장음표시 사용
501쪽
A postquam abunde lauando incalueris peliri aquae modicar tcpidae intro iussu
tuo allata in eam inanum, aut pedem immittere: Vparebit enim aqua non topida , sed admodum frigida: at si protinus balneum Agrestis a tiam pelvis
tetigeris minus uidebitur frigida: perpetuo enim 'hanto plus fueris pnae L sectus tanto apparebit frigidior: nee mirum uideri debet si putealium aquarum pleraque quae videlicet sentes profundos admodum habeant contacts hieme uideantur tepids: at si a balneo manibus contingas calidis, mul oque magis, si etiam num in lauacro confistens , haud profecto apparebit tepida. In e ille: qui videtur mihi rem admodu aperte dilucidasse. Verum animas itertendum est duo corpora similium qualitatum, dissimilitim in gradu dii bus modis adiungi posse: una quando simili miseentur: alio cum virum alteii P proxime admonetur. Si duo corpora talia imparis Oli dii uis misceantus. 'remissus remittet intensus,&' intendetur' ab ipso: constitutum itaque corpus ex ambobus erit ealidius remissiori, S minus calidiun intensiori: ut continiagit permistendo aquam tepidam sementi. Si tamen applicentur . admoueanturque, ut accidit in proposito casu, distinguendum in. Aut enim multum divident haec inter se qualitatibus: aut parum. Si multum , fiet ut si summe calidum applicetur ealido ut unum: summe calido existente ut octo.-bui . me calidum intendet calidum ut uniam remittetiir ab ipse', quoniam ealidum ut unum .est frigidum ut septem. Volumus nanqtie omnem latitudinem esse debere adimpletam ex contrarijs qualitatibus: modo stigidum ut scptem , calidum ut octo remittere , & alterare poterit. Quod Cfimiliter fiet ubi summe ealidum, aut 'summe frigidum temperato aptio rur, in ea distantia, intra quam temperatum agere possit. Tunc enim ten peracum corpus, summe calidum alterabit versus temperamentum. Si verbpariam intersit inter intensum & temissum, non necessario remissum remi, ret intensum: ut fit calidum ut octo applicetur calido ut septem, intendet c Iorem ipsius & non remittetur ab ipB. Nam calidum ut septem, unum continet gradum frigiditatis, per quem calidum ut octo remittere nulla ratione poterit. Supponamus modo calorem Grilem talem habere substantiam, qualem ignis possidet Galeno authore primo acutorum commentario decimoctauo , propterea calidum esse ut octo, calorem vero naturalem optime coiitemperarem esse ex frigiditate illius decreto septimo de placitis capite quinto: DIdcirco statuatur calidum ut quatuor, tunc habens quatuor gradus frui dita tis remittet & alterabit calidum ut octo. Quamobrem aliqua natura tabo bit per se uim alterandi : calorque naturalis possidebit facultatem refrigeram
di, humectandi calorem igneum : quod contra Mercenarium iamin strandum suscepi uis
502쪽
habere vim alterandi. Caput X.
G Mus modo de rei natura quatenus formam substantialem,&vltimam significat: ostendamusque eandem etiam habere vim auterandi . Illud habere vim & iacultatem per se primo alterandi videtur mihi: quod habet per se principium motus alteratiouis -- At clementa habent per se motus huius principium et ergo - s menta habent per se vim at erandi. Maior apud me carere videtur omni di ficultate, quia ex naturae definitione semitur: quam Arist. pinposuit libro secundo physicorum dicens, naturam esse principium motus & quietis eius in quo est primo, S per se,& non secundum accidens: Auod igitur habet principiumotus id per se vim habet mouendi. Neque minor probatione indiget: nai quod elementa moueantur duplici motu, tum alterationis , tum vero locali
ensu constat: porro quodcunque mouetur per se, illud quidem habet princi
pium illius motus per se. Hoc principium est natura elementi: aut igitur micria, aut forma: non materia ut constat. Erit igitur forma elementi princiripium motus alcerationis . Alioquin sequeretiir, vel quod motus alterationis
per se non insit clementis: vel quod natura non sit principium per se motus
turationis: neutrum tamen est dicendum cum constet elementa alterare pota& naturam esse per. se principium motus. Hic non possumus consurare ad qualisates elementorum dicentes, illas esse eiuscemodi principium : quia hic loquimur de eo principio quod est natura: non autem de principio accidem tali atque dispositivo, quale principium esse dicitur qualitas in elementis. Concludo itaque quod si elementae per se alterant : quod habent per se principi uin huius alterationis. 'Idcirco aliquam naturam habere per se vim ait randi. Praeterea ominis operatio per se de primo proficiscitur a forma : nam orniae est agere, materiae autem pati. At alteratio est quaedam operatio interantis, qua priores qualitato permutantur ut Galauis desiniuit libro primo methodi medendi. Igitur proficiscetur a serma rei alterantis .i Id probare vin iita,& confirmare exemplo animae, haec enim Aristotelis testimonio libro secim do traditionis de animal, pcrse,&ptimo generat, nutrit, auget, concoquit, Calor iam ignis, aut naturalis etiam ealiacm operationes iacit, ut idem aibilior testatur: qui in textu i. illius libes admittit ignem; esse concau h rum operationum: & in quarto metheorL dcfiniens concoctioitem dixit. esse persectionem a naturali & proprio calore factum: hic apparet operationes primum fuisse attributas sermae, ut animae: mox autem calori tanquam concauta. Adhaec vero urget, quod concoctio fit ab anima, ut praediximus : sed tamen concoctio est quaedam species alterationis, qua rem probo ex Galano, &α Aristotcla. Ex Galeno quia in tertio artis medicinalis ductat concoctione
503쪽
Α his verbis. Concoctio quaedam est alterationis species siciens eestare putredinem manente sibstantiaJ Aristoteles vero fatetur in . metheorolog. hane fi .ri a calore: tunc sic instabimus. Omnis mutatio facta a calore est mutatio. atiterat tua: si nihil aliud quam ipsae mutentur quatriaIcs: at in concoctione id c
tingit. Quia agens est calor : patiens vero cst humidum siccum; us duae
qualitates mutantur , cum terminentur , perficianturque : ideo conccetio est
quaedam alteratio. Sed non cli simpliciter alteratio : quia in concoctione haud alterantur solum qualitates, sed etiam substantia mutatur: sed Alistoteles illum considerauit quatenus cst opus solitis caloris & passiuarum qitalitatu, ut clarissimis placuit philosophis. Videntur lisc manifestum facere a forma rei feri alterationem quemadmodum etiam quae sequuntur. Quaado unus es-B iectus duobus tribuitur necessarium est, vi s illa duo inter se essentialiter distincta sunt, quod effectiis ille uni conueniat per se, alteri vero secundo loco, ac veluti per accidens. Exemplum dedimus in superior bus de nutritionein de concoctione: quae tribuuntur duobus agentibus , animae scilicet, & calori naturali: Aristoteles dicebat calorem esse concausam quodammodo , non tamen simpliciter causam: animam vero praecipuam esse causam. Sic a pari deduco, quod calcfactio, quae operatio quaedam est, & assectus conuenit dii bus: nempe igni,& caliditati: nam vera est utraque propositio. Ignis cales cit: qui enim hanc negat indiget poena vel sensu. Et haec etiam vera est caliditas calefacit. Sed caliditas,& igitis differunt inuicem ut substantia & ac cidens. Quamobrem ille affectius referri debet, aut ad ignem , aut ad calidi-Ctatem tanquam ad caiisam primariam: si dixeris reserendum esse ad calidit tem : sequetur quod ignis secundo loco calefaciet: quod absilrdissimum esse hoc ostendit: quod rei natura per se & primo ost causa motus alterationis, ut Arissoteles testatur in libro secundo physcorum cap. primo . caliditas igitur cum non sit natura ignis, non potest este primaria causa operationis, quae fit a natura, sed secundaria. Alioquin asseramus proprium effectum ignis, insequentem scilicet illius naturamis: hic aut erit moueri sarsum, aut calcfacere, non primum, quia communem naturam leuium sequitur. Erit igitur cale nere : vel si hoc non est, serina ignis proprio carebit effectu. Praede: ea Auerrhous hync opinionem nostram aperte confirmat, & Mercenarii rationem a guit ..diam in libro de substantia orbis primum alteram esse coelum dicit: at D qui coelum natura est ,& essentia animata. Deinde libro secundo traditionis de anima commentario. s I. animam primum esse alterans adeo dilucide e planat, ut nihil dilucidius, nilial apertius dici pose putem. Affero illius ver ba. Quς sic habent. Dicannis igitur, quoniam propinquum alte sans cibu Iudebet esse corpus manifestum est. Quoniam autern corpus alterans non si ficit in essendo primum mouens istud motum, declaratum est prius, q ando dicit quod calor non sufficit in agendo actionem alterativam t. rininatam, nisi sit illic alia virtus, quae non est corpus, sed cst in corpore. Corpus igitur Quod est primunt alterans componitur ex alterante , quod non alteratur, scilicet anima,& ex alterante alterato scilicet calore naturali J hic vides,animam ab Auerro uncupari alteram non alteratrum quod etiam parum infra cxpi Lli nat
504쪽
nat his verbis. Declaratum est igitur, quod illud per quod fit nutrimetum
est duplex : scilicet alteram non alteratum omne enim alteratum est corpus & illud est anima. Et est alterans alteratu scilicet naturalis calor J ac rursus postea. S cum declarauit, quod anima nutritiua est sema in corpore cum propinquum alterans corpus, quod est cibus necessario debet es,e coipus: S quod rina sit alteram non alterata, cum si non corpus: & quod corpus in alterans, alteratum J hec ille. Qus si vera sunt, Merceinari, amicissime , palam
faciunt, serinam, naturam, Acesientiam rei tam animatae, quam inanimatae habere per se uim alterandi : quae res tuum Omnino destruit principium . Pr pterea hactenus arbitror omnem mouisse lapidem , quod attinebat ad hanc de λrmarum alteratione materiam: tuamque ostedisse opinione esse erroribus splenam . Nunc quod etiam in ali)s fecimus, concedamus hoc tibi, naturam& essentiam rei per se non habere uim alterandi: propterea non es assecutus propos uin: quia mea opinio suis munita fundamentis ad huc firma permanet. erat enim mea sententia natiiram & remedium, dum contra ipsum morbum pugnabant maioris inaequalitatis habere proportionem : aut etiam , ut mihi imponis, remedium actione naturae validiorem acquirere agendi potestatem.
Ille argumentatur contra postremum hunc sensiun, quia inquito sequeretur naturam per se habere vim alterandi: & hanc non habet per se. Haec summa est argumentationis. Sed hic ego inquam. Si natura de essentia rei an anatae hanc alterandi potestatem haberet non per se, verum alterius ratione, ac per accidens, quid tum postea λ an non sequetur essectus, quem medicus Gintroducere conatur ipsius videlicet sanitatis introductio 3 purum certe refert quomodo sequatur ectinis siue per se, siue per accidens modo aegrotus sanitati restituatur. Quomodocunque aliqvid iuuet, remedium esse Galeno si tuitur nono methodi medendi. Pone calidam intemperiem in toto corpore concitatam ob sanguinis effervescentiam in omnibus venis , aut maioribus , qtiae intersunt inter alas, & inguina : ves etiam ex flaui bilis copia ingenti: Natura, quae semper conseruationem, quo ad eius fieri potest, molitur indiuidui, suis via viribus, ut calore naturali, spiritus, temperamento, & rem dijs aliquando adiuta, causam huius calidae intemperiei evacuet per sudores, aut vominum , aut alui fluorem , aut sanguinis effluxionem per nares , aut auterum, aut niariscas, non ne statim corpore ipse refrigerato, calida in te
peries remouebitur Quid aliud supererit generoso medico agendum p quae fieri debet hie consideratio an hoc per se, an magis ex accidenti contigeriti hoc non debet contemplari medicus, sed omnia inuestigare instrumenta, que uomodocunque introducere sanitatem possint.
505쪽
a N ignis , O quomoda alteracio primis
acus Tas Mus hoc loco diligenter Mercenarii sundamentum quo ille deductiis in cam opinionem peruenit. Primum ait. Alterationem solum primis qualitatibus referri. Ego sane id falsum esse demolli aut supra: nam forma rei tam animatae, quasi inanimais non est prima qualitas: hanc tamen cile caus in abierantem, non alteratam Aristoteles significauit. Qualitates alterant instrumentaliter, ut sic dicam: forma vero ut causa primaria eum facere effectum perhibetur. Nam qualitates a forma proficiscuntur, tanquam a proprio principio. Idcirco dixerim ignem primo,& per se calefacere mediante caliditate, qua utitur forma ignis ut instrumento proximo illius operationis : at v ro seclusa se a hanc ipsam calidi talem non habere vim calefaciendi, ut neque posse in rerum natura consistere certissimum est. Porro quando ille ii quit alterationem esse essentialem operationem primarum qualitatum: admilato, si in eum sensum intelligat, ut putet calefacere per se fieri a caliditate, C ut ab instrumento proximo: quemadmodum per se secare pertinet ad seriam: Sed si essentialem esse putet, ut ab aliqua natura priori non dependeat, id utique admittera non polium. Quoniam alteratio cum sit elementi essentialis operatio, tanquam ea, quae a forma elementi producitur per se primo : non potest hoc modo essentialiter produci a qualitatibus primis. quia unus idem que effectus duobus aeque primo essentialis esse nequit. Itaq; alteratio primo respicit formam, mox consecutitie qualitates. Rursus vero quando allerit. Calefacere conuenire igni propter calidi atem. Aberrare uidetur mihi toto coplo. Quoniam res contrario modo sese habet. Calefactio enim conuenit calori propter serinam tribuentem calorem , a quo postea fit calefactio , ut a serra fit sectio Ma malleo percussio. Secluta inquit Mercenarius calidi-D drtate nequaquam ignis alterat, aut calefacit. Fateor: quia proximum des, cit instrumentum meque etiam calefaciet seclusa forma ignis. Caliditate r mota non consilit ignis , queadmodum remota risbilitate non consistit homo. Verum longe distat: quia ignis se a remota per se & primo rem
uetur ignis per viam canis: at remota caliditate non reinouetur ignis per te primo, ted per uiam ectetus, S signi. Quamobrem videtur nulli maxime erroneum dicere operationem alterativam incile elementis propter qualitates:
cum maxime insit propter naturam , & formam elementorum. Nam si haec opinio veritatem haberet, ibriasiis diceremus , qualitates elementorum esse iormas sebstantiales eorundem, quod Alexandrum voluisse testatur Ruerroes ,&.al:quando etiam constat Galeno placuisse: probatur assumptio in hiulcinoe. . Lil a dum.
506쪽
dum. Illud est natura Se Arma rei a qua essentialiter Id primo it non sim Edum accidens fit motus illius rei. Atqui a caliditate, ut a reliquis primis tralitatibus fit alteratio, qiae est motus quidam : fitque essentialiter , ut illescit. Qualitates igitur isset elemen orum fiunt sormae r quod absurdum e
se in Aristotelis doctrina constat , atque etiam Mercenarius admittit. C terum quia in opinronis suae confirmationem assere in medium Aristo MM sententiam libro de sensu & sensiterio , cum ait ignem non calefac re ut irnis est, sed ut calidus: declaranda est haec sententia , ne aliquid sit, quod iaciat disscultatem . Proponemus autem primum Aristotelis uerba, mox decebimus veritatem. Sic ait cap te de sapore. Quapropter merito omne saporum genus in plantis potissimum gignitur: etenim humidum vesitialia Omnia a contrario pati nata est. Porro contrarium siccitas es': ideoque dab igne aliquid patitur, cuius natura sicca est. Caetenim ignis proprium c lidum, ueluti terret siccum est, ut in libris de elementis declarauimus . V rum qua ignis est, aut qua terra nil aptu in est agere, & pati, nec quicquam aliud. Agunt vero omnia, qua m iptis inest repugnantia. J Haec ille. Quibus uerbis declarare uult philosophus, quod cum Oinnium saporum materia, a que nrater sic humiditas, collarium sit hanc alterari, & aifici ab aliquo: at nequit alteracio fieri ab aliquo, nisi a contrario: litimiditatis contrarium siccitas est, ab hac igitur in humidum fit alteratio & assectio. Siccum uero duplex inest unum terreum, quod alioquin proprium est: aliud igneum: virui que concurrit ad saporum procreationem. Magis proprie tamen siccitas conconcurrit terrea: mox ignea smul cuin illius calliditate connexa . Sed anima Gad:iertendum diuersu in esse hunc passionis modum. Patitur , siqt idem humia dum a sicco veluti a contrario, ex qua actione,& p silane mutua mixti cras; oritur. A calido ueris ut ab ossiciente, &permiscente , ex cuius actione tandem saporum generatio proficiscitur. Quia uero di num suerat humidum e calore pati, ne quis deciperetur explanare uoluit, quomodo id intelligatur. Neque enim inquit philosophus ignis, qua ignis, aut terra , qua te ra in aquam agit: quia cum elementa substantiae sint, & substanti js nihil sit
contrarium, actio nequit reserri in ipsis elementis, nisi quatenus habent r Pugnantiam, & conir rictatem: haec uera est loci huius explanatio. Sed adhuc restat contra nostram cUlanationem scrupulus: quomodo scilicet dicere potuerit Aristoteles, ignem non agere, quatenus agiars est, idest non agerera Htione si ibstantiae, re formae: si omnis actio quaecunqtie sit pruno, di per se sernas ac pia reseratair; ut constat A cst omniunt peripatheticorum sententia. Respondeo paucis. Actiones proprie compost ruin esse: ab ipsa tamen se ma rationem agendi sirini. Vt optimc mihi uidetur dixisse Aueri ora quit m de phisica aut cultatione commen: ario tertio , & quinto duin loquitur de Drmis ortui,& interitui obnoxiis. Ignem igitur asseuero ui propriae suae
serinae agere: omnemque actionem ignis, illius formae tribuendam, ut primariae causis. Id uero contingere medi)s illis qualitatibus contrari)s, quibus utitur ut efiiciendi instrui neruis: quae sane qualitates, ut non essent in igne, nisi
forma ignis, a qua ueluti a causa pendcnt, pilus adesset, ita neque absque il
507쪽
/ lius se ae vi agere possent. Res perinde est, atque in anima: quae prose
non concoquit alimcntum, ut anima est, sed ratione caloris agentis: prim ria tamen causa ex Aristotelis sententia concoctionis , & nutrimenti est anuma , a qua calor eam efficiendi potestatem habet: idcirco philosophus igne, concausam vocavit, ut premonui. Hactenns arbitror me in hac materia o nem sere lapidem mouisse : ostendasseque Mercenario, inanem esse, & ere ris plenam sitam illam sentcntiam , qua contendit nullam cssentiam , atque naturam siue animatam, siue inanimatam per se habere vim alterandi.
, REMEDIV M V LIDIOREM AGENDI TOT EST tac
rem acquirere opera Usus natura contra
Mercenaris sententiam. Caput XII.
RAT altera pars argumentationis Mercenarij, qua probare comtendebat , opera naturaeque beneficio ipsum remedium non a quirere potentiorem agendi facultatem. Probat autem id ex ijs, quae supra dixerat in hunc modii. Hoc enunciari no potest, quoniam si animalis natura ex se vim alterandi non habet: igia. tur neque ex se frigiditatem, aut humiditatem producit cum haec per alter, tionem producantur. Ratio certe digna philosopho: vdpote quae statim co ruit. Egregia demonstratio nullis innixa fundamentis. Ego vero inquam: Cuhabeat natura, atque temperamentum corporis per se vim alterandi. vi restia gerandi , calefaciendi, humeamdi , & siccandi, propterea remedium per se alterando panem morbosam, multo validius,& efficacius id faciet adiit tum naturae agentis beneficio . Haec destructio est totius machinae docti huius Mercenarii. Hunc tandem exitum habuit maximus philos .phi huius appar tus. Sed, ut juniores ex mea hac lucubratione aliquid adiscant , docere v Io modum secundum quem contingit rcmedium acquirere validiorem in agenM do potestatem. Id duabus rationibus contingere posse arbitror, simulq; pr fiteor . Una si remedium eosdem qualitatis gradus retinere concipiamus: alias adaueteri dicamus: utraque vera est ratio. Finge naturam agere in morbis, qui ut quatrior excedat, remedium vero sese odem gradu definitum. Natura in morbum agens, ut quatuor destruae unum gradum, aut dimidium , aut minus: tunc rc medium non mutato suo Prisui gradu nonne aget in morbulaim quam si peritis adiutum a natura corrumpente morbi gradum λ hac de re an bigere nemo potest Rursus fingito iemedium ut quatuor non aetere in par tem morbosam totis suis viribus, aut quia penetrare non possit, aut quia impediatur illius actio ab humorum multitudine. Natura tunc vacuando paristem humoris peccantis , omniaque impedimenta remouendo , nonne faciet remedium validior , & elacaciorem V da potestatem acquirere, quam e .r .a prius
508쪽
vo . Horatii Augenij Di putatio
inraus lubuerit 3 in ii sce duobus exemplis eisdem gradibus permanentibus in E. remedio, actionem tamen vides validiorem feri. Ceterum potest et am augeri gradus in remedio propter actionem natum: ut quando ipsum conspirat .cum rumperamento corporis tot rus, aut etiam partium. litat aere oportet octo existere temperamenta inaequalia: calidum: frigidum, humidum, siccum, calidiim siccum alidum humidum, frigidum siccum, frigidum humidum. Sit
mori is calidus. c. g. in quinto gradu. Temperamentum uero totius sit fria erili: id, ut quinque ramedium pariter totidem gradibus Digidum , cur non poterit a frigido temperamento ipliun remedium euadere frigidius hoc ru sus omni carere videtur mihi diuicultate: idem asserendum est de aliis tem- . panacissonam generibus. Posset autem hoc loco nobis obiacere Mercen raus, rationem hanc nostram locum habere ubi temperamentum fuerit mor- Fmo dissim ii quod si fuerit sinite non item. Respondeo, quod hoc mihis tisfacit ostiudisse remedium natum actione validiorem consequi agendi potest Dein, quod ille mordicus negauit. Deinde vero dicam uix inueniri posisc temperamentum ita contrarium,qum sit aliqua ex parte simile, aut habitu naturali, aut acquisicitio, aut in toto, aut in partibus: ita ut actio remedii temper a natura posta ei uice modi di similitudine ) aliqua ex parte adiuu iur. Nodum igitur iam docui secundum quem remedia valid orem acquirunt agendi potestatem supra morbum beneficio naturae adiuta . Nunc quae reliqua sunt traciationis huius pio2qriamur.
naturam agere aliquando supra a tres primarum quali talum. Caput, XIII.
G, DI iuri modo, Mercenari, ad explanationem ultimae r tionis contra primam solutioncm propositae : circa quam certε non minor sunt difficultates, quam fuerint in alijs. Ratio tua, s quae dicere voluisti, bene colligo, sc habet videriir mihi. Rei natura nihilo plus agit supra vires qualitatum: quamobrem etiam si in morbis qualitates cum animalis natura connectantur: natura supra vires qualitatum non aget . Neoue qualitatibus vires ad ijciet, ut vehementius agant, utpote frigefaciant, aut numectent. Haec siimma rationis est. Circa quam sciendum est assumptum illud habere apud me dissicultatem: siue inteuligatur naturam non agere quicquam sirpra vires qualitatum in corpore secundum naturam existentium : sue qualitariam extrinsecus occurrentium pro morbo propulsando. Si enim primum admiseris utique inane erit artis medicae studium, quo naturam adiuuare conamur uarin prisdijs: nam quorsum illa sunt adhibenda λ Si natura nihil agit supra vires qualitatum, cur tot remediis utamur pro morbis propulsandis , alterationabus, vacuantibuς, mitigantibus, exaspcrantibias, dolorificis, reuellentibus, alijsque id genus quam pha
509쪽
rimis Rursus vero si audias sicundum, quid operabitur talidern natura n stri corporis, si nihil agere pol est illa stupra remediorum vircs Naturae in propulsandis morbis neque omnia potest per se: ueque omnia posiviae rem dia : sed quaedam illa, quaeda lisc operatur. Remedia naturam adiuuant:&e contra natura etiam remediorum uim aliquando adauget: Praeterea in eo etiam maxima incile videtur mihi dissicultas: quod quomodocunque intelliaras videris admittere onmes operationes, qua a natura fiunt, mediantibus primis qualitatibus feri, aut quod omnia r media ad pr aς qualitates sint rc serenda . Quorum neiunam habere potest veritatem. hic nim natura multa facit cum utitur primis qualitatibus tan quam instrumentis sitae aetior1:s: multa u. etiam facit in quibus illarum operam qualitatum non adhibet. Magnes enim V ferriim attrahit sua Oatura: allio peruncti s hoc munero destituitur. Quinam huius actionis,& impedimenti causa Quon odo pri ins qualitates huius ata tractionis erunt causs effectrices p aut eam quomodo impedient actionem Sic succinum attrahit festucas, & palleas. Ecchinus ille pisciculus, cui cibadmi imbilem essectum remorra nomen est, nati tua fuctibu , & vehementissimis agitatam ventis mcdio cursu non sine ad narratione remoratur. Numqus se hoc faciet quia calidus, frigidus, humidus, secus sie pisti cultis ex illat 3 Cur rident illi qui in alis, collis, plantisite titillantiar λ Cur nonnulli cum marmorum attritiam, scetionemque: aut serri stridorcm, rimarumque sent uni, lentibus tremunt, & toto al: quando exhorescunt corpore ρ Qui feri porcii ut stupori dentibus a frigidis fructibus indito, portulaca herba, quae si igida est C medeatiir cum non res similes, sed contrariae remedio snt 3 Vnde fiat, quod leo gallum tant'Opere extimescat, ut perhibent ρ aut Gallus vulpem ρ sed ne sngula proseram longe a nostra disputatione petita , quorum certe magnus est numerus,& inexplicabilis ratio, propius accedo ad medicinam. Natura eiusdem caloris beneficio carnem, & ossa facit: est illa temperamento calida, humidaque, haec vero frigida,& sicca quomodo frigidum,& siccum a calido fiet, s natura nihil agit supra vires primarum qualitatum p Non agit natura, quia sic strant harum uires: Sed contra qualitates agunt , quia sic a natura gubernamur. Calor in infinitum sitas exercet operationes s non dost illi materia circa quam versetur: sed citr humano corpore, ac in uniuersim in omni vivente finitias, ac terminatas actiones facit 3 quid quaeso impeD dit , & coercet illius operationes 3 Anima est, Mercenari , quae utitur ad opificium calore: scd ita illum terminat, ut ulterius progredi non sinat, qlia in pro indiuidui conseruati ne sit necessarium. Humani corporis admirabilem labricam in utero efformauit natura an solis , sia primis qualitatibus p &qui- quibus id quaeso secit λ Hanc cum aliquando Galenus contemplaretur, admiratus naturae prouidentiam in elementorum qualitat , ut in cs cir cen causam minime retigit : ut is copiose, SI ornate libro priori de Prius forni tione declarauit. nctionum , quae a natura fiunt, quaedam mani stas causas habent , quaedam vero occultas adeo ,& inexplicabiles , ut modum humani
ingeni j excedentes DEO duntaxat cognitie sunt immortali ut cum Alinandro, sine Aphrodisco, siue Traiiano loquar qui Oum omnium P
510쪽
rem, atque author est. Operis quidem solertissimi cuiusdam rationem arti- Ρlax, qui extruxit, intcgre tenet: citeri vero qui artis illius sunt ignari rati nem nullam reddere queunt, sed iem duntaxat inspectant, ac demiramur. Quamobrem tuum illud assumptum , quo dicebas naturam nihil agere supra vires primarum qualitatum undique suspectum est mihi: praesertim si in animum conccpilii tuum, naturam haud alia ratione posse morbos propcllere, quam cum adhibeantur remedia, quae primae sint qualitates: multae enim in-ucniri presidia, quae totius substantiae proprietate, non autem a manifestis qualitatibus adeo certu est, quam quod certissimu : licet sertasse tibi, qui in artisppetibus rudis & minime exercitatus es, obscuru sertasse uideatur. An diceste assumpat in non intellexisse de omni actione naturae, sed in particulari de sactione alteratiua , ita ut sensus sit. Naturam non alterare supra uires primarum qualitatum. J propterea te parum infra dixisse. Quoniam cum m di): primis qualitatibus alteret,& agat. J Duo hic inquam ego. Primum te improprie suis te locutum cum generi ce proponas naturam non agere si pra uires primarum qualitatum: aliud est agere, aliud alterare: propterea non recte, nisi testor, tam frequenter repetis agere,& alterare. J Deinde ostendam nunc tibi falsitatem propositionis huiusce tus. Natura inquis nihil plus
alterat supra uires primarum qualitatum. J quam rem , ut praestare possintuo primum exemplq viii uolo. Si calor naturalis validius fuerit persecto concoquit, ac nutrit: Si fuerit imbecillus ab anima sc imbecilla concoctio,& nutritio: id cogetis admittere Meroenari. Tunc explices quaeso mihi cauosam, cur mirnis cicuta sit alimentum , asinis & aliis animalibus toxicum. Iam quidem si agit anima duntaxat secundum gradum caloris, cur asinus,in quo maior huius adest abundantia, aut etiam homo cicutam non conficit melius, quam stiimus, cuius calor in collatione multo magis imbecillus est.
Iam licio coiturnices vescuntur helleboro: hoc leoni, & homini venenum est.. Struti amelum serunt ferrum conficere: quod neque leo , neque aliud caludius animal transi nutare potcst. Praeterea calor naturalis, de uniuersiim primae qualitates agentes instrumenta sunt animae,& agentis naturae : porro ii strumenta nihil plus agere possunt, quam constituat agens praecipuum, cuius instrumenta sunt. At si tua haec opimo vera esset, sequeretur, quod agens causa ad agendum determinetur ab instrii mentis , S haec non dependerent ab agente principali: quamobrem illae qualitato tantum agere debent, &ad tantum gradum, ad qualem, & quantum diriguntur ab agente praecipuo: Poterit igitur agere sipra vires ipsarum qualitatum. Amplius assumo mihi rationem Aristotelis in secundo traditionis de anima contextu qtiadragesimoprimo in quo ostendit in concoctione, de in nutritione pei fici unda duo causarum genera concurrere, animam scilicet, ut apens principale,& ignem, siue calorem tanquam concausam , arguereque vidctur mihi Utiquiores putantes nutritionem fieri ab igne, ut a caula praecipua. Ratio philosophi in hunc modum habere videtur . Si ignis riscipua causa est nutritioius, & incrementi utique animal augeretiar in infinitum: quod abhorret natura : 'umniam uni vicuiusque rei natura constantis proprius est terminus magnitum iis,