장음표시 사용
31쪽
intentione. manet etiam absolute libera ad elia gendum tale medium; ae proinde non mirum si eius electio si propter finem.
er referantur sententia. C inponimus tanquam certnm,bruta& Omnia s7. Oalia agentia naturalia aliquo mod4 agere propter finem. Hae e suppositio est contra aliquos antiquos Philosophos, qui dicebant creaturas rat Cnis expertes non agere propter finem, sed easii de fortuna. Hos autem impugnat Aristoteles Phyceap. 8.& s. probans opus naturae esse opus intelligentiae i & non solum intellectum , sea etiam naturam agere propter finem. Idem fudi ponit D. Thomaa hle art. a. dicens quδd omnia agentia necesse est agere propter finem: idque probat ex eo, quod finis si prima omnium causarum, a qua agens determinatur ad agendum hoe potius quam illud.Colligitur etiam ex sam ii .ubi dicitur: omnia inmensisera, o numero. pand re distosti isti . nomine enim ponderis intellisi ut inclinatio cuiuscumque rei in finem proprium,ut ediplicant Augi,stinus lib. i. de Genesi
ad litteram eap. 3 & 4. & D. Thomas I .parti uall. 4s. It . . Denique regularis & unisci mis naturalium actionum cursus 3t ordo , quo in certos terminos tendunt , eosque ut pluri- mum assequuntur per me Aia apta N proporti Nata,quae a natura instituta sunt, manifeste ar-suit eis inelia intrinsecam aliquam finis inten tionem. Nam, ut egregie argumentatur Cicero lib. 3. de natura Deorum, li elisi actetes littera
rum temere projecti, historias seu annales En-mii non perficiunt; neque aliquis tam Aemena est , ut credat librum eruditum compositum suille sine si . & casu, ex sortuita litterarum coacervatione: quis crediderit mundum adeo pulchrum bene ol dinatum. easu esse factum ι
aut operationes rerum naturalium. adeo propriae conservationi & pulchiitudini uniuersi convenientes,cat & non propter finem fieri φ18. Hoc supposito, inquirimus an bruta opere tur propter finem, movendo se in illum, vel so Irim ex in otione de directione Aut horis naturae vel . ut alii dicunt, an bruta non solum physe sed etiam moraliter in finem se moveant sPartem a :srmativam tenent quidam, existimantes in brutis esse aliquem usum rationis . sciamvis longe imbecilliorem eo qui in homi nibus reperatur,ta aliquam imperfectam liber
talem indisserentiae, perquam in eorum potestate est in unum aut alterum locum se movere,&ex plurimis mediis illis oblatis, unum acceptare, & alia respuere. Ita sentire videntur
P; litarchus in libro ὸd vim illa rasione utuntur: Porphri ius lib. 3 .de facii sciis, ubi asserit alia quos e se homines percipientes loquelam animalium c vallesius in sacra physica cap. ss. Holina i .p quaest. l .art. 3. dasp. ia. ubi labe A tatem quandam in bruti, agnoscit di salas Medisput. 4. se a. 4. ubi fatetur bruta cognoscera proportionem mediorum eum fine, & inter se,& iudicare nitum melius alio; & Arriaga in Tractatu de beatitudine se a. s. in fine, ubi ait sudocuisti in Physi ea , bruta eligere media propter finem; neque solum bonum delectabile, sed etiam utile attingere. i I. macula me tiν flat eanh ' Ieo breviter: Bruta non se movent &di- sy. rigunt in finem. Operando gratia finis. ted ad illum diriguntur de moventur ab Authore
naturae. Ita communiter docent Theologi cum D. I homa hic art. a. ubi sic habet οῦν Consueraniadum est qaodati id sua actione νel motu tendit in nem dupliciter: uno modo dii ni scipsitim ad finem movens, ut hamae alio modo, ficut ab alio motum ad 5-nem a 'in sagitta tend)t ad determinatum finem ex hoc ερο i movetur a sagittakte,qui suam ac tonem ἄ- rixis in finem. Ista ergo qua rationem habent, stipsa marent ad sinem.quia habent dominium sitiaram actuam per liberam arbιιrrum, quod est Ocaltas ro vini tu , rationis. Issa vero qua ratiotie carent, tendunt C in sin m proptὲν naturatim inc inationem, quasi ab I a mota, non Atem a seipsis .cum non cognoscant r.atibnem iaci ; O ideo nihil in sinere ard nare possunt. stas,isis in sin m ab alio ardinantur. Nam tota νν tionalia nutara comparataria Deum . scut instrumentum ad agens principati r o idaeo proprium snatura rationatis, ut t. ndat in finem, qua se age uset dia c. ars ad eis; nataris vera irrationatis. qvisti alario acta vel ducta. Quibus verbis s. Doctoru-rramque partem n stra conclusionis & docuie& probavit: primam quidem, cum dixit, quod
ἁlla,qua ratione carent .ctim non co ascant rationem
κιῶ o nihil in sinem ordinare possunt Nam ut hie ait Caietanus. Cognosere rasion/m seu, sco σ-
D s. re haιitaiunem si ad id quod est a n/m quia finis, inquantum finis, seu in ratione causae finaialis ut sic, importat intrinsecὲ & necessario habitudinem ad media, & ad actus qui fiunt propter finem, tanquam ad proprium effectum: Sed
bruta non cognoscunt habitus inem & proportionem sinis cum mediis. aut mediorum cum fine ; quia non habent cognitionem intellectils, sed sensus duntaxat, qui naturas rerum,&relationes ac comparationes ea tum non potest percipere ; unde Augustinus lib. 83. quaestionum quaest. 3o ait,qubd ire qao quidquam reserendum sit, non datum est rationis eapertuus r Ergo bruta non cognoscunt finem so aliter, sed tant dira E materialiter, id est, cognoscunt rem quae est finis, non tamen rationem snis, subindeque non se movent in finem. Dices, in brutis esse quemgam discursum im persectum, longe quidem imbecilliorem e 5 qui est in homine, per quem tamen possint cognoscere proportionem finis cum mediis,& mediorum cum fine.
Verum haec sententia salsa di temeraria est,
parumque consentaneasset: quia esse rationale,quocum liae gradu vel persectione rationalitatis, est dii serentia ellentiali, hominis ; persectior enim vel impersectior rationis usus , non mutat natritam ellentialiter,ied solum acciden
32쪽
taliter: unge,ut infra dicemus. omnia mira quae A tam ad unam, per c se quos o appetitis o actis ad
ab animalibus esse iuntur. non ex ratione &inis anum determinantur e unde secundum Augustinum differentia libertatis, sed ex instinctii, & deteria ii . βρὸν Genesm ad litteram. moνentur νim I Ominatione naturae procedunt. Accedit quod in secundum Damasentim, aguntur pusionibus 1 quia I . cap. Genesis,aves & quadrupedia .eddem mm scilicet naturali ἐν de tali rise o de ras passione cdo facta narrantiir, quo plantae,herbae, . cum ivduunt unde hecesse habent ab ipsa visone alic vero homo, in quo est discursus, creandus filii, ius rei, I a rasione snsurente , movera ad sugien- speciali modo locutus est Deus,ait enim r Facia- dum,vel prosi quendum e ficat ovis viso Iup. necessemus hominem ad imaginem O similitudinem no- halet timere: O canis insurgente pasione ira, ne- stram: o prasit piscibus mis .ct volat tribus coeli, O ces habet latrare, O persequa ad nocendum. Sed bestita,uni Hrseque terrae. In qua diversitate innui- homo non necessario m. vetuν ab his qua Mi occumtur coetera omnia esse irrationalia, solum vect rant .vera pugionibus insurgentibas. quia res ea re- hominem rationalem elle. c μνι τὸI ν fata rei or idio homo et Iiιιri arbitriti Addo quod, si animalia bruta aliquA modA non autem bruta. essent rationis eapacia. eodein modo videtur Ad eandem eonsderationem pertinet, quod quod ellent capacia cognitionis Dei, & salutis, B omnia animantia eiusdem generis, ab exordio felicitatisque aliqualis r nam s ratione polle- mundi usque aΗ hoe tempus , dc in omni regio-rent,utique di rationali appetitu, qui rationem ne .polita in talibus circumstantiis, eodem sem- sequitur,scut sensitivus sensum : de quare vi- per determinato modo operantur: V.g. Omnes deatur Monteamo hic disp. . quael . s. hirundines eodem modo vere nidificant : σι, Secundbprobatur eadem pars conclusionis. mnes apes eodem mora mellificant; omnes Nullum agens potest se movere in finem , nisi formicae eddem modi aestate grana recondunt, habeat dominium sul actsist nam movere se in Oe. Hoe enim evidens argumentum est, quia finem, idem est ae determinare se ad operandum liberam electionem non habent inter opposta rgratia snis Atqui bruta non habent dominium nam illa electio indifferens induceret aliquam sadrum actuum: Ergo non se movent in finem. varietatem in modo operandi: scut homines,
Minor probatur e quia scriptura Eccles i s. quia electione agere possunt , politi in eodem dicit sngulariter & ex mie de stio homine in- statu antecedenti. & in patibus circumstantiis, ter creaturas visibiles,quod Deus eum reliquit diversimode ope iantur, ut experientia comin manu consilii sui: At non esset proprium & stat. sngulare homini, esse in manu sua ac potestate, secunda pars conclusonis, quae asserit bruta M. 3c de si iis operationibua libere disponere , si dirigi demoveri in finem ab Authore natur . bruta quoque haberent aliquam liberam pote- C evidens est: nam ut discurrit D. Thomas hiestatem in ulnim libet,& de se ipsis,seu operatio- an. a. ad 3. Manis um est quod paniculares causanibus suis disponerent: Ergo bruta non habent moventa ν causa an persati ; sicut cum rector ciri dominium suorum actuum. Unde eadem Seri- ratis, vi intendit bonam ιοmm ne, movet με imp.ri4ptura qnando vult significare, aliquid fieri ab omnia sua particularia Oscia civitam e G ideo ne hominibus tam Opici. & ardenter, ae si nullam cesse est quod omnia qua caretii ratiano, μονeantών in haberent libertatem ad abstinendum ab hujus- Ines parti utidies ab aliqua palantate rationati, qo . modi actione. dicit illos operari ut belluas, a. se extendit in bonam uniνesue, silicet a voluntate Petri a. Velut irrationasu pecora naturaliter se- ῶνina. runtur e smiliter in Epistola Judae eis obii- Confirmatur Tota irrationalis natura compa 'Iscitur. quod naturaliter tanquam muta anhna- rutar ad Deam, ficat in ramentis adagras princilia norunt.in illa corrumpanturr operari autem pati, ut ait idem S. Doctor supra relatus e Sed
naturaliter. idem fguificat quod operari non instrumentum non agit, nisi ut motum & appli- libere I nam agere naturaliter , est agere earum a principali agente: Ergonee creaturae ex pondere & inclinatione naturae. & absque irrationales semovent in suos fines, nisi ex spe- deliberatione de electione, in unum determina- ciali motione & directione Authoris naturae. tὶ ferri. Confirmatur amplius: sicut ex hoc quod sa- . Confirmatur ex D Thoma quaest 24. deve- gitis sepe attingit eundem scopum , colligitur ' rit aret. a. ubi se di eurrit: Tatius libertatis radix eius motum procedere a ratione 3 non quaesto in ratione constituta: unde secundiam quod ali- in ipsa sagitta, sed in sagittante: ita pariter,cum id se habet ad rationem se se habet ad libeνam ar- videamus animalia, & alias creaturas rationis bitrium. Rarro autem plenὸ θ perfecte invenitar expertes, fere semper suos fines particulares solam in homin/; ande in eo sitam liberum arbi- eonsequi, colligitur evidenter illarum motus Meriam plenarie reperitur. Bruta enim habent quum operationes, a ratione , non quaest in ipsis anidam militudinem rationis. inquantam participant malibus, & creaturis irrationalibus, sed ea- quandam prudaentiam naturalem. secundum quadna- rum Authore,derivari. rara inferiar attingit aliqualiter ad id quod est natura superioris r Da qaidem similitudo .s secundum εquod halent iudiciam ordinatiam de aliquibus , sed s. III
hoc iudiciam est eis ex naturas alimatione . non ex aliqua coliatione, cum rationem sat iudiea ignareur Solpitur abjectis in contrarium. propter hae etiam haiusmodi lassicium non sie extradit .
ad omnia sicut auditiam rationis. sed ad quadam de Biletes: In animalibus datur aliquis r terminata. Et similiter in eius Vtiadam fm,titati vitionis usus: Ergo illa possunt in finem se liberi arbitrij, rnquantam ρο nt agere νel non uera movere & dirigere, nee indigent in eum diriga secundzm suum iudiciam unam ct idem, ut se fit in & moveri ab Authore naturae. Consequentia eis quasi quadam conditionata libertas e pristini enim patet: nam dirigere se in finem, est effectus ra- ageres iudicant esse agendam, ν/I non agere, si non tionis& prudentiae. Antecedens vero suadetiisdicant. Sed ia lassicium eorum es diter naia potest ex variis operationibus aninialium, quae
33쪽
non videntur aIIter posse fieri quam ratione de Iprudentia. Harum p Iura adducit exempla D. Basilius homil. . 8.& 9.in Hexameron: nos alia qua breviter proponem 4s. Primum sit in formicis: istae enim nonsilium appetitu pastos ex fame exeitato,seruntur in cubum praesentem,sed etiam provident de suturo, hyemis necessitati , 8c alimenta undequaque conquisita congregant in horrea, sagaciterque custodiunt de distribuunt per totum ant m 4 atque ut ne sub terra granum tritici nascatur, godunt partem illam unde nasci debet ; quod si
ex magnitudine pluviae madefit, ne corrumpatur extrahunt, ut Sole 8e vent5 exsecetur: haee
autem omnia sne aliquali discursu fieri posse
.non videntur. Porro quis non miretur eas se- aput ehra sibi parare, & formicas mortuas extIa domum deportati ab aliis ad sepeliendum . ρPropter quae, & alia admiranda prudentiae hahis animalibus exempla. remittit Spiritus Sanctus fatuum hominem ad prudentiam ex illis addiscenda dum. Proveib. c. se ait e Tudae adform cum, o piger. O confidera Hierus. O disce sapientiam i qua eum non habeat ducem. nec praecept rem, nec principem,parat in ali te cibum sibi. Oc--
gregas in messe quod comedat. Adiiciamus exemplum hirundinis, quae mutat terras dc domicilia, pro temporum diversi-.tate,nidum eonficit pullorum educationi aptis. smum, & ibi ova fovet : Quas ergo neget eam cognoscere nidum ad talem finem esse ne stalium Lin eaque re discurrere , &. perfecte propter finem operari. Quaedam aliam videre est animalia, qua svulnere aliquo assciantur, quandam inquirunt herbam,quae illis apta tiara est remedici esse au-
. --- Novida seru incognita capra AGramina, cam tergo νώ cras haesere sagitta.
Denique mira legimus de experimur de api- bus,& de elephantibus, quae longum esset re censere. Sufficiat audite Spiritum sanctum Proverb. 3 o. ita agerentem: Qualiιον sunt mini-- ma terra, O ipsa fiant sapientiora sapientibus. Formica populus infirmis. qui ρr aras in m se cisam M. ει. Lepuscuius plebs invalida. qui Ostocri in petra ca-.biis siuam. Reyem docusta non habet . o egredita νώni νersa per turmas βα.Media manibus nititati Omoratur in adum regis. Addamus etiam quod de aranea ait Guillelmus paris ensis, nempe oam nasi cam lare, dro,o laekrna: quia a natura inditam habet notitiam omnium quae tibi agenda
gr. Confirmatur, Animalia ex modo eis mandi varias voces se ipsa vel quaerunt, vel vocant,sve ad pastum , sive ad coitum ; aliquandoque sibi respondent. ut patet in avibus quae vicissim canunt i habent ergo sibi aliquid vel voce vel can tu significare a de per consequens aliquem imperfectum discursum, & cognitionem susscientem, per quam possunt in finem se dirige
G. In huius rei maiorem confirmationem addu-
ei potest id quod de Apollonio Tyaneo narrat
Philolitatus lib. . cap. i. Cum aliquanda si quill de communi ιο ordia distularet. doceret aevortere Ephesios sese mutuo nutrιre ; Passeres sortem arbore quadam tacitι considerabant: unus autem ex ἐπιι tanquam uricatus rhi nuntius vocem e fit, qua visus est aliquid caeteris pradicere: eo audito casericlamorem radentes post ipsam volarunt. Tanc alia a milia lucens Apollonias, sciens 'quid is quam alcaasam paseres νatuassent, nandam tamen auditor bri 1d narrabat. τιι ν ra omnes in se converss, ct parsentum aliquod admirantes as exit.tunc ri Φρι. i/nt,3sc est Levitis: Mer quidam lanasessum ιra mensam is area demst e cum negi genter tiaiad colligi .alvi, malia granapa n ιn ang)poris Parsa relinquens, qua cum paserati invenisset,cat iis sar νιῶμι nuntians, monitio cibum commu-caνII. His persti permaui ommoti, ad hoc risi citi concarrere a 3pse vera iis qui manserant captum
sermonem ἐν commani societata sinanda prosecat .est. I squam vero qui visam ierati, aum ciam uatque iam ratiam famnia iners sani e v/δεω , inquit, Indonavis, qua sacra laseres malaam δερ υ λ - Huic obiectioni respondetur, ex variis illis perationibus animaluam, quae sine ratione non videntur posse fieri, colliga evidenter illas pro . cedere a ratione dc sapientia. non quae si in i ipsis animalibus, sed in eorum Authore Deo, qui ea mouet &dirigit tu suos fines i scut ex hoe quod sagitia sepe tendit in eundem scopum , colligitur esis motum procedere a ratione . - quae si Ma ipsa sagitta, sed in sagittante, ut silma annotavimus. Unde in creaturis qua nul- . tum habent fetuum videmus similia: vitis enim,
k quadam alia arbusta , eh quod per se elagi. Non valent,quaedam ligamenta producunt . qui' bus Iagata altis,eriguntur &similiter lusu .st,tait us defendunt ab inclementia tempo-xis. item Heliotropinmassidue Solem intuetur. iequiturque indefessh eius cursum : & herba qua sinsiti appellatur,ad levissimum hoministinum,statim marcessit, & solia eo licat, aes esset mortua. sicut ergo ad haec non est necesse Histin sum ponere , sed convenientisilia fieri die tui institutu & determinatione nat Tar ita etiam ad illa mita qua in ar mento recensentur,&aliasmilia, iumciet sagacitas, &naturalis instinctus, qui loco rationis & distu sis datus est animalibus QEod veris spiritus Sanctus nos ad animaliai mittat, ut ex eis prudentiam discamus. non in-muit in illis esse prudentiam vel rationem, sed olum in Deo eorum authore: & ideo aliquando etiam nobis res omnino insensibiles, obsicii, de quibus utrum rationem participent, nullat nus ambigi potest. Ut enim nimiam de nece si
riis sollicitudinem tolleret Chruius , dixit Matth. c. De νsimenta id sussulti sti ' ιοι
derate licia atri quomodo crescant , non laborant , Neque nem. Et ut notitiam Dei persuadeat insensatis Propheta. dicit Psalmo 18. Caeci enarrant gloriam Dei, O vero manatim erus annuntiar Irmamentum.
Ad eonfirmationem dicendum. M ad vo- r. cem animalis consurgit sine aliquo discursu rationis in animali repraesentatio vel pabuli. vel delectationis, aδ quae naturali inninctu movetur .Qa'd veth aliquando aves vicissim canant, hoc ex providentia Dei, ad maiorem nostram delectationem, & ad ipsarum levamen effectum est: non ita quod sese intelligant, & sbi inviacem loquantur, sed ita ut sese excitent. Unde ad aliud quod narrat Philostratus de Apollonio Tyaneo, resipondeo, quod Apollonius sitit
magnus insignis, Daemonum societate utens, a
quibus in palleribus praedictis existentibus, en fusionem frumenti , & quae passeres facerent addiscere potuit. Adde quod miranda illa quae
34쪽
de Apollonio tradidit Philostratus, ab ipsis
conficta esse creduntur.ut videri potest apudM- Ionium tom. i. anno Christi c8. mim. 3 I. a. Ad complementum hujus quaestionis , qua- res in quo consistat naturalis instinctus,u-lium' Respondeo breviter, iuxta probabitorem
sententiam, illum consstere in repra sentatione quadam convenientis aut disconvenientis,facta per species insensatas, residentes in aestimativa bruti,& a sensatis speciebus eductas. Pro custis intelligentia selendum est dari in brutis aestimativam potentiam , ouae est sensus quidam internus, cuius hoc eum iis proprium, ut ex speciebus sensibilibus eliciat speciem insensatam e v. g. cum ovis videt lupum venientem .
ex specie sensibili lupi eius astimativa elicit speciem inimicitiae,quae est insensibilis, & quae
insentata appellatur, quia a sensibus externis non percipitur. Haec ergo aestimativa bruti, ut instrueta speciebus illis insensatis, quibus ratio convenientis 3c disconvenientis illi repraesentatur, naturalis eius instinctus dicitur. Unde probabilitate caret illorum sententia, qui asserunt naturalem instinctum animalium consistere tu speciebus infusis a Deo eorum quae ibiat illis convenientia aut nociva. repraesentativis: hie enim dicendi modus mures de formi eas facit Σ- cquales Angelis,quibus ob naturae perfectionem infunduntur a Deo species in primo instanti De . 4. creationis, ut in Tractatu de Angelis ostensum
proponitur. tione agentis ad intra, vel ad extra. In primo sensu consideramus actiones Dei pure immanentes, quarum alia dicuntur mere essentiales,
illae scilicet quae sunt communes tribus pers ms,ut scientia, intellectio.& amor essentialis ratiae verδ vocantur notionales, quae nimiriim sunt propria alicuius Persionae, &non communes tribus, ut generatio Verbi , 3e productio Spiritus sancti. In secundo vero sensu eonsideramus actiones quibus Deus Operatur ad extrae quae adhuc dupliciter considerari possunt, vel quatenus se tenent ex parte Dei, vel prout se tenent ex parte termini & esse E si; producti ; de secundum hane terminationem passivam non sunt aliud quam ipsmet essectus ad extra producti,ut pendent ab actione Dei: sicut cum pr portione denominatio visi in patiete . nihil est aliud. quam ipsemet paries, ut connotans actum visionis. Quod ut magis declaretur rue τε Suppono secundi, contra Durandu, Suarem,& alios modernos, Deum non agere ad extra per actionem se aliter transeuntem. Probatur Di, . . breviter: quia, ut ostendimus in Tractatu de
scientia Dei, potentia operativa in Deo non di, si NE HOMINI s. I 3. stinguitur ab intellectu& voluntate illius, sed
actio intellectus 3e voluntatis est formalitet immanens, cum sit actio vitalis: Ergo omnis operatio Dei est formaliter immanens ; subindeque non formaliter . sed virtualiter tantum transiens. Unde lieut Angeli operantur ad extra per alaum imperii, virtualiter solum transeuntem,ut docet s. Thomas opusc. 1 I .art. 3. tibi ait quod Angeli moνent calas, conceptione sui intellectus
cxcviij ita δc a sortiori Deus, quippe qui ethnaturae magis simplicis, de curus intellectus practicus.longe potentior est & emcaeior intelletis Angelorum. Addo quὁd si executio activa, seii actus secundus omnipotentiae divinae, esset actioso Ia liter transens; de eonsequenter ab ipsa potentia realiter distincta, utpote in creatui a prodit
m existens; potentia Dei executiva noti es et infinita. quia scilicet non identificaret sbi ea omnia quae pertinent ad propriam lineam; non enim identificaret sbi actum secundum : scutintelle tus divinus non esset infinitus, si realiter distingue letur ab intellectione. Non esset etia nactus purus, eo quod ellit in potentia, etiam physica, ad proprium actum, a quo realiter distingueretur. Dices : ando Deus operatur simul cum s.causa seeunda, puta cum igne, producenAO cum illo calorem. calefactio est coli cursus simulta neus causae primae 3c secundae: Sed eatefactio est adiici sotialiter transens: Ergo Deus operatur ad extra per actionem formalit et transeun
Respondeo calefactionem dici concursum Dei quia mediante illa producit ulteriorem ensectum. scilicet calorem : quamvis comparata ad Deum, potius habeat rationem effectus, quam actionis; quia proceAit a Deo mediante ita actione distincta, & cum ipsa omnipotentia divina identificata, puta cum imp rio emcaei divini intellectus practici, qui est potentia Dei ad ext operatio. supponsertiδ, quod sicut in causa formali oc, possumus separare rationem formalem a causalitate formali; imh de facto reperitur separata in Deo, respectu sui dicimus enim immutabilitatem Dei esse rationem formalem aeternitatis ipsius. non vero causam ) & tunc ratio Gr- malis idem est quod causa sormalis, lectusa imperfectione: ita similiter possumus praesci id te rationem finis a causalitate finis, 3c concipere quod aliqua actio si propter finem duobus modis; scilicet propter finem, tanquam propter veram causam si alem; & propter finem, tanquam propter rationem solum finalem, praescindendo ab impersectionibus dependentiae dedistinctionis, quae in omni vera Sc propria camΕ salitate reperiuntur. Quaerimus ergo in hoc articulo, an Deus in suis actionibus transeuntibus Sc immanentibus agat propter snem, tanquam propter veram causam finalem, vel solum tanquam propter rationem finalem' vel ut alii dicunt, an actiones divinae,tam immanentes,quam transeuntes, ha-bsant causam finalem realitet , aut ibitin vi maliter influentem.
35쪽
s. II. Quatuor sequentibus conclusionibus discastra proposita resolvitur. 6 Ieo primδ, Deum agere propter finem,
tanquam propter veram causam finalem, in suis operationibus ad extra, quantum ad terminationem passivam, di quatenus se tenent ex parie effect sis. Probatur conclusor Huiusmodi actiones.secundum terminationem passivam, sunt ipsmet effectus producti, seu ipsae mel creaturae e sed essectus seu creaturae sunt propter finem, tanquam propter veram causam finalem: Ergo fleoperationes ad extra, quantum ad terminati nem passivam quam important. Malor patet exprima suppositione. Minor etiam est evidens inam creaturae inter se subordinantur,una tendit ad aliam ut ad finem, & omnes tandem ordiis nantur ad divinam bonitatem. sic Deus vult pluviam propter pascua, pascua propter pecora, pecora propter homines, & homines propter seipsum. vel ut ait D.Thomas i . p. quaest. I s.art. s. ad 3 .& primo contra Gentes cap. 8 g. Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui, operando diversa opera I &voluit eum habere intellectum, ut esset homo;& voluit eum esse hominem , ad complementum univers ; de tandem voluit bonum 5c complementum univers,ut suam sapientiam, boni talem. potentiam, aliasque perfectiones mani fellaret. Unde Proverb. H, . dicitur : versu propter semetipsum veratus es Dominus. Et ad
Roman .i I. Ex ipso, ct per ipsum, O in ipse sunt
omnia. Quem locum exponens D. I homas ait, quhd eum Apollo ius dicit, ex ipso, desgnat causam e Scientem; cum ait, per ipsum, causam eis Nemplarem ; de quando addit,in ipse, causam finalem creaturarum, quae non est alia quam divina bonitas. Dico se eundδ. Deum non a re propter λnem , tanquam propter veram causam snalem, in suis actionibus ad extra, quatenus se tenent
ex parte ipsius Dei, de quantum ad terminati
Probatur piimδ ex D. Thoma in a. dist. . quali. a. art. l. ad 4. tibi sc habet: ulli. Lyina est essentia eius: O ex hac parte non quaeritur surru
eha, sed ex 12.ι parte qua a Pirum creatura commu
m ut o Ergo sentit D. Thomas, quhd Deus non agit propter sinem,ita quδd lypropter importet causalitatem in actionem, sed solum inesse mper illam productum. s. Probatur secund11 Implicat aliquid increatum .dc D mnino independens, habere aliquam veram causam: Sed actio ad extra, quatenus se tenet ex parte ipsius Dei, est aliquid increatum, independens. divinum, de ipsemet Deus; ut enim in seeunda suppositione ostendimus. Deus non agit ad extra per operationem formaliter transeuntem, in creatura producta existentem, sed per actionem formaliter immanentem . 3e vimini iter tantum transeuntem ; atque adeδ in Deo existentem,de cum ipsa Dei substantia realiter identificatam: Ergo,&c. to. Dices, repugnare quidem enti increato quod habeat causam eis cientem . non tamen quod habeat causam finalem e quia cum causalitas fi
natis eoiis stat in allicientia ad bonitatem finis, ct in motione solum metaphorica , nullam in-Α fert imperfectionem in ea actione quae est propter causam finalem.
Sed contra primo i Impossibile est quod ali- 8 i. quid rabeat causam finalem,& non habeat ess-eientem : Ergo si est imperfectio quhd aliquid
habeat eausam efficientem, erat etiam impersectio quid habeat causam finalem. Antecedens probatur e quia de ratione eausae finalis est ut gratia eius aliquid fiat : Ergo causa finalis ne cessarib eonnotat in effectu dependentiam a causa esse iente r nam gratia finis aliquid fieri idem est quod produci. ac proinde habere causam et ficientem e unde in multorum sententia causalitas causae incientis de filialas,eadem est secun
se nab, Hoe quod est esse a rausa sinati, ga.
praecise sumptum, includit imperfectionem de pendentiae 1 in hoc enim pracise distingui threissa a principio, quδd causa necessario insere dependentiam, non vero principium e unde in Divinis e ceditur unam per linam esse ab alia tanquain a prineipio, non veris tanquam a causa: Ergo eum causa finalis si vera causa.non potest intelligi , aliquid esse a causa finali sine dependentia
probatur tertih eonclusio i si volitio Dei li- 83. hera , secundum illud quod importat in recto,
de quantum ad terminationem activam, causam finalem realiter cautantem haberet , deberet causari finaliter a bonitate divina. vel a bonitate creata: Neutrum dici potest: Eago. c. Minor pro prima parte ratione facta suadetur 'Nam c inter causam finalem dc effectum realia dis in ctio requiritur; cum causa finalis si veredo proprie realis causat Sed volitio Dei libera non di stinguitur realiter a divina bonitate: Ergo nec causatur realiter ab illa in genere eausae finalis. Pro seeunda veri parte se ostenditur: Demi de re ab aliquo errato ut a fine, maxima imperia sectio ei Ergo talia dependentia relegari debet a divina volitione.
Addo quλὰ causa finalis 3e meiens, sibi invi 8
cem eorrespon/ent e unde omnium quorum
D Deus est filiis est etiam causa essiciens. iuxta ilia lud Apoea l. i. apam Alpha Oom a principium omis: Sed actio Dei libera,quantum ad termi nationem activam quam importat in recto, non potest ab aliquo creato ut ab emciente proe derei cum siub hae ratione de formalitate se quid increatum & divinum, ipsaque Dei suta stantia, ut supra dicebamus: Ergo sub hae r tione non potest finaliter a ereatura causari. Hinc colliges, non posse dici absoluth quod 1 s.
Deus creaverit mundum , propter veram camiam finalem e sensus enim esset quhd ipsa ereatio,quatenus se tenet ex parie Dei, dc quantum ad terminationem activam s terminationem enim activam designat verbum illud creaνit a fuit propter finem , tanquam propter veram causam finalem ; quod repugnat , ut ostendiamus. Dici tamen potest,quod mundus est productus a Deo propter veram causam finalem rsensus enim est,quod ipsa creatio, ut se tenet ex parte effectus,& secundum terminationem pacsivam s rei minationem enim passivam dem gnat passivum illud creatas ι' fuerit propter veram causam finalem; quod constat esse verum ex praecedenti conclusione. Hae diligentissime observa. Dico terti4, Deum in omnibus actionibus liberis,etiam quatenus se teneat ex parte ipsius
36쪽
Dei, agere propter sinem, tanquam propter ra- Ationem finalem.
rc Probatur primh ex D. Thoma quaest. 23. de verit. art. 4. dicente qu/d bonitas divina est quasi siriti operatianti diνina. Ubi particula illa quas videtur innuere quὁd divina bonitas non est absolute finis , ut dieit rationem causae finalis, sed ut dicit rationem finis sne causalitate. de
quando idem S. Doctor 1 .coni. Gent. cap. 8 .ait,quod sua bonitas est Deo causa valenis, loquitur de causa duntaxat virtuali, seu de ratione V Iendi, ut patet ex capite prseedenti, ubi se discurrit: Fiatis est rati. τοundi ea quu sunt adfinem:
Deus autem vult ianitatem sitiam tanquam finem romnia aκtem alia vult tanquam ea qua sunt ad fnem e suis igitur ianitas es ratio qaare vult alia qua μηρῶν. a ab ipso. 47. Probatur secundδ ratJone. Ratio praeia finis, seclutis imperfectionibus eausae , est quM moveat & alliciat voluntatem r Atqui bonitas divina allieit & movet voluntatem ipsius Dei, in omnibus suis actibus liberia,& operationibus ad extra. iuxta illud Dionysi de divinis nomia
Dib. cap. 4. ανixin amar non dimittit eam 4 ηεormine. Et istud Boetii lib. 3. de consolatione. Quem non externa pepulerunt fuere cissa a terra utrantu viti, verum inlita summi CForma bona ινσre carens, o
MErgo bonitas divina habet rationem finis in omnibus actibus Dei liberis.& operationibus ad
2 8. Confirmatur: Quamvis attributa divina non possint habete caulam etficientem rigo rosam.
quia haec dicit in effectu imperfectionem dili inctionis&dependentiae ; possimi tamen habere
cautam esscientem virtualem, nempe naturam
ἡivinam,a qua virtualiter dimanant, & quae dicitur ratio a priori attributorum e Ergo sim 1 liter , quamvis volitio Dei libera non possit habere causam finalem rigor Osam ; quia non potest intelligi aliquid esse a vera causa finali, line dependentia ; habet tamen in Deo quandam rationem volendi, qua dicitur causa improprie seu virtualis,& secundum nostrum modum con- . cipiendi; quae non est alia quam divina bonitas movens, & determinans Deum ad elieienda, ha, .el illas volitiones circa creatulas. 85 . Eu his solutum manet argumentum contra praecedentem conclusionem. quod cur teli diis cile visum est. de quod potest sub liae forma proponi. Deus in Scriptura absolui edicitur operari propter finem,ut patet ex illo proverb. ac. Vniversa propter semetipsum operatus est Dominus: Sed non pollet absolute diei Deum operari propter finem, s solum essectus a Deo producti ordinarentur in finem, non ver4 esus operatio :Ergo non solii in effectus a Deo producti. sed etiam eius volitiones liberae, eiusque operationes ad extra,diriguntur de Ordinantur in finem. Ma ior patet, Minor probamr. Operari propter fino m. non est producere tantum aliquid quod habeat finem, sed est exercere operat; nem propter finem, seu voluntatem agentis moveris fine ad operandum propter ipsum finem rErgo ut Deus dicatur agere propter finem, non
sume it quhd effectus ab illo producti ordinen
tur in finem , sed insuper requiritur quod eius operatio fiat propter finem,seu quod Deus a bo nitate finis moveatur ad operandum ad extra.
Huic, inquam. argumento patet solutio ex obiam dictis Sicut enim cum Deus dicitur operari ad extra, hoe intelligitur seclusis impersectio. nibus causalitatis & Aependentiae actionis 1 principior ita clim dicitur operari propter finem, hoc debet intelligi, seclusis mapersectionubus,quae in effectu causae finalis reperiuntur, , i ter quas, ut Hiximus. est dependentia operati ianis a Me. Hae autem imperfectione seclusa potest diei quod di Vina bonitas est finis actionis divinae . seu potius ratio finalis illius; seut iiii mutabilitas dicitur ratio a priori, & eausa virtualis aeternitatis: nam sicut si aeternitas post de habere ueram causam esscientem , nullam aliam haberet. quam immutabilitatem ; ita si operatio Dei ad extra posset habere veram causam finalem, nullam aliam haberet, quam divinam bonitatem. Unde in forma ad argu mentum respondeo, concessa Maiori, negand Minorem. Ad cuius probationem, distinguo Antecedens : Est exercere operationem propter finem, ita ut ly propter semper dicat vetam& rigor iam causalitatem nego Antecedens e ita ut dicat veram causalitatem, vel rationem a priori seu causalitatem tantum virili lem, concedo Antecedens, δe nego Consequentiam. Ut enim Deus ab lute dicatur agere propter finem, sit scit quod effectus ab illo producti, sint
propter eius bonitatem, tanquam propter ve ram causam finalem ipse rum ii & eius actiones ab ea em infinita bonitate,ut a ratione a priori, ea unque u riuali procedant. Dieo ultimo, Deum in actibus necessariis, es isentialibus,aut notionalibus non agere propter fine in tanquam propter veram causam finalem, vel etiam tanquam propter rationem a priori. Probatur: Ut aliquod agens dicatur agere propter finem, tanquam propter veram causam, aut tanquam propter rationem a priori, non debet esse ab intrinseco 3c ex propria natura edtalem actionem determinatum, sed ad illam ex cognitione& amore finis determinari , nam, causalitas finis eoAsistit inhoe . qu d determinet agens ad operandum : Sed Deus ab intrinseco Fc ex propria natura est determinatus ad actus essentiales ¬ionales; est enim naturaliter determinatus ad se eognostendum & da ligendum ; 8e Pater ex perfectione & Reeunditate naturae divinae ei determinatus ad generandum
Filium, & idem est de Patre & Filio respectu Spiritus Sanctio Ergo Deus in actibus nec euariis,ellentiali bir s. aut notionalibus, non potest dici agere propter finem. tanquam propter veram causam finalem , vel etiam tanquam propter rationem a priori. Dices Perfectissimus modus operandi na- sa Iturae intellectualis , consistit in hoc quod est
perari dirigendo raperatio, es in sitos terminos& fines, quod est operari propter finem; & in
hoc excedit naturam ratione carentem, ut vidimus arti eulo orae cedenti: Ergo non est denegandus Deo. qi antlim ad actus essentiales, de quantum ad processionem Divinarum Persena
Respondeo quδd quamvis ille modus opeaerandi importet perfectionem respectu naturae intellectualis creatae, non sequitur quod etiam importet perfectionem respectu increata, de quantum ad actus necessarios, egentiales. aue notionales e maior enim persectio est, quod deternu,
37쪽
terminatio ad illos actus proveniat ex intrinseca determinatione 3c persectione divinae natum,quam quod ad eam si ne eessarium praesu poni directionem aliquam in finem. Imo neque in natura creata ille modus operandi importat perfectionem,universaliter quoad omnes actiones. sed solum quoad eas quibus tendit in finem: unde supra diximus. quod actus consequentes possessionem finis, ut fruitio de delectatio de fine adepto,non sint propter finem, sed corollarium de complementum illius. Articulo 3. quaerit D.Thomas, utrum acti nes humana specificentura finer de quo dicemus infra quas . 13.
4. cap. 2. affirmativam vero exteri Theolo
gidam domestici, quam extranei. Unde sit
Conclusio a firmati νastituitur.
DIeo igitur fines intermedios vere & proprie rationem finis habere. s4. Probatur primo ex Seripturae Apostolus enim i . ad Timoth. i. ait: hi is pracepti ψει haritas: At constat quod charitas non est finis ultimus, sed intermedius, sive ad Deum comparetur, sive ad beatitudinem: Ergo ex Scriptura finis intermedius est vere dc proprie finis. t s s. Confirmatur: salus hominum est finis inearia nationis Verbi divini, ut patet ex illis verbis suemboli Nieaeni: Qui propter nos homines. Opropter nostram salutem defendit de coris, o hic ania est 1 At salus nostra est finis intermedius a ordinatur enim ad Dei gloriam, dc manifestitionem perse istionum iptius : Ergo finis inter medius vere dc proprie rationem finis habet. . dic Probatur secundo ex D. Thoma infra quae
Ia .art. 2 ubi expresse docet quod intentio non
solitin ellcirca finem ultimum. sed etiam circa finem intermedium: At intentio versatur circa suem formaliter sub ratione sinis : Ergo ex D. Thoma, non solum sinis ultimus, sed etiam in termedius, vere Sc proprie habet rationem finis. Unde ibidem art. t .ad a.ait: Duplex est inu. s. i- hcet ultimus o propinquus. Et a. Phylle. lect. s. Omnia sinquit qua sunt intermedia inter primammopens uirimam t. em, sunt quodamm/do fines ; .st meditu ad sanitatem induceAdam extenuat coriapus, o sic sumtu es inti macui; maciem autem Ueratur per purgationem, purgaraonem autem per ρο- rionem. Vnde erunta haec sunt quodammodo sinu r nummatis, est sinu purgationis, purgatio potionis. Ubi particula illa. quodammodo, non sgniscat hujus modi fines intermedios vere dc proprie rationem finis non habere, sed idi sim non ita perfecte competere illis rationem causae finalis,licuis nisimpliciter ultimo. . Tettio suaderi potest conclusio ratione qua utitur idem s. Doctar hic art. . quae potes si e proponi. In causis eis cientibus licet detur tina prima causa essciens ex cu ua virtute S sub Or-
k dinatione alia causae intermediae de proximae operantur,nihilominus causae secundae, de su ordinatae vere dc proprie causant in genere causae esse ientis 1 Ergo ite et detur unus finis ultimus,ad ulteriorem non ordinatus. ex cuius m tione omnia aguntiar,hoc non Obllante concedi
debent fines intermedii, qui quamvis ex motione finis ultimi agant , tamen veri sint fines, de causent in genere causa finalis. Consequentia probatur ex paritate rationis r non minus enim causa ei sciens debet esse aliquid primum, quam causa finalis exigat esse aliquid ut timum s unde propterea definitur id a quo primo incipit motus, si e ut eausa finalis, id quod per se ultimo appetitur: Sed non minus repu-B gnat illi quod eli primum stibordinatio ad aliquid prius, quam repugnet illi quod est ultimum 1 libordinatio ad aliquid ulterius : Ergo subordinatio aeque repugnare videtur causae ense lenti , ae finali. Si igitur causa dependens ab alia priori, eique subordinata , habeat v ram rationem causae e scientis a finis etiam veram rationem causae finalis obtinebit, quamvis si intermedius , dc alteri sit id ina
Confirmatur: Ita se habet finis in practicis, sicut principium in speculativis Sed in speculativis ratio formalis principii non salvatur tantum in prinei piis primis de universalissimis, sed etiam in intermediis , ex quibus immediat hconchasiones deducuntur: Ergo similiter ratio formalis finis salvatur non solum in fine ulti-C mo simplieitet, sed etiam in finibus interme-ὰiis. Explicatur hoe magis: sicut enim principia intermedia duplicem dicunt habitudinem. unam ad concititiones quas continent, εc quae ex illi, deducuntur, de sic habent rationem principit; alteram ad prima principia a quibus Herivantur . dc sub hoc respectu non habent rati nem principii . sed principiati Ita similiter sanes intermedii duplicem respectum habent, tinum ad finem ultimum,secundum quod ut media conducunt ad illum ; dc sic non habent rationem finis,sed medii; alterum ad ea anteriora media quae ordinantur ad ipsos, de te spectu illorum habent veram rationem finis. inquan-V tum talia media appeti possunt, di de facto aliquando appetuntur propter illos. Respondet va2queet , negando consequen- ico. tiam. 8c paritatem e quia inquit. causae secundae essicientes,& principia intermedia, habent virtutem dc veritatem intrinsecam, perquam ponsunt vere influere in essectus . vel in conclusones; fines veth intermedii non gaudent bonitate intrinseca,qua possint movere dc terminare appetitum. Sed eontra: In causa esse ientibus seeundis io a. quaedam sunt ita frumentales, dc quadam pri
si cipales; dc principales quidem, per propriam
virtutem agunt, instrumentales verbi virtute causa principalis,dc tame vere agunt: Ergo ad rationem causae essicientis, non semper requiritur qnhd agat virtute propria: Ergo pariter ratio causae finalis non semper exigit gaudere bonitate sibi propria,& ab alio ulteriori fine independente. Hac consequentia videtur legitimae quia maior requiritur rigor ad veram causalitatem esset entem, quam ad finalem ; cum haec
si metaphorica respeetii illiu unde si ad Veram causalitatem efficientem susscit virtus pari,
38쪽
participia, multo magis susticiet ad causalita tem sinatem bonitas participata.
'Biicies primhi Finis definitur abAristotele
id cavi gratia cetera fiant: Sed haec des uitio convenit soluin fini ultimo,non verb finibus intermediis; cum omnia non fiant gratia ipsorum: Ergo ratio finis soli sim ultimo vere de proprie
Respondeo primo , particulam illam ratera, non poni ab Aristotele in definitione finis . nec haberi intextu Craeeo, sed additam sui se ab An giropolo interprete , ut observavit AEgidius Prasentatioile, lib. i. de fine in communi qu. rt. unico g. a. unde finis ut se definitur id coitis gratia aliquid ' ; finis veris ultimus simpliciter. quod non 61 alterius gratia , sed caius gratia caterue iste squidem nulli alteri fini sub ordinatur, se δomnes alii ab eo dependent. Respondeo secundo, data Maiori , negando Minorem: nam elle id cujus gratia caetera fiunt, euilibet fini eonvenit,iuxta naturam illiusdquias si finia ulti inti, simpliciter . cuiusnodi est bonum ut se, omnia fiunt propter ipsum. Sc ipse non est gratia alterius:si ut finis ultimus in aliqua tantum terie, caetera illius ordinis sunt gratia ipsus; se ut omnia medicinalia gratia sanitatis: s autem lit finis intermedius, caetera quae ipsum anteeedunt fiunt gratii ipsius, de ipse non fit gratia eorum quae antecedunt. Ubi ieies secundo: Aristoteles a. Metapla texis v 8.dc D. Thomas hie art. 4. ex eo probant non
dari processien in infinitum in finibus, quia sdaretur, non posset a s lignati ultimus finis unde
inciperet operatio. 8c lac nunquam agens ageret
propter finem c At si fines intermedii essent vere& proprie nnes,haec ratio non valeret; quia eis non posset as*gnari finis ultimus , adhuc agens pollet agere propter aliquem finem lath e-δium. Ergo fines intermedia non sunt vere dc proprie fines. Responaeo negando sequelam Minoris. Ad cuius probationem dicendum, quis d cum de ra tione finis intermedii, seu proximi. st quod saeeae motione ulterioris seu ultimi finis, hine est quM ablato fine ultimo . non manet finis inter medius: nam vel finis qui est intermedius appetitur absque relatione ad alteium. & se est finis ultimus;vel eum telatione,& se ne eessarib su
ponit illuin ultimum ex cuius motione procedit; unda ablato utrimo, nullus remanet finis. Eadem ratione convincitur in causis efficient tiabus non dari proe essum in infinitum , etiamsdentur causae secundae e quia clam omnes caulae secundae agant ex motione primae , si non assignatur prima. nulla causa secunda operatur, de se ablata prima aufertur operatio.
Obiicies tertio: De ratione finis est quδd adipetatur propter se : Atqui finis intermedius non appetitur propter se, sed propter ulteriorem finem ad quem ordinatur : Ergo non est veth de proprie finis. Confirmatur r Appeti propter se& appeti propter aliud, opponuntur . 5c se habent licui absolutum, Sc respectivum : Ergo inter se pugnant, δc eidem convenire nequeunt.
Ad obiectionem respondeo, concessa Maio-
ri, negando Minorem: non repugnat enim aliquid ratione sui appeti , Ac tamen appeti eum subordinatione ad alterum, a quo dependet illa ratio fuit sicut causa secunda agit ratione propriae virtutis , licet talis virtus sit dependens a causa superiori ;& substantia existit per se, licet in hoc ipso dependeat ab alio, a quo creatur 3c conservatur. Unde Ad confit mationem dico, qudd appeta pro- io'. pter se, de appeti propter aliud, opponuntur, si conveniant rei qua appetitur secund- unam dc eandem rationem, secus veris 3c seeunddin Hi- versas rationesi sinis autem intermedius habet qu/d stappetibilis propter se de propter aliud, secundhm diversas rationes 3c formalitates; nam ut dicit ordinem ad media praecedentia, est a petibilis propter se; ut veth respicit finem ulte-1ioram ad quem ordinatur, est appetibilis propter aliud: unde respectu prioris medii habet rationem finis , dc respectu ulterioris finis induit rationem medii; ideoque finis intermedius dici, tim stetit supra ὀicebamus, quM causae secundae, de principia intermedia in seientiis, secundum diversos respectus habent rationem causae de eausari, principii & conclusonis. Non repimgnat etiam idem secutidhnidiVersas rationes de firma litates simul eise ab lucum . de resipectivum; maxime si sermo sit de respectu transcendentali quia nulla res est, quantumvis absoluta, quae ordinem saltem transcendentalem non δι- eat ad aliam. Objicies quartis: Finis idem videtur sgnifiea- I Ioire quod ultimum: Ergo intermedia finis rationem habere nequeunt.
Respondeo δ istinguerulo λntecedens r idemsgnificat quod ultimum smplieiter de omnibus
modis, nego Antecedens: iclem quod ultimum, vel simpliciter. vel respective,concedo Antecedens, de nego consequelatiam. Solutio est D. Thomae infra qu. art. a. ubi sibi obiicit Intentio νιθιcit νηιm secandum quad. ium1nus1 Sed terminis habet rationem uitim, nudi Erra intentio semper reficit ultimam finem. Et respondet: Id secundum duendam. quod terminus hab/t rationem ultimi finis, sed non semper ultimi ν pectu ret , sed quandoque resecta ascutu partu. Ubiicies ultim de si unum medium esset eau. III. sa finalis respectu alterius medii anterioris, V. g. purgatio humorem te spectu praeparationis de fumprionis medici iam, sequeretur quod quando Deus ordinat unam creaturam ad aliam, Sc vult herbam v. g. propter pecora , dc pecora propter hominem, ageret propter finem: Sed hoc est salsum. ut vidamus articulo praecedenti: Esego ge illud. Respondeo distinguet o Maiorem Deus III,
ageret propter finem, ex parte rei volitae concedo Maiorem ex parte actus volendi, nego Maiorem. Hoc enim inter voluntatem divinam dc nostram reperitiar discrimen , qu/d in nobis creaturae de finis intermedii sitiat rationes motivae nostrae voluntatis ut operetur et atque ade4 non solum sunt fines inter se , sed etiam respectu nostrae voluntatis e sola autem bonitas divina, est ratio motiva voluntatis Dei e unde finis intermedius, cum sit bonitas quaedam i ferior de creata, comparatur ad divinam volu tatem, solum ut effectus, non veris ut ratio causaque volendi. solutio est D. l homae a. parto quast. 39. art. s. ubi ait e Deus vult hoc es propter hoc, sed non proptιν hoc νait hoc : id est Deus C ex
39쪽
er. utium emcaciter , alium veris uel alios in .essi eae iter ' porrA tianc iudicamus finem ultimum esse essicaciter volitum.quandohomo emtivertit se & omnia sua in ipsam , semie avertit a quocumque ali ultimo fine , si in alium erat
conversus; ut contingit elim homo iustus peccat mortaliter ; vel e contra cum existens in peet to mortali , convertitur in Deum per charit tem. Tunc vero iudicamus snem ultimum esse
volitum inesseae iter, quando lices ex se capax si id se convertendi hominem , de omnia quae ipsiu, sunt,eumque ab omni alio fine avertendi, id tamen non praestat; vel defectu plena liber talis . seu perfectae deliberationis ipsus homi-.tiis , ut contingit in eo qui peccat venialiter exindeliberatione; vel ob parvitatem materiae, ut in justo venialiter peerante ex deliberatione. f. II.
DIco primo : IApossibile est quod idem ho
mo, pro eodem tempore, efficaciter appe tat duos ultimos fines totales de a/aequat s.
2 aa. Probatur primo ratione quam habet s. 1lic mas hic art. s. in argumento sed contra. Ultimus finis adaequatus 3c totalis , habet totaliter dominari voluntati sed implicat duos esse fines qui totas iter voluntati dominentur, BE quibus totaliter volunta. subiiciatur de serviat: Ergo
impossibile est. qubd idem homo , pro eodem
tempore, essicaciter appetat duos ultimos fines totales 3c adaequatos. Probatur Minor ex illo Mart. c. N. ma parest duobus dominώsemre, qui se D. licet inter se non sit bordinantur.
Ia, . Consimamri Ultimus finis est quem homo diligit super omnia , & omnibus aliis praefert: Sed non potest nisi unicu, finis super omnia diligi, de omnibus aliis praeferri; si enim essent duo,
neuter plus alterΛ amaretur, alterique praenoratur : Ergo non possunt dari plures ultimi fias. probaret seeundδ eooeluso alia ratione, qua ihabet idem S. Doctor in eo ore ejusdem arti-
tuli. De ratione ultimi finis smplicitet est esto
bonum perfectum, seu consummatum de satiati vum totius appetitus hominis: At hoc non potest convenire duobus finibus, sed uni dumtaxat e Ergo unus tantum potest dari ultimus finis smplieiter. Maior patEt : finis enim ultimus totalia de ad rquatus est ille, quem homo appetit ut eomplementum sitorum desiderio tum, atque aded ut bonum sibi liissilietis, persectum, &plene satiativum extra quod nihil habeat appe endum. Minorve facilὲ suadetur: Nams essent duo ultimi fines, neuter esset bonum persectum: quia uni deficeret quod alter haberet e neuter
etiam totum hominis appetitum satiaret, extra
quemlibet enim is sua quidpiant appeteret: E
eo 3cc. ras. Confirmature sicut appetitus ineἱpit ab ultimo fine, ita& in eo desinit. ae per illum termi natur e atqui repugnat appetitum hontinis duia plici termino adaequato terminati: Ergo Sc duapIieem finem ultimum totalem dc adaequatum habere. Maior patet: finis enim ita appellatur, eh quod finiat Sc terminet appetitum. Minoi vero probatur: nam seut si linea duplici ter iano adaequato terminaretur,uterque esset 3c non
esset adaequatus, ut demonstrati solet tu physiaca ita patitet, si appetitus hominis duplici gaua
NE HOMINI s. iA deret fine ultimo totali,uterque esset& nori eciat adaequatus;quia extra te relinqueret aliquia
appetendum , quod non clauderetur in illo tan quam pars, nec ad ipsum ordinaretur tanquam
medium; sicut illud punctum non esset terminus adaequatus lineae extra quod aliquid illius lineae
Tertia ratio D. Thomae se potest proponi: iEOAem proportionali modo se habet voluntas in ordine ad ultimum snem, quo intellectus in ordine ad prima principia; nam ut communiter diei solet, fini, se habet in appetibilibus , scutprincipia in speculativis: Sed omnia quae intellectus intelligit, ad unum primum principium
s te euntur: Ergo te omnia quae voluntas appetit, ad unum finem ultimum debent referri.
Dices, In inthi lectu dari plura prima princi
yia, in qua resolvuntur ea quae cognoscit,& de- ,2 7.
monstrat in rebus in particulari. Ergo pariter possunt dati plures ultimi fines, in quos ea quae
Sed contra: Liciat mellectus resolvat conclusiones in plura prima principia, omnia tamen reducuntut ad unum simpliciter prius, quo3 in
intellectu speculati υo istud est: ὀνοLibEt sνὸι non est; 3e iii intellectu practico: Bonum e sequendavi, malum autem fugiendam: Ergo smiliter, sicet voluntas possit habere plures fines intermedios, & ultimos se eundum quid, omnes tamenc debetit reduei de teferri ad unum finem ultimum simpliciter. Dices rursus: Omnes volitiones de elehiota ias nes bonorum particularium, reduci aὰ volitionem boni ut sie,3cheatitudinis in eommuni,non veth ad intentionem unius ultimi finis in particulari. Sed contra. Naph, ut ostendemus articulo se quenti, homo in omni operatione humana agityroptir aliquem finem ultimum interialem dein particulari, Se non sothm propter finem ulti .mum formalem, seu beatitudinem incommuni: quia cum intentio si appetitus eEcax finis non
potest ferti in illum ut omnino abstractum a sib. secto, sed soli, mut applicatum alleui rei vel subiae , in quo re vera existit , vel saltem secundum falsam te erraneant hominis existimationem creditur posse existe te. His tribus rationibus D.Thomae adjungo ali- i a am non minoris ponderis 3c evicaciae,quae sumitur ex natura ultimi finis simpliciter de quae potest sic deduci. De ratione ultimi fiuis simplicia ter est quod omnia ordinentur ad ipsum,&qubdipio ad nihil aliud olduietur: sed implicat comtradictionem, quod aliqua duo ita se habeant. omnia ordinent ut ad quodlibet illorum, ipsumque ad nihil aliud ordinetur: Ergo implicat d, ri duo a ultimos fines simpliciter. Maior patet. Minor probatur. Nam velimus ex stis duobus V ultimis finibus ordinaretur ad astutia, v. g. finia A ad finem B, vel non ' Si primum dicatur finis A non habebit rationem finis ultimi simplic iteraeum de ratione illius, ut homen ipsim indicat, si non ordinati ad alium finem ulteriorem. Si . secundum assecatur , finis B non habebit rati nem ultimi suis simpliciter; clam de ratione ultimi sinis smpliciter , sit quod omnia ad illum ordinentur, de quoὰ nihil omnino excludatur ab ordinatione in illum; alia, s aliquid a tali oriadinatione excluderetur, non esset tinis smplicitater. sed secundDm quid. Haec ratio non λllim probat voluntatem non f, o
40쪽
eonstitust ultimum finem in creatura, quam in- Ao dinate diligit, ut communiter docent Theologi contra Adrianum sed homo potest dive
peccata . etiam disparate se habentia, com mittere , sicut tornicationem, fui tum superbi am&e. subindeque diversas creaturas inordinate diligere Ergo potest simul habere plures ultimos fines limpliciter. Hoc argumentum tangit gravem illam dis ficultatem . quae in tractatu de peccatis agitari solet. quinam nempe sit finis ultimus peccantis mortaliter,seu quaenam sit illa creatura. in qua peccans mortaliter finem ultimum constituit 'Omissis variis sententiis duas solum hic refe- ram cateris probabiliores.& in schola D.Tho Μmae magis communes. Priim docet finem ulti mum peccantis mortaliter elle ipsummet me cantem,qui omnia alia ad se ordinat, etiam legem Dei & eius voluntatem, ut suum expleat appetitum ; illam vero creaturam . propter quam peccat mortaliter . elle duntaxat sitem
proxiinum, in quem tendit, & a quo eius actus specifieatur. Favet huic sententiae D. Augustinus lib, 14. de civ. cap. 28. ubi asserit, quod scutamor Dei usque ad contemptum sui aedificat civitatem Dei. sic amor sui usque ad contem plum Dei aedificat civitatem Babylonis , seu
dum se , & formaliter in ratio retermini actus peccaminos . seu ut sitiens se affectus divitiis, honore, te lectatione, &. aliis bonis temporalibuε , quae stordinate appetit ; primo moΗΛ potest habere rationem finis tui respectu actos peccaminos , & sub alia consderatione induere rationem finis qui . seu culmgraris, vel propter quem, in Ordine ad e dem actum : apia petit enam tanquam ultimum snem se ut divitem, honoratum,&e. seque non resert ad honores , divitias, &e. sed has potitis ad seipsum
perficiendum, tanquam medium ad gnem ordinat. Ex quo patet responso ad connrmationem e Minor enim diu. . . cenda est Peccator non vult eo, equi seipsum absolute, de secundum se, concedo : ut affectum de Ornatum
bonis illis temporalibus, quae inordinate appetit, nego. Dices: Ex hac solatione seMitur, finem ulti- I4 muni spei esse ipsum sperantem e nam eodem modo postumus dicere , quod sperans potest consequi semetipsum ut affectum uisone beatifica.
Sed negatur sequela: lichi enim homo sit Qnis cui spei I heologicae, tamen nullo modo potest este finis titieu cuius grat,a ob duplicem rationem. Prima est, quia spes ex propria rati
peccati:sentit ergo, quod sicut amor Dei facit, c ne est motus iecius in Deum . Di est beatitudo
ut homo se de omnia sita ordinet in Deum ut tinem ultimum, ita inordinatus amor sul,qui teste D. Thoitia intra qu. 77. art. . Jest causa Omnis peccati, facit ut peccator omnia alia, etiam Deum in seipsum ut in ultimum finem referat. Unde idem Augustinus lib. 2 i. cap. 2 c. Jclib. 3. de libero arbitrio ait, quod peccator vult
in a. dili. 42. quaest. a. ait. i. Finu inquit) um san amore commutabitium .isnorum Hi ipse homo, Iropter quem omnia alia querit: se raebs radix pricata accipiastir ex parte ipsis peta an tu . erit una ; si utilem sumatur ex parte eorum,quae propter seipsum
Contra hunc tamen dicendi modum mi litat disse ite hoe argumentum. Peccator ipse respectu actus peccati mortalis est finis tui: Ergo non est finis culm eratis. Antecedens est cellum: cum enim quis inordinate appetit honores, divitias,delectationes , certum est quod haec tibi
appetit: Ergo est finis cui. Consequentia veth probatur: iram finis cuius gratia distinctus est a fine i ; cum ille sit res ipsa quae appetitur, iste vero subiectum cui appetitur: Ergo ii ipse peecans si finis ιai respectu actus peccati mortalis, non potest esse finis cuius gratia. Confirmatur Finis qui, seu cuiuspatia est id, quod consequi volumus per Operationem 1 At Equi peccator dum peccat , non vult consequi seipsum,sed aliquid extra se: Ergo non est finiaquι, seu cuius graιia actos peccaminos. Verum hoc argumentum non eas habet vi
res, quavius A uiliores existimant, responderi enim potest, finem cui , dclinem casus aratra, form liter distingui , non autem elae opus, ut semper realiter distinguantur : nanitia hoe a iudilectionis, volo Deo Divinitatem, aeternita tem , Omnipotentiam, & omnes eius perfectiones: Deus est finis citi Divinitas vero bc attributa
sinis quι , seu cuius gratia . & tamen Deus ia ii iistinguitur realiter a natura divina, dc eius a
diibutis r Cum ergo peccator dupliciter conia
siderari possit, matelialitet scilicet, & secun nostia r & ideo noti potest reflecti silpra ipsim
sperantem, sicut contingit in peccato, quod est motus obliquus. Secunda ratio est , quia spes .in virtus Theologica , de cuius ratione est, quia directe respiciat Deum : peccatum verbeli affectus propriae dilectionis , de cvaus rati ne eli tendere in ipsuna dilectum. Secunda sententia asserit. peccantem morta- a. litter habere pro fine ultimo bonum proprium,& privatum . seu bonum satiativum voluntatis sua, quatenus appetibile iuxta proprium arbitrium, & tine siti bordinatione ad regulas rati nis,& legis divina: iuxta qtiem modum di cenia di ipsemet peccator non solum est finis cai, sed
etiam pertinet ad finem non quidem formaliter,& in se .ut docet prior sententia, sed conlatitative, & in obliquo, qualetius scilicet est id,penes quoὰ mensuratur bonum, quod ab ipsis inordinate appetitur: nam eum bonum illud appetatur ut commodum & conveniens, quod est bonuni respectivum & dicens ordinem ad aliquod solite tiam, oportet quod id,respectu cuius dicitur conveniens, nimirum ipsa persona peccatoris, extrinsece, & in obliquo in
Hanc existimo esse mentem Caietani in hoe r4I.
art. ultimo,ubi haec scribit r Peccator nec inguia. nec in in stitiὰ apparenti bona seorsiam constituit altimam sinem cui insignam est . quia neutrum sibi suscit)sid omnia commutabitia bisna, ad gas pec
cator convenitar. reseruntvir ad unam communem
mettiquoniam omnia appetu ut conserentia ad bonam propraum, ita quod huiusmodi bona non appetuntiar Me
nes ultimi simpliciter, sed ut fines ultimi partiales, ut sciticet parte. boni propn3, Odes simpl citer is
ultimus illius. O/ntentum in omni pei caro mortare.
Ex his patet re lutio diis cultatis piopositae,
quoinodo scilicet ille,qui plura peccata morta- 'lia dilparat hie habentia committit , de varia bona creata inorditiath dii ir,nciu habeat plures fina, ultimos totaies. 3 adaequatos , sed ii uum tantum. Nam sciat pater respicit ut termi-