장음표시 사용
31쪽
Nominalis definitio formatur per attenti nem , reflexionem & abstractionem. Attemdendum namque est nominalem definitionem sormaturo ad singula in re aliqua obuenientia , pergendumque reflectendo per omnes partes, is stinguenda ea, quae rei constanter Insunt, ab eis, quae sunt mutabilia, haeCnegligenda, illa notanda. Sic abstrahendo formabit notionem distinctam ac completam, quam si verbis expresserit, habebit definitionem nominalem. Sic inueniet mancipium
dici I seruum a in dominio alicuius existentem.
In condenda definitione genetica duo veniunt attendenda, I ut notas characteristicas, prout in nominali definitione factum, eruamus, a inquiramus, quantum quaelibet earum ad esse rei conserat. Hoc modo v. g. definitio erroris inuenitur. Ad hoc enim, ut oriatur error, opus est, I) ut adsit propositio aliqua, eaque a) sit salsa, h. e. repugnet cogitatio rei, 3 reperiatur, qui huic falsae propositioni assensum praebeat, h. e. eam pro vera habeat. Error itaque oritur ex adsensu
propositioni falsae dato. S. XLVI.
Ita, non alia ratione procedendum erit in construendis definitionibus iuris. Fatendum quidem est, characteres rerum, quae ad iuri
32쪽
prudentiae obiectum pertinent, plerumque ita occultos esse, ut erui vix possint; sed iam dandum erit studium indefessaque iuris cultoris opera. Definiendus autem si occurrit terminus aliquis, solicite circumspiciendum, quonam significatu adhibitus fuerit idem a
ΙCtis, & cuiusnam eorum significatus maxume receptus sit. Sed hac confiisioni nec modus nec finis erit. Exemplo es sie potest vocabulum iuris, actionis &c. Detecto vero vocis significatu ad characteres inueniendos peringendum erit, hac quidem ratione, Ut notentur omnia & singula, quae rei, cui respondet terminus, attribuuntur, perspiciatur, utrum rei constanter insint, an minus, si prius, eX- primantur , sin posterius, negligantur. V. g. Ad depositum miserabile requirit VLPIANus L. l. D. Lepos i quod tumultus, naufragii, incendii , rumae causa sit depositum, a) quod dolus depositarii concurrat, & 3) duplum
eius restituatur. Ex his datis formanda depositi miserabilis definitio nominalis. Et quidem recensitos primo loco characteres, mouentis rationis depositi miserabilis exempla esse perspicies. Porro videbis eumdem VLPIANVM g. 3. c. L. Periculum&6. q. neceΓ-sitatem deponendi inter characteres miserabilis depositi allegare, omnes vero in eo conuenire, quod metus amissionis rei praesentissiamus adsit. E. hic character deposito miserabili constanter inest. Atque hac ratione vides
33쪽
vides di nec dolum recte inter characteres eiusdem allegari. Manet namque depositum metu depositum miserabile, etiamsi depositarii dolus non concurrat, idemque restituatur. Cessante dolo 3) cessat dupli restitutio. E. nec hic Character deposito huic constanter inest. Formanda igitur depositi miserabilis definitio ita, ut dicatur depositum , ob m tum amissionis praesentissimum.
In definiendis contractibus actionibusque
ad formulas erit confugiendum, eaS nempe, quibus usi olim suere Romani. His enim to, tum absoluebatur negotium. Sed, nec harum omnes supersunt. Inde est, quod actionum & contractuum, Romanis usitatorum, non satis distinctas interdum habeamus no
Geneticam definitionem traditurus, Dominalem, si qua adest, supponat. Hac enim ratione characteres habebit cognitos , tantumque perspiciendum erit, quantum quilibet eorum in esse rei conferat. Si cognita non est nominalis definitio, ex supra dictis λrmanda. V. g. Rem iudicatam qui definire vult, notet I eam supponere iudicem Competentem, a) eius sententiam, 3 huic litigantes nihil obmoliasse, ) hoc vero dici consensum tacitum. Ex his construat definitiin
34쪽
nitionem, atque dicat: Ex tacita litigantium approbatione oriri rem iudicatam.
Vt uni ipse id hac opella ita fuerim Versatus, gratiamue aliquam interim , apud Te B L. iindicium esto. Si defuerint vires, laudanda ad minimum erit voluntas. Subleuare volui eorum , qui iuris principiis primum imbui volunt, operam , inque horum gratiam distinctos ac
completos obuenientium retum formare temtaui conceptus. Ita autem in hoc opere Ver- , satus sum , ut primo aceuratam secundum reis gulas logicas formarem definitionem , cam in subiecta huic nota declararem , explica rem, illustrarem exemplis perspicuis ac vulgatissimis; dein aliorum, si quae aderant, ad eam conferrem definitiones , maxime vero attenderem ad legales atque ostenderem, in quantum cum nostra conuenirent, in quantum Vero ab ea abhorrerent eaedem, &, quaenam eis iure obue tenda essent, allegarem, denique vero dubia aliqua mouerem, eaque soluerem pro viribus. Atque ita, nec iniucundam nec inutilem tir
nibus operam meam futuram , mihi saltim persuasi.
Sequutus sum ordinem Digestorum , non, quod ignorauerim tirones, in quorum gratiam scripsi , Instituta praemittere Digestis, sed ut ea, quae in Institutionibus omissa sunt, V. g. doctrinam de iuramentis, caput de usuris &c.
simul e merem, dein vero α iis, qui in Digestis
35쪽
gestis versantur , usui essem alicui. Neque dupondiis ut hoc ipsum displiceret, adieci r pertorium definitionum secundum ordinem
Ipsam tractationem vero quod coneernit, circa eam duo praecipue Veniunt annotanda. 1 Quod in definitionibus actionum explicanindis prolixus non fuerim. Inutilem enim hanc operam putaui, postquam Perili. Dn. Boxu-MERus absolutissimum opus de Actionibus nobiscum communicauit. Circa actiones Romanorum rarior praeterea est Philosophia, frequentior iurisprudentia formularia. a Quod definitiones criminum omiserim, cuius ratio- .nem suo loco reddidi. Igitur, si haec quali μcunque opella Tibi B. L. non omnino displicebit, in posterum, & quanto per ea, quae me circumstant, negotia, citius fieri poterit, iurisprudentiam criminalem , ecclesiasticam , pubIicam, seudalem definitivam, eadem me thodo conscriptam singulam, scriniis meis e cidere patiar. Interim vale, nolique succenissere mihi, si quid erit, quod acu non tetigerim , aut plane fuerim hallucinatus in aliquo. Meliora docentem lubentissime sequar. vale. Scribebam Wealariae, Calend. Iulii
36쪽
Abitus alteri tribuendi id, quod eidem Lib.I.Tr. tribui leges vel pacta volebant, IUSTI- stiria.
TIA SIVSTVS, qui habitu eiusmodi
D Habitus legi eonuenienter vivendi, Virtus est, huius Firtur. autem species Iuvitia, id potissimum, quod proximo debetur, respiciet 3 Leges' vero aut sunt naturales, aut ciuiles, hinc Mnaturalis de eivilis datur Iustitia. Generalem hune Iustitiae significatum iam olim tradidit ΑὐsTOTELEs Ethic. Lib. U. c. I. EAM Obseruantiam omnium virtutum erga alios appellans, &quidem curate satis, ut opinor. Qui enim alteri exhibet id. quod exhibeti eidem leges iubebant, is suum cuique tribuit; inde est, quod tam Τv Lius de Inuent. Lib. 1. quam TRYPHONIus Ictus in L. 3 I. D. Depos atque V IANus L. I O. D. de iust. M iura Iustitiam in eo se exserete, ut suum cuique tribuatur, con
Conuenit cum hac nostra definitione ea, quam Perili. S. R. I. L. B. de Wo theo nari P. I. F. Io 6 r. mutuatam a B. LEIBNITIO, exhibet , IUSTITIAM, bonitaram, secundum sapisntiae legesa infratam, vocans . quam mirifice mihi placuisse semper, dissimulare non possum. eam, quum omnibus numeris com pletam , foecundam satis ει usui loquendi apprime conuenientem, Λ obser Disitiroo by Cooste
37쪽
obseruauerim. Siccine eum v. g. qui pecuniam. a latrone Cato apud se depositam , Titio , vero domino reddit, iuste agere dicimus Dicit & ipsa L. 3 I. g. I. D. Depos. At quare 3 Exhibet huie bonitatem & quidem sapienter , se. ut finis legum Bonitas. per eam obtineatur, dispensatam. Bonitas autem est promtitudo bonum h. e. quod statum alicuius persectiorem facit, alicui Sapientia. impertiendi; Sapientia vero scientia connectendi fines & media. Ex opposito, crudelissimum qui se gerit, aut connivere qui consueuit, nonne iniuste agere dicimus utrumque Illi enim bonitas, huic sapientia deficit. Neque minus, qui condignas de sonte poenas sumit, iuste agit 3 exhibet namque bonitatem. dum si non capitalis poena, delinquentem, si capitalis ea, alios emendare, atque a vitiis auertere studet , exercet eam pariter sapienti exequutione, finis namque legum est, ut salus reipublicae, i. e. tranquillitas seruetur firmeturque; Haec vero Umnia quum determinet ius, liquet, quare Cel. Toppius in
nitioni addat vocabulum: ruris.
Sed quid de Vlpianea Iustitiae definitione sentiendum erit
Ita autem ille L. Io. D. ιυ Iust. ae iuν. Iustitia es eanstans ac perpetua voluntas suum cuique tribuendi. Equidem ALCIAT vs L. I. parerg. e. I. hanc omnibus aliis anteferendam definitionbhus censet, & Perill. L. B. de mis Hor. subsee. Marbuet. An. 729. p. I 26. eamdem, cum sua iustitiae definitione per omnia conuenire, demonstrauit. Mihi, si dicendum quod res es , videtur VLPIANus neutiquam iustitiam virtutem omnibus h minibus communem, sed eam, quae ICto propria est , hic definire ι xto enim conuenit constans proposituin . suum euique tribuendi, idem & est iurisprudentiae obiectum. Gnfirmare
hane nostram opinionem videtur idem ULPIANus L. I. D. eod. rip. scribens: Iuri operam datuνum prius nosse oportet, unde nomansuris descendat. V autem a Iustitia appellatum, nam, i ut et ganter C Ex sus do it in ius es ars aequi ct boni. Cuius merito quis nos sacerdotes opellet: Iustitiam namque eoismus, is aequiae boni notitiam nossemur, aequum ab iniquo separantes, licitum ab illicito discernentes: bonos non solum metu poenarum, verumeriam praemiorum quoque exhortatione escere eupientes. Ceterum, Stoica haec V L p i A N I definitio est; cui sectae I Cti Romani addicti maximam partem fuere. Iustitiam virtutem esse nemo facile negauerit; VIRTUTEM vero Stoici constantem i, perpa.
tuam virae rationem dixere, vid. CIC ER o do Legib. L. I. c. I T. ΑRIsTOTELEs ad Nicomach. V. I. GELLI vs Noe . Auso.
Lib. XVII. e. s. in fo hinc iustitia vocata constans & perpetua voluntas. Disserentiam specificam Iustitiae Ious in eo ponit,
38쪽
uod suum cuique tribuendum sit. Ita sere apud PLATONI Mis RepubI. Lib. I. init. ubi Socrates ad Polemarchum : Quid aia S monadem dicentem . recte loqui de iustitia ' Hie respondet: stuod id, quod unicuique Gbetur, reddere iustum sit. Atque ita Stoica haec iustitiae definitio expedita esset , nisi alia circa
eamdem enodanda restaret controuersia ι scilieet, sunt qui in eis. L. Io. D. de iust. ac iuris loco vocabuli tribuendi. tribuens legere
malunt cum MENAGIO Amoenit. iur. eis. c. IIII. p. m. 28.
suos laudante Auctores C Iea RONEM A finibus I b. V. da σα.
L. I. ct ad Herennium L. II. ALCvINuM an arte rhetor. quibus
addi potest Tilao pH ivvs Inst. h. l. Situm aliquid esse in
huius controuersae lectionis compositione: voluntas sola, anne
actualitas quaedam ad id, ut iustus quis dici possit. requiratur,
videtur. Vtut vero dissimulare non possim coniecturam BIGo-TIΟ-MEN AGIANAM, unde se. factum existimet, qhod voci tribuens, antiquae lectioni, substituta sit noua tribuendi, elegan-- tissimam esse, atque ad ΑRIs ToTELrs Ethie. V. s. opinionem. proxime accedere, qui iustitiam desinit per habitum, ex quo homines ad res iustas agendas efiuntur idonei, o ex quo nunν iusta voluntque st retinendam tamen antiquam lectionun putauerim. Voluntate enim constante ac perpetua ius suum cuique
tribuendi. qui gaudet, habitu simul gaudebit iuste agendi,
Proindeque iustus erit. Habitus enim appetendi & volendi hoc vel illud, contrarii exercitium dissiculter admittet. Sed volumias tamen dependet ab intellectu ab eiusque cognitione dete minatur . hinc fieri potest, ut, qui constanti voluntate iuste agendi praeditus erat, in indiuiduo casu. ex defectu cogniti nis , aut errore, putans iustum esse . quod agit, contrarium Perpetret. Sed an hie vel alter individuus casus difformis o stabit, quo minus iustus dici poterie ceterum qui fuit eritque talis Non poterit. Una vel altera virtuosi actio pro vitio habenda non erit, ad hoc enim contrarius requiritur habitus, qui continuo exercitio serieque actuum consormium demum acquiritur. Qui Vupra Ni definitionem iustitiam ciuium, non Icti) respicere autumant, ipsi confiteri coacti sunt, eam sibi non sussicere. sed alia adhuc, quae, uti haec personarum. ita illa actionum iustarum naturam deseribae, opus esse.' Hinc
PvFENDOR FIus de Iur. nat. Θ gent. L. I. e. 7. s. g. duplicem iustitiam definit. personarum Q. , quam tradiderat VLPIANUS,R actionum, quam conformitatem actionum eum legibus, dixit. Aliorum iustitiae delinitiones praetereo, ne charta plus iust oneretur, illam tantum H IERACIs, qua eam exactionem poenae ab iis . qui alios laesera vocavit. vid. GROTIus de tu .rilli as Du. L. II. c. 2. . s. o. allegaturus, quippe quae Pu Fε A , DORNVM
39쪽
BOR HvM induxit, ut vindicatiuam, iustitiae peculiarem speis ciem, statueret. Denique detegendus erit error eorum, qui sibi persuadent , iustitiam , non virtutem, sed Deam aliquam, ab ULPIANO in c. L io. definiri, imbecillitatem humanam, constantis praedicatum non admittere rati I sunt in ea haeresi HoTO MAN Nun in Comment. de optim. iur. interpret. ACCUR Ius ad L. I . s. I. de iust. ae tur. V vLTEIvs h. & SAL v AGHIVS recit. solemnis da Orig. ethnic. ap. Cel. OTTONEM Thes tur. I. col. I9. Prou cantes ad Has Io DuM Oper. ac die V. 1 s . A. SENECA Octauio Act. II. 37. 3 97. DE Mos THENEM in Aristogitone LGELI. Iv M Noct. attre. Lib. XVI. e. c. in quibus omnibus eis
nihil praesidii osse euincit COLvMEvs Dus de ius. ac iuria Sect. I. I. 12. A.
q. H. Iustitia eri Habitus alteri tribuendi id, quod ipsi iure per-
pistrix οῦ secto ca) debetur, IUSTITIA EXPLETRIX G;
FIabitus vero in alterum id conserendi, quod ex iure imperfecto s. humanitatis ipsi tribuendum
erat, IUSTITIA ATTRIBUTRIX vocatur Q.
Ius perfe- aὶ Ius peν fectum est, quod oritur ex obligatione persecta,
ctum α externa , s. cum coactione coniuncta a Ius imperfectum vero imperfe- supponit obligarionem impersectam coactione destitutam. Disti Eum. ctius mentem meam explicabo : Obligationem in nobis oriri ex connexione motivorum cum actionibus nostris liberis, quia Iibet largietur ι motiva vero haec, ad actionem aliquam suscis piendam vel omittendam. aut ex ipsa actionis perpetrandae bonitate vel turpitudine desumtae, nobis repraesentantur, v. g. negenti eleemosynas erogemus, in periculo versanti auxilio simus, ad id enim nos impellit status alterius miserrimus a nobis perficiendus 3 aut tertium aliquod nec cum actione suscipienda, nec eum obiecto perficiendo immediate connnexum. veluti lex superioris, pactum, motiuis ex ipsa actionis natura petitis, a obligatio cedit 3 Ptiori easu impossem dicitur nostra ad effectui dandum persecta de quid obligario, imperfectumque eius correlatum rus o posteriori imperfe- easti obligario perfacta di ei respondens ius, perfectum. Eteniris, M. non lassiciunt motiua ex ipsa actionis bonae natura desumta, haeε enim omnibus hominibus sunt aequalia, ac saepe fallacia, ideo necesse fuit . ut ea magis determinarentur accedente supetioris vel duorum specifica voluntate. Igitur, qui alterum Pe ficit , quoniam ad id, ut eum perficeret ex innato principio
arat obligatus, iuι eidem albuit imperfectum ἰ nam obligati ad . idem
40쪽
uem erant omnes reliqui homines 3 Qui vero alteri aliqui tribuit, quod tribui eidem oportebat lege vel pacto iubente,
ius perfectum in eum exercest, & ut exerceat, ad id compelli poterit.
b) EXPLERE idem haud raro significat quod pensare, tam
tumdem reponere , cuius elegans testimonium suppeditae IusTIN vs Hist. Rom. L. V. e. 4. scribens : Deos illi gratulantea obuiam tulere, quorum execrationibus erat deuortis, is eui paulo ante omnem humanam opem interdixerant, eum, si queunt, in
eoelo po*isse cupiunt. EXPLEAT contumelias honoribus, detrimenta muneribus , exaerationes precibus. Inde est, quod ea iustitiae species . quam exercendo ossicio nostro satisfacimus, atque id omni ex parte explemus, expleuis appelletur. vid. T EssMA vaata Grotium de Iur. bess. ae pne. L. I. cap. I. g. g. Attributricis iustitiae etymologia in propatulo est, neminique, ut opinor,
aissicilis. te) Haee iustitiae distinetio in expletricem & attributricem
GRoYIvM l. c. habet auctorem inque ipso iure naturae land men inuenit suum. Eius de utilitate in foro si dubitaueris. eam te docebit ICtus P AvLus in L. II. g. 3. D. Commod. qui verbis : Sicut autem offitii magis , voluntaris, quam neeestatis es , eammodare , differentiam unius ab altera aperto digito monstrat. Ea enim , quae ossicii & voluntatis esse dicit ICtus, Astitiam attributrirem, quae vero necessitatis , explereisem coninstituunt. Videamus utriusque exempla: Qui mutuo sumsit C. a Cato, ea huic reddens iustitiam exercet. t F. I. cost. not. ei. in Aequalem 3 Mutuum est datio rei fungibilis in genere restituendae, eius obligatio, si ius naturae spectes, ex pacto, si ius civile, ex eontractu oritur, necessitasque imponitur mutuatario soluendi, quod debet; soluens E. iustitiam exercet exple- tricem. Cessans enim soluere ad id compelli potest. Ex opposito Titius, qui a Sempronio donum accepit, eo iam aeris . indigente, ex propriis honis tantum in eum conferens, qua tum erat, quo indigebat alter. bonum ei largitur sapientet applicatum , ideoque iuste agit; ad hoc vero iaciendum nullo, neque naturali, neque esuili iure compelli poterat; E. iustitia
haec attributrix erat. Hunc easum, Prout eum rettuli, Pr ponit ULPIANus in L. 2 s. f. II. D. de hered. petit. omnem hanc distinctionem impugnat V. C. PAGaNsT2c HIRvs in admonit. P. I. e. 6. sed ob vocabulorum incommodum significatum , non ob aliam , eamdemque sussicientem