장음표시 사용
101쪽
ες IvllispRUDENTIA DEFINITIUA. ,
eut definitioni vulgari nouam determinationem addiderim. soalemus autem plerasque earum ad numerum. vlv. g. oua, Poma Iad pondus , ut butyrum, saccharum ι aut ad mensuram , ut vinum. lac, frumentum &c. emere & vendere. indeque enata est definitio fungibilium, quod sint, quae numero . pondereae mensura constant , pr. I. gusb. -ἀ re contr. l. L. L. F. I. D. de Reb. erad. in qua duplex caput notandum venit. Primum, quod, si aliquo modo admittenda sit definitio, ita sit mutanda: quae ad numerum , pondus vel mensuram referre solemus. Omnia enim creata numero, Pondere ac mensura constare. te docebit Saxo Mo in libro suo Sapientiae XI. V. xx. Alterum erit, non omnes res langibiles referri ad pondus, numerumae mensuram ; exemplo esse possunt quotidianae vestes, licet Pannus, ex quo consecta vestis. ad mensuram aestimetur. Ees haec omnia vera essent. Pondus, mensura ac numerus accidentia rei unt, quae definitionem ingredi omnino non debent. Emas v. g. frumentum per auersionem, an tum erit res non
fungibilis Sed instabis, fit tamen ordinarie, ut hae res ita vendantur, atque ex eo, quod plerumque fit, non quod raro fit, iudicandum. Bene i sed non ita definiendum; character enim rei constanter inesse debet. Dictae autem sunt res fungiabiles , quod una earum fungatur vice alterius, v. g. mutuo tibido florent individuum, tu mihi aliud reddis. Vid. IAC. G- , THO FREDvs Dus de functio m mutuo, quae in Coll. Com adina tertia est.
Res merM Ea, quae legibus externis a determinata non
facuritis. sunt, RES MERAE FACULTATIS b dicun-
a Internis enim , seu Praeceptis moralibus , omnia dete minata sunt, neque si haec respicias, dabitur actio indifferens. b) Proprie loquendo locum hae res hic non sortiuntur, attamen sunt sub generali rerum notione. c; VH. Consuli. SCHIO CHMIPIus in Iur. nar. s. LII.
Ros pro- RES externa a), quae ad το nostrum pertinet pri/ς οβ cum exclusione aliorum, PROPR1A, qt e vero ad sto suum alterius cum e usione nostri pertinet, ALIENA dicitur b).
Externa ta) Externa reν est, quae statum nostrum externum. i. e. νει. qui nos in relatione cum aliis extra nos positis constituit, re spicit. E. aruma nostra sola extetna non est.
102쪽
bin Definiri alias solet res propria, quod sit, quae ita ad nos
pertinet, ut eodem mado ad alios non pertineat, & aliena, gae ad alios ita pertinet, ut eodem modo ad me non pertineat. ogites rem, in quam Cato competit vlasfructus, tibi proprie- as, an tu poteris ea uti frui, remque ita determinare, ut fiuctus sequatur , & anne soli Cato hoc ius competit E. res ad Caium pertinet ita, ut eodem modo ad te non pertineat, ni- ihilominus tibi propria, non aliena res est. Sed pertinere vocem solent proprietati applicare.
RES , quae partibus realibus constat, DIUI- εν DVA, quae intellectualibus , INDIVIDVA di citur .
in Caius & Meuius emunt bovem, res est diuidua; potest enim diuidi in partes reales , ut uterque dimidium accipiat. Sempronio & Τωlio legata est seruitus aquae ducendae in praeis dium commune, indiuidua res est, diuidi enim in partes reales non potest.
IVS, quod nobis tribuitur, quia res aliqua no-μ ω υἰbiscum connexa est, IN REM , L REALE a), ἔπι quod vero nobis competit ob accedens fallum 'alterius , AD REM PERSONALE dicitur b .
Q Eis a Caio poculum argenteum , a maioribus suis aceec pium, illudque iterum amisi, inuenit Titius . vendiditque Sempronio, isque donauit Tulliae; tribuitur mihi ius vindicandi' poculum mecum connexum ab eo, qui illud tenet, nullo respectu habito , virum Titius inuenerit, emerit sempronius, donoque acceperit Tullia. sequor rem meam ; hoc dicitur insin re. Mucius commodatum a me accepit gladium argenteum. illumque se postridie redditurum promisit ν Lucius furatur eumdem, Marcoque aurifabro vendit. Tribuitur mihi ius repetendilladium meum. intercessit factum Mucii. rogauit, accepit, promisit. abstulit rem , E. a Mucio, nilque mihi iam rei est neque eum fure, neque cum aurifabro, tenente rem meam, sequor Mucium, facto suo mihi obligatum.
Ius nomine saperioris de factis hominum co- L.II. ni. gooscundi, legesque ad ea applicandi IURIS- Iurudi
103쪽
68 IustisPRUDENTIA DEFINITIUA.
DICTIO a) in genere dicitur. Romani ius a magistratu delegatum cognoscendi de fallis hominum NOTIONEM b); Ius vero cognoscendi absque applicatione cum effectu, IURISDICTIO NE MI in specie dicebant.
a) Petili. Dn. de RAMER Dus de Iurisὐρ oror. s. s. Iurisdictionem pol Mem. alicui in causis obuiis auctoritate summi imperantis eo etentem , vocat, in qua , quod notare possit. nemo deprehendet; Quae vir hic summus generalius expressit. specialius determinare , atque cum RECHEN ERGIo in Iur. t. hanc notionem scit mare placuit. Definitio D vasta Ni in Comment. ad L. 7. D. de pact. quod IURISDICTIO sit iussi iadanda licentia in priuatis pecuniariisque eausis, maxime partic laris est, nec nisi unicam, eamque vulgarem eius tangit partem, quae in delegando s. dando iudicem consistit. Magistratus autem Romani non semper iudices dedille , sed de ipsosmet iudiees ius dixisse. inter alia t. t. D. de Extraord. eognitionibus d et. Notauit hane definitionem iam MARAN vs Paralle. p. 3. & IDEM de iurisiactione II. p. g. q. pluribusque eam prosequutus est B. Dn. HEI NEC CIvs Diis de Locat. Iurisd. g. 3. Idem iudicium esto de definitione C v I A C I I . quam Paratis Dig. L. II. Tit. I. proposuit, quod sit notio . iura magistratus weiens. Sed quid notio 3 etiamsi iure magistratus compstens , numne nuda cognitio absque iure statuendi Neque se Ae evasit definitio ita absona est, ut a multis praedicatur.
Pixit IURISDICTIONEM potestatem da publico introductam. aeum neeestate iuris dieendi ct aequitatis sariam e : licet vitiis
b) Qualis erat iudicis a Praetore dati . qui cognoscebae saltim , non vero suo nomine pronunciabat, id quod liquet en
formula sub qua dabatur et Si paret - - - condemna. Vid. L. 9'. N. de Vo S.
Ius leges factis cum effectu applicandi IMPDRIVM sa , quod si leui coercitione fit, MIXTUM b , si grauioris poenae applicatione, ME RUM c) dixere Romani.
aὶ Ita enim Romani imperium a tumdictione distinguebam,
L. I. 3. I. D. de Oss. Praes licet non negandam fit, adesse textus, in quibus sinonimice adhibeatur imperium ae iurisdictio, quoaeollegit Noo Det I v s da Iuris . - p. L. I. c. s. ii tamen re
104쪽
gulam non constituunt. Differebat autem imperium a iurisductione in eo, quod essectu applicandi , exsequutione, poenaeque irrogatione destitueretur, id quod ex infra subiectis notitclarius patebit.
b) Haec illud ipsum imperium est, quod eum iurisdictione
confundunt, quia in potestate exequendi consistit, mulctamquaindicendi. Ansam hule dissensioni dedit PavLus L. f. 3. I.
D. de π. ei. cui mand. ivriac scribens et Iurisdictionem sine modica coercitione nullam esse, atque V L P I A N v s L. 3. D. de Iurisd.
qui mixto imperio iurisdictionem inesse dicit. Sed uti prius facile perspicitur intellecto vero verborum P AvLI sensu, qui hic est rIurisdictionem solam. absque exsequutione atque coercition aliqua, finem suum nunquam obtinere. ideoque necesse esse, ut mandata alicui iurisdictione, mixtum simul imperium eidem concessum censeatur: Ita enim ille ipse in pr. h. l. haec intelligi
docet, scribens e Mandata iurisdictione, merum imperium non transire; Sed numne mixtum Confirmat haec IA u O L EN vs L. L. D. de Iurisd. his : Cui iurisdictio mandara est, ea quoquaconesa videntur, sine quibus iurisdictio explicari non potest : itas &posterius, determinato sensu verborum V L P I A N I facillime
expeditur. Hunc vero non eme, quem arbitratur Cel. NooD-
rivs c. l. scilicet inesse idem fgnificare ac non differre , sed hunc putauerim : Sub eo eomprehendi: id enim inelle denotat. Generis natura inest speciei; Genus est iurisdictio late accepta, I. h. mixtum imperium species est ; E. mixto imperio inest iurisdictio. Cetera liquere iudico. e MERUM dicitui purum, nullo alterius speciei mixtum. Ita enim merum mixto opponitur in illo MARTIALIs t m peterem MIXTUM mendidit ille MERUM.
Sie etiam merum ius gentium L. 3 I. D. Dep. merum Actum L. 98. s. 6. D. do solui. dicitur. & mera conditio L. 31. D. da Cond. Θ dem. v LPIANus L. 3. D. de Iurisd. merum imperium dicens r Habere gladii potestatem animaduertendi in facinorosos, coercitionem. solam exclusa cognitione innuere vid tur 3 animaduertere enim est punire. Vid. L. D. Dis da ius Proc. L. I. g. . D. de of ei. cui mand. o. iurisd. At, qui ante L. c. D. de Os Proe. ipse eognitionem mero imperio vindicauerat, eum iam a contradictione liberare decet ULPIAN v M. Vox animaduertene in iure ambigua est, ct licet plerumque, non tamen semper, cosnitionem excludit, immo solam cognitionem interdum innuit. Exemplci esse possunt L. I s. f. 28. D. de inis . de L. I. g. I. D. de minor. In fignificatu igitur plenissimo accipienda vox animaduertere. Maiori iure haec obvertuntur GovEANO ad L. 3. D. de Iurisd. qui eam in coe
105쪽
missio. o IustispavDENTIA DEFINITI UA. eitione sola ponit. Sed aliud Virra Ni definitioni obstat,
nempe quod iurisdictionem per symbolum definiat ι consueu rant namque Romani tu . quibus imperium eommittebant, gladium tradere. SENECA de Clem. I. 1.
IURISDICTIO, quam imperantis nomine quis exercer, PROPRIA sa); quam is, qui principis
nomine eam exercet, alteri concedit totam, MAN
DATA b ; aut in certa aliqua caua, DELEGATA c) dicitur.
a Hane magistiatus habere dicitur suo vel proprio iure in
Z. s. D. de iurisd. , non quod in dominio vel proprietate eius ea sit, sed quod muneris sui relatum, eidemque connexa sit, neque eonstitui possit magistiatus , cui non concedatur iurisdictio. alias enim contradictionem inuoluit. b) Haec opponitur propriae t mandatarius eam enim n nsuo iure, sed beneficio eius, cui concessa erat, exercet, adeo. que mandantis personam repraesentat. L. I. s. r. D. de ris ei. cui mand. iurisd. Scilicet, fieri poterat, ut Praetor, Proconsul, aliusve magistiatus aliunde euocaretur , quo casu necesse erat, ut alium in locum suum substitueret, qui eo absente ius diceret. Tale factum a M. AEM Io Praetore legimus apud LI v I v MLib. XXIM. c. 46. cin Delegare, de euius vocis latinitate immerito dubitati so- Iri , idem est ae mandare ; ita enim laborem alteri delegare Carvrvs L. VIII. ep. I. ad Cis. scripsit, & L. 31. 3. i 6. D. Aerecepi. arb. idem confirmat. Et ita delegata iurisdictio eadem erit, quae mandata instabis. Eadem est; seruauit tamen ulus, qui tuti eanonico debetur, vid. tis. X. de Of. iud. vitet. neque omnino refragatur T. Cod. de Iud. vi delegatus dicatur, cui non omnis iurisdictio, sed tantum in aliqua causa mandata est.
q. C. Cui actus iurisdictionis expediendus mandatur, COMMISSARIUS ; S ius actum iurisdictioniS nomine alterius expediendi, COMMISSIO
dicitur. Et hi stilo hodierno Commissarii dicuntur, licet delega
torum nomine veniant e. 18. X. de iud. deIeg. Commi titur autem examen testium, transsemtio documentorum, ocu-
106쪽
IvllispR ENTIA DEFINITI .utis inspectio, inquisitio in rationes, exequutio, liquidatio de
distributio in concursu ereditorum. Haec non prout decebatilistinguit R v r. AηT. D. de Commissariis L. I. c. I. n. I.
f. CI. CONFIRMARE bie dicitur , qui legi quid G
conuenire testatur. Ιus confirmandi ea, quae Unus, re . Iur se
vel plures inter se fieri volunt, IURlSDICTIO V VOLUNTARIA a); Confirmatio haec vel cum, ' vel sine cognitione fit, illo catu ViXTA C, hoc ja: eoniam MERA ; Ius cognoscendi de factis dissentientium tiosa. inter se, iisdemque leges applicandi, CONTENTIOSA IURISDICTIO dicitur.
a) Dicitur voluntoria, quia omnium voluntas hic concurrit, petentium scilicet.&eonfirmantis. Exempla habebis notis seqq. b Talis vesbi gratia competebat, s quis hominem sui iuris arrogare vellet, ibi antequam populus initio, post magistratus
arrogationem confirmaret, inquirebatur in facultares arrogatoris ac arrogandi, aliaque plura. Ita & transactio super alimentis in testamento relictis, L. 8. n. D. de Trans alienatio bonorum minorum, L. I. D. de reb. eor. qui sub tuti &c. nonnisi praeuia inquisitione confirmantur. c) Ita confirmantur testamenta, contractus, transactiones,
undet M talis confirm uo semper fit saluo iure tertii.
Si cui iurisdictione gaudenti, sed non in persio- Iurisdictionas litigantium, ab ipsis defertur facultas cognoscendi de factis suis, legesque iisdem applicandi,1VRISDICTIO PROROGATA ea vocari
Inconcinne satis hoe vocabulum, in iuris Romani volumine nulli bi obuium, huic notioni accommodare ICtos, elegans obseruatio est PERI 2ONII Animadu. his. c. VI. p. 229.A. Prorogare enim nativo suo significatu notat populi rogatu proferre vel producere aliquid, vid. BR Isso Naus da Verb. signis. h. v. adhibeturque solum d tempore. L. 2. s. 2. I. D. de Iudici 24. pr. D. Loc. L. I'. pr. D. de Legat. I. ideoque prolatam vel propagatam iurisdictionem eam dicere mauult PERIEONIvs l. c. cui subscribit Noon Tiva da Iurisd. c. XII. Est conuentionalis.
107쪽
Dissert iudex protogatus ab arbitro, qui pariter conuentione constituitur , in eo, quod ille iurisdictione, & quidem ea speete. sub quam lis eadit, gaudeat, L. 3. C. de Iurisd. L. 6 I. s. . D. de Iussi arbiter vero priuatus esse possit. Hinc causa matrim nialis in iudieem seeularem prorogari nequit, bene vero eius arbitrio poterit eommitti.
PROROGATIO, quae oritur ex praesumto consensu, LEGA LIS ); quae expresso defertur,
in Ut reconuentio, de qua insta.
Ius cognoscendi de factis hominum, applica dique eis leges ecclesiasticas IURISDICTIO EC.
Atque hae ratione pro varietate legum variat iurisdictio, v. g. seudalis, criminalis, cambialis . forestalis &e.
f. CV. Ius cognoscendi de delims, applicandique ii dem Poenas legibus praescriptas, IURISDICTIO CRIMINALIS I; quae vero resipicit facta poenis non obnoxia, CIUILIS c lNFERIOR dicitur.
aὶ Et ira nostra triminalis cum mero Romanorum imperistonuenit. Illius origo dubie a iuris Germanici Doctoribus d terminatur . ac in diuerso sonte quaeri ur. Proponam sente tiam veriorem. Lites in primitiua ecclefia exortas & delicta non ad magistratus ethnieorum ordinarios delata, sed ex eo filio P a v xx r. Cor. n. s. A. per arbitros com fitas eas , haec vero a tota ecclesa poena fuisse excepta, in omnibus ver ab atrocioribus & sanguinis effusione abstinuisse eam, res notissima est. Ratio huius non uniea fuit, palmaria tamen haee, quod, qui Deum colentes verum, factiones alere, de interitu reipublicae eonfilia conferre, perduelles denique ac laesae male statis eriminis rei videbantur, omnibus viribus eauerent, ne externo spectaculo immanitatis speciem praeberent. Inde s ctum, ut ecclesia Romana, illius vestigia curate premere eura . sanguinis effusionem a iudieiis clericorum ae ecclesasticis exulare voluerit. Diuitiam by Go le
108쪽
voluerit, e. s. ct 3 o. C. 23. qu. vlt. c. s. Θ 9. X. ne eleris. vel mynach. secvi. negot. se immisc. e. χ . X. de rapi. hoc effectu, ut existente casu tali, clerici, ut ad se non pertinentia, aliis concedere debuerint. Germanorum antiquorum iudicia maximam partem criminalia erant , horumque accessoria ciuilia a Verum, quum ius canonicum in Germania reciperetur, factum,
ut ciuilis & criminalis iurisdictio distinguerentur, huicque superioris s. altae, illi inserioris c basiae nomen haereret. Αntiquissimum huius testimonium exhibet Transactio inter Λ chiepiscopum Coloniensem & Episcopum Paderbornensem de Anno is s. ap. SCHATEN IvM Annal. Paderborn. LXI. Limites huius iurisdictionis determinare dissicile est, quum pro locorum consuetudine varient.
f. CVI. Iurisdictio , quae posse ri praedii, utpote Iurisiadna connexum cum illo, competit, PATRIMONIA
') Dieitur patrimonialis, quoniam patiamonio annumeratur, atque una cum praedio emitur, venditur. transfertur. Sicque in casu venditionis praedii in computum venit. Vid. SCHRa-D ER D. da modo taxandi iurisdictionem. Natales eius omnium optime detexit B. Dn. HEIN sc ei v s speciali oratione de ini sive iurisd. patrim.
POLITIA a est ordinatio rerum , ad vitae Politi necessariam & commodam sustentationem pertu nentium M.
a Deriuatur haee vox a Graeco πελιτέιω , quod regimen ciuitatis significat, non vero, uti T H O M A s I v s Obs ad Testam. D. Malch. v. osseu e. t. n. Ios. p. x I s. suspicatur, a Politica. M Quales lunt. quae in commercio veniunt, cibus, potu &c.
f. CVIII. Tabula, edicta Praetorum reserens, ALBUM PRAETORIS audiebat. Pra mi
Album dicitur, quod tabulae dealbatae inscripta essent edicta, id quod probat P L A vr v s Pers. Act. I. Men. II. '. M. A. si ia fiat. nae isti faxim nusquam appareant axui hic ALBO pariete, aliena oppugnant bona. E s x L. F.
109쪽
Ius indis natus; Aia binarii. Indigenas
εe L. T. n. D. H Iurisd. ubi: Si quis id, quod larisdictionis νε petuae cause, prout reι ineidis . in albo, vel in charta. vel in alia materia propositum erit &c. &HE1YCHIus σανιδας δενα Meas vocat. Fallit agitur THEOPHI Lus 3. . I. de . Putans.
album diei ab eo, quod albis litteris fuisset seriptum. Alias album denotat matriculam, s. indicem Decurionum. L. Io. D. de Decur. t. t. D. do albo scrib. vid. insta s. DCCLXVIL
q. CVIIII. ACTIO DE ALBO CORRUPTO est popularis sa aduersus violantem edictum Praetoris b), ad poenam D. aureorum c).
a) Actio popularis erat, quam quilibet ex populo mouere poterat. Dabatur autem cuilibet ex populo actio de albo corrupto , quod maiestas populi, ex qua Praetoris auctoritas pen. debat , esset laesa. M Vel rumpendo, frangendo, lacerando, amouendo, mavimiando, alioue quocunque modo. te Aureut apud Romanos aequabat C. Sestertios. DI Lib. XV. Quilibet Sestertius vero aequalis erat VIIII. Obulis. E. aurei gomani valor erit 4. gor. 1 4. crucig. atque sic D. aurei 14 so. flor. Aequior tamen sententia est, quam editio vulgata & Haloandrina exhibent, quum 1Ο. aureorum, sicque 1 s.ssor. mentionem faciant.
Applicatio iuris, ei facta, qui eodem contra nos usus est, RETORSIO est ).
Disserunt a retorsione REPRESSALIAE . quae in applicatione cuiust que iacti, quo alter in praeiudicium nostrum usus est, consistunt.
ius, quo ciues Vt tur, quod ciues eius ciuitatis nati sint, INDIGENATUS a) dicitur. Ius vero, quo peregrini eorumque bona a iure ciuitatis cuiusdam excluduntur , ALBINAGII M nomine
venit. a) INDIGENA enim dici ut, qui intra terminos ciuitatis,
parentibus ciuibus, natus est. Intelligas ciuitatem maiorem, minorem Rc. omnibus his conueniet notio.
110쪽
h Et quidem latiori signifieatu. Strictius ius testamentis
ctionis & suceessionis tantum comprehendit. Vid. DOMAT Traire des Loix, dans leuν oroe naturet. Tom. I. P. I9. propius que origini accedit. CARO Lus enim M., quum deuictorum Trans- Albinorum aliquos in Galliam. duceret, testamenti faciendi ius iisdem ademit. Dictum autem hoc ius, in Gallia luippe natum, fuit a Gallica voce Au in , quod peregrinum gnificat. Diffudit se per varias regiones, Bohemiam icilicet, de qua THOMINGIvs D. 26. n. 76. Lusitaniam, de qua BEYER ad Ins. PU. I 8. tit. o. de iure persen. Angliam, de qua SCHVLTEs pract. quaest. P. I. qu. 6. n. I. immo Moseouiam, Tartariam, Turciam & Africae partem, de quibus testatur Ha Ex MANN de iur. Albin. e. IIII. I. 3. In Germania quidem sublatum hoc ius est per Auth. Omnes peregrini C. da succus Argentoratenses tamen nihilominus eo usi sunt in bonis Greschen, ciuis ac cupedinarii, an. I 639. Vid. BEsoLD. Thesaur. prad . voe. ptivbsit iter , diuersisque aliis in locis idem obseruatum fuit. Vid. STRYCKIvs VI. mo.. ni. Luod quisque tur. &e.
q. CXII. Si quis litigare cum aliquo volens eum sibi LII. T. . obuium secum ad Praetorem duceret, INVOCARE a) eum dicebatur. CITATIO M Ivero est vocatio ad iudicem competenrem, eius
sa) Licebat quippe cuilibet, debitorem, in platea sorsan aelato obuium , ad Praetorem vocare , nolentem vero obtori collo rapere, cuius elegans exemplum exhibet PLA vetvs Curiscia. Act. V. 9. 2. Atque vel maxime ex hac ratione , quod priuata auctoritate fieret, nudae vocationis nomine veniebar.
quum ex opposito, si praeco iudiciali auctoritate stipatus aliquem ad Praetorem vocaret , citare is diceretur. In ius vocabatur autem aliquis, non in iudicium 3 ea enim . quae ante litis contestationem & coram Praetore expediebantur, in iure, quae post eam & coram dato iudice peragebantur. in i-ieio fieri dic tantur. Vid. inst. 3. CCLXXXX. b) citare idem est ae voeare. OvIDIvs Heroid. v. I.'. IOIδmne ego me senisi noto quater ora CITARI, scribit; NEPos in praef. pro proclamare per praeconem limvoce utitur: Magnis in laudibus tota fuit Graecia, victorem obm- piae CITARI. Inde Romanis citatio dicebatur e vocatio per Praeconem. Citationem enim expediebat praeco, iubente quidem