장음표시 사용
381쪽
Quod si Iauolenus eumdem Meipiat, precarium aeeipit, nescius enim libri dominus est . virum Mindanum exscribere , anne saltim eonserre cum scripto aliquo velle Iauolenus. Neque minas solemne est precarium inter vicinas , mox enim Pamphili uxor ahenum, mox eribrum, mox eupam rogat Vtendam. Ita Evclio apud PLAvTvM Aulular. Aia. I. M. 2. v. IT. I l. Staphylae suasor est , ut a precario caueat: Cultrum , securim , pistissum , mortarium,mae utenda vasa semper vieini rogant. Fines venisse atque absitulisse dicito.Quum vero precarium ad preces saltim petentis eoneedamr, actus liberalitatis dieitur L. I. . I. L. g. F. 3. sns. D. δε nec. nec eo nomine iure eivili prodita erat actio. L. I . D. estd. Inde praetorio interdicto opus erat s & quum ad usum indefinitum idem concedatur , concedenti competit facultas reum
eandi idipsum quandocunque libuerit , siue petens illud eo opus adhue habeat, siue minus. Inde est . quod V LMANus in L. r. D. de pree. scribat: PRECARIVM esse . quod precibus petenti utendum conceditur tamdiu , quamdsu is . lis concessis, patitur.
MIGRARE dieitur, qui domum conductam, finita conductione, relinquit n.
Dissident interpretes, utrum migrare sit solum exire domo, an cum supellectile simul abite. Ho ToMεNNus ad Cic RoNIs Verris. IIII. eiusdem ac PLAHI loea allegat, quibus posterius probatur. id quod Tit. D. de migrando magis conuenit . disponit enim de illatis in domum conductam. Atque migrare dicitur ds praedio urbano , maxime habitationi desti
- - - ΚΘaeso , gisthue eonsilii ast :Istius stultitia victa , ex urbe . tu rus habitatum migras f lebant autem inquilini maxime Calendis Iulii migrare ; Hic enim terminus soluendi contractus locationis conductionis aedium apud Romanos erat. Vid. L. s. D. qui p/tior. in pigu. Idem patet ex MARTIALI Digr. Lib. XII. fucastico stilo
notante migrantem :ol Iuliarum derigus Calendarum, Vidi, Vacerra , sarcinas tuas vidi, guas non retentas pensione pro bina Portabat uxor.
382쪽
Propositio rei, excludens ius actoris a , EX- L. XLIIn.
a) Olim quidem exceptionis notio adeo late patuit , ut pro- I. 'pontionem tam rei , quam actoris post libellum notarit, unde . etiam quandoque replicatio dicta fuit. L. L. I. I. L. 2. g. r. PD. L. I I. C. de except. Demum vero ad defensionem rei contra petitionem actoris restrict suit. Huc VLprANus digitum in L. 2. D. de excepi. inten/it , scribens r EXCEPTIO dicta est. quasi quaedam exclusio , quae interponi actioni euiuseunque vel solet , ad exeludendum id, quod in intentionem eondemnationemve deducrum est , i. e. cuius condemnatio ab actore petita. ibi Tota iudicii facies certamini respondebat ; reus dicebatur fugere , L. f.- C. de bon. mat. L. 2. C. de iur. calumN. L. I x. s. 2. e, 3. C. de iudie. actor reum persequi , pr. inst. de act. reus vero iterum tela in eum vibrata excipere. Habes hic nouum documentum metaphorae a re militari desumtae. quod ad s. CCCLVI. reseras, illumque hie conferas. cin Praescriptionem idem notasse olim, quod exceptio, probat L. R. pr. D. de transae . L. I x. D. C. de except. s. praeseripi. Indeque ὸicta praescriptio longi temporis, quod reus exeipe. ret , se ultra X. vel XX. annos tem possedisse. Vid. s. DCXLVIIII. not. b. & F. DCL. Item dicitur DEPULSIO pr. IV. de excepti INFICIATIO . CONDITIO L. xx. m. D. de excepe. inter quas tamen haec differentia deprehendItur , ut Inficiatio exceptio. 'nem facti, inpulsio exceptionem tertii, qui non obligatus erat. notet. Vid. V INNIus ad eit. prine. Inst. de except.
Exceptio conditionis personae, qua futura actio praesad
PRAEIUDlCIALIS dicitur. reptiona
Dictum ex eo , quod, antequam ad prineipem quaestionem deueniatur diiudicanda sit haec exceptio. v. g. Meuius conuenit Sempronium, ut sibi qua filio alimenta subministret; Sempronius excipiendo negat Meuium esse filium stium ; expediendum igitur hoe ipsum prius erit, quam de alimentis praestandis ipsis iudicium ferri possit. Exceptio haec erat praeiudicialis, concernebat namque conditionem , seu statum Meuit. Item seruus vindicatus, negans se elle seruum , praeiudicialemeXcepi; onem opp nit , ac de eoodiιione sua litigare dicitur , in L. I. D. de liberal, eaus
383쪽
Meeptio eluitis ἰpraetoria. Meeptio personalis p
. DCLXXXTEXCEPTIO , quae rationem inuenit in legibus , Cl VILIS a); quae in edicto Praetoris, PRAETORIA b dicitur.
a Talis v. g. est exceptio SCti Macedoniani, eonditi auctore V EspasIANO , vid. sva TON Ius in vita eiusdem e. II. it. exceptio ordinis . diuisionis &e. illa enim fundata est in uesi. IIII. e. r. haec in Eiacto D. HADRIANI. Vid. f. 6. Inst. L. 3. C. de except. bὶ V. g. doli ac metus, has enim edicto Praetoris debemus, M. L. y. f. 3. D. quod met. eaus & z. s. in f D. de Al. mat. Formulae vero exceptionum tam ciuilium , quam praetoriarum
sunt: NISI; SI ; SI NON , & EXTRA QUAM . utpote: NISI DOLO MALO INDUCTVM EUM STIPULANTI PROMISISSE APPAREAT. L. i. D. da dol. mal. is mei. except. Item:
SI NON METu INDUCTUM STIPvLANTI PROMISISSE
TRA QUAM EUM IUSTO ERRORE INDUCTUM STIPULANTI SPOSPONDISSE APPAREAT. L. 7. D. de dot. except.
EXCEPTIO , quae non nisi perinnae dete minatae, aut a Persona determinata opponi potest, PERSONALIS a ; quae vero omnibuS cum realiqua connexis obiici potest, REALIS b) dicitur.
a) Sic v. g. Caius mercator non potest opponere exceptionem competentiae , bene vero Titius, Iuris Doctor. Sempronius maritus itidem hanc exceptionem opponit Semproniae uxori . post diuortium dotem repetenti, non vero Iauoleno ex mutuo eum ad iudicem vocantem. b) Exceptio realis supponit nexum personarum cum . Vel mediante re. V. g. Aulus a Mucio mutuo sumsit C. Aufidio securitatem crediti subsidiariamque solutionem debiti promittente. C. numerata res est , quacum Aulus & Mucius , mediante vero hac, Mucius & Aufidius, connexi sunt. Etenim Aulus centum illa mutuo accepit, Mucius numerauit eadem, Rii fidiusque reddere haec , si cessauerit prior, ptomisit. Post aliquod tempus Caius Aulo C. redit a Mucio , hoc casu cominpensatio ipso iure facta est . L. 4. D. de eo ens iamque Aulus moritur , aut labitur bonis , Aufidiusque fideiullor a creditore Mucio conuenitur ex itipulatu , conuintus opponit exceptio
384쪽
nem compensationis ab Aulo factae, est enim realis. Cons. L. T. F. I. D. de excepi.
f. DCLXXXVII. EXCEPTIO dieitur PERPETUA a) , quae Lib.
competit ad excludendam actionem post triginta XXXXldi aut Plures annos intentatam; TEMPORALIS '
H Perpetuum Romani dicebant . quod triginta annos vel ultra durabat, L. 3. C. de praescript. 3 o. ann. L. c. F. f. D. δε R. L Antiquissimo namque tempore omnium actionum in iu- dicio proponendarum ius perpetuo durabat, neque idipsum aliquo tempore excludebatur, ut animaduertit Glossat ad L. I. C. de praescripr. 3 o. ann. perpetui itaque significatus tum erat vulgaris , ita ut in L. 8. D. de transact. perpetuum vitae humanae terminum , in L. f. D. de usust. Ieg. vero C. annos, vid. BARTO Lus ad h. l.) in L. 8. C. de pignorata. act. iteIum infinitum tempus notat. Postquam vero terminus aliquis actionibus positus, idemque ad XXX. 5 plures annos ad summum reuocatus, denominatio perpetui huic largissimo termino adplicata est. b) Sic post biennium si pecunia ex tenore chirographi soluenda flagitetur, exceptio non numeratae eiusdem amplius opponi nequit priuilegiato modo. f. m. I. de liter. obligat.
f. DCLXXXVII LEXCEPTIO, qua ius actoris plane eXcluditur, Exceptio PEREMTORIA a); qua idem in aliud tempus p τι mist differtur, DILATORIA b) vocatur. l. '
a) Quid sit perimere & peremtorium, vid. f. CXVI. not. a. 'U'
Exceptiones peremtoriae ius actoris perimunt in totum, atque excludunt omnino. L. 3. D. de except. Dicuntur vernacula
endii e Exceptionen, C. O. C. P. III. Tis. 32. rubro quoniam omnem litem dirimunt ac finiunt. Talis est v. g. solutionis. Ponas Seium a Lucio accepisse mutuo CCC. thal. Lucio igitur competit ius exigendi CCC. thal. a Seio; quodsi soluat hic, sublatum istius ius erit a Quoties igitur reus excipit se soluisse, sublatum creditoris ius esse adfirmat idem. Exceptio igitur s Iutionis est peremtoria. b) Dilatoriae exceptiones ius actoris non tollunt plane. sed Perseuutionem eius tantum differunt. .i quis v. S. S. R. I.
385쪽
Plineeps a supremo Imperii Tribunali eitatus excipiat: se gaudere beneficio Austraegarum. eaque exceptione declinare supremum hoc iudicium velit, peremtoria eadem non esset , sed diis Iarotia, non enim ius actoris excludete , sed Perlequutionem eius tantum disserte intenderet, donec Austrae as elegerit actor. In C. O. C. P. III. Tit. 17. rubr. vocantur : eiusllige i so die
q. DCLXXXVIIII. EXCEPTIONES peremtoriae, in continentiliquidae, LITIS INGRESSUM FINIENTES,L1NTENTIONIS J, dicuntur.
Harum olim tres numerabantur , iurisiurandi nimirum , rei iudieatae atque transactionis. Hodie huc reseras omnes. quae statun probari possunt. MFieatis: Duplica si
Propositio, qua actor ius suum aduersus rei
exceptiones defendit, REPLICATIO a ; qua
vero reus exceptionem suam aduersus replicati
nem actoris defendit, DUPLICATIO b) audit.
1) REPLICARE idem esse. ae reflectere, retorquere, SE N a C A auctor est; hinc replicare dicitur actor, qui tela a leo in eum vibrata retorquet, qui exceptionem remittit, suumque ius stabilite nititur. IMP. pr. I. de replis. scribit: Replicatio vocatur ex eo, quod per eam replicatur atque resoluitur ius e ceptionis. Si exceptionem generali significatu sumseris, quem indieaui F. DCLXXXIII. not. a. replicatio erit exceptio actoris. ut loquitur VLF IANus L. 1. 3. L. D. de excepi. Titius filius familias mutuum CCta thal. in aeademia N. contraxit, deinde temotis arbitris sareinulas collegit atque abiit. Post mortem patris Titii creditores eum conueniunt de soluendo quod debet, exeipit ille de SCto Macedoniano, se fuisse filiumsamilias. xe-plieant creditores . eum maiorem ratihabuisse, eonstituendo debitum per litteras. Replicationis signum in LL. est particula
AVT SI. V. g. Si exceptio : SI NON CURATOR VENDIDERIT s Replieatio erit: ΛVT SI SATIS DATIONE INTERPOSITA SECvNDvM DECRETUM VENDIDERI
bὶ DUPLICATIO itaque est duplex replieatio , altera abactore, a reo altera o est enim allegatio, quae datur reo. ad Onandam replicationem actoris. s. i. I. do replis. Titiua . Caium,
386쪽
Caium, testamento sempronii heredem scriptum, in ius vocat, ligatumque sibi praestari cupit; Caius negat se esse heredem, Titius replicat, Caium adiisse hereditatem proindeque esse hintedem , Caius duplicat se quidem adiisse hereditatem ,. sed in minorennitate absque curator , & sutile restitutum contra aditionem sibi damnosam.
Conuentio litigantium , de lite , iam satis im Conclusio structa, iudicis arbitrio committenda, CONCLU in ua. .
SIO IN CAUSA L. SUBMISSIO ') dicitur.
Causa satis instructa , litigantes sententiam iudieis de derantes, arbitrio eius eam committere solent, quod licet da processu communi non si necessitatis , de iure camerali veto aliter dicendum erit , quo , si partes non concluserint, causai ex ossieto iudicis pro conclusa acceptatur. C. O. C. P. III. Tit. 26. s. . Formula antiqua conclusionis erat: vel Elithi, naLvDOLF Comm. S . S. I. s. 8. n. ry. hodie vero: Dill literinit
forderitist uribeil. In c.' X. ἀφ c Q. pus dicitur, quandolis iudicis cognitioni submittitur , conclusionem in caula esse, sed submissio idem est. quod conclusio.
Quicunque ius actoris sententia iudicis, illius Lib. tacito consensu confirmata, elidere vult, EXCE ΣΣΣΣlili
PTIONEM REI IUDICATAE opponit.
Ex tacita utriusque partis approbatione sententiae oritur rei res iudicata sI. DCLV.), E. qui de re iudicata exeipit, allegat sententiam aliquam iudicis inter eosdem litigantes de eadem re . eorumdem tacito consensu approbatam. v. g. Vniuersitas I. Titium ae Caium, eiusdem socios, conuenit, de praestandis Oneribus publicis & de conserendo symbolam condignam ad eam , quae praestanda erat, summam 3 exemtionem ab oneria ibus allegant, eamque sententia iudicis, nullo, neque suspensivo. neque deuolutivo remedio suspensam, ideoque confirmatam consensu partium, allegant a Titius ac Caius oceptionem rei iudicatae opposuere.
Qui ius actoris ex fictilia eiusdem repraesen- Lib. tatione, qua alter inductus ad agendum fuit, odi XAXXllu
387쪽
tum dicit, EXCEPTlONEM DOLI a allegat; qui se ob taedium futuri mali obligasse dicit, EXCEPTIONEM METVS M proponit.
a) Dolus s. fraus est repraesentatio ficta, qua alter ad agendum inducitur 3. CXCII. E. qui inductum se ad agendum alterius ficta repraesentatione dicit, doli exceptionem proponit. V. g. Sempronius a Caio implementum transactionis super hereditate desiderat, hoc excipiente : Subductis ab actore instrumentis hereditariis se fuisse inductum ad transactionem; de dolo commisso excipit. Et haec ea doli exceptio est, quae dicitur SPECIALIS. cui aliam eamque doli GENERALEM opponunt, quoties scilicet ius actoris, subtili legum ratione validum , per aequitatem naturalem infirmatur. V. g. Stipulatus fuit Caius Mucio , se velle illi dare C. Postea conuenit inter eos pacto, ne petatur. Petens nihilominus, repellebatur exceptione doli generalis. Pacta de si icto iure obligationem non producebant, atque ita debitor, licet interuenerit pactum, manebat Obligatus. Praetor tamen , aequitate iuris naturalis motus, exceptionem paciscentibus concedebat, inquiens: NISI CRE.
DITOREM DE NON PETENDO PACTvM FVISSE APPAREAT. L. T. D. de pact. Turpe enim est pacta non seruare, quae seruanda ipsa ratio praecipit. Plura exceptionis doli generalis exempla I id. in L. 2. f. 3. L. 4. 3. 33. L. II. D. δεδει. , mei. exeo b) METVS est taedium ob futurum maIum. Qui E. metum allegat, aliarit se egisse ob taedium suturi mali ι Exceptio metus proinde est allegatio metus, ut motiui obligationis, proindeque iuris actoris. V. g. Sempronius chirographum Casi producit, quo confessus fuit idem, se ei debere centum. Excipit Leus, actorem secum contracturum talia motiva insuauia ipsi Iepraesentasse. ut taedio eoactus chirographo subscripserit, licet nullam pecuniam acceperit ι Titius exceptionem metus allegat.
Qui ius actoris propterea cessare dicit, quod, eodem deserente iusiurandum, iurauerit, illi nullum ius competere, EXCEPTIONEΜ IVRIS
Est haec exceptio una ex illis, quam intentionis dixere, fundata in L. 3. Θ i . D. de iureiur. veib. nisi appaIear eum actore deserente iuriae: Se nil debere.
388쪽
9. DCXCU. LlTIGIOSUM dicitur, quicquid in iudicium Lib.
') Iudicium est legitima causae controuersae, coram comis 'petente pexsona, inter actorem & reum disceptatio, vid. g. CCX. et ε' E. litigiosa fit res, quum incipit esse controuersa inter plures, δ' ' di quoties controuersiae huius decidendae adesh iudex. Controuersa autem existit , quando adest contradictio . haee veto non nisi post litem conte statam oritur. E. litigiosa fit res post Iitis contestationem. L. I. D. de ling. Actor, iudicem adiens. quidem declarat , se cum reo contendere velle, seque sibi ius in eum aut rem eius asserere I citatus vero reus nonaum decla- , rauit, utrum cedere an contendere malit, comParens vero atque excipiens, actori contradicit. E. adest controuersia , E. iudicium , hincque res litigiosa. Quod si vero contumax fuerit idem, tum, quia non cessit, praesumitur contendere seque contradicere velle ; E. ex praesumto eius consensu colligitur contradictio , lisque pro contestata, sicque iudicium accipitur,& res in controuersiam deducta litigiosa fit. Iudicium enim accipi post litis contestationem, demonstrant L. I. pr. D. si m
Connexio motivorum cum actione libera di- oblita is
terminatio actionis liberae per motiua OBLIGA
a) Obligationis vocabulum metapborkum est; obligare enim idem est . quod colligare, arctiusque constringere. Hoc ipso vocabuli fgnificatu inductus TRIBONIANus pr. I. de oblig. seripsti OBLIGATIONEM esse vinculum ruris, quo necessitata adpringimur alicuius rei soluendae , secundum nostrae civitatis iura. Notauit hanc definitionem Petall. L. B. Da Ois in
ii in Herstandi g, G. r. f. o. & G. 2. atque digna eadem est , ut limam patiatur. Definitio est notio distincta aedeterminata. Distincta vero non potest elle notio, quae aliud pro alio repraesentat. E. metaphoticus significatus distinctus non est. Quid est ligare in nodum constringere filum, testim. Sed an in nodum constitngitur animal rationale Dein, Z non
389쪽
non essentiam atque naturam obligationis. sed effectum exponit citata legalis definitio. Quid faciendum ei, qui alterum obiugare vult Respondebit TRIBONIANvs. vincire, adstrimgere alterum debet. Ad quid Ut solvat. Elcgans responsio. contradictio elegantissima: Ligare aliquem, ut solvat. Colliga Titii manus, ut nodum , quo Cati manus sunt constrictae, solvat. Infelicius adhuc philosophatus eth HORATI vs Db. II. Sat . 3. v. 7 o. obligationem nexus iuris catenam vocans. b) Duplex obligatio est . altera ACTIVA, PASSIVA altera ;Obligat enim quis, & obligatur alter. Haee dici etiam potest necessitas moralis ad aliquid faciendum vel non faciendum. Λctio , cuius contraria contradici ionem inuoluit , necessaria dicitur 3 Iam vero natura humana ita comparata est, ut non nisi id, quod bonum videtur, appetat. nec nisi id, quod malum apparet, sugiat ι hinc si actionem alicui ut bonam repraesentaveris, secerisque ut eamdem ut proficuam sibi cognouerit, impossibile erit, ut eam omittat, E. necesse erit, ut Perpetret eam, hacque ratione obligabitur ad eam faciendam. Ex opposito si actionem alleui ut malam repraesentaveris , idemque eamdem ut talem cognouerit, impossibile erit . ut edat hanc, hinc necesse erit , ut omittat eamdem ; hae ratione obligasti eum ad praetermittendam actionem malam.
Motiua, quae cum actione libera connectuntur, , si desumta sint ex nexu existentium in orbe rerum, NATURALIS s; si ex lege aliqua ciuitatis , CIVILIS b) ; dii utraque connectuntur, MIXTA O dicitur OBLIGATIO.
M Nexus existentium in Olbe rerum, NATURA dicitur. Vid. I. VII. not. a.) E. natura motiva si suppeditat ad aliquid faciendum vel non faciendum, naturalis obligatio est. Suppedix tRutem natura motiva, quoties persectionem nostram & ali Tum monstrat. Pacta seruanda ius naturae docet, repraςsen Menim nobis motiua ad hoe . ut pacta seruemus, ipsa natu a Pactum eniin non seruatum alterum reddit imperfectiorem, i perfectio vero auertenda a quolibet, ex innato principio: Fμ ea, quae statum tuum & aliorum persectiorem reddunt, omitis
bὶ Ius Romanum, quando disponit, promissa, metu extorta, seruanda esse, motiua ad implenda pacta metu extorta suppς' ditar. E. obligat nos ad idem ι s. r. I. vi ocvt. Ius natu 3ς
390쪽
vero talia pacta nulla dicit. Conf. Dis . meam de principio oblig. ct non oblig. pacti per metum extorti, Gryphisw. I7s 6. Obligatio E. ad seruanda pacta, metu extorta, ciuilis est. e) Ad restituendum mutuum obligatus quis iure naturae, ad idem iure ciuili. E. est mixta obligatio.
OBLIGATIO ciuilis, ad quam seruandam mO obligatiotiua lex suppeditat ita, ut sedium concurrens non εmmeaeia-
supponar, IMMEDIATA a); si vero supponit factum aliquod, MEDIATA s. RESPECTIVA b)
a Pater obligatur ad dotandam filiam, L. I9. D. de r t. nupti Est haec obligatio immediata, non enim concurrit factum es, quod patris, v. g. promisso &c. b) Fractum a me fuit speculum Cati, adeoque ipsi damnum facto meo datum. Ad damnum datum resarciendum L. Aquilia obligabar. E. obligatio haec est mediata, s. respectiva, supponit enim factum.
q. DCXCVIIII. IMPUTATIO ab est collatio facti alieni Q 'putatis. cum legibus c .
a PvTARE idem est , ac rationes subducere, conferre, quod docet PAPINIANus in L. 3I. D. de neg. gest. scribens: Qui aliena negotia gerit, usuras praestare cogitur, eius sic. pe cuniae, quae, PuTATIS necesuriis sumtibus, superest. Et PLA vis
T v s Aulιιl. Act. III. U. V. v. s 3. . Itur, PUTATUR ratio cum aventario.
Et imputare est, rationibus alicuius aliquid inserere, in rationes inferre. SENECA D. VIII. scribit: IMPUTARE esse in rati nes, vel tabulas expensi referre, a Conto flessen. Idem indicat Germanica vox Surechming. Est itaque imputationis verbum metaphoricum. Quemadmodum enim id , quod rationibus alicuius infertur, soluere is debet ι ita huic, quod cuidam imputatur, satisfacere eum oportet. ib) In hoc imputatio differt a CONSCIENTI , quae est Conme collatio facti proprii cum lege. tia. e) Vel est iudicium de actione libera. quo eiusdem auctorem aliquem habemus. cons. Pur ENDOR F. Elem. iur. 8νιμ