장음표시 사용
21쪽
g. I. Quibusdam praemissis referuntur sententiae,& vera eligitur, ibiaeg. II. Solvuntur obiectiones, 3 sAra. II. Utrum transgressor lcgis poenalis teneatur in conscientia subire poenam
legis,post judicis sententiam 'sues g. I. rauibusdam praemissis, dissicultas proposita triplici conclusone resolus 9. H. 'Corollatia praecedentis doctrinae , s III b. VII. De consuetudine, Ss dAnd. Quid sit consuetudo, & quam vim habeat UM. Di . VIll. De privilegiis. 6o . I. Quia dc quotuplex sit privilegium t ibid.
AN. II. De cessatione privilegiorum, I6IDio. IX. De legum interpretatione, s6 AN. I. Ue variis modis interpretandi leges humanas, & praecipuo de epij-kia, ιειαν 3. X. De legum mutatione, Art. I. Quid sit dispensatio, de an ea in legem humanam cadere possit odia. Ar ll. An,5ca quo, & quibus modis, lex humana abrogari possiti 166Di g. XI. De lege divina veteri, s6d Art. I. Utrum lex vetus, bona, utilis, ac perfecta fuerit f. I. Prima pars quaesiti resolvitur, rbia f. II. Statuitur secunda conclusio, de le-
gis veteris utilitas declaratur, 37 f. III. Statuitur tertia conclusio, S in quo sensu lex Molaica imperfecta fuerit, breviter declaratur, SILArt. II. An lex vetus fuerit a Deo data, dc ubi, ac quomodo tradita fuerit 3 37λf. I. Prima pars quaesiti resolvitur.&os enditur legem veterem fuisse a Deo 'datam, dc oinnia illius praecepta fuisse a Deo instituta, g. H. Alia dissicultas expeditur, & ubi, ac quomodo lex Molarea data suerit, breviter declaratur, 373Art. Ill. Quotuplicia fuerint praecepta in lcge veteri s74 Art. IV. An, de quando Io vetus abro
g. I. Prima pars quVsiti resolvitur, ibid. g. II. Altera dissicultas expeditur, Mquandonam lex vetus abrogata fuerit, breviter declaratur, 37sAN. V. Utrum lex Molesca statim aliaque ccssavit obligare,fuerit mortife-
Di θ. XII. De lege divina nova, 37'Art. I. Utrum lex nova a Christo instituta sit, & quibus praeceptis ea conis
Art. II. Quomodo lex nova differat a veterit i
22쪽
23쪽
O s T dux M D. Thomas in prima parte Summa Theologica,
Deum ut in se unum strinum, rerumque omnium creata myrin- cipium, si ramis ,mox illum utfinem ultimum creatura rationaias contemplatAns tractat de melis adrius assecutionem conducentIbM:
Sed quia hac media duplicis sunt generis; quadam enim ex natura res,alia vero ex' neptirim tantum fae in tutione Dei, ad alitia nem sunt ne cessaria ; de primis insecunda parte,de aliis vero Incarnationas stacramentis in tertia disserit. Cui ordini inhaerentes, in hac fecunda Clupei Theologia Thomuli parte agemus μὰ de altimo fine honimis, ei inque beatis Myne: deinde demiabis, tam naturalibus quamsuper naturalibus,ad eluae assecutionem intrinseere nec efariis, s ilicia is actibus -- manis, eam in esse physico quam inesse moris cox erinis: de virtutibulmoralibus, quaseunt iis reum principia , nec non de vitiis speccaus ovo sitis ci eadem sit suentia contrariorum. Demum de gratia, qua est principium extrinsecum s su maturale actuum humanorum, siamrtutibus Theologicis,quaesunt eius proprietates, ab ea in rivuli a fonte dimanante ex quibuι homo ultimum finem fae beatitudinem sive tκ- aum immediatius attini in Amisia ecunda Partis asso emun
24쪽
U M omnia humana actio ex si s amore proficiseatur. & finis se habeat in moralibus, sicut primum principium in speculativis r priu quam in hae iecunda parte de hu- manis actibus,morat ibusque operationibus ei D eramus,de ullamo fine hominis, eiusque beatitudine, Tractatum instituimus. in quo quae docet D. Thomas quinque primis quaestionibus
exponemus. Foelix autem initium quod ab ipsa sci licitate dedueitur: secimim, quod finentiattingit nee minus seelicem, laustumqua exitum sperare aequum est, culus adeo scelix praecellerith Esse dissicultas ei rea Maiorem propositionem.
IlIa enim maxima: Omnia quae sunt in aliquo nere. . videtur coincidere clam eommuni th, axiomate, desumpto ex Aristotele To. metaph. cap a. primo im unoqa.que genere est causa cate- rartim e is iid autem non vadetur liniversaliter verum: Dam albedo v. g. est primum in genere eos oris, ta tamen non est causa aliorum colorum: homo est primum & persectissimum in ge
nere anima tum, S tamen non causat caetera a
nimalia: item punctum in primum in genere quantitatis,& primus dies in genere dierum, de nihilominus neque quantitas a puncto, neque aliquis dies a primi dei ivatur: Ergo idem diacendum de maxima D. Thomae.
De ultima fine nominis. Ad solionem i. Dixi Thoma.lNtendens s. Doctors nem ultimum creaturae
rationalis in particulari declarare , ab unive salio, ibus incipiendo tractat in quaestione prima de ultimo sine in communi; acturus p ii ea de ultimo fine in particulari, seu de beatitudine hominis.
Upponenda hie ea unt, quae in secundo Phyos eorum definis existentia,quidditate,& cat salitate, am in actu primo, quam in actu secundo. tradi solent: molestum enim de inutile so san esset. quaestiones illas PhilosAphicas hse r petere. His ergo suppositis Dicor homini convenit agere propter fi-Dem. Ita D.Thomas hic ari. I.
Probat in argumento, sed contra. in hiine '' modum. Omnia quae sunt in aliquo genere,derivantur a principio illius genetis e Sed finis est principium in operabilibus ab homine , ut patet ex Philosopho a. Physic. Ergo omnia operabilia ab homine, ut homo est, derivantur de causantur a fine o subindeque sunt propter finem, eo quod eausalitas finis consistat in appeti. seu in eo quod aliquid fiat propter ipsum,&gra. tia ipsus..ti In hae probatione D. Thom, Iolhm potestomus III. Reipondetur tamen, hoc astoma ectὲ intel- , lectu melle universaliter verum, & ae de here
intestigii id quod est in aliquo genera, seu ordine rerum.& est primum seu praecipuum in tali B ordine ea caesa Omnium quae sunt in illo ordine, in eo genere caticae, in quo est primum, sespraecipuum. Unde in ordine causarum . quia Deus est prior in genere causae Inalis. eis cientis,&rormalis extriti secae, seu exemplaris, inthis tribus generibus, Omnes cause creatae ab illo dependent. Q ua artis navi factiva finis ultimus est navis, 'omnes fines illius generis ab illo h ne
dependent, 4ive scissio ligni siυe dolatio, sive
quodcumque aliud quod in tali arte & eius an nexis commetur Smiliter in gubernat sonere gni, quia Rex est prima causa efiiciens, ideo Proteges. Judices,&omnes Ministri, inquan tumeauta es icientes gubernationis , depen- C Aent a Rege in eodem genere causae Mesentis. Cum ergo primum in ordine intentioni, si finis,
qui id habet Aa operabilibus , sicut primum
princisium in speculabilibus 3 oportet quod o perabilia ab homine, ut homo est, in ordine in tentionis, seu in genere causae finalis delibem tur & causentura fine, seu propter ipsum appetamur de fiant.Unde Ad primam instantiam respondetur, quod Ehm albedo si solum prior inter colores, in genere causae exemplaris; ideo alii colores tolium D in genere mensi irae ab albedine des eudent reonstituunt ut enim δc distinguuntur secundum quod ad illam magis vel inimis appropinquant. similiter etiam alia animalia dependent ab lati mine , in genere soliam causae mensurantis&exemplaris: quia tanto sunt persectio: Aquanto magis naturales eorum instinctus accedunt ad rationem hominis.
id Vei h quod subitingitur de primo puncto lineae,& de primo die, non est ad propositum :quia punctum & dies solum sunt priora in exeaxutioile,sive ordino durationis 3 ui ima autem
25쪽
ex Atiaothia ac D.Thoma adducta,intelligitur Ade primo non totum duratione, sed etiam pe1Ω-ctione; oc uleo Aristoteles loco citato non dixit, primam sed mammum in unoquoque ge- . Et S.I homas a. a.quast. 163.art 3.ad 3. ait, quod primum in unoquoque genere est maximum. Videatur Capreolus in a.duhi quast i .ad i. Secunda ratio, quam D. Thomas ah probandam nostram con lusianem adducit in eo Ore articuli. hc potest proponi. Cuiuslibet potentiae actiones fiunt se clandian Hationem obiecti illius, sive tendunt ad obseeitim ipsus : Atqui cibi e-ctum voluntatis ust finis ta bonum: Ergo in io- Des procedentes a voluntate humana tendunt
in Mem ; atque adeo in illas homo agit proia Rpem finem. o. Dices: Hie discursis non videtur incax rtum quia stipponit finem esie Obsectum adaequatum voluntatis, seu esse adaequa te idem quod bonum,ita quod media mirinsece& in se rati diem boni non participent a quod videtur fal- negatur a multis etiam e Schola D. Thmmae: tum etiam, quia hoc dat . consequentia non videtur legitima: ex eo squidem quod aliquid se obiectum alicuius potentiae . non sequitur quod talis potentia operetur propter iuIud. sed sollim quod circa illud versetur. Moc patet in visione: licet enim omnis actus videndi cst circa colorem, non propterea sequitur quod sit propter ipsi in colorem color quippe non
est finis υisioni, ) sed soli1m quod in ipsium rendat,& ad illMm terminetur : Erho ex eo quod bonum Se finis se obiectum voluntatis, non recte probatur quod actiones humanae sint propter finem, nee causalitas finalis bene infertur ex obiectiva. , verum hae frivola stim, & vim rationis D. ' Thomae non instingunt. Et quidem ad primunsisse respondebitur infra circa quaest. 8. ubi disputabitur. an media habeant aliquam intrinsecam bonitatem,an ve se soli1m finis adaequatὰ se bonus MOMinterim dicimus, vim protratio. Dis D.Thoma teneres nutraque sententia: quias solum finis est4iurinse ee bonus,& adaequatum iobjectum voluntatis, manifestum est quΑd ad omnes actiones voluntatis se extendat s vetation est adaequatum obiectum terminatiuuin voluntatis,seu ratio formalis quae adaequata illius; est saltem in omnium sententia obiectum eius
motivum, seu ratio formalis sub qua, & cuius
gratia caetera appetuntur: Unde praebet me Aiis motivum rationemque appetibilis, sicut lux c Iolibus vim movendi visiim; subindeque ambit omnes actiones voluntatis, scut lux omnes c lores. & omnes actus videndi. 4mqne ex quod obietium voluntatis si finis, Tecte probat D.Thomas.omnes actiones humanas. Quad voluntatem pertinentes,esse propter finem'r quialieet non omnes versentur circa finem, tanquam circa rem volitam, omnes tamen veriantur circa illum, taliquam circa rationem volendi.
s. Ad secundum dicendum est, quod i et ex eo quod aliquid si obiectum potentiae ab lute loquendo non sequatur quod talis potentia operetur propter illud, betae tamen ex eo quod
.st obiectum &snisi quia sciit propria ratio
obiecti est, qMod ei rea illud versetur actio, ita propria rettio & causalita; suis est , ut omne quod si eius motivo, fiat prodio finem. Unde patet disparitas ad exempli ny Auctum: color enim non est finis . sed tantiim obiectum vis
Io PRIMAnis; bonum autem est simul obiectum & finia
ramittenda ad resolationem qua sonis. CVppono primis ex D. Thomahleari l. actio- Io.ones qum ab homine procedunt esse in duplici ditiarentiae quaedam dicuntur homini,. alis dicuntur humana e Priores sunt quae ab homine producuntur, sed tamen ipsi cum aliis ratione carentibus sunt communes: humanae vel δ quit S. Doctor) voeantur illae quae simi propriae hominis inquantum est homo, seu quae conveniunt homini inquantum ditiari in aliis irratimnabilibus creaturis. Porro duplieiter homo dii ita brutis in operando e primo quantum ad substantiam operis, quia sci .icet elicit operationes immateriales hc Hiellectuales, quarum bruta capacia non sun i r se cui 3b qua tum admodum operanui. quia nimirum moveta,non solum physice & vitaliter, se ut iliari nati a. sed etiam moraliter, agendo eum indict-rentia, libertate, & dominio suorum actuum. Unde dupli ei modo actiones ab homine procedentes poliunt dici humanae .nimirum quantiam ad substantiam,& quantum afl modum: prinis
modo omnes operationes procedentes a gradu intellectivo. etiam qnae praeveniunt omnem deliberationem rationis custi,modi sunt prima operatio intellectus, motus prim6ptimi volu tatis similes) gieuntur humana a secundo mod A. scitae actiones I herae. suppono secundor quod in Philosophia. aut ret.. Theologia morali , solae posteriores amones sunt dicendae humana: Q ita moralis considerat
hominem, ut in agens morale, eiusque Oper
et mnes prout finit digndi laude vel vituperio, gehabent rationem meriti vel demeriti: sed hoc illis convenit praecipue ratione liberetatis: Ergo in Theologia morali solae actiones liberae himanae dicuntur.
Confirmatur: in emadmodum res aliqua di- a. cim reste politie e& civiliter ali cuius . quando ille est esu omintis, ac de ea potest propria authoritate da sponere , eam conterva o , vel confiimendo. prout ii ii placuerit; ita it Iaacito proprie & mora luet dicitur esse hominis. 3c consequenter esse actio, seu actus humanus, qua subi icitur eius potestati 3c dominio; ita ut eam misit ponere vel non ponere. prout illi placuerit : Atqui homo habet dominium, de po-- statem in suos actus, ratione libertatis: Ergo illi solum actiones propriὲ humanae dici possint, quae ab homine labe ie eliciuntur. Ita s.
Thomas Ioeo eitato , ubi se disturtit i Ista sim
νMantara istiberina procedunt. Ubis. Doctor ctiones
26쪽
ctione, humanas sie t ese illas , quarum homo Aes dominus, & quae ex voluntate oeliberata procedunt. Quae duo, ut notat Conradus, s lum diiserunt verbis e nam hominem habere dominium stratum actionum. non estillas posIdere tanquam filas; quia suae etiam sunt operationes mere naturales e neque est habere ius, ratione ius lieeat tibi eas exercere i quia tic homo non diceretur dominus actionis malae: neque est etiam agere sponte de sine coactione ς quia hoe etiam convenit pueris & amentibus. qui tamen non habent dominium sitiatum actionum:
Superest ergo quod habere dominium suarum actionum , sit habere tacultatem ad exercenis dum vel omittendum illas quod idem est aeeas a voluntate deliberata procede te atque Badeo quod illa suo sint idem. Advertendum est
etiam, D.Thomam volitionem liberam appellare voluntatem deliberatam: non quod deliberatio sit amis voluntatis ideliberare enim ad rationem pertinet in sed quia volitio libera, necessariti praesupponit deliberationem ex parte intes lectili. I 3. Suppono tertio. actiones humana esse adhue in dupliei differentia: quaedam enim relident in
ipsa voluntate, & appellantur actiones elicitae rasim vero eliciuntiar ab aliis potem iis , qua tamen , quia sunt ex motione & imperio iplius voluntatis, libere moventis, appellantur actiones a voluntate imperatae. Rursiam actus a voluntate eliciti plures distingui pollunt inam alii finem,alii media respiciunt; idque vel in ordine intentionis, vel in ordine executionis. Priae Cmus actus eli simplex voluntas finis, quae non movet ad inquirenda media . sed inelitea citer fertur m snem et ideo velle itas potius quam absoluta voluntas solet appellari. Poth hune . sequitur intentio finis , qua voluntas tendit in sinem, ut per media obtinencium. Deinde seqvitur consensus seu simplex complacentia cir ea media; &postea electio mediorum quae intellei iussu dicavit convenientia ad finem obtinendum.Et hi sunt actus quos voluntas elicit in ordine interitionis. Poli quem sequitur ordo executionis i in quo adhuc duplex datur actio
a voluntate elicita r nam una versatur circa executionem mediorum. & appellatur ullis a-'octivus 'alia versatur circa finem Nin adeptum,
dicitiit ii uitio, gaudium, vel quies in fine adepto. Denique actus imperatistitit in duplici diciarentiae Primo enim proprie de stricte actus intellectus, & aliarum potentiarum a volunta te, ad quorum productionem applicantur ab ipsa voluntate, dicuntur actus imperati., Secuniado dum voluntas se ipsam applicat & movet ad eliciendum actum amoris v. g. talis actus, qNam vis ex quo a voluntate producitur, dicatur elicitus, ex quo tamen praesupponit alium actum voluntatis a quo fuit imperatus, potest lato modo dici actus imperatus. E
cors aeria praecedentis doctr nae
i. V X dictis in prima & secunda suppositione
randi, si fiant absque deliberatione , non elie proprie actus humanos r qiua licet sint ptoprii homini. quantum ia substanc iam de rationem speciticam,non tamen quantum ad modum quo
fiuvi; utpote eum fiant ni di ne eessa Hε qui es
proprius modus operandi irrationalium. E contra vero actus comes endi & bibendi , s fiant eum deliberatione rationis . sunt vere & pr prie actus humani , quia licet quantum ad substantiam non conveniant homini. 'Darenus dic fert a brutis, quoad modum tamen quo sunt, scilicet eum indisserentia & libertate , homini
Inseres secundo, primam intellectils cogita. tionem. dc motus voluntatis inde laberatos . non esse proprie actus humanos e quia licet conve mant homini.quatenus differt a b iis an essendo, non tamen quatenus differt in Operando mo raliter, seu eum indissetentia & libet tale: in illis si quidem actionibus voluntas nee seipsam movet. nec intellectum applicat. sed utraque potentia specialiter movetur de applacatur ab Authore naturae,ut infra patebit. Adverte tamen cum Joa iure a S. Thoma.
uod licet eius mosi actus indeliberati non ponunt dici simpliciter & absolute actus humani pollunt tamen appellari humani secundum quid, nempe causaliter de anitiative r quia
quamvis non lint actus deliberati , sunt tamen principium & initium deliberationis: sicut m tus cordis est initaatave vitalis, non constinani lives quia licet in ei, nondum pei felle se m veat anuraal, es tamen initium vatae seu acti num in quibus animal se movet. Inferes tertio, amorem beatificum non esse
proprie ad uni humanum r. ille enim non est in libet a nominis potes late, nec si mo ex deliberatione rationis. & electione voluntatis ad illuui se movet bc applicat. sed specialiter ad illum movetui & applicitur a Deo. Dices: Bonitas mota lis soli actui humano convenire pia test: Sed illa conuenit amori Dei in patria : Ergo hie amor est actus humanus. Maior patet, Minor probatur: Tum quia bonitas motalis consiliit in consorinitate ad rati nem ut regulam dic anteiti quid agere oporteat, amor autem beatificus est maximὲ rationie tormis: Tum etiam quia huiusmodi amor tacit hominem bonum moraliter ς cum enim hoc elliciat in via. multo magis hoc praestat in patria,ubies multis perfectior i uni denique quia amor ille in patria retinet Oppoliti orae mmoralem qua in habebat in via eum odio Dei e Sed talis Oppolitio provenit ex bonitate morali r Ergo in mitia eii bonus 'motaliter. I espondeo citiplicem esie bonitatem & malitiam motalem: unam obiectivam, quae sumitur ab obieci consono vel di lono rationis alteram in exercitio, rati ne cuius actus imputatur.& mei uomus uti, vel demeritotius. Si sei in
sit de linate obiectiva, concedendum eli illam convenire dilectioni Dei in patria r se itur enim in Oblectum consciatim rationi: Sed haebonitas non ptistulat nec ei latio actionem humanam & liberam. Si autem loquamur de bonitate morali in exercitio, negandum est convenire dilectioni Dei in patria : quia haec bcnitas nunquam est absque libertate , sicut nec metitum. Unde si actus Hiaritatis in patria sacie hominem moraliter bonum,sanctum, de perfectum, hoc non est, quia bonitatem moranem in evercitio habeat sicut enim talis actus non
est meritorius. ita nec honus moraliter in exe
citio) sed quia habet bonitatem moralem o
lectavam, ratione cirius omne malum morale
27쪽
exeludit ex sua natura, & oppositionem mora Iem eum odio Dei,quam habet in via, retinet in patria.. s inferes quartδ, actiones puerorum & amen. tium esse quidem actiones hominis, non tamen humanas ; quia non sunt persecte liberae . neque ex plena rationis deliberatione procedunt rpueri enim propter nimiam humiditatem, ais mentes vero propter siccitatem , aut laesionem alicuius organi. habent usum rationis impeditum, ita Dinon possnt exae e cognoscere quae agenda sunt, nec de rillis consultare aut perfe-cth Aeliberate. subindeque nee libere operari. Unde preces & si rasones quibus interdum erga illos utimur,non ad hoc tendunt .rat unum alteis omis,A liberi eligant,adnt quod eis persu dere volumus, tale appareat illis, ut non pereepta aliqui incommoditate aut malitia,iudicent esse bonum, & se illud necessatth prosequam
ao. Inseres ultimδ,quadrupli eis generis actiones in homine posse distingui. Quaedam nee quoad
sabstantiam, nee quoia modum humanae sunt, sed pure brutales & animales, ut actiones co Poreae, quae non procedunt ex deliberatione rationis. Aliae sunt humandi , quoad substantiam, non vect quoad modum a cuiusmoesi sunt mmnes intellectiones & volitiones necessariae. Alia heontra sunt humanae quoad modum, non quoad substantiam; tit actus comedendi. & bi-hendi, allatqi actiones corporeae, quae fiunt cum delibexatione & imperio rationis. Aliae denique quoad substantiam 8c modum humandi sunt, ut omnes actiones & volitiones liberae cuiusmodi sunt intentio, electio, usus, &alii actus di pra enumerati, qui simpliciter & ab -
Iute humani dicuntur. Et de his praeeipuὲ hie inquirimus, an tat propter finem, seu effectus
at. ν IecipH-r Actus voluntatisqui versantur
circa media,ut consensus, electio, , usus, sunt propter fidei i. eu effectus sinis. Haee concluso evidens esto a nemine nee tur: ideo enim voliantas eligit media,& illis utitur,ut finem con quatur a ut patet in aegroto, qui potionem amnam eligit,& potentias exte, mores ad illam sumendam apphcat,ut obtineat sanitatem. aa. Dico secundo: Actus quibus voluntas fertur in finem nondum obtentum, ut simplex v litio,& intentio, sunt effectus finis. Ita communiter Theologi contra varquem hic iusp. 3 .eap. a. &Lorcam disp. 3. ubi docent finem solam exere re sitam eausalitatem respectu illorum actuum qui versantur cirea media,non verΛ respectu iulorum' ut versantur chlea finem. a 3. Probatur primo ex D.Thoma hie art. i. ubi se eoncludhr Vnde eportet quod omnes actiones hamana propter nem nt. Non miniis autem sunt humanae,quae finem respiciunt. quain qum circa
media versantur: Ergo tam illae piam ista fime propter finem. 24. Dices. D.Thomam non losi de omnibus actioni , humanis absolute Ied tantum de deliberatis , quales non sunt simplex volitio & in tentio finis ; scut enim consultatio non est de fine, sed de mediis,ita nec tieliberatio. Sed haec rei ponso facilὲ consulari potest,ob. servando cuna conrado, quod deliberatio dupliciter usurpari solet, nempe vel proprie Mitricte pro eaquet ad electionem mediorum requiriturn praesupponit intentionem finis; vel communiter, pro ea scilicet qua requiritur afloperandum bene vel mal e moraliter, ad quam susscit facultas ad discernenὀum inter bonum& malum morater & de hae loquitur S. Thmmas dum ait hic art. i. diti actiones prorae hia-
murrae dicuntur . qua ex detiserata voluntate proc
dant ; non vero de prima. Qiod patet, quia MIias sequeratur solas actiones quae circa media versantur, esse humanas: quod est contra communem sententiam Jheologorum, tres acti nes humanas circa sinem constit dentium, 'volitionem se ilicet,intentionem, de fruitionzm. Probatur secundo con tu lao eta eodem s. Q . Doctore qua it aa.de vera et art.a ubi ait e Sicut in ere cauta cf. tentu es urere . iιa in uere causa
suadu es peti, sta di ri. Ex quibus verbis hae potest deduci ratio. Causatira finis consistit in appeti seu desiderari, sive in hoe s d adsit amorem vel desiderium movet & allicit appetitum ς quae attractio a Philosophis, motio m/taphorica, appellatur Atqui honitas finis noli solum movet de allicit voluntatem ad electimnem de usum laediorum, sed etiam ad sui am rem & desiderium: Ergo non solum electio Sc' usus mediorum,sed etiam amor seu volitio sitis est illius effectus. Respotadet Uaaquea,talem motionem &a tractionem non pertinere ad munus causa fina Iis, sed communem esse omni obiecto respectu potentiae operativae , cum inanen vere 1 ius non fit: alias inquit) bruta aget ent propter finem a cum ab obiectis sensibilibus alli
Sed contra: Glia motio debet pertinere ad aliquod genus eausaec sed non potest pertinere ad aliud genus causae. quam finalis,ut -ctivh patet I non enim pertinet ad genus cauta materialis, vel formesis ut manifestum est; neq; i ad genus eausa eiscientis, cum illa eaus et per realem hysteum influxum in effectum,& non per solam attractionem appetitus. sed metam ri eam motionem e Ergo talis motio seu attr ctio ad genus causa finalis pertinet. Nec indis propterea sequitur, quod bruta agant propter finem, ut obiicit V Mea: nam ut aliquod gens Alcatur agere propter finem, non iiissciri quoa a bonitate obiecti alliciatur, se8 in Guper requiritur quhgeognoscat rationem finis, seu proportionem eius ad media. & ad seipsum quod soli ereaturae rationali convenire potest. ut patebit adiieulo sequenti.
Probatur tertior Amor seu simplex votis: Lν. finis idem cum proportione de intentione di Ondum ) est actus voluntatis ab illa eisicienter productus i Ergo est vere & proprie propter finem. seu finis e fractus. Probatur consequentia Fomne enim quod terminat eausalitatem causae incientis, debet eriam terminare causalitatem finis; clim finis sit prima omnium causarum, ut docent philosophii & quia agens non movetur ad agendum,nis motum a fine,ut ait D. horari articulo sequenti.
Respondet v queet . non esse ne est raritim, quod in omni operatione causae essicientis assignetur eausa finalis In aere secundo, sed sussice-xe quod sit causa finalis in actu primo movens
28쪽
voluntatem ad se, Se potens in actu secundo movere ad electionem. SeΗ eontia, Nihil determittatur actu ab eo quod est tale solam in potentia . alias effectus etΣceseret virtutem suae causae: Ergo necesse est 'ubd actualis getetminatio calis r efficient a procedat in genere causae linalis a fine actu movente & alliciente, ae geniis causae finalis exer
Quarto suadetur eo cli ilio: rigera propter finem . nihil aliud est quam propter ipsim prx- conceptum, & gratia ipsus actionem aliquam elicere: Atqui voluntas non solum appetit x eligit media, sed etiam amat Sc intendit finem gratia illius,& propter eius bonit. tem ab inta I sectu cognitam: Ergo non solum elect io & ussis mediorum,sed et uini amor & intentio si is sunt propter finem ι sit bitideque effectus illius 1 sciit enim esse ab agente, δc esse essectum agentis, μὰem sunt 3 ita esse propter finem, & esse essectum finis, idem p tot lias fgnificant e quia scutinfluere causa esse ientis est apere, ita influere causae solis est appeti seu desiderari, ut stipi ex D. IJoma ostendimus. Denique piobari potest concluso ratione o. Tlaomae articu id praecedenti expolita. Intentio finem ut paeopitum obiectum respicit Ergo est propter finem. Consequentia probatur e nam, ut ibissem eum Caietano annotavimus, licet in aliis obiectis non valeat similis consectitio sex eo enim quὁd eolor si objectum visas,concludi non potest omnem potentiae visuae operatio nem esse propter colorem, sed Qt sim in colorem tendere ) tamen loquendo de obiecto quod est finis in actu exercito, quale est obiectum intention;s, Optima est come iuentia r quia cum ratio finis in actu exercito consistat in hoc es gratia erus aliquid fiat, non potest aliqua actio ad ipsi secundilim istam rationem terminari,
quin si gratia ipsus, aut propter ipsim Dico tento, actum delectitionis & quihil, itifine sam adepto, qui fruitio appellarer . non esse proprie propter finem. Ita Martinea hic diib. icoroL dc is de phonsus disp. p. diib. 3 . fragmento D contra aliquos ex nostris Thomistis, qui docent hune etiam actum ess a propter finem , seu finis effectum. r. Probatur prii no ex D. Thoma quae'. sequentiari. c. ad i. Cum enim sibi inuecisset in primo argumento, delectationem esse ultimum mnem.ed qu/d non appetatur propter aliud, sed Propter se. re pondete caod ei iudira rationis es quod appetatar ιonum. θευδου appetasar delectati/, qua rubii asad est, qeθα quietatio appetitur in bonorpent ex eadem vinar/ natura o quod nare pratardeorsum, sequoὰ ibi qsties ar. Vndescat bonam propter seipsiam appetitur, ita delectatio propter se. Orion propter aliκd appetitar, fi d . propter, frat causam natem e s νον. kicat citisam s. rmalem, νιιρι- rius causam motiν. m. sic Alii alio est an sitis propter alia id est propter bonum 1aod est deti tuti/hu ebicctam. C per conseqaem est principiam ei d. odat ei formam) eae hoc emm delat irio habet proda petatar, quia uiri in bono d derati. Ubi S. Thonias exprece asserit. . quδd delectatio, seu quies in hono adepto , non est prDpter aliud. tanquam propter causam fina Iem, sed tanquam Propter forniam extrinsece specificantem. 32. Resipondent aliqui ex nostris Thomistis, D. oniam sumere ibi deIectationem obiecti vh,
pro bono delectabin i sub qua ratiuae potui
habere rationem finis. & appeti propter se, de
absque ordine ad alius: non veto sotinaliter. de quatenus est actus voluntatis quiescentis in bono iam adepto ; sic enim orditiat ut ad finem,& est illius effectus.
Vethm haec responso aperte repugnat textui: nam D. Ti. cimas ait: μω atio ιιιιιIa itidest, quam Pierario appetuus in son. Et iti fine
subdit Ex hoc δει fatio hari quis. appetatur, uia est quies in lano desiderato: Frgo noti loqui-hur de delectati te obiective sumpta , seu de bono delectabili, sed de ipso actu a voluntate elieito, quo in fine ram adapto delectatur. de
quiescit, de qui sta tis a Theologis appella
i Confirmatur D. Thomas ibidem docer, 34 quod delectatio propter se Zc non propter aliud appetitur. si lypropter . dicat causana finalem I si veth dicat causam formalem, suppetibitis. inquit propter bonum quod se delectarisnh Aiectum: Atqui delectatio obiecti e e sumpta, non est appetibilis propter bonum quod. est delectationis objectum sed potius est ipsum delectationis obse ira, seu ip tu iri, iunx delectabile, mi patet: Ergo idem quod prius. Probatur secund4 coneluso: Si quies vel de- 3 p. lectatio esset propter sine maxinae respectu illi boni de quo est quies & delectatio sed respectu illius non est propter finem: Ergo nullo modo. Maior est certa e nihil enim aliud potest assi gnari. Minor vero probatur. inies seu delecta iatio ex propria ratione supponit bonum illud. circa quod verIatur, consecutum et Attic non
habet rationem Enis, sed causae formalis. vel obiecti: Ergo respectsi illius non est propter finem. Minor probatur: nam finis in intentione. 8c finis in executione in hoc Gistinguuntur.qu/dfinis in intentione est causa finalis, 3c prima omnium caularum, finis vero in executione rausa non est, imo est essectus ultimus: Ergo finis, ut in executione,non est vera eausa finalis, pr pter quam si quies vel delectatio. Confirmatur. QDamvis aliquo modo delecta- 3M Hodistinguatur a fine adepto, si tamen ad inviacem comparentur, potius delectatio se habet ut
finis quam bonum istud aequisium: Ergo naulibi minus potest dici quod delectatio lit propter illud bonum tanquam propter sinem quain quod . bonum illud sh propter delectationem tanquam propter finem. Antecedens probatur rDelectatio est ultimum complementieti rupervenien, bono illi seu fini: Sed bonum illud seu si nis supponitur desectationi quieti 1 Ergo
quies seu delectatin potius haberet ratio ueni finis. Revera tamen neutrum vere est finis alte-yius, sed uritim finem integium simul componunt s inter se vero comparentur, bonum illud est forma sue obiectum delectationis seu quietis, de delectatio seu quies est veluti com-: plement metus. Ex quo potest deduci alia ratio in favorem hostrae conclusonis. Cum enim delectatio seu quies nariiraliter se itiatur ad posse ionem suis, di sit veluti corollarium aut conar ementum iliatius.non ponit in numero cum fine : Ergo titut is non est propter finem, neque effectus e us, ita nee delectatio seu Auiti . Dieo ultimh, actiones imperatas esse effectuasnis.
probatur breviter: mod fit propter finem, 37 seu gratia sinis, est eius esse vi e Atqui acii
29쪽
nes imperatae fiunt propter finem, seu gratias A suppo A aliquo desiderid&amore ipsus. prinis r Ergo sunt eius effectus. Minor probatur: Ideo enim voluntas imperat caeteris potentiis , easque applicat ad operandum. quia intendit finemr squidem illatum operationes sunt quaedam media, quibus de facto obtinetur finis , fiunis autem debet movere non solum ad electionem. sed etiam ad usiam & executionem mediorum,alias valde imperfecta esset eius causalitas. Ergo huiusmodi operationes imperantur a vo-Iuntate ex intentione finis , subindeque fiunt propter finem. ,s. Est tamen obiter advertendum. bd operationes imperatae, quae sunt a potentiis distinctis
a voluntate . non sunt effectus finis, prout egrediuntur a suis potentiis quae non possunt dirigere suos actus in finem formaliter j sed solum
ut subsunt motioni voluntatis, 3c ea mediante :quia sola voluntas est principium hujusmodi ordinis, ex cognitione de ordinatione intelle crus quam praesupponis. g. IV. piat piis obiectionessehuntur. Ontra primam conclusonem nullum o
3'. Contra secundam objicitur primδ Fieri propter finem est seri ex an ore finis : Atqui
prinis volitio non fit ex amore finis: Ergo non si pi Opter finem, nee per conseque iis est finis etfeeitis. Minor probatur: Prima volitio est primus amor finis: Sed primus amor non fit ex alio amore, alias non esset primus . 3c si alium supponeret . clande Illo adhuc idem quaeri ponset,fieret procellus in infinitum:Ergo prima vo-1itio non fit ex amore finis
M. Confirmatur: Ita se habet finis in practieis, scut principium in speculativis; & eonsequenter velle propter finem in practicis,sicut allentiri propter principia in speculativis r Sed non assentimur primis principiis,propter principia et
Ergo neque volumus finem propter finem.
4 I. Ad obiectionem respondeo primo, negando Maioremr aliud enim est fieri propter finem, dc aliud fieri ex amore finis ; cum fieri propter finem non stipponat aliud, praeter ipsam finis bonitatem. aut ad summum causalitatem ipsius miris ; fieri vero ex amore, supponat ipsum amorem Sc actum voluntati se unde ex eo quod prima volitio, seti primus amor finis, non ut ex alio
amore praesupposito,non sequitui illum non ense propter finem.
l42. Expl)catur & magis illustratur haec solutio. Agere propter finem, est operati praesupposta motione finis: dupliciter autem potest finis movere ipsum agens; ses licet vel med id des
derio & amore sui, ut cum ex amore finis morimur ad appetendum mediat vel solum media cognitione suae bonitatis bonitas enim rei cognita allieit de attrahit ad sui amorem) ut cum quis movetur ad desiderandum sanitatem ex cognitione bonitatis 3c convenientia, quam sanitas habet in ordine ad ipsus naturam. Unde etiam agere propter finem. potest dupliciter aecipi, nempe aut propter sinem volitum &desia
derat lim. moventemque ac finalietantem mediΛamoie 5c desiderio sui ipsius; aut propter finem
cognitum, moventemque solum media cognitione sua bonitatis de convenientiae.& non praenaa volitio non est propter finem primo sed tantum secundo modo e unde non sequitur dari procellam in infinitum, & primum finis amo rem,alium' priorem stipponem, sed solum eo-gnitionem bonitatis de convenientiae finis ad illum prae requiri. Secundo responderi potest eum Salmanti- 43.
censhus, primam volitionem fieri ex amore finis intransitive,non vero transitive. S cut enim clim dicitur accidentia operari in virtute su stantiae. v. g. calorem in virtute ignis, reddite structionem intransitivam,ut loquiturcii tanus, quia non est sensusqubd agant per superadditam aliquam virtutem a substantia dim nantem,& in ipsa accidentia transeuntem: sed quod agant per se ipsa,ut sitnt virtutes a Qbstan tiae manantes, illique subordinatae: ita similiter cum dicitur primam volitionem seri ex amore finis. intransitive verum est ; quia illa volitio est ipse amor finis ; non vero transitivὲ, ita quod supponat alium amorem. Unde Ad confirmat; onem dicendum est,nos assen- 4
tiri principiis. Hopter principia, si ly propto sumatur intransitive, Ac dicat rationem objecto intrinsecam ; vere enim illis assentimur propter veritatem & necesItatem ortam ex comnexione terminorum, tanquam propter rati
nem formalem ipsa intrinsecam: sectis vero si lypropter transtive accipiaturin denotet rationem sormalem ipsis extrinsecam , dc aliunde provenientem : quia sicut finis est per se appee tibilis , ita de prima principia sunt per se iamta . & a se veritatem dc cognoscibilitatem ha
Obiicitur se eundor Finis non eatisat nisi quatenus est in intentione, ut docent Philo phi a. Physie. atque adeo ejus causalitas supponit in tentionem : Sed prima intentio finis aliam pri rem non supponit.ut patet: Ergo saltem prima
intentio finis. ex eius causalitate nequit procedere, nec per consequens esse illius essectus. Hoc argumentum ex mera aequivocatione
D procedit. Intentio enim duplicitet sumitur pri-mb generaliter pro quacumque re quae habet esse in intellectu seu in apprehensione, nona
parte rei: secundδ specialiter pro uno actu voluntatis,qui versatur circa finem, cum respectu
ad media. Quando ergo Philo phi docent quM
finis causat, quatenus est in intentione, sumulat intentionem prim5,non secundΛ modo i & Gium volunt finem eausare prout est apprehensus, & secundum esse intentionale quod habet in intellectu; quod licet non si ratio sormalis finalistandi est tamen conditio necessarid requisita ut finis moveat appetitum, 1c suam causaliatatem erga illum exerceat.
biicitur tertiδ: Finis & media in ratione 4 s causae Scelsectila correlativa sunt: Ergo finis ut
causa respicit solum media, non vero actus qui circa ipsum versintur. Respondeo distinguendo Antecedens e media sunt eorrelativum finis ut causa, inadaquatum, concedo: adaequatum, nego. Chm enim
finis eausalitas eonsistat in hoe quod est appeti&amati propter se, & propter ipsum alia, non
solum exercet suam rationem & eausalitatem in ordine ad media . qua propter ipsum appetuntur. sed etiam in ordine ad actiones voluntatis quibus ipse appetitur e imo prius habet rationem fle causalitatem finis respectu actuum
30쪽
quibus appetitur,qu im respectu mediorum quae Ἀad illum dirigunturi sicut prius est velle finem, quam dirigere media in illum, imo & quam cogitare de mediis. Unde cum D. Thomas 3. coni.
Cent .cap. s .ait causalitatem finis consstere in hoc qu/d propter ipsum alia desiderentur, non Melut causalitatem finis adaequatam, sed tam tim inadaquatam: idem enim S. Doctor loco supra citato ait. qud sicut influere cassa escient. est
agere ita in uere cavisae sis Iu est appeti, pud δε-
3. Obiicitur quarth contra tertiam conesus
nem. D Thomas hic art. 1 . ait quhd omnes actiones humanae sunt propter finem, Sed fruitio seu delectatio de sine adepto, est actio humana, ut patet ex Spradictis: Ergo est propter finem. Respondeo D. Thomam intelligendum esse . de actionibus humanis,quae distinguuntur a fine, 'ει ponunt in numero eum illo: fruitio verε, seu
delectatio. aut quies in fine iam adepto.non ponunt innumero cum ipso fine, sed sunt veluti eius complementum, aut corcillarium, ut supra
vidimus: unde sicut ipse finis non est propter s-nemita nee actus stultionis, delectationis, aut quietis in fine iam adepto. 49. Dices: Fruitio, seu delectatio de fine eonsecuto &possesso,est verus actus voluntatis ab illaessicienter productus: Ergo est vet. dc propriἡ
propter finem. Consequentia probatur. nam ut supra arguebamus contra VaΣquem Sc Lorcam, cum finis sit prima omnium causarum, & agens non moveatur ad agendum, nisi motum a fine, omne quod habet causam efficientem, ne cella- irio debet habete eausam finalem. Respondeo conce o Antecedente, negando
Consequentiam. Ad probationem. distingus illam propositionem : Omne quod habet causam latentem habet c.iasim sinatim 1 s id quod habet causam essitientem non sit ipse finis, concedo: sautem si ipse finis, nego, quia finis ut si is non habet causam sinatem : v. g. s aliquis poneret rationem ultimi finis in eontemplatione, ille a- his haberet eausam emtientem , sed non sinalem, quia esset ipse finis 1 unde ii compararetur ad obseerum,compararetur ad illud sciit ad causam sormalem extrinsece speeiscantem , non veth sicut ad fine ra. Idem cum proportione dicendum est in proposio. so. Instabis: voluntas delectatur de fine propter
. seipsum: Ergo delectatio voluntatis est pro-l ptet finem. . Respcinde distinguendo Antecedens: s lypropter dicat eausam se alem. concedo: s dicat causam finalem, nego .Solutio est D. Thonis loco supra laudato.s i. obiicitur ultimh contra quartam eonclusi nem. Qi amvis actiones brutorum dirigantur a Deo in finem sit bratione finis . non posti initamen diei effectu, finis a quia ut sunt a brutis non tendunt in finem formaliter,ut patebit articulo sequenti: Ergo sinit iter quamvis actiones potentiarum externarum, ut Qbsunt motioni &imperio voluntatis, diligantur in finem rmaliter.quia tamen ut procedunt ab ipsis potentiis extemis. non tendunt in illum. non debent dici esseditis sinis. Responseo eo nee sici Antecedente, negando Consequentiam de patitatem. Ratio disictiminis
est, quia climactiones sint stippo storum, hoe ipso quδd voluntas dirigit actiones potentiaruextemarum in finem Amaliter,potest agensit.
. las actiones eliciens denominari operans propter finem formalitei: nam ad hoc sit scit quod in agente sit aliqua potentia. quae dirigat illas in
finem sormaliter. Hac autem ratio non habet
locum in brutis: quia in illis nulla est potentia quae dirigat ipsorum actiones in finem formaliter. De quo,articulo sequenti. Quaeres, an actiones necessaria hoministat s a. propter finem, seu effectus fini, ρΡro resolutione suppono ex duplici capite
provenire , qubdactus voluntatis hominis sine necessarii. scilicet vel ex imperfecta cognitione, tit in actibus inde liberatis& primo primis .culia nimirum voluntas ita subith sertiat i nobi e tira, ut non relinquat intellemai facultatem iussi c. sedi de bonitate uel malitia illius r vel ex pertectissima cognitione, ut in visione beata ; tune c-' nim voluntas necessario fertur in Deum elare visum,absque deliberatione, quia obiectum est
summum bonum, nullamque eontinet rationem
mali. Hac distinctione seu divisione silpposta Respondeo, quδd nulla ex praedicti, actioni- s 'bus fit proprie propter finem. Et quidem de primi, nulla est dissicultas: quia nimirum intellectus non iudicat an obiectum illarum actionum sit dignum quod appetatur propter suam boniatatem. De secundis veth amrmant quidem sua-rea salas, &alii; edoppolita sententia videtur
probabilior. Et suaderi potest primδ exD.Thoma, asserente solum actiones humanas , supra quas voluntas habet dominium, esse effectus finis: certum autem est quM voluntas non habet: dominium supra amorem beatifici m. Secundo probati potest ratione: nam causa
, litas finis consilit in hoc qubd moveat & determinet voluntatem ad Qt amorem: Deias autem clare visius non determinat voluntatem ad sui amorem I cum voluntas non si inde terminata
ad amandum Deum clarὲ visum. sed ex se se ex
sita natura necessitata, tam quoad specificati
nem squia hic amo: est amor ultimi finis, quem non potest voluntas odio habere j qicini quoad
exercitium, quia infinita bonitate Dei clare vi- .sa,necessari brapitur ad exercitium talis amoris.
Nee obstat qu1d intellectus cognoscatDeuin s s. 'habere rationem ultimi siris formaliter. Se di gnum essequbci propter se appetatur. Non, . quam, obstat: Respondetur enim quδd intelle-mis beatus non cognoscit Deum habere rationem finis formaliter respectu amoris beatifici, quas voluntas ad illum amorem se moveat &determinet, sed Qtum respectu aliorum ami-um & similiter non iudieat Deum clare visum dignum esse quod voluntas ad eum dirigat si umaniorem beatis cum . quia hoc est impossibile, eum sit necessatio directa seu determinata ad
Dices eum Suare: Posia intentione alicuitis p finis,si unicum tantum fletur medium. per quod agens assequatur talem finem. tune electio talis medii est necessaria & non libera, tamen est propter finem ς eum electio medii sit ex intentione finis, & stricte propter finem, ut supra druximus. Ergoqiiamvis aliqua actio sitne celsaria, potest elle propter finem. Respondeo distinguendo illam partem Antecedentis : electio talis medii est necessaria secundum quid,& ex sippositione quod voluntas velit prosequi intentionem illius finis conceso Antecedens: absilute & simpliciter. nego. Clim