장음표시 사용
71쪽
Rescripta decisionem causae controueIsae continentia DECRETA audiunt.
Vid. L. I. I. I. D. de Const. princip. ubi dicitur . ea, quae cognoscens Imperator decreuit, legem esse. Solebant enim principes in palatiis suis consilium aliquod doctoruin virorum cICtorum sustentare, qui eaustas ipsis propositas audirent, primeipique quid pronuneiandum esset suggererent, ceu id docet SPARTI AN vs m vita Hadriani c. I g. id vero, quod hac ratione & ex mente ICtorum iste constituebat in ea sulcontroueris, decretum vocabatur. Exempla habes in L. 3. D. da his sine intest. del. & L. f. D. de Hered. In I.
Quicquid imperans proprio motu constituitaniamo obligandi omnes subditos a EDICTUM b); si vero constitutio talis aliquos, aut individuum concernit, MANDATUM Q dicitur.
a) Se. in quantum in eos obIigatio cadere potest. Ita, si princeps edixit: neminem intra quartum gradum nuptias contrahere debere, ultra eum id licere omnibus, ad eos, qui plane inhabiles sunt ad matrimonium. non pertinet. Repetantur quae diximus de interpretatione restrictiua lupta F.XVIII. not.c.).lbin Itane leges haec sunt regeres ; si rem philosophice eonsiderabis effectumque, omnino erunt. Imo L. I. g. I. D. da Const. leges esse dicunrur. Sed cur nihilominus alio nomine salutatae sint hae leges & quid opus fuerit hoc fuco, videas s. XXIIII. not. a. Primus Imperatorum, qui ausus tale fuit. est V asp AsIANus , cuius edictum legimus in L. 4. f. s. D. δε tegat. , aperto marte magis sequutus est HADRIANus cum successoribus. cὶ Ita praecipue magistratibus Imperatores mandabant Dpraesidibus datis, vid. L. 3. D. de Hs praef. Lι I9. est . L. - . I. D. de lar. puer. , de iis ad decurione. dilectis vid. L. 27. D. de poen. Mandata erant vel secreta, vel non secreta, L. I. 2. C. de Mand. Ad priora reserri postunt Epistianiata, de quibo Petili. Dn. Boari MERustu. Dus.
72쪽
Actus a ciuibus Romanis certis iisque lembus Actus praescriptis solemnitatibus expediundi ACTUStimi. actio
LEGITl MI a); qui, si in iure b)essent peragendi, ἐπ' ACTIONES LEGIS dicebantur,
a) Formulariae iurisprudentiae , qualis hie conspkitur , auctores erant ICti ae maxime Pontifices, ut apud ipsos totius iuris existeret monopolium. Egregie haec exponit omnia B. Da. HMNxCCIus in Or. da iurisprudentia formularra. Erant autem intemnItatibus sormulariis expedienda mancipatio, emancipatio, acceptilatio, serui optio, datio tutoris, manumissio. rel. Solemnitates . quibus hi actus expcdiebantur , vid. ap, BRIss ONIvM de formul. his voeibus.
b Quid in iure , & quid in iudicio fieri dicatur, vid. g. CCLXXXVIII. e) Actiones igitur legis actuum legitimorum species erant,
inque eo solum differentia sita erat, quod in iure fierent. ade que huc pertinent formulae actionum, nonnullaque not a. reis censita, datio tutoris, cessio in iure &e. Inde est, quod POMPONIUS L. 2. I. s. D. de Orig. iur. ex his formulis actiones natas esse scribat. Veram actuum legitimorum legisque actionum naturam ac disserentiam ignorauit GRAvIN A de L L. XII. Tabular. Tab. LXXX. sibi persuadens. Omnes actus legitimos di actiones legis in iure debuisse peragi, quem propterea nomtauit B. Dn. H E I N E C C I v s Ant. Rom. prooem. s. 6, not. c
Quicquid ciuitas municipalis constituit inter statu um ciues legis instar valiturum b), STATVTVM e
ast Quaenam nomine municipalium ciuitatum Romanis 've nerint, infra g. DCCLXI.) videbimus ; Suffciat hic eas opponi in s. R. Imperio liberis & immediatis civitatibus, prouinci Ilumque nomine vulgari. Giuitates enim liberae impetit te. gislatoria gaudent potestate. Art. 8. Instr. Pac. Mesph. b) Equidem iobligationem uniuersalem non sortiuntur statuta ciuitatum municipalium, sed valent tantum inter cives, atque conduntur de rebus ad se pertinentibus, v. g. admin, talione rerum ciuitatis , iurisdictione, p. t. D. de a uis. rer.
73쪽
od eis. peri. quod pacto magis quam auctoritate legislatoria fit . quam alias statutorum vocabulum haud raro indigitate solet. L. vn. C. Nemin. lic. Anum Salu. c. I . de renune. in sto. vid. H o R N da eonfirm. statui. municipat. e) Statutorum vocabulum alias generale est , eonstitu si nesque Prouineiales, uniuersitatum, familiarum &c. compleostitur , hie vero speetalis significatio est , ad eluitates solum pertinens. d) Insens eruditos inter agitatur eontrouersia de significatuetymologiaque huius vocis. Omnium quae Proseruntur proinxima veritati ea est, quam docet B. Dn. I . ZAEH. HAR M A N N v I S. R. M. Mil. a Conss. AML Fatuor dum viveret optimus in Progr. Rilonii i 3 s. euulgato . de DTmologia voeis scilicet compositum esse hoc nomen ex aliis duobus Miue id , gemuit Gelli , tractumque terrae iurisdictione munitum notare, intra quem homines certis adstringantur legibus. qu lem Glossator ad I. P. S. L. I. a. si . dicit: btilis Otahi.
. IVS est id, quod pro rei conuenientia tribuere
Diuersmode voeabulum iuris ab ICtis accipi iam supra not. a. ad F. V. dictum. Tertius eorum , qui ibidem allegati sunt, significatus hic venit explicandus . quum ad iacultates hominum morales iam deueniamus. Definitur idipsum ius eommuni sere consensu per facultatem moralem lege determina. ram, in qua definitione non est, quod reprehendam , quum vero facultas illa moralis non nisi ex circumstantiis colligatur. barum mentionem omnino faciendam esse censui. Ita enim
germanice dicitur: Er liat ein fluctit basu, hat tein Rett
halu , i. e. tribui ei hoc debet ob circumstantias apud ipsum& in re existentes. v. g. Titius habet ius eundi per fundum Cati ad praedium suum rusticum ι tribuitur Titio iter. & quiadem ob hanc conuenientiam i Titius aliter ad praedium suum commode peruenire nequit, Σὶ Caius eoncessit ipsi soluto X. florenorum pretio. It. M euius gaudet iure immunitatis ab imhospitatione. Quare Est Prosetar. Conuenit igitur ipsi tribui, quod tribuitur aliis Prosessoribus, & negari. quod negatur ipsis. Auctor huius definitionis est HAR se H ivs in Pisc. pLI. Leonis. p. m. 66. schel. I.
74쪽
Declaratio de non utendo iure, quod compe- Renune
tebat, RENUNCI ATIO IURIS dicitur cf. iis ivra .
V. g. Minori eompetit ius petendi restitutionem in integrum contra contaactum , ex quo laesus fuerat. Quidsi hiemaior factus declarauerit se eo iure uti nolle. h. e. se nihilomi. minus contractum seruaturum Renunciauit restitutioni. Sempronius. Medicinae Doctor ae Practicus, immunis est a susei-Pienda tutela , I. is. I. de Meus quidsi hic declarauerit. vel testatori promiserit se nolle iure excusandi uti . renunciauit eidem.
FICTIO est repraesentatio rei sub qualitatibus, Fictio. quae ipsi non competunt; si lex rem ira reprasentare permittit, FICTIO dicitur LEGIS a); si V ..
repraesentatur res sub circumstantiis , quae non istam.
Iantur circumstantiae, quae reuera adsunt, FI- '
CTIO NEGATIUA c) ; quum aliud existens
Pro altero repraesentatur, FICTIO TRANSLATIVA dicitur.
a Exempla in singulis speciebus videbimus. bὶ Hue reseras famosam fictionem Legis Corneliae, qua
in captiuitate moriens, ante quam in eam peruenisset, oblime concipitur. L. 21. D. de Capt. Simili fictione in bello occisus vivere cogitatur, pr. I. de Excus Conf. L. s. D. de magistraeonia. L. T. D. de Statu hom. L. 26. eod. s. 4. L de Ac .
se Huc pertinet fictio iuris postliminii, qua, ex seruitute, in quam bello captus eluis Romanus inciderat. rediens , in ea nunquam fuisse repraesentabatur. L. s. D. de Cape. Idem hoe exemplum & ad postiuam fictionem referri potest . si nempe fingatur talis ciuis semper in ciuitate fuisse, quod fecit T RisONI AN vs in s. s. I. quib. mod. ius patr. pol. se,. Cons. s. l. I. eod. ct s. s. I. de Aes. d) vatia hoc ipsum fieri potest ratione; I. ut persona proeat tela substituatur . quale exemplum est in L. i. s. I x. D. dari is vi arm. ubi Cato mandato Titii Sempronium de posses sone deiiciente Titius ipse hoe secine dicitur, seeundum vulgatam axioma : Quod quis facit per alios, id ipse secisse pu-C 4 tandus.
75쪽
tandus 1 II.) Res pro re alia repraesentetur ἔ quorsum pertine symbolica traditio, traditis enim clauibus , ea , quibus restis
randis inseruilint, aut in eo contentu, tradita censentur. 3. T. I. de R. D. F. 4. eod. Cons. L. ao. D. de serv. III. Locus alius pro alio sumitur. Ita praesens habetur pro absente. L. I 24. v. de D. R. I. L. h. f. 3. da iur. codie. L. IT. F. II. D. do
iniur. IIII. Tempus aliud pro alio tempore; ira qui ante μα- res annos dolo desit possidere. adhuc possidere creditur. L. 3 3I D. de R. I. r. r. n. da Reb. dub. L. 37. D. δεα
Limitationes a in homine, quae illum iuris cuiusdam, participem reddunt, STATUS b); Limitationes hae, si rationem habent in natura eius,
a) Si huic generi aliud. qualitatis nempe, eum Perili. Dn.
BOEHMERO iur. Dig. Lib. I. Tit. V. g. I. & B. G. H E I N E ero Elem. Inst. 3. 2'. substituere velis . perinde erit, quum limitatio qualitatem rei effetar. Qui vero eum Pu FENDOR FIO. Iur. nat. θ rent. L. I. c. I. 3, 6. & G v N D LIN o I o in Discursa
uher tias Matur . und Tollet, Ne t spatium aliquod morale
concipiunt . dissicile me habebunt consentientem Non absoluendi mihi hi videntur iniuriae Logicis illatae . qui omnes metaphoricos imaginarioque sensu laborantes terminos canis peius ac angue vitam rem aliquam definituri b) status hominum hie non limitationes eorum quascunque . quae philosophica status notio est, sed eas tantum, quae aliquod tribuunt, continet. Diuersitas iurium status diuersit xem facit; hine est, quod homo. qua liber, alium statum habeat, qua ciuis, alium, δc alium, qua paterfamilias. Quibus vero nulla competunt iura, ii nec statum habent. Statui sync nimon est caput, vid. 3. 4. I. de eap. deminut. , unde is, qui statum non babebat, rapite dicebatur Ninutus, pr. I. eod. o Ira . ut quis masculus sis, hanc determinationem a naturahahet a fruitur autem ut masculus iure aliquo. quod semini non competiri v. g. quod honorum capax sit. da Hane distinctionem habet Pur ENPostr. Iu . nat. Θ I-ν
76쪽
IvllispRUDENTIA DEFINITIVA. . Ip. I 3. 3or. Alii aliter distinguunt, quorum omnium opini nes allegare nec vaeat, nec instituti ratio permittit. Adera
Homo cum statu consideratus vocatur PEM
Persona nativo suo significatu notat fictitiam Detem. s. laruam . qua utebantur Comici, ut varium fingerent vultum pro vario , quod imitabantur. subiecto. Vid. GELιIvs Noa. uic. LV. e 7. Indignat hoc ipsum PHAEDRus Lib I. Fab.7. Personam νragicam forte vulpes viderat, O l quanta speries, inquit, cerebrum non habet. nine desumta metaphora aliis personis & rebus applicari eepit. Ita iam SENECA ι. x . ad hoc digitum intendit: Non hominibus tantum, sed ct rebus demenda persona es, is reddenda fataea sua. Nec inconcinnam hanc translationem fuisse, facile apparet ι quem enim modo conspexisti iura ciuitatis suae defendemtem Caium, eum mox videbis ut maritum potestatem maritalem defendentem, mox ut parentem bona filii aduentitia sibi addicentem. Et ita non nisi mutata persona eontemplari licet Caium pro diuersitate status. Eleganter haec exponit B. H 1 -τr v s iu Disi . do uno homina prures personas repraesentante.
q. L. Status, qui aliquem participem facit iuris, quo natus Rutuntur ii, qui ab imperio priuati non dependent, Hrimis, LIBERTATIS; qui vero alicui attribuit ius, quo 'μμ ἐVtuntur ciues inter se , CIVITATIS; S is, qui largitur alicui iura, quo fruuntur socii coniugalis, dominicae ac paternae. societatis, FAMILIAE dicitur ' .
Hi tres. status iunctim requirebantur in elue Romano, unus horum nempe s deficiebat, capite minutus is dicebatur Ita enim CHREMEs ap. T ERENTI WM Eun. M. IIII. M. m. ν. 3 s. q. Thrasoni persuadere volens, Pamphilan. apite no sise minutam , inquit :- - Principio eam esse diro i libaram.
77쪽
NASCI quis dicitur, quando incipit eXtra ma-
sinum . trem existere. De quo spes est eum eXtra matrem
aliquando exstiturum, NASCITURUS ' dicitur
in Hie, quum visceribus maternis iunctus sit, eontinebatur enim ventre, Romani eum partem viscerum habebant.
- strum: Quicquid ngscitur sipecie a solita sui generis de- M -- flectens sa) MONSTRUM b); quicquid vero in aliqua parte integrante excedit, vel deficit, OSTENTUM e) vocamus.
sie , qui vitulino aut equino eapite in lucem editur homo. formamque in eo humanam deserit, monstrum erit. L. II s. v. de V. S. PA vL vs in L. I 4. D. de Stat. hom. haec indicansscribit: Dιi eourra formam humani generιs com erso more pro ereantur, quo ipse nihil aliud. quam quod indicaui in s. . v Iuit ι In eo vero dissentire videbitur, quod a monstro atque .stento prodigiosum partum distinguat, dum in hcine modum disserere pergit: veluti si mulier monstrosum aliquid, AVT pro ditiosum enixa sit. sed salua res est ι Particulam aut copulatiuum interdum habere sgnificatum , incognitum non est,& cui fuerit , is adeat P Riser ANvM Lib. XVIII. p. IIT P. Esse autem Pavxi hune significatum docet L. 38. D. da V. S. not. se in alleganda. - Ο Monstrum a monstrando dictum esse . quasi per id Deus aliquid singularis suturum . monstrare velit, tradit S E R v I v s ad V IRGILII Aeneιd. L. IIII. V. 68o. Eadem dicit CicRRO da
scin Displieuit nonnullis hare dictici, cui portenti voeabulum
substitvcre maluerunt, ut V L P I A N v s L. I 3 s. D. de V. S. Sed non opus erat hac mutatione, utraque vox dum satis probata sit ex CIcERONE de Nat. Deor. Lib. II. e. 3. LABEO in L. g. D. de V. S. sentum in genere omne contra naturam cuius-eunque rei genitum , huius autem duo genera voluit esse. Vnum. 'mes contra naturam naseitur , tribus manibus forte . aut pessibus. aut qua Hia corporis parte, quae naturae eontrari es : alterum eum quid prodigiosum videtur. Sunt verba eius. PER OTTus in Cornu copiae Dir . II. eol. 196. I. 18. sqq. Ostentum , Portentum , prodigiosum & monstrum ab inuicem distinguit ἔ
78쪽
stinguis a prius fututum aliquid indicare; alterum naturale ina uidem . sed suturum aliquid denunciare eum interuallo 3 te num esse , quod saepius fit, malum tamen praesagiis quartum 4enique, quod contra naturam fieri solet. Sed neque ex UD
IANO, neque ex LABEONE ac PER OTTo horum verborum
fgnificatus. quatenus ICtis inseruit, hauriri potest, nec ratio adest sussiciens, eur sedigitis, aliisque membrorum vitio laborantibus peculiarem assignemus locum . quuin iisdem, quibus
alii homines, . fruantur iuribus, L. Io. g. 2. D. de Edict. Aedit. L. I 4. D. de Stat. hom. quibus monstra carent, L. I 4. cse.
Neque ostenti definitio alia ex ratione allegata a me fuit, quam quo monstri notio distincta euaderet magis, ac determinata.
f. LVI. Aetas procreandi sui similem sussiciens PVBERTAS a); &qui eam impleuit, PUBES; qui eam a '
nondum attigit, IMPUBES; qui eam superauit, PUBERTATE MAIOR: qui incipit lassicere ad maiori mn id, MINUS PLENE PUBES; qui omnino suf-nua pleησficit, PLENE PUBES b); Aetas insuffciens ad μή pi id, ut quis explere possit ossicia societatis domesticae, lNFANTIA o; & qui eius est aetatis, Domi INFANS; qui susscit ossiciis cietatis domesticae favita maexplendis, INFANTIA MAIOR dicitur d . iri.
M In hae & sequentibus notionibus iuridiee determinandis
magis ad numerum annorum, quam ad ipsim sussieientiam re spicitur. Etenim P Rocvι EI AN I olim existimabant pubert tem ex habitu corporis aestimandam esse; His se opponebant SABINI ANI annorum' numerum Potius amantes, quibus calculum adiecit IMPERATOR in L. f. C. qu M. tui. esse das statuens masculos XIIII. seminas XII. annorum puberes esse dicendos. Vid. Ir. I. quib. mod. tui. D. M TER TvLLI ANV de Hirginibus terminum hune ubique obseruari scribit. Feminas puberes viri potentra dixit Imperator pr. I. de Nups., item ma turas, tempestiuas. Λdd. GELLI vs NM . Attic. Lib. VI. c. s.
b) Huic tet minus praefixus est XVIII. annorum, si masculi. 3. 4. I. de Adopt. s. f. I. ib. ex eaus manum. sic. si seminae. XIIII. L. 4. I. I. DP- alim. Θ ed. leg. e Infans quidem ab eo dicitur, quod fati non possit, sed eo immorari nolui; infantem dixi cuius aetas non susticit e
79쪽
plendis ossietis , quae ipsi ri socio societatis domes Ieae. i. e. quae est inter patrem & filium, ineumbunt. Nam aliis ossietis exsoluendis pubes factus vix lassiciet. Terminus finiendae infantiae temporibus, quae HADRIANI aetatem excedunt, variuSsuit atque ambiguus. donee laudatus IMPERATOR in L. g. C. graeod. de bon. matem. ad septimum aetatis annum in utroque sexu eum reuoearet. Eumdem probauit THEo Dosrvs IvNIOR L. I g. pr. 3. 4.C. de iur. delib. Equidem obstare videtur huic L. I . da θωμι. & L. I. 2. D. de adm. is perie. fui. , sed interpolatos hos textus esse docte ostendit IAC. GOTHOE RE Dus ad e. L. 8.C. Theod. de Mn. matem. ConL PAGENS TE CHERI Ius Pega
Aarium p. 3 6. sqq. d) Haee omnia prolixiori calamo prosequutus est I o. F R. F a R A Daer. de elsantia infantis. proximi infantiae is proximi pubertati , qui exuat in Tractata Tractatuum VIII.
f. LIIII. I 8e alia. . Qui nullius potestati a) subiectus est, SUI IU- ni iuris RIS b); qui subiectus est potestati alicuius coexi- sentis subditi in societate eivili, ALIENI IURIS
a Potestatis notionem vid. l. LXV. bi Aliam definitionem exhibet Cel. Dn. SCHIERsCHM Bius, ICtus Erlangensis, Fautor meus singularis, in Elem. tur.eiu. method. scientis propos p. 249. sqq. , eumque, qui iure alia quid ex actionibus vel rebus sbi propriis acquirendi gaudet, hominem sui iuris appellat, quam meam pariter pace eius fecissem, nisi obstitisset exemplum filii familias peculium extraor. dinarium aduentilium pleno iure acquirentis.
q. LV. tibis vir Independentia actionum nostrarum ab imperiolaberi .existentium in societate ciuili LIBERTAS ');oc qui gaudet ea, LIBER est.
'a Non absolutam hie intelligo libertatem, quam respexer PERs Ivs Sat. V. An quisquam est aliter LIBER , nisi dueere vitam Cui libet. υt voluit R eum ARisTOTELE CiCERO Parad. c. s. quibus libertas φst potestas vivendi, ut velis, qualis in societate eivili non datur. Hano
80쪽
ΙvRis EvDENTIA DEFINITIVA. 4sHane potissimum in definitione cogitaui , proindeque definitioni, quam habent Perili. o LMus r. μι. P. I. g. Is 3.&Cel. ΚοEHLERvs Exere. Iur. Nat. s. 'I2. addeuda censui verba: In societate ciuili coexistentium. Inde est, quod ICtusFLORENT IN us in L. 4. D. de Stat. hom. & IMPERATOR
s. i. I. de iur. pers. LIBERTATEM dicat naturalem facultatem rivi, quod facera liber, nisi si quid vi aut iure prohibetur , MPERs I vs k. 89. A. similem limitationem addat: Cur mihi non sierat, iussit quodcunque voluntas r evro, si quid Masuri rubrica notauit. Quae tamen addita limitatio non satis apta videtur, quum haeratione & Romanorum serui liberi essent dicendi, uti ab aliis
dudum obseruatum est, nec ea, quae ad remouendum hoc dubium attulit HvBERvs Prael. ad Inst. p. 21. eius momenti erunt, ut Propter ea mentem mutare fas sit.
O IMPERATOR in L. I . C. de fidate. kb. qui cum Iibe late solem aspexit, inquit. M Ingenuus idem significat ac naturalis, nativus; Sic tu uos fontes eos, qui aquam ex suo scaturigine emittunt, dicit LucRETrva I. Iso. , & INGENUI CRINES opponuntur e pillamentis. Non igitur nisi contorta potest esse etymologia I SI DO R I Lib. VIIII. e. . qui hanc ex eo repetere mauult, quod quasi in genere , non in facto , libertatem habeant ingenui. Quamuis quidem verum sit, quod libertas eorum non debeatur facto, sed ipsis ea ingenita sit, difficile tamen ex genere flectere licebit ingenuus. c) vid. pr. I. vi Ingen. Hic proprius ingenuorum signifi-c tus est. Dicebantur praeter eos ingenui, qui licet tales non
essent, ingenuorum fruerentur iuribus, quales erant natalibua estituti, L. 3. D. de Natia. restit. aut qui ius aureorum annuis lorum acceperant ab Imperatore, L. 4. s. s. D. de iure aureo . Omul. aut qui ingenui sententia iudicis erant iudicati, quamuisules non essent. L. et s. D. de Statu hom.
Dependentia a actionum ab imperio in socie- Ωνalius: tue ciuili coexistentis subditi b SERVITUS c); Dominui t