt. O civ. Unde si arietes commi Icrunt, & alto alterum occidit, inter Provocantem ceu Iniuriam inserentem, Ec Pro vocatum ecu iniuriam illatam repellentem , distinguitur, Li. g. eum arietes . it. hac tis. vid. Grol. i. de jur. ιeli. cap. 2. n m. 3.T E x T V s. De actione aedilitia, concurrente cum actione de pauperie.
I. Caeterum sciendum est, edilitia edicto
su n, leonem ibi habere, qua vulgo itersit. si ad Persas ea j im erit, ct nocitam tibero λ Hi esse clicatur, quod bonum ict
ii damnum datumsit, dupli. Prcter has aut tinius ;n Institur. tem aedilitias altio vos,'de pacipirie locμm habebιt. Nunquam emm actiones, praeferram paruales , de eadem re concurrentes , alia aliam consumet. lN o T AE I. Ursum, leonem J Aliave id genus animalla,
mus . Utilis ilena datur, cum non quadrupes, sed aliud animal damnum dedit, i. pen. hoerit. C O M M F N T A R I U s. I λ, uomine damni . cane datι dινecta de pauperie
E Dicto aedilitio vetitum est, ibi canem, ve
reim , aprum , lupum , aliudve id genus animal, quod nocere solet, habere, qua viatho iter fit, i. enim. o. g. I. eum lι. seqq. de adst. dies. ubi verba ed cti reseruntur.
linitum liberis homini J Ob vulnus ab animali nocere solito in via nubliea homini libero infiictum , actio ex edicio in bonum & aequum eonc ditur , t. qua visuo. i.d.tit. scilicet ut non desommitatis ratio habeatur, cum liberum coreus aestilitationem non recipiat, sed impensarum in curationem factarum , & operarum auxillarum, quas queam lilii rus quis esset inutilis tactus, i.3.hoetit. Quod si liber homo ex ea te deperiit, ducentorum solidorum iudicium datur, HLquae vulgo. r.
yli l ob damnum a sera best a aut vitiolis animuli aliterquam homine libero vulnerando in via publica datum, in dupluni act o datur, d. l.
Et de pauperio eo et it J Util f seil eet. Nam ut ante dictum est, directa non competit de damno dato a sera bestia; sed nee utilis tune at terlocum habet, quam si sera, quae nocuit, adhuc in Ut statu lit. An nomine damni a cane dati di- trecta de pauperie competat, dub tatum est, propterea quod solon in lege, quam de animalium brutorum pauperie tulit, nominatim canis mentionem iacit auctore Plinarcho; & similiter Plato libra i. deletib. Verisimile autem est, decemvirosa legibus Atheniensium suam sumpsisse . Quod ego in medio relinquis: quoniam et s.ctu iuris nihil Interest , utilem an directam competere dicamus, ut in specie lin. g. r. hoe t. Si pecus seeu dum naturam suam agendo damnum dederit,puta agrum alienum depalluiri sit, non agitur de pauperie, sed piopria actione de pastu pecoris, quae Se ipsa novali, est, S simul dum de pauperie prodita lege i a. labb. Paul. I .sent. i s. l. qui sedi
deditio non usurpatur, sed damnum datum aestimat ut arbitrio iudicis. Vos Orib. fari Me lis n. 6. Busus in I. i. g.plane. l . f. Me tu. Gmt.tamen, tib r. mrod. e. 38. lini pliciter tu, Romanum reseri, quali noxae deditio etiamnuin polita sit in arbi
377쪽
assirmat. Invaluἰe quoque eontra ius eis te Rom. l. sitiintus. δ9. 9 ad ι. Aq. ut pecus in al eno agro deprehensum includere liceat, quoad domino pascuoriam satisfiat. Uvesemb. d. tie. Baro Tuning. hic. Grol. d. locis 2 isnquam actipnes, praesertim par tis J Iloe Idem traditur in L pen. Pe al. ct a I. ι. nunquam. I to. de res μν. l. 1. de priν. delis. De eoncursu plurium actionum longa & perplexa, neque huius loci disputatio est: adeantur Pet.Fabr. ad --
i ex professo & plenet tradiaverunt.
DE IIs PER QUOS AGERE POSSUMUS.
ΡRηredentes titulἰ nos docuerunt, quibus
actionibus quis alieno nom e conveniri possit. Non ineommode nune subii eitur de personis, per quas abere cuique, litemque intendere aut excipere iaceat. TETTUS.
Per quos agere liceat. 2 re ais: Mendisamus, agere posse quemlibet hominem aut suo nomιne, aut alieno. Alieno, velutι procuratoris , intorio, ora-νorio, eam olim in usu fuisset, asterius nomine ari non posse, nisi pro populo, pro libertate , pro tutela. Praeterea lege Hostilia per. missum erat, farti agere eorum nomine, qRi apud bos es essent, aut reipkblicae ea a Messent, quive in eorum cuiusvis taleia esent. Sed quia hoe non minimam incommoἀIatem habebat, quod alieno nomine negae agere, neque excipere actionem licebat, caeperunt hemines per procuratores litigare . Nam ct morbus ct aetas ct necessaria perurinatis, itemque alia multa caussaepe hominibus im. pedimentosunt, quominus remsua ibi exse
cu s M , quoniam universi agere non POL sunt.
ννο Iuretar. J m a servo ius non erat lege agendi r quam ob causam assertor constituebatur. Livius lib. y. eam 4 . Asterior est vindex alienae libertatis. Donat. in And. am 1 .seen. i. Pro tutela J Id est, nomine tutorio pro pinpillo; quippe qui propter aetatem ipse in iudicio consistere non potest . COMMENTARI Us. A L mΜ3 nomiae agere non posse J Antiqu tus
alieno nomine agere non licebat . Nam actiones omnes legitimae erant, id est, certis ac solemnibus formulis conitabant, i. 15.drande ε. de ori juri quam proinde suo quemque nomine
Se praesentem troponere oporiebat. Cuius αἰ arg. in eaput illud in duodecim tabulis, cuius
meminit Gell. lib. xo. eap. i. Si morbMs avitasve vivism estit , P. - jus vorabis , jumentum data sl valet, ameramve 'ernito . Sed postquam actus eontentiosae iurisdietionis qualῖtatem illam, ex qua olim legis actiones aestimabantur, amiserunt, e peruntque per procuratores exercerissos actus tui isdictionis voluntaHae, qualis sunt adoptio, emancipatio, manu missio, nomen vetus legis actionum & naturam retinuerunt, ut aseno nomine expedIH nequeante eoque reservcnem . 123. de res. μν. add. quae stripsimus ad 9sia es. s. Dp. qnιλ mod. ins par. ροι. μIV. Nisi pis populo, pro libretate, preruteu JΗae causae neeellasio exceptae r quoniam nec universi agere pollunt, nec servo ius erat lege agendi
quam ob causam assertor constῖtuebatur , νον. ri . c. de assen. εοIl. Pupit Ius autem propter aetatem in iudieio conlistere non P terat.
Pro tineti J Id est, pro pupillo , nomise tuto Ho . Quod ideo moneo , ne quῖs hune locum eum Theophllo interpretetur de duobus nter sede tutela contendentibus , uter ipsorum tui
esse debeate quod est ineptitanum . Lege Hostil/a J Paetus in notis marginal bus ait, hane larem tuli ste A. Hostilium consulem
eum A. Atidio, anno ab urbe conditasgo. quo auctore, nescios Hyn minimam ineommodisarem J Usus procurint rum Perquam necessarius est, ut, qui rebus suis superesse vel nolunt, vel non poliunt, vel non satis commode pollunt aut honeste, pecalios possint vel agere, vel actionem exeipere,
Ham ct morbus er aetas, Oe.J Huiusmodi impedimenta usum proeuratorum initio introdux runt x I. I. s. . de poetiν. quo ramen semes ree Pto , etiam extra causam necessitatis aut impedimenti per procuratores lia inferri veI suscipi coepit . VI . Enimvero qu a non serebant leges, Ac actiones Iegis admitterent procuratorem; ICti
excogitarant modum, quo possent Procu tores
salvo illo vetere principio I. at 3. f. de R. I. admitti. Fingebant enim procuratores quidem mandato conlii tui, sed litis e testatione fieri dominos litis, adeoque non pro alii, lege ag re, vel item excipere, sed pro se ipsis. Plura de
378쪽
I. Procurator neque certis Derbis, neque
rumque eo ignorante, conseviatur. Cuicumque mm permiseris rem tuam agere, aut d
NOTAE. I. Precis tor eurator duἰtur, suisquis aliena negotia mandatu domini ad inistrat, d.
δ yr . . l . sed ad ym sitam materiam peditinent soli procuratores forenses.squeeenis verbo I d. ι. . I. r. id est, non verbis solemnibus, aut eonceptis, sed nudis'. Paul. I. sem. I. meum .elomsieris i Dummodo Noeuratore e non prohibeatur, g. vlt. q. vi excepi. Pac. Ir sttitis praeωνπιον inreuisitur J specialiter ta- men Procurator a reo datus, defensor dicitur ;quem actor constituit, Procurator, tit. de pise. . defens qui sine mandato causam alterius d fendit, υι-ά-- defensor dicitur, t. 18. l. 4O.
. negotia mandatu domini adininistrat. Neers tantum, qui administrat forensia & iudicialia sed etiam qui alia quaevis extra iudicium, LI.: nt' est' S. . de Procuri vid. Dp. riti de mandae. Ied de hoc genere nune non qimritur. Soli illi ad propolitam tractationem pertinent, qui quod
alienam litem procurant, procuratorea ad lites vulgo appellantur. certis verbis, neque praesente adνενμά. Jf. r. Hic autem locus indicio est , olim certam fui lle tormulam verbis quibuidam solemnibus conceptam , qua procuratores milenti bus adversariis constituerentur. Item tisam ageνε aut defendereJ Dec es ter ta. men procurator a reo datus defensor die;tur; quem vero actor constituit, procurator, nomine generis ad speciem oppositam contracto ,risb. de ρνοeuν. o def. Specialissime autem defensor eum denotat, qui sine mandato absentis de sensionem suscipit, I. si vero. F. t t. seq. Iure Romano procuratoris Officium privatum
fuit: quod & nemo subibat invitus, I. invitas. . c. deprae. & quivis mandatu domini exedi
αre poterat, I. r.eod. utique si non expresse pr eurator esse pmhiberetur, g. Mit. V. de eo. At moribus hodiernia procuratorum munus publi- eum est, eam in unoquoque soro certae personaria ignentur, iuramentoque adigantur, quae solae id munus obeant, singulorumque negotia exemplo adineatorum suscipere cogantur.Qiiod tuendae forensis dignitatis causa institutum est, ne sciliret rerum sorensium omnino imperiti negotia privatorum apud magistratum defendant,arg. I. l. de postul. Bart. h;e. e m. par .ali. O Dp. de mand. Gail. t. ebs I. Merul. lib. 4. dip. I. νει. II. Gudelin lib. . deInr. v. eap.4. Chiisti νοι. 1. deeis Io7. Zypae. -ι. jur. Belg. de praeur. qui eodem loco etiam accuratὸ docet, quibus rebus advocati & proeuratoris munia discrepent. Quae sit potestas cuiusque procurato is , ex ser ma mandati simulque ex mente domini aestimandum est. Aliquando enim plus videia poteit mandatum quam expressume ut ecce , ei, cui man datum est in rem agere, censetur quouue, si res mobilis est , mandatum , ut agar ad exhibe dum t. ad rem. 16. de proeων. Nam in unive sum cui a. quod negotium mandatum est , cuncta simul concella videntur, sine quἰbus illud negotium explicari non potest, I. i. & ibi DD. vi jurisd. Item procurator ad agendum datus po
tetit quoque dominum in mutua petitione, quae forte a reo adversus eum fiet, defendere; quoniam qui eumque nomine alieno agit, hoe ipsum etiam cavere debet, L sinum. 33. I. an praetor. 3. de procurat. Ludov. Rom. gia. 1 Is . Ex cori trario quamvis generale fit mandatum, tamen eo non intelliguntur contineri, quae verisimileeli non Deile quempiam mandaturum fuisse , --
fui modi sunt causa famae, reansactio , delatio iurisiurandi, & similia, quae idcirco dicuntur meciale exigere mandatum, L - suum. 39. s.
Μινύ. mamdata fio. eod. it. cap. quo ad agendum. .
Quibus modis tutores vel curatores constituuntur. 1. Tatores ct cainbures quemadmodum.
constituamar, primo Gro exmsitum est
curatores, constituuntur, nimirum aut te.
flamento a parentibus, aut lege, aut magistratibus, quibus id specialiter permissum est, ut suis locis expositum est, lib. I. ris. I 3.σse l.
379쪽
Dig. Lib. 2. Tit. 8. C. Lib. 2. Tit. 37. Continuatio . Cautio quotμpex.
QVOhi m alieno nomine sine satisdatio
ne agi non potest, multoque minus actio alieno nomine suseiei , non im tempestive tractatio de satisdationibus Rheriori subjicitur. Videamus igitur, quid sit satisdatio. Cautio alia dicitur nuda, qua est pro missio securitatis sine pignore aut fideiussore , euis iusiurandum accedat, dicitur iuratoria, b. a. σnfeod. alia idonea, quae satisdatio vocaturr &fit vel pirnotibus datis , vel fideiussoribu , L promissor. xi. g. 2 δε eos. pee. sicquentissime tamen ea, quae fit datis fideiussoribus, in spe. cie satisdat O appillatur, ι. t. qui μι D. t. 3.
c. deverb.s in & quoties lex aut praetor satisdationem desideiant, regulari rer fidei ultoribus datis cavendum est , t. 7. de stip. rat. quamquam bonnumquam S p gnora admittuntur, I. I b. ivber. 9. daeeltat. l. i. s. 3. auod letat. Finis satisdati ni m S cautionum, de quibus hoc tit. ugitur, hic Ly.ut udicium , eaque , quae in iudicio D que ad i. ntcntiam aguntur, tanto magis rata sint, effectumque suum consequantur . TEx TUS.
iudicasam . Multo mirgis is, quι in rem actι one conveniebatur oti are cogebathr, falieno nomine sericιum accipiebat. I e aurem qui in rem agebat , sisono ne petebat, fati dare non cogebatur. Procurator veros
in rem agebat, fati are iubebatur, renratam dominum habiturum. Perιculum enim erat, ne uerr m dominus de eadem re experiretur. Tktores vero ct curatores e dem modo, quo procuratorcs, far ijdare debere , verba edici ι faciebam. Seu atiquando his αι utibAs Iatijdiatio remittebatur. Hac ita erant, si in rem agebatur. N o T AE a Saaιsaris,M- J Satisdare propriὸ est fideiussi
ribus datis eavere. t i 'ni satisd. cos. l. 3. c. deverb. fi n. l. 7. de prat. βιρ. S. ιιisio nomim jtidiatum aee iebat ' QuonIam nemo alienae litis defensor idoneus sine satisdatione , t. 46. 9 2. l. y I. de praeων Caeterum εc derato cavere deb2bat, L U. s. 2. d. t. Satisdine iubebaιων , rem ratam ere. J Nempe ubi de mandato domini non satis liquidὸ doeete Poterat, arg. l. 3. g. 1. su in pass. et L r. c. de proc. neque enim , qui mandatum domini ostendit, supervacua cautione onerari debet, d. l. I.
I Proeuratorem, de en- mandaso eo ast, non eavere de rato. 1 Sed neque intorem , quem talem esse eonstat.
Arci'Mirari placuis 3 Antiqui huius iuris vestigia non pauca nobis in . . reliquerunt χnaumitores, uti en iis, quae sequuntur, arparebit. Proponitur autem hoc ius sub tripliei distinctione, actionis in rem & in per nam, rei & actoris, personarum principalium & pro his iudicio ἰntervenientium. Satis repostes ν rempellebatisrJ olina in acti ne in rem possessor satisdare iudieatum solvi e
gebatur, I. g. eratιb jud. sol v. l.si eum. et 3. de fide dist. Patet etiam ex ι. r. c. isti post si polletior non eavisset, possessionem in adversarium translatam fuisse; nin. itum quia periculum erat, ne rem laeeret deteriorem: qua de causa res mi. b iis nonnumquam sequestrati & apud o metum d poni solebat , t. r. in D. qisi sat Uri cog. Nee rem ipsam, nee tilis Uιmationem l Hic I eus confirmat, quod sisy. de as. q. praeterea. y I. asseruimus , etiam civilem actioncm n rem arbitrariam fuisse, id est , in ea quoquc hoc observari solitum , ut primo polletior iuberetur rem re stituere, host deindc si non restitueret, condemnaretur in sit s aestimationem. cnm es , aut cism fite ustoribus t Itaque eontra quam Hotos Tannu, evist mat, rem condemnato, nec solvente , non tam dira in fidcius loro, sed etiam in ipsum reum agἰ ex hac stipulatione P euit; licet hie propita quoque actione, iudicati videlicer, teneretur. Iudα aram sol l l Hec stipulatio, auctore Uliano I 6 iudύο . tres clausulas in unum collatas abet, de re iudieata . de re deieml nda , de dolo malo . Atque ex omnibu , his cauis commutitur,tH. g. i reus.8. t. s. S.I.l.cum querebatur. 3. .
380쪽
d.ι.vulgo.33. Quod in procuratore, cum de mandato dubitatur, obtinere pautri ante di x mus.Itaque convertamus pol ius propositionem cum Ulpiano i id.l.vis D. 13.d cariri sque, tutores Sc cur tores de rato non cavere. Adiecta hae de elarat; ne ex eodem Ulp ano, ut si dubitetur, an quis tutor aut curator sit, tum cautio iure exigatur.
V.rba Leri J Uideriti intelligere eaput edicti, quod recitat Vlpian .lderrum. 3 3.s au praetor. .de praeur. ubi qui alieno nomine actionem postulat, iubetur cavere, se eum, cuius nomine agere instituit, desensurum, si quid vice mutua ab eo reus petat,& simul eum, ad quem ea res pertinet, rutam rem habiturum . Sed ut pars illa edicti non pertinet ad procuratorem speciale mandatum habentem, quippe quem conliat de rato non cavere, ita neu ad tutorem pertinet, qui idem ius habet: ae tametsi altera illa cautio de defendendo eo. cuius nomine agitur, etiani a procuratore speciale mandatum habente praestan)a sit; tamen tutores & curatores ne illa quidem satisdatione onerari placuit, ι.iat. 6.3. . de adm. tur. Sed de eo hie non quaeritur. TEx TUs. ex ela rata. 17.eod.Prima autem clausula omnium pol illima est, Et ideo inde nomen accepit. Millia magis si alieno nomine J Olim qui in rem Iudicium alieno nomine suscipiebat, multo magis quam reus satisdare cogebatur t quoniam nenio alienae litis defensor idoneus est sine satis. datione, l.qui proprio. 46 g. h. l.non videtur. y . de metir Sed N praeter solitani satisdationem judicatum solvi, etiam de rato cavere debebat,i. ει-
Ipse autem qu/ m νε-J Ol ni qui in rem suo nomine agcbat, satisdare non erigebatur. Quippe in cuiu, pers ma satisdatio iudicatum solvi locum
non habebat, cum actor non damnetur: neque verendum crat,ne is, qui ultro litem intendit,mo ras necteret, litemve non persequeretur.
Proeurator verosi in rem l Ait, procuratorem actoris satisdare solitam iuille rem ratam dominum habiturum . Falsa propositio, si de vero pro curatore, leu eo, qui speciale mandatum domini
c.d. Iliad. Nam stultuni esset, ea utionem de rato exigi ab eo, qui mandat uni domini ostendit; nec minus iniquum, uui nullum periculum est, ne dominus iterum agat, Procuratorem superflua cau tione oneras . At, inquis, qui mandatum non habet ad agendum, pro alio non admittitur, quamvis de rato eautionem offerat,nis admodum raro, d. l. Pomponius. 4o g.ult deproe. omodo igitur
defendimus enuntiationem Iustiniani Nimirum
inter eos, quos procuratores csse aut non elle
constat , sunt intermedii , qui se procuratores esse dicunt, & de mandato domini aliquam saltem fidem faciunt, quamvis de eo satis liquidedocere non possint, ac de his solis dic; mus textu ni hune intelligenduna esse, arg. l. I. g. I. ut in m V ια .d proc.quibus locis perspicue disti
guttui inter eum, cui mandatum esse conliat, &de quo dubitatur, ut ille ad agendum alienon mine admittatur etiam sine cautione, li e non aliter, quam si de rato caveat. Eadem quoque eonditione admittuntur & sine mandato personae coniunctae , d. l. Pompon/--o.6.nlι.deprae. item procurator uni versorum neg tiorum, t. qu
die de rato non cavent, nisi qui vel mandarum non suificiens exhibent, vel ex mandato praeim-to agunt, tanquam personae coniunctae . HEIN. Tutores O curareres εοdim modo J Ait , tutorum S curatorum eamdem nanti dando conditi nem Ex T
De jn licio personali. I. Si Per. in per nam, ab actoris quidem
parte eadem ori urbant , quae duximus an a Lone, qua tu rem agitvr: ab ejus vero parte , chm illio agitur, se quidem alieno nomine aliquis inter Peniret, omnimodo fuistiaret,
quia nemo defensor in aliena re sine tis - tione idoneas esse creatiar. Quod se proprio
nomine atiquιs iudicium accipiebat in pers vam , judicatum solvi fati dare non coge
AB actoris pari. eadem obtinebam ' Itaque qui in personam agebat, si quidem suo nomine, fui ite , qua procuratorum iu tr sed aliquando h non satisdabat, fit alieno , satisdabat, reni ratam
agentibus Iati dationem remillam. Haec quoque sententia falla ist. Nam non magis tutores, quos tales elle constat, de rato cavent, quam procura tor, quem talem esse curtum cst , ι. vulga. 13. de iam. νωι. e tuique rei perspicua ratio est, quam etiam Iurisconsultus d luc. assert, quia nonaminus tutor, quani procurator,rcni in iudicium deducit, ut metuendum non sit , ne pupillus iterum experiatur . Tunc solum cautio praelianda, cum dubitatur, an quio tutor sit, ves an adhuc duret tutela, haberi, I.servum 73 .m G.de praeis r. nisi de mandato constaret: nam ubi mandatum apparet, nori est necessaria satisdatio de rato, ut sit pra probavimus .
Lbieini parte, eum quo agitur J Jure antiquo qui in aetione personali de sensionem alterius insicipiebat , satisdare eorebatur iudicatum solvi, ι. .g. iat. qu/b. ex ea .rnyos. 8e uia est intextu, omnimodo, id est, sive mandatum non haberet, sive haberet; quod etiam/xprellum in L I .in D. c.