장음표시 사용
41쪽
num formalem & totalem suae relationis filium a se genitum: hi neve rhesse duplicem. vel triplicem. materialiter se habet;& si merit triplex filius ab illo genitus.quilibet illorum est terminus partialis: ita qui peccat mortaliter, respicit ut finem ultimum totalem. vel seipsibin ut bonis temporalibus Ornatum Naisectum. vel bonum
proprium & privatum: quhd vero bona temporalia, quae appetit,sint plura, vel duntaxat uium . materialiter se habeti & s fuerint plura, quodlibet illorum est tantum finis partialis illius. vel finis pro es imus, in quem tendit, &a quo eius actus specificatur. De quo fuse in tracta tu de peccatis. g. v I. aliud urgamentum duphitur.
Contra primam conclusonem militat aliud dissicile argumentum, quod potes sit, hae
forina proponi Justus peccans venialiter habet siniit duos ultimos fines simpliciter: Ergo potest homo sibi constituere simul plures ultimos fines fimpliciter. Consequentia paret, Antecedens probatur. Justiis venialiter peccans habet Deum pro ultimo fine simpliciter. cum sit in sta tu gratia &charitatis:Sed habet simul pro fine ultimo creaturam . quae est obiectum sui peccati venialis: Ergo habet simul duos ultimos fines simplieiter. Mitior probatur: Cum enim peccatum veniale sit intrinsece malum , & disploiaceat Deo . non potest in illum ut in ultimum scinem referri: Ergo ordinatur ad creaturam tan
quam in ultimum finem fimpliciter. Mirum est,qiianti im haec difficultasTheolo, gorum ingenia exercuerit, & in quot dicendi innodos eos abire coegerit. Sed relictis variis italis sententiis. quas intractatu de peccatis rete
reinus ac refellemus , breviter respondetn , iustum venialiter peccantem se convertere quidem ad creaturam , quam inordinate diligit, tanquam in finem ultimum,non tamen e scaci tet-simpliciter . sicut illum,qui peccat inortataliter, sed tantum inessicaciter , & secundum quid : eo quod peccatum veniale non se eon vertit in bonum commutabile, quM avertat a Deo,& habitualem convellionem ad illum de siluat , sicut revera destruitur per peccaturnmortale. Non est autem inconveniens,unum Sceundem hominem habere simul duos ultimos Ques, ita tamen ut unus sit simpliciter & emeaei
ter volitus , alter vero inemeaciter tantillii Maeundum quid , ut in secunda conclusione sanendimus.& patet exemplo infidelis, vel pec
eatoris dantis eleemosynam ex motivo miseri-eordiae, quod ibidem adduximus. Sicut ergo qui per peccatum mortale habitualiter est eon vel sua ad seipsum , seu ad quodlibet bonum
commutabile tanquam ad ultimum finem, non obstante hae conversolae & statu potest operali aliquod opus bonum mola liter, quod actualiterves uirtualiter reteratur adDeum tanquamia ultinium finem . impersecte tamen & in emacaciter, quia per tale opus non avertitur ab alio fine id quem eli conversus habitualiter: ita si militer qui per gratiam & charitatem habitu aliter ei conversiis in Deum tanquam in ulti reum finem simpliciter, non obstante hac conversione ex. snepotest operari aliquod opus malum moraliter. scilicet peccatum veniale, quod
ictualiter vel virtualiter ad bonu commutabile A tanquam ad ultimnm finem referatur, Impei eo te tamen & inemeialiter . eo quod per illud
non avertatur a Deo, nee deserat eius amicitiam , imo maneat absolute amicus Dei , dc cum
proposito adimplendi voluntatem illius. Dices: Impos bile est quo ου homo smul ap prehendat duos ultimos fines simpliciter, ut sis pra diximus i Ergo est impossibile qu/d appetat illos , etiamsi unum appetat inessicaciter. Consequentia videtur bona .eo qu4d nihil pos. sit esse volitum etiam inessicaciter .quin lit praecognitum. 8 Respondetur tamen distinguendo Antece '' dens: impossibile es , quod homo simul apprehendat duos ultimos fines, i hoe intelligatur des apprehensione practio tantum.verum vili non enim potest homo iudicare hie & nune in unare esse si iam beatitudinem,& ad illam Omnia alia ordinari debere.& ex alia parte lile & nune
esse aliam rem appetibilem non compreheniam in illa,& non ordinatam ad ipnm Si autem intelligatur Antecedens de diverso genere cognitionis , uno scilicet speculativo. & alio practi ed, falsum est nam peccans mortaliter iudicat speculative solum Deum esse ultimum finem ἔ practice vero bonum commutabile,quod inorda ath diligit,ut finem ultimum apprehen
dii ; stibindeque simul apprehendit duos uitia
mos fines. Clim ergo ad volitionem inefficae cem ita meiat cognitio speculativa, & ad eme cem requiratur practi ea ; hine sit quod homo posse simul habere duos ultimos fines, quorum unus sit e vicaciter volitus, alius veris inessicaciter non tamen habere potest duos ultimos finesessicaciter volitos .etiam disiunctivh; quia illi requirunt diversa iudicia praesica omnino in compossibilia. δε lias huius dissicultatis solutiones trademus in tractatu de peccatis, disp. 9.art. 4. ubi exponemus . quem finem ultimum actu intendat ille, qui venialiter peccat.
ιibusdam pramisu distavit is proponitur. Otandum primo. & ut ait Caietantis, prae r . oculis tempei habendum , quod finis uitimus eliduplex, unus formalis, stilicet beatit do in communi, alius materialis, nimi iacies illa, in qua collocat homo suam beatitudinem, sive sit Deus, sive bonum proprium, in quo, ut stupra vidimus,peccator ultimum fitiem constituit.
Notandum secundo , hominem poste agete 3 s'
propter ultimum finem quatuor modi actualiter, habitualiter, virtualiter .dc interpretative. Actualitur , cum actu expresso uoluntaxis tei
dit in finem ultimum ; & tune etiam dicitur agere propter ultimum finem formaliter Ha bitualiter , quando habitualis disposito rep.ratur in homine ad finem ultimum: homo enim ratione huiusce dispositionis ipli dominautis dicitur omnia habitualiter refelle in ultimi
finem. Virtualiter, quando actitatis volitio, pracedens manet in virtute , & ratione initia
42쪽
Virtutis relictae homo operatur . etiamsi tunc
nihil eogitet de tali sine scut si quas determinat ire deros blymam ad sanctum sepulchium, dein
virtute huius conditionis conducit equum,pe
git ad portum, navem ingreditur, & iter longissimo tempore facit, omnia hae stat propter illum finem virtualiter,etiamsi non cogitet amplius de illo fine. eo quod virtus eius maneat in illis mediis. Tandem dicitur agere propter finem interpretati ve, quando operatur circa aliquod obiectiim,quod ex naturasua ordinatur ad finem,quem tamen pro tune neque actu cognoscit, neque aerii intendit: v. g qui dat eleemosynam propter honestatem misericordiae , nillil de Deo vel beatitudine cogitans, censetur Operari interpretati ve propter Deum, dc propter beatitudinem ; quia ipsum bonum honestum. quod expresse intenditur, ex natura sua referiatur in Deum, fit est medium, quo tendimus in beatitudinem. Hic modus operandi propter
finem dicitur a quibusdam virtualis ex parte obieeti. sve operis;alter veris appellatur virtualis ex parte agentis,sive operantis. Is I. Notandum terti h. sive potius supponendum. quod homo non omnia vult actualiter propter ultimum finem formalem . seu beatitudinem incommuni: experientia squidem constat, quod
intellectu non cogitante sotmaliter de illa,
sepe voluntas operatur. Admittunt enim Omnes,hominem habitualiter aliquo modo operati propter ultimum finem formalem, ratione propensionis 3c inclinationis naturalis, quam res Omnes habent ad suam beatitudinem e S lum ergo teliat controversa inter Theologos, an tendat semper in finem ultimum virtualiter. vel interpretative solum i vel ut alii dicunt, an velit omnia propter ultimum finem virtualiter ex parte Operantis , vel soluin virtualiter ex
re se humano modo operatur, tendit ad finem ultimum formalem, altem interpretati vh. In hae conelusione conveniunt omnes ferὲThe
ologi ,exceptis illis . qui eensent voluntatem polle ferri in malum sub ratione mali, quos ad- dueemus infra qHast. 8. &art. I. as 3. Probatur ratione D. Τhomae hie an. c. -- luntas non potest valle nisi bonum, ut loco citato ostendimus: Vel ergo appetit bonum perfectum dceon summatum, vel imperfectum &inchoatum: si primum, reuera intendit finem ultimum formalem bonum enim perse tam de satiativum appetitos est ipse finis. Si secundum:
ergo saltem in teipretati vetendit ad finem ul-tunum. quia quando intenditur pars,vel inchoatio alicuius boni. interpretative appetitur totum, vel consummatio eius. Exempli glatia, qui fundamenta domus iacit,cenietur velle do mum construere. quia tundamentum est inelio-atio domus,5d ipsa domus inchoata: de in naturalibus generans , seu natura producens se mam embrionis. interpretative censetur velle
formam animalis,seu perfecti viventis , cuius embrio est ueluti quadam inchoatio i Atqui bonum imperfectum est pars, vel inchoatio ultimi finis, sicis ieet boni perfecti de consumniati;
A incipit enim perseere ipsum hominem, dc eius
appetitum aliquatit ei satiater Ergo quoties imque voluntas libet ebc humatio modo operatur,
tendit ad finem ultimum formalem, saltem interpretative. Confimaatur: Tune voluntas ἁicitis inteo I s pretativa , quando operans appetit aliquid, quod ex natura sua ordinatur ad aliud, de quo tamen operans tunc non cogitate verbi gratia eum quis fiam it alimentum, quod ex natura sua ordinatur ad nutritionem . sed de nutritione pro tunc nihil cogitat, censetur interpretativ velle nutritionem. similiter qui dat eleemosynam ex motivo misericordiae, nihil cogitana
de Deo,nec ullum quidem cognoscens P ganus ) eensetur interpretati vh illam dare propter Deum auctorem naturae; quia eleemosyna ex se ad illum ordinatur. Item diim homo vult aliquid contra rationem naturalem . ex consequenti , & interpretative vult illia contra legem aeternam, ad quam ratio naturalis ordin
tur. & cuius est participatio r Ergo smiliter,
cum quis vult bonum particulare , nihil cogitans de fine ultimo , virtualiter vult finem ultimum , eh quod bonum particulare ex natura sua ad finem ultimum ordinetur , 8d sit veluti quaedam eius inchoatio dc participatio. Hince sancti Patres de Philosophi saepe Aicunt, omnia quae appetit homo , appetere ut felix di beatus Di. Qiiod adeo verum est . ut Divus Augusti nus tractatu de Epicureis. 8c Stoicis capite dieat r Qui murus est,maius non est,nisi inrisi Matum lepos steraret. Et paulo post ' Pone In quem Iarim,quare ab ista, quare furtam scit I ashubeam inquit, quad non habebam. Quare τω habe
re,quod non halebas quia re serum est non habere. Si ergo miserum est non habere. Muttini parat haberet sta in eo impratins est , o errat,quia de mala valibeatus iari. Idem docet sermone i. in Psalm. II 8. his verbis : Beatum esse tam mainam est ιι-nam , at hac o boni Hirtis O mali. Nec mirum est,
etiam mali propterea sunt mali. M sint beati numquis titi libidinibus deditus , luxuria stuprisique corrump/tur, in hac malo beatitudinem qua rat
Dico secundo: QEidquid homo vult in pariaticulari libere de humano modo , vult proptet ultimum fine ni sormalem, virtualiter ex parie operantis. Ita docent plures ex nostris Thomi stis, contra Curielem, Lorcam, Suarem, va
quem, dc alios. Probatur primh ex D. Thoma hie an. c. in i mrasp. ad Clim enim sbi obieci liet, quod non
semper homo, eum vult aliquid, cogitat de ultimo fine. atque adeo non temper operatur pro-E ptet illum: respondet. quod non oportet at semperati viis cogitet de atiimo sine , quandocamque utiquid appetit νel Operatuν: sed variis prima intenti is,quao rs.ctu urrimi finis, manet in quolibet appetitu ca- auscumque res, etiamsi de Mitimo me acta non cultetur: sicut non oportet quod a vadit per riais,in qu libet p.rs cogitet de In/.
Respondent Adversarii: quod clim D. H III.
mas inquit virtutem primae intentionis esse in quolibet appetitu cuiuscumque rei, non loquiaret de intentione fot mali praecedenti,sed de virituali, quae continetur uirtualiter in appetitu
ne cuiuscumque boni particularis , & quae. ut diximus notabili a intivretur xa a Theonuncupatur. 'va D P . . sed eontra primo. Hae et expositioin violari. 1
43쪽
ta;nomine enim primae intentionis D. Thomas . intellistit praeteritam intentionem , quae debet
formalitet praeeesere,ut maneat virtute n volitione honorum particularitim , scut in itinerante, ut antentio sitis itineris maneat virtute in itinere,necessarium est, quod formaliter praeι cesserit.
Deinde, si non loqueretur de intentione se mali, sed de virtuali, non recte diceret, quod illa praecessit: quia virtualis intentio finis ultirui, in appetitione cuiuscunque boni particularis virtualiter contenta,non praecessit, sed tune est
maxime praesens,quando exercetur illa, in qua includitur; unde etiam talis intentio non recte
Praeterea D. Thomas in 4 dist. 49. quaest. r. an. 3. quaestiune. 4. adc. ait: Desideritim beatitudinis uir te est in omnibus aliis de deriis, titit causa in es t u. Proecedit ergo volitio expressa ultimi finis fotm Ilis ut vera causa . cuius Virtus manet in quolibet actu, seu in appetitione cuiuscuinque boni particularis. Under sy. Probatur secundo concluso ratione fundamentali. omnem actum voluntatis cir ea bonum particulare praecedit volitio formalis, 3c explicita finis ultimi incommuni, seu beatitudinis: Ergo quotiescunque homo tendit ad aliquem finem proximum , & appetit bona particularia, vult ea virtualiter propter ultimum finem sermalem. Consequentia videtur legitima. quia quando praecessa intentio finis ultimi, relinquitur ex illa in voluntate virtus ad appetendum finem proximum,& bona particularia: Ergo tune ea virtualiter appetit propter ulti muni finem. Ante e edetis veth ostenditur primbratione D. Thorna hic aret. 6. Impossibile est,quod causa secunda e sciens operetur . nili praesupponat instivum causat primae e Ergo etiamrepugnatquhd finis proximus moveat, nisi praesupponat influxum finis ultimi communis: Sed causalitas& influxus finis est appeti,seu desiderari, sicut influere eausi essicientis est agere: Ergo impossibile est,qiii,d finis proximus moveae, nis voliatio, seu desuetium finis ultimi praecedat. Munor.&ultima Consequentia patent. prima veris probatur: quia se se trabet in movendo finis
ultimus respectu finis particularis in genere calasa finalis . sicut in genere eausae essicientis se limbet primum e sciens ad causas eis cientes pamticulares: non minus enim filiis ultimus sibi iii, ordinat omnes fines intermedios, quam prima causa assiciens omnes causas secundas particu-
, Wi. Secund1 prohaturidem Antecessens. λcturi
quo voluntas vult finem ultimum in communi eli naturalis & necessarius, quant iura ad specifi- . rationem ut ostendemus inna qu. s. Ergo semper praecedit omnes actua voluntatis circa bo na particularia. Probatur Consequentia: quia voluntas prius est natura, tuam potentia libera; natura snim voluntatis supponitur libertati . &4 SQ iu,n . contra: Ergo a seius naturales & ne cellarii, ut est volitici finis ultimi in communi, debent praecedere liberos. quales sunt voliti nes horaorum particularium. Confirmatur:Omne quod est varium x in- , i comm . reducitur in aliquod certum&stabile, v ne ciecur proce Ilus in infinitum : scut ob ean dem rationem omnis motus in aliquid fixum
.d is de immobile debet reduci : Sed omnis volitio
libera, qualis est actus voluntat;a ei rea honum particulare, est varia. mobilis & incerta iuxta illud sapient. 9. Cogitationes mortalium timIda, o incertis providentia nostra: Ergo debet reduc ad aliquam volitionem naturalem de necessari
am, qualis est volitio finis ultimi in communi,
Tertio probatur prine, pale Antecedens: Si ese habet finis ultimus in communi ad isnam a bona particularia. scut finis particularis ad media ipsus: sed intentio fini, particularis necessaribantecedat electionem mediorum illius ordinis; ut patet in medico , qui prius habet formalem voluntatem sanandi infirmum, quam eligat, de apponat media & remedia ad sanitatem con ducentia r Ergo similiter intentio ultimi finia
in communi debet praecedere quamcumque tiara volitionem bonorum particularium.
Respondent Adversarii, quod licti volitio Mnis ultimi incommuni, seu beatitudinis praece cedat volitionem quorumcumque bonorum particularium,non potest tamen virtualiter inas uere in actus voluntatis qui postea sequuntur: quia cum saepe voluntas suspendat omnem . ctum,& desinat operari, saepe etiam interrumpitur omnino haec intentio finis ultimi. nec manet
virtualiter in mediis; quia inquiunt tunc sollim virtus praecedentis electionis potest e servari in mediis . & de uno de rixari in aliud, quando ipsa media non sol iam sunt subordinatas ni volito, sed etiam inter se, ita ut unum se quasi finis alterius : unde quia singularia bona, quae quis appetit . etsi omnia sint media ad ultumum finem tormas em , qui est beatitudo incommuni, non sunt tamen inter se ita connexa,
ut unum habeat rationem medii ad aliud, ideo illa virtus finis non potest conservari in volitione honorum patii eularium, nec transsae exu
na volitione finis particularis ad aliam. Versim lixe ibluti ci&doctrina, in qua consistit prae s uuiii adversae sententiae sundamen tum , facile potest confutati. Cum enim intentio finis ultimidi communi . seu beatitudinis, fit volitio finis teneralis, eius influxus debet,
viritaliter fallem. se extendere ad omnes voliationes se elindarias; seut influxus prima & Uuμversalissimae causae essicientis, ad omnes in universem effectus se extendit. Nec obstat quhd haec intentio saepe interrumpatur. ut enim virtualiter influat in volitionem honorum particularium,sussicit quhd nunquam retractetur, & quλd saepe resumatur & re iteretur quoties autem homo incipit de novo ope-iari, & eius voluntas aliquid velle de novo. ad quod ex praecedentibus volitionibus non erat determinata,&in actu,toties uolitio formalis Se explicita sinis ultimi in communi, praecedit ne
tur ex Augustino a i. de Trinit. cap. c. tibis quens de quibusdam actibus voluntatis, &vole iis ostendere qua ratione in finem ultimum
omnes referantur, ait : Omnes ista atque tales ν tantaresnoprios sines habent.qui reseruntur adfini m
issius voluntari, qua volamus beate virere.
Ratio etiam id suadet: ciam enim voluntas humana de se si in potentia ad omnes actus, di ab existente in potentia, ut tali, non possit procedere actus determinatus; voluntas hominis non potest se movere ad aliquem actum determin tum , nec bonum aliquod particulare appetere. nisi prius saltem natura constituatur in actu,
44쪽
per aliquem alium actum praecedentem , ad quem non se moveat, ses moveatur de applice tur a Deo: Sed hic actus non est intentio finis particularis: tum quia in intentione finis particulatis saepissime peccat voluntas , dc per consequens ad eam specialiter non movetur a Deo: tum etiam quia finis proximus non est ratio adaequata movendi voluntatem ad operandum, cum non sit ipsus satiativus: Ergo voluntas non
potest aliquid velle de novo , nee aliquod bonum particulare appetere, nisi prius saltem natura. sit constituta in actu, per volitionem finis ultimi communis, seu beatitudinis ut sic,ex qua deinde se moveat ad hune vel illum particularem finem appetendum, qui est para dc inchoatio finis communis. Unde D. Thonus infra qu.
s. art. g. ad 3. Devi movet volantatem hominis, scat ansversarumator ad universale abiectum voluntatu. quod est bonam ; osne hae universali motione homo non potestas uid ν esse. valde ergo probabile est, quod non solum in principio usos rationis, quando homo humano modo incipit operati, sed etiam quoties eumque ineipit aliquid velle de novo , ad quod ex praecedentibus vol it δε-
nibus non erat determinatus, Deus ut motos ge-
heralis movet dc applicat eius voluntatem advolitionem finis ultimi , seu beatitudinis incommuni; ex quo postea voluntas se movet advolitionem quorumcumque bonorum particularium
Neque obstat s dicas , nos saepe experiri, quod appetimus finem proximum dc bona pamticularia, non cogitando de fine ultimo in coma muni, 3c de beatitudine ut se 1 chm enim intentio illa sit imperfecta de confusa scut & obiectum commune de confusum est ) Ac fiat sne reflexione & attentione, non mirum i u ad eam non advertamus , vel illius non recordemum.
Dd etiam in intellectu apprehendente primbens an communi , quam obiecta particularia, contingit.
ica. Quod autem illi Authores adduith , nempe tunc solum intentionem finis ultimi conservari in mediis, & ex uno derivari in aliud,quando
sunt inter se subordinata , ita ut unum sit quasi finis alterius , omnino falsum est. Nam virtus primae intentionis, quae remanet virtualiter in primo medio. non Q um ex illo communicatur
. secundo medio subordinato priori ; sed etiam
neundo Hisparato . dummodo si vere medium ud praecipuum finem. v. g. cum quis ex voluntate eundi Romam condueit equum, & illi condit isto reperit currum, dc non repetita intentione finis, dimisso equo eonducit curtum, Memit vestem Je praeparat c ibaria; quis dicat eum omnia hac non operari propter snem itinerandi,&non itinerari propter finem eundi Roma mi i& tamen ista media non subordiriantur ad invicem , sed solum omnia conducunt ad principalem finem itineris. 69. Denique finderi potest eoncluso alia rati ne principali. Homo in volitione cujuscumque honi particularis,proprie,&moddhun ano ope. ratur propter finem ultimum, seu beatitudinem in communi Ergo in quolibet actu. virtualiter saltem. & non solum interpretative . tendit in ultimum finem formalem. Probatur consequentia r quia agere propter finem non intentum; saltem virtualiter. ab operante, sed imbibitum in ipsa operatione seu obiecto eius & cognitunt solum ah Auctore naturae, est modus tendendi
in finem imperfectissimus, eompetens & brsiti, & ipsis etiam rebus inanimatis, Di patet ex dictis art 3. Ergo si homo in volitione cuiuscumque boni particularis, proprie & modo humana operetur propter ultimum finem , seu beati tud item in communi. illam intenditualtem virtualiter. ex parte operantis,& non solum inte prelative . seu virtualiter tantiim ex parte operis quatenus scilicet operatio ipsa ex natura sua est ordinata in talem finem. Di eo tertio homo in omni operatione huma- 1 o. nacigit, saltem virtualiter , pYopter aliquem fi
nem ultimum materialem,seu in particulari, ve- Tum, vel apparentem.
Hae conclusio sequitur ex dictis in praece
dentit cum enim intentio si appetitus esse adi g-nis, & illum ut futurum & obtinendum respiciar, non potest ferri in rem communem,tit omnino abstractam a subiecto , sed in rem comm nem, ut in subiecto in quo revera potest existere, seu existimatur poste existere: Ergo quotiencumque homo intendit finem ultimum, seu be titudinem in communi de facto vult aliquem fi nem ultimum in particulari, applicando talen, rationem foelieitatis, seu nitimi finis, alicui rei,
seu aliquibus rebus, hoc est Deo. vel virtuti de bono honesto, aut bono delectabili 3c vitio; liacet per e :sectum inesseacem, &smplicis com placentiae , postit ferri et rca beatitudinem incommuni, α abstractam ab omni iubiecto.
- nemi: si ex eo quod quodlibet bonum paraticulare est aliqua pars boni tit se . seu quaedam inchoatio boni misecti , non potest qu a tendere in aliquod bonum particulate, nis hoc ipsi,
interpretative velit bonum ut se , tequitur quod homo, etiam dum peccat . interpretativhi saltem appetat Deum, δc propter illum operetur: Sed hoe dici nequit: Ergo nec illud. se mla Maioris probatur. Homo dum peccat, appetit bonum aliquod creatum sed omne bonu creaatum est quadam participatio bonitatis divinae. ex natura ilia ad illam ordinata, scut imperie.ctu ad perfectum, sicut inchoatio ad consumatuonem, & sicut pars ad totum: Ergo homo clues peccat, interpretative saltem appetit Deum, fiepropter illuiri operatur. Unde Augustitius lib. a:
Confessionum eap.ς. se ait: perversere imitantvir omnes qui longesta te factunt sed etiam' rei tunia da iudicant Creatorem te esse omnis natisra; ct id non esse quo a te omnino recedatur ; qaia scilicet ad quodcum, creatam bonum se conνerrant, hoc ipsum Patenus boni rationem habet , saliqua partic ara
nam perfectionem de suum blinum. Deum vapetere , quatenus perfectiones omnium rerum
iiii quaedam smilitudines di participationes
divitii esse. Probaturhane rationem, & utriusqties. Djaactoris autholitatem, aliqui censent omnes actio
45쪽
nes hominis, etiam, peccaminosas, esse propter A actum otiosum in illo: Se8 hoe est salsum; scut
Deum, ut authorem naturae, es respicere il lum ut finem ultimum.
verum s illi Authores loquantur se actibus
malis , secuti/um malitiam de de tormitatem quae in de formali important, eorum sententia est plusquam falsa : cum enim talis deformitas a Deo ut prima causa eis ciente non procedat, sed a sola voluntate humana, ut prima causa deficiente, &ὰiΩrmiter ad regulas morum operante, Originem trahat, non potest Deum ut ultimum finem respiceret imo potius illi aduersatur. dc ab eo ut ultimo fine avertit. Si vetb sermo sub de pecc tis, quantum ad entitatem quam de mateliali includunt, vera est illa sententia: a 'operante prxstituto. enim dantur verba otiosa in homine, ita & actum
otios : Ergo dcc. Sequela Maioris probaturi Actus otiosus ille dicitur qui caret fine, seu qui
ad nullum finem ordinatur : Atli omnis actio humana respiciat beatitudinem in communi, . nul la erit quae careat fine , seu quae ad aliquem finem non orti inetur: Ergo nullus dabitur amis
Respondeo negando sequelam Maioris. Ad ' cuius probationem dicendum est, ainim humanum non dici otiosum , ex eo quod non ordinetur ad ultimum finem se aliter,sed ex eo quod careat fine aliquo particulari de intermedio,aba 3.i 4. quia cum entitas illa si ereata.& a Deo particia pata , atque ab illo ut prima causa eis ciente ac generali motore procedat, non potest non referri in ipsum tanquam in ultimum finem; ratio
enim primi principi i de ultimi finis in Deo eonvertuntur, iuxta illud Apocalypsis i. Ego sum Alpha lega: principium is finu. Unde ad obiectionem respondeo , negando sequelam Maioris. Ad cuius probationem dicendum est . quod lichi peccator peccando a 'petat at quod bonum creatum, idque ad Deum ex natura sua st ordinatum,utpote cum sit qua, dam participat obonitatis divinae: quia tamen
non vult illud, nisui stibest malitim morali, sub
qua ratione non est refert hile in Deum, imo potius illi advel satur, & ab eo avertit, non appetit Deum. etiam interpretative, nec propter illum ut ultimum finem operatur: rendit tamen ad ultimum finem formalem, saltem interpret live quia bona illa particularia vult .ut sunt pariati ei pationes ultimi finis formaliter, de prout ordina inur&conducunt ad beatitudinem in conbmuni.
Ad testimonia veris D Augustini Sc s. Thmmae dicendum est , illos solii in velle peccat rem , dum peccat , imitari aliqualiter Deum, appetendo similitudinem aliquam divini bonista adeo non pensilis recedere a Deo, quia adha obiicies tertio: Voluntas est libera ei rea ul- I . timum finem in communi, 3e circa bona particularia: Ergo fhi proposito obiecto 5e bono particulari, cum ordine ad bonum iu communi,p
test velle illud obiectum, cum tali ordine, vel ne illo.
Respongeo voluntatem ei rea ultimum finem I in communi non esse liberam, quantum ad spe-vificationem, sed solum quantiam ad exercitium : quare lieri possit suspendere omnem actum eirca beatitudinem incommuni, supposito tamen quod velit aliquod bonum in particulari , ne cestitium est quὀd illud velit in ordi- O , Λ
ne ad illam. Unde Boetius : Omnu mortalium E.,sbia cura , quam mustiplicium studiorum Iabor exercet, Disse Liaverso calle processiri sed ad unam beatitassinti linem
Coiicies ultimδ contra ultimam conclus nem. Potest, oluntati proponi ratio beatitudinis in comuni, absque aliquo ordine ad subiectum: Ergo potest homo ferti in ultimum finem in abasIacto, non applicando eum alicui rei in particulari. Respondeo concesso Antecedente, distinguendo Consequens. potest ferri in ultimum snem in abstracto, actu inessicaci 5e smplicis complacentiae, concedo : appetitu esseaci, fle actu intentionis, qui inserat elee ionem mediorum, dcretallem bono, quod est imitatio & pallieipa qIllum ut futurum seu obtinenesum respiciat, netici boni divini nam, ut ibidem ait Augustinus, go. Solutio patet ex supra dictis. Superbia cil tu em imitutar, cum rasis unis stiperemnia .aece pia r O ambis . qaid iis honore, quaru
surio sitim aeternum ' O saeritia pore tem timeri
tis suavit. tu. Quia tamen in hoc peccator per verse imitatur Deum. bona illa creata inordi. nate appetit. detorquendo illa ab Oidine quem
habent ad Deum, de illa ad seipsum tanquam in
ultimum sinem te serendo, peccando non appetit Delim ut aut borem natura , nec propter illi utitit finem ultimum intei pretative Operatur,
sed potius ab illo ut ab)iltimo fine avertitur: sicut licet lapis ex natina sua tendat in centium, ut interminum & finem sui morus ; si quis i meri violenter eum iurium proiiciat desinit tendere in proprium finem ,& proiiciens non censetur velle. etiam interpretative, quod decendat in centrum, imo potius cetis eius velle oppositam
Obii ies secundis contra secundam cones u-7 sionem , si quidquid homo libere dc humano
modo operatur, virtualiter velit propter ultimum finem ibinialem , sequitur nullum dati
Quaerit D. I hornas art. .utrum sit unus ulti- 8 mus finis omnium hominum ρ Et respondet Omnes homines convenire in ultimo fine formalitersumpto. quia omnes appetunt beate vivere: sectis vero in sne tittimo materialiter considerato. seu in re illa in qua constituitur scelicitas; nam quidam appetunt divitias, tanquam consummatum bonum, alii hora res, alii volupta
tes. 8ce. scut& omni gustui delectibile est dulce, sed quibusitam minime delectabilis est titiliaeedo vini, quibusdam dulcedo mellis, aliis dulcedo lactis. De quo videri Disint Cicero in Tu sculanis quaestionibus. & in libro de finibus bo
norum & malorum : Seneca in libro de beata vita; D. Ambrosus lib. de ossiciis eap. a. D. Augustinus lib. i . de Trinit. cap. 4. & Lactantius lib. 3. de divin. instit. cap. .
Addit s. Doctor, quod sicut illud Aulce sinia pliciter melius est, & magis delectabile, quod appetunt, se in quo delee amur illi qui habent
gustum melius di postum: ita etiam ille revera est finis ultimus verus in particulari, quem a Dpetunt habentes affectum recte dispositum, scilicet Deus , quem omnesJusti de Sancti appetunt. & de quo ait Propheta: Gasute is ridesequoniam auru est Dominus. ii
46쪽
inta aliae cremo eonveniant Et respondet,. 'ubd s loquamur He re ipsa quae est finis ulti- mus, set licet de Deo, idem est finis ultimus homini , & omnium aliarum rerum e cum enim omnia qum sunt in mundo, sint producta a Deo, di omnia quae Deus produxit . in seipsum se ut in finem ordinaverit. iuxta illud Proverb. ic. Vniversa propter semetipsum speratus est Dominus; omnes res munesi respiciunt Deum ut finem ut timum, & in e tis gloriam ordinantur. Si vero fianis ultimus sumatur pro actione qua possidetur
quae finis formalis appellari solet) in illo non
Communicant creaturae irrationales: quia Deus non postidetur nisi per amas cognitionis& amoris , quorum creaturae irrationales incapacesia sunt. Pro cujus explicatione
Advertendum est, consecutionem ultimi finis veri, qui est Deus. tripliciter posse contingere, seu triplicem gradum habere. In primo grasu est consecutio per claram Dei visonem, Sceognitionem eius,quam habent Beati in patria. Inseeundo gradu est consecutio per cognitionem es amorem Dei, sive naturalem, sive si perna turalem extra eius visionem , in qua consiliebeatitudo naturalis vel sit pernaturalis , quam creatura intellectualis potest habere in via. In
De seriistidine obj ectima hominis.
Pon absolutam disputationem de ultimo
fine, restat agendum de beatitudine hominis in particulari. quae definitura Boetior
Statis ora tam lanariam aggregatione persectus. Si- s
B milem desnitionem tradit Augustinus s. de civit. cap. i. asserens beatitudine ira esse rerum optandarum cumulatam plenitudinem. Quae definiationes videntur desiumptae ex Cicerone 3. Tuscul. quaest. ubi dicit beatitudinem esse bonorum omnium, secretis omnibus mala, cumulatam complexionem e & ex Platone, asserente beatitudianem esse bonum ex omnibus bonis urare inm. Porro het omnes definitiones solum materiam beatitudinis tradunt , non autem Armalem eius rationem assignant: sed restat inquirendum cur illa bonorum plenitudo, beatitudinis nomen sortiatur. are optima beatitudinis definitio est quam tradit D. Thomas h Ieartie. I. tertio gradu est consecutio alicuius honi, quod dicens illam esse bonum totaliter quietam sati- est participatio quaedam persectionis divinae,ju- ani appetitum: quod de appetitu rationali. stu
dita quam creatura aliquo modo assimilatur Deo;& hoc tertio modo omnes creaturae,etiam sensu & eognitione earentes, Deum quodammodo consequuntur, inquantum attingendo suam persectionem, illum modos hi possibili participant. Cum ergo D. Thomas asserit, ubd si loquamur de ultimo fine,quantum ad assecutio
nem eius, se creaturae ii rationales non conve
niunt in ultimo sine hominis, hoe debet intelli si de assecutione persecta, quae fit per cognitionem & amorem, non autem de imperfecta. quae fit per imitationem quandam 3c participatio- per rectam rationem regulato intelligetissum est: non vetδ de appetitu irrationali Ze inordi nato ; quia in satietate talis appetitos non vera beatitudo,de qua hic loquimur, sed si a peccati miseria conssiit. Dividitur autem beatitudo se descripta, in naturalem, fle stipematuralem e naturalis est iliata quae naturae humanae proportionatur, seu ad quam homo per principia suae naturae pervenire potest: sirpernaturalis verδ est quoe naturam hominis excedit , Ac quam homo sola virtute divina, & auxilio supernaturali consequi valet. nem perseetionis divinae: in ea enim,ut diximus. D Utraque deinde subdividitur in beatitudinem
omnes creaturae, etiam irrationales de insenso. 4. biles,conveniunt.Unde Boetius egregi A de ele--s i. gruiti discursu probat, Deum omnia quae extra 'ε se profert , ad se ut snem ultimum reducere, tanta necessitate, ut nisi id face, et, omnia illico in nihilum relaberentur. Ecce ejus verba:
Rerum x retens flectit balena x x O Dominus, sons o origo, Ira o sapiens a=buer equi.
Et qua motu concitui ire. sistit retrahens, ac vaga firmat. Nam nis rectos revocans itus, Flexos iterum cogat in orbes.ctia nunc'ubila continet ordo 'Dispia suo sente satis r.
ille est neu commis amor, Repetantque honi ne teneri: Quia non aliter durare queant, Nisi conν 6 rursu amore,
Rilluunt causa qua didit e se.
rim. II Lhuius vitae, quae est imperfecta,& solum inchoata, de beatitudinem patriae, quae est perfecta Aeconsi immata: item in essentialem, quae versatureitca objectum beatiscum . scilieet Essentiam Divinam, de aecidentalem, quae eirca alia obiecta inferiora se extendit, ut intuitio corporis Christi in coelo , cognitio ereaturarum extra verbum,gloria corporis beati,de smilia. Deniaque in obsectivam, qua est illa res. in cuius adeptione appetitus hominis perfecte satiatur de quiescit, ac sormalem , quae est operatio illa qua apprehenditur 3c possidetur summum bo num, seu res illa quae beatitudo obiectiva appellatur. In hae ergo disputatione agemus solam di de beatitudine obiectiva , insequenti veris do formali.
hominis VARIA fuerunt in hae controversa Phil
sophorum placita: Augustinus enim ideCivit. cap. I. Iesertex Marco Varrone duce
47쪽
m propter fide resert Bella inus libro 3. de A iuim si um conis itin asPibri se inseriarn summo Pontifice capite a . ubi & citat librum bis si ilicet Fen M6.m quibusdam : non est igitur in
primum latratum cerem ciniariam qu4d in pro- tati bis delictam, iij bis fretic. rvi paene niti. Unde bel- morione summi Pontis eis incenditur stupa eo- le Seneca epistola Qtiid mihi voluptatem noram eo, & dicitur et i sic transit gloria mandi: minas ρ hominis bonam quaro. non pecaris, aut L stu scilicet ut hoc symbolo moneatur . quam bre- γεια νωtεν Iaxior es . o ad percipiendas ιον portivi sit fruiturus illa gloria. in quam eum Pontifi- voluptates aptior. Illa cibo ordatis utantur. Venocia dignitas evehit,memineritque vicinae mor- re non aque fatigantur. AdditSimsi eius. saepis
tis,quae totam illam pompam brevi dissipatura sim 1 hoc a natura constitutum hine . nempe ea est. Ad quod idem pertinet, qu4d inox aeco nates delicias cito traeisire, usuque ibo perire,ptas elaves , velut symbolum Pontificiae pote- ne diu insani essemus: voluptas enim brevis imstatu alteti tradit. ut nimirum significet se po- sania est testatem,cuius indicia sunt,non diu servaturum, se e dh probatur eassem pars. Finis uli lius Omnia sunt hominum rentit pendentia IIo, ad ulteriorem finem non est ordinabilis di deIe- Et sabito casu qua νaiae re, patini. ctationes aurem tactos, & gustos ordinan et ad aliquem finem, scilicet ad conservationem cor-ε. IL potis,inc ad psolis generationem .sumque veluti e radimenta seu accessoria boni honesti 1 de Araritudo in bonis corporis tonsistere nequὶ . ideo provida de sapiens natura 1llas tanquam
leno inium Ac incitamentum apposuit in acti- . leo aeti Λ , Beati inem in aliquo eor- bus necessariis ad eonservationem individui,dc potis bono. praesertim in voluptate , non peciei,ut bruta , quae non possunt apprehende- posse eonsistere. Ita s. Thomas ait. s. 8c s. re boniam honelium, illo delectabili traherem Probatut prima pars: Beatitudo cum si ultis tur. Ex quo interes,quid non Hel res est ii mus finis . non debet ad aliquid aliud ordinari: nesta, quia delectabilis. ut volebam Epi rei, Sed omnia hona eorporis ordanantur ad bona qui bonum holae lium ad voluptatem ordina animae .seut ad finem, quia ut ait s Doctor hac banr , sed potius . contra res est delectabilis .ardi s. Ipsam corpus est prapter ormam cur mare- c quia honesta A. conveniens naturae ratio ali in ria propteν formam , ct instramenιa propter moto- unde deordinatio 3c peccatum est e reaturae r rem vir per ea siti actiones exerceat i Ergo beati- tionali aliquod opus propter delectationem,tudo in bonis corporis nequit consistere. tanquam pi opter finem face e 1 tunc enim aias. Confirmatur: quia haec bona communia sunt git more hi utorum . dc quod in bruto est natu hominita, & brutis; imo in brutis saepe reperi- ra, in ipsa est vitium. tantur perfectiori modo,quam in hominibus.ut Tereth suadetur eadem pars exeo. quod he
vita longior, valetudo firmior, vires maiores, alitudo,ut supra dicebamus,debet omnia mala sensus acutiores. Unde Seneca : Raria perfe- excludere t volia prates autem corporea Omniacta propriam haminti Osnam est; caler issicum a se ruata non expellunt sed potius multis amaria tibus commania sunt i esse rex, er Dones t sermo- tudinibus respersae sunt. Unde belle Hugo asta est.opa νanes: velox est. O e avir habet vocem, s. victore : Voluptaι mer halet morast m corde, sed quanta clariorem canes, cultorem aquilaaυνι- culatim an dorso. Et Boetius libro da Coniorem tauri, dulciorem Osuaviorem lus ni Ad- solat. do etiam quhd bona eorporalia cith transeunt; o nubet hoc νoluptas amnis, beatitudo autem incorruptibilis est, at multi agit fruentetiti o. Secunda pars, quod scilicet beatitudo in v Namque par νει utum, luptatibus carnis non possit consistere, ostendi Ubi nutu mella fudit, tur eontra Epi reos. Relicitatem hominis in pam O nimis renaci praedictis voluptatibus collocantes; 3c contra Ferat ictu corcia morsia Sarracenos,& Maho metanos . qui beatitudi- Denique, ut disci irrit Divus isomas hic stranem nedum vitae huius , sed etiam vitae futurae, ticulo K. Delectatio est quoddam proprium acia constituunt in commestationibus,sernieationi- cidens, quod consequitur beatitudine ni ἱ exbus,3c aliis earnalibus oblectamentia; 3c denis hoc enim aliquis delectatur , quod habeth que contra Cerinthum. dc eius discipulos, qui numsbi conveniens e Elgo delectatio non est teste D. Thoma 3. contra Gent. cap. a . ) se ipsa beatitudo hominis , sed solum aliqua e in ultima foeticitata post resurrectionem mille ius prosperitas. Qua ratio convincit non . annos in regno Christi secundum carnales ven- lum de delectatione colporea . 1ed etiam de tris voluptates tabulabantur futuros , unde de E spitituali. illusti , quod idem est latineae millenarii. Dices: Dolor est summum malum : Atquitiant appellati. Probatur. inquam haec pars: Fα- summo malo opponi debet summum bonum, licitas,chm si maxima homutis persecti O,debet Elo delectatio,quae dolori opponitur, debet illi eonvenire secundum id, quod est nobilissia Eile summum bonum. naum in ipso e Atqui voluptates carnis conve- Item delectatio appetitur proptet seipsam . niunt homini non secundum intellectum , qui & omnia alia giati ipsus: Ergo est ultimus fi- est nobili sinis ipsus potentia, sed solum secun- nis,ae pro inue summum bonum: Utraque Condiam sensum : Ergo millis eius beatitudo non sequentia patet , Antecedens probatur. Ideo consistit. appetitur bomina, it eius pia senti1 di possesso-ii. Confirmatur a nam ut discurrit D. Thm ne quiescat appetitus: Sed huiusinou, quies est max loeo citato ) Summa persectio bommu esse non idem quod. delectatio : Ergo olonia. propter pot/si in hoc , quod conian tur rebiu se inferioribus, delectationem appetuntur, ipsa vero gratia sui sed per hoc.qaad coniungitur Hiitii rei ultiora: mo G appetitur. nis est melior eo , quod est ad sitim : delectuιiahes Ad primum algumentum respondeo aiegati- s aarem premissa confisum in hac , quod ιοριuη- do Amec euens : mors enim & peccatum iuni
48쪽
maiora mala. qua lolo . cum privent maiori ' ordinatitis, si si ultima et omnes autem operatia ea bono,nempe vita,& rectittidine rationis,atque amae iiii Dei. Item error & ignorantia , quae sunt mala nobalisllina potentiae, scilicet intellectos. eiiitque perfecti limo actui opponuntur, uni peiora, quam dolor 8c tristitia . quae sunt mala partis sensitivae. Ad secundum,nego etiam Antecedens delectatio enim ideo appetitiar , quia conlequirurpossessonem boni,quod desideratur, vel quia. Di si ra dicebamus , est veluti condimentum boni lionesti. AH probationem in contrarium
diltinguenda est Maior de duplici quiete appetitus : pti .est ipsa boni possessio; quae quies
militer patet in omnibus aliis. Non est igitur in operationibus maru das ultima hominis sarricitas. Und. Augustinus lib. 21. de civit. cap. 3. Praemium vertatuerit ipse,qui virtutem didit. Et tras deEpicureis & Stoicis cap. g. o νιν ius animi res cladubita ,prudretia mati O bona dis mens, iusti- dicitur, quia adepto termino cessat motus, & ria sua cuique diseriisens, temperantia libidinoso mobile quiescit e Secunda veto,est illa delecta tio, quae consequitur possessionem boni desid rati,illamque supponit, & quae etiam a The logis quies, seu fruitio appellatur. Si ergo se mo si de quiete primo modo sumpta.verum est quod illa qua ritur propter se e secus autem,si loquamur de quiete in secunda aeeeptione;illa enim non habet ex se appetibilitatem , sed ex possessione honi,quod supponit: est autem comtra rationem silmmi boni, quhd habeat appetiis bilitatem ab alio, unde talis quies. seti delecta
tituri mollias aequanimiter sti mens. Magna res, laudabitis res lauda Stoice quanitim potes, sed dic tin-
de bubri ' Non pirtis an1vii tui te sucit beatum ; sed qui trbi virtutem dessit, qua tibi velle respiravit , O posse donaris. Et capite praecedenti e constitatis
inquit) ante oculos nostros nibus, Epicurea. stoico, Chri iano .interrogemus Ingulos: Dic Dicaree, qua res scit beatam φ Restondet e rorupto corporis. Dic Stoice ' Virtuti animi. Die Chrs unet Doκam Dei. Demum serm. i 3. de verbis Apostoli mariasiis inter se comparans Epicureorum , stoic tio non potest esse summum bonum , nec subim C rum,&Christianorum se i haec scribit r Di c lut Epicureus, mihi frui mea come ιιηum est. DiacAat Stoicus,mihi frui mea mente bonum est. Dic bur Apostolus. mahi autem adhaerere Deo ianum est.
de hominis scelicitas. g. I M. Biatitudo in bonis animasta non s. DIco tertio Beatitudo obiectiva homin I, Iribtinis animae non potest consistere : Ita s. Thomas ait. . tibi se discurrit. B nam quod
est ultimus sinis. Ob.ηum pcrsectum, complens boni
appetitum appetitvi autem humanus,qui es voluntaι, es boni tinirersi mi quod det autem bonum inha=ens ipsi anima est bonum participatum....tinde imp da
Ie est, qu)d aliquod eorumst ultimus snti hominis. Probatur secundo: Bona anima intellectu,& voluntate possidenda. sunt sc ientiae & virtu te, Sed haec non possunt reddere hominem to taliter perfectum. eiusque appetitum omnino satiare: Ergo in bonis animae beatitudo obiecti va hominis nequit consistere. Unde idem S. Dochoi Optis c. cI . ad sextum gradum charitatis egregie observat. plures esse fontes, ex qnibus homines hauriunt, ut sitim anima, se ii naturale sciendi desiderium extinguant. nempe coelum, elementa , plantas, animalia, &alia corpora mixta: . quibus aquas sapientiae hausere Plato, Aristoteles, Democritus,aliique antiqui Philosophi. quos Apostolus mundi sapientes appellat velum in illis sontibus animae sitim. ae sciendi desiderium cuilibet homini naturaliter inlitum extinguere non potuerunt : quia obiecta illa
creata summum bonum non sunt , nec primam
Consi matur : Ultima hominis Glicitas o nanem excludit laborem & militiam , in addi scendis autem scienciis maximus contingit labor & a illictio spirita, . iuxta illud Eccleuasticii. In multa sapientia, utilia is indignatio. qui addit p. intiara . adest luti em Ergo in scienti stillima hominis s icitas consistere nequit. . idem dicendum est de virilitibus. Nam ut ieci ediscurrit S. Thomas 3 . contra Gentes cap. 34. Taliciti humana non sad ultoriorem sum
In multi bona creato Hra hominis beatituri
DIeo ut imb: In nullo bono creato,sed in so- 2 4so increato vera hominis beatitudo eons-ssit. Ita omnesCatholici speculative saltem definiunt, eis multi eorum in praxi Epicureis, &Mahometanis adhaerere videantur ; ita nimio rum voluptatibus corporis addicti, ae si de imeuro saeculo nihil eogitantes, in illis solis suam
Probatur ptim4 conchaso ex Seriptura,dicit enim Propheta Psal. I s. Dominin pars haressitatu mea. Et Psal. a. Quid mihi est mcaeu.O a te sidvolat saper terram ; Et statim : pars mea Dein m uernam. Quibus locis nomine partis signifieatur pars haereditaria.& tota haereditas; ut patet ex filio prodigo.qui patri didiit: Da mihi porri nem substantia . qua me contingite quibus verbia integram sitam haereditatem possulabat. Appellat ergo Regius Propheta Deum partem suae haereditatis e quia cum ex acervo bonorum omnium. aliqui voluptates, alii divitias,alii h E nores pro sua parte assumpserint,ille pro se Deum solum , tanquam meliorem partem illius cervi pro sua tota haereditate elegit. Potest etiam secundo probati concluso ex as. illo Isaiae s s. tibi spiritus sanctus a rebus creatis & temporalibus avertit hominem.&ad Deum vocat sub metaphora aquae & eibi, quae a sitientibus & esurientibus expetuntur : Omnes sitientes inquit) penite ad aquas Oc. Quare appe ditis argentiam non in panibus , cr laborem vesrum non ia sutaritate ' Quas dicat, omnem laborem acquirenJη beatitudinis gratia assumptum, frustraneum esse, s beatitudo extra Deum quaeratur, in his rebus terrenia & caducis, quae appetitum
49쪽
stum latiare non possunt. Unde egregiὲ An-
bonum, in qua fiant omnia bona , e , ut icit: δε- stirasmplex bonum , quod o omne bonum, O satu es. a4. Ad maiorem eiusdem veritatis confirmationem & intelligentiam, legensus est liber Ecclesiastis r nam ut sapienter observavit Canus lib. s. de locis Theologicis cap praecipuus huius libri scopus est ostendere, hominis beatitudinem non consilere in aliquo bono creato, sed in solo Deo ; ad quod statim capite i . hoc
proponit fundamentum: Ranuas vanitatum Oamnia vanitas r hoc est, omnia bona creata non isolum vana, sed et tam vanillima sunt, ut hominem faciant beatum 4 nam geminatio illa, vanitas vanitatam , hebraismus est, sepertativum denotans. Et S. I homas in hae quaestione percurrit omnia bonorum genera , Os endens
in nullo esse beatitudinem i se Salomon in t to de isti illius libri , teipsum in exemplum allum ens . discurrit per omnia genera bonorum creatorum, quae ipse studiosissime expertus est . 5col endit omnia vana esse ad beatitudinem conciliandam ; ac tandem concludit in itine libri, dicens: Finem is uenae pariter omes audiamus. Deum time, o mandata eius Obserra: hοι est
a s. Posset tereth probari conclusio multis Samctorum Patrum testimoniis, quae brevitatis causa praetermitto. Unus sumetet Augustinus, qui lib. de motibus Ecclesiae e. 8. sc ait i sanaram samma Deus nota est; Deus es naba stimmum bonum.
in infra remanendam nota est, nec ultra tiarendum aDι--: alteram enim peracutasum, alterum κώllume'. Et lib. 4. Confest. cap. s. infasex hora qui scitasti stitieet bona ereata) te .atem nescit : beaiaris uatem Pi te scit, etiam si ista nesciat i sui veris te tacr alia κον si non propter illa natur, sed propter te so-
ag. Denique eandem eone lusionem triplici ratione demonstro. Prima sic brevite, potest pro
poni r Ratio ultimi finis. & primi principii, sibi
invicem eorrespondent. de mutuo adaequanturi
iuxta illud commune Philosophorum axiomaror . finium restandet ordini agentium e At esse primum principium soli Deo potest competere: Ergo & ratio ultimi finis &obiectivae beatitudinis illi soli eonvenit; iuxta illud Apocal. r. & a. a. Ego sum Alpha O Omega r principiam 9
Inis. et . secun3a ratio sumitur ex Diuo Thoma art. Eg. Beatitudo obiectiva perfecte debet nostrum quietare appetitum . At solum bonum mereatum perfecte illum quietare potest: Ergo in s Io bono ineleato consistit beatitudo. Maior patet : nam beatitudo obiectiva est ultimus finis, qui talis dieitur,ex eo quὁd ultimo finiat & ter minet creaturae rationalis appetitum. Minotveib se ostenditur: Obiectum voluntatis, quae est humanus appetitus , est bonum universa Ie: Ergo solum bonum universale illam potest quietate: At bonum universale id solo Deo repeis titur, unde Deus loquens Moysi Exodi dixitus ostendum omne bonum tibi quae verba de viso ne divinae es lentiae communiter intelliguntur
L Ergo solum bonum increatum potest hominia
appetitum satiare. Confirmatur exemplo materiae primae horum a g. corruptibilium , quae quia timuem formam iub- lunarem appetit, per nullam illarum potest perifecte satiari ; led tunc solum perfecte satiaretur, si vel omnes reciperet, vel al iquam eminent et alias continentem: Atqui similiter voluntas ho minis appetit bonum in universali, sive ad omne bonum in appetendo extenditur: Ergo pecnullum illorum quietati potest pei secte. sed solum perlecte satiabitur, ii omnia bona postideat, vel aliquod in quo omne bonum eminenter contineatur ; cumque ista continentia ili bono increato possit compete te. Onsequens fit, quod solum bonum increatum possit persecth homitiis appesitum satiare. Contirmatur amplius. Torias mundus pergio. apbum, seu circularem figuram repraesentatur; cor
autem hominis est figura pyramidalis, seu triangularis, cuius basseu supra, S cuspis infra, te ue experientia anathomica: Sed dato& postoeirculo sipra triangulum. semper aliquis anginius trianguli manet inexpletus , & per alium duntaxat triangulum repleti potest, ut dein Onstrant Mathematici: Ergo cor hominis per nullas creaturas ira mundi globo contentas, sed solitin per alium triangulum,nen pe Sanctilliinam Trinitatem, repleri potest. Tettia ratio,quae est desumpta ex parte intel. 3 lectus.& quam proponit D. Thomas a s. sequenti art. 8. potest se formari. Non minus est de tatione beatitudinis quietare petrecte intellectum, quam satiare voluntatem et At omnibus creaturis divisve aut collectiv. cognitis, intellectus non quietaretur,donee adsuidditativam Dei cognitionem perveniret: Ergo in nullo ere. ato beatitudo obiectiva hominis potest conlisse. re. Masor patet: beatitudo enim est bonum persecte catiativum hominis; subindeque utriusque potentiae in anima eius existentis , intellectos scilicet & voluntatis..Minor ver4 probatur :Naturale est homini. cognitis e flectibus deside
rare cognoscet e caulam , non solum quantum
ad an est, sed etiam quantum ad quid est, seu habet e cognitionem quid ditativam illius; objectum enim intellectias est quod quid est, id est, ellentia dc quidditas rei, ut dicitur in 3. de ani
ma : Ergo omnibus creaturis, quantumcumque per se e cognitis , non quietaretur intellectus,
donee ad quidditativam Dei cognitionem perveniret.
tilium &Haereticorum argumenta nul- t. lius ponderis sunt , & ideirco omittenda. sed potest contra primam rationem D. Thomae obiici primis , obiectum nostrae voluntatis est bonum universale in Hadieando hoe est bonum abstractum ut se , sicut etiam verum incommuni est obiectum nosti i intell/ctss i Atia qui Deus non est bonum universale in praediis cando , vel in eausando , id est, omnis boni persectionem ibrmaliter vel eminenter in s Continens i Ergo ex eo quod oblectuna nostra voluntatis est bonum univet tale, non recth in. fert D. Thomas , solum Deum polle eius appetitum persecte satiate, sed commattit aequiis
50쪽
V cati nem, argumentando a bono universali in praedicando ad bonum universale in essendo, vel in causando. secundo,contra eandem rationem arguitur: Appetitus humanus est aliquid finitum : Ergo per obie timi finitum satiari poteli Consequentia probatur: tum quia finitum ad sui quietem, seu satietatem nequit aliquid infinitum exposcere e tum etiam, quia appetitus humanus, ex eo quhd infinitus est , satiatur formaliter . seu tanquam per formam per aliquid finitum. nempe per visionem beatificini, vel beatificum morem: Ergo eadem de eausa poterat obiecti v. per aliquod bonum finitum satiari.
3 3 Haec tamen parum urgent,& Deilὲ dilui possint. Untie ad primum rei podetur. concesso Autecedente, negando Consequentiam;possinmus enim recte , & absque ιequivocatione a gumentari ab uno ad aliud, quando unum in acilio continetiat et quare cum tota persectio bonium versalis in praeuicando contineatur eminem iis limo modo :n bono universali in ellendo, ficis causando, re cte infert II l litimas. ex eo quod appetitus humanus extendatui ad omne bo Diani, polle Qtu inquietari poselsone honi in creari. quod est universale incaui uado , continens in se omnis boni persectionem, ab impe sectionibus depuratam.
34 Dices di Q ietatio appetit sis seri debet per
illius obiectuini Ergo si oblectum appetitus nostri non est bonum universale per causa litatem,
sed per praedicationem. hoc oc non illud persea te ipsum quietare potest. Respondeo, quod quietatio nostri appetitsi, debet fieri per illius obiectum, vel per aliquid, in quo tota perfectio elus obiecti contineat lar ;cuiusmodi est Deus, qui universalis boni contru
3 s. Ad secundum dicendum qiὰd etsi appetituanoster lit in se sinitiis de limitatus, eli tamen in appetendo syncatego te matice infinitus , quia non tot appetit, quin pilisa in infinitum appeteare possit ; ἐκ ideo solitin per infinitum bonum' potest quietari. Unde coricesio Antecedentia biblute, nego Consequentiam. Ad primam piobationem distinguo Antecedens e id quod eli omni modo finitum, concedo Antecedens quod aliqua ra Mae eii infinitum , nego Ante cedens. dc Cotileque iiii an . . quia humanus appetitu est insultus modo explicato. Ad secundam probationem, concess5 Anteia' cecienti,nego Consequenta am: appetitui nam que sinito lepuguat per formam infinitam a se eslicitam actuari; S idcii eo no petit ad sui satie talem formam infinitam : non autem repugnat
ei ad al iquid infinitum obiective terminari. sed potitis id petit, etsi finiiij, si e & ideo in solo bono insin to tanquam in obiecto potest qui e .icere
3 . . Dico . si appetitu/ esset infinitus emitati ve, ad sui satietate in non amplius exposceret,quam infinitum obiectum: Ergo cum sit entitatiue s nitiis. id non potest 'etere. Patet Consequenati a. nam id.quod egsnittim in genere entia,ne quit: Asin inietatem id i psum exigere , quod
3 . Respondeo doncesso Antecedenti. negando Conseque asti. Ad tusus probationem , diis stinguo Ante dens: Non potest idem petere, de eodem modo, e cedo Antecedens : idem diverra mod ego Antecedens. Blodi autem
, diversita, eonsistit in hoe , quM si appetitus enset infinitus entitative, attingeret modo infinito obiectum ii finitum, Se sie satiaretur: sed quia est finitus in genere entis , etsi petat obiectum infinitum, illud tamen non petit attingere modo infinito, sed finito. Initabis: Ratio D. Thomae. vel probat debe- 3 3. re attingi obiectum in sinitum modo iii finito, ut
appetitus noster quietetur , vel non convincit petere Obseetiam infinitum : At primum non convincit,ut modo asseruimus: Ergo nec secti . dum. Maior probatur : ex eo enim probavi mussi nostrum appetitum non satiari per bona creata,quia quovis illorum, vel omnibus illisper intellectum eognitis, restat cognoscendum
honum ista reatum,ad custis cognitionem appetitus nostea inclinaturi similiter,cum bono in-
Creato, Gio movi cognito. adhuc res et idem mei obiectum tu petisitiori modo cognoscibiale,&ad istam maiorem , seu perfectiorem eo gnitionem detur inclinatio in nobis, non quietabitur hominis appetitus,nisi ad infinitum m dum cognitionis,quo pernetior non sit,perveniat
Respondeo negando Maiorem,ad euius probationem, conce.,4 Antecedente, nego consequentiam, & paritatem. Ratio discriminis in eo consistit. quod inclinatio ad eognoscendum Devin.qui eli crevi uiarum causa, est substantialis nostro appetitui; inclinatio ante ira ad mai rem perfecti otiem cognitionis habitae de Deo, est veluti in datis ei uidem appetitus per tectior unde quia beatitues obiectiva non debet no muni appetitum satiare quoad omnem modum, seu pes .ectionem intentivam illi est enimi i potiioa se quoad astam rationem unquam ple ne Gieuidium debet illum quietare qum ad mliantiam sua inclinationis; hil tamen e
gnatis innibus creaturu . oc ignorato. seu non cognito Deo quiddilative. non ita satiatura pciatus Hu Danus, id est quoad substantiam sita inclinationas, ideo bene intulimus cum D.Th ma, non polle maliquo , praeterquam in Deo quiduitative cognato , Odiectivam hominis ste-
Ertum est, visi si vinci essentia de facto vi 4ο, deri omnes persiaiias Divinas; imo celebriores I heologi docent, notis osse essentiam divinam υ ideri sine Personis, etiam de potentia Dei absoluta, ut in tractatu de visione beata 1υ- aE Ostendinius. Veruntamen, quia licet interdum uti suppostione impostibili ad investigandam rationem sormalem &e sientialem alicuius rei; ut patet .quando qnati itur. an si Spiritus sanctus non procedet et a Filio, disti tigueretur ab illo 'ideo ad explorandam esseiltiam & rationem formalem obiectivae beatitudinis , qua Sancti perfruuntur in coelo, inquirunt lite Theologi, an Deus ut unus sit obieeium si issicietis ad nos beatificandum, ita quod s per impossibile late ret ut Trinus, estentia beatitu is adhue stibilia sitieta