장음표시 사용
361쪽
ui meliora sint accidenruiter, ne. ia Dcus Lmma sepientia semper agit .seri non potest, ut quae produxit, perfectiori ratione producantur . inum vero de producendi modus. N res producta essentialiter cadem maneant. quamvis haec, vel illa persectio superaddatur ; ideo ςamdem rem Rccidentaliter perfectiore t Deus potest reddere.
LFibnitii. N Wolfit opinionem de mundo persectissimo disclitiendam modosii scipimiis: nam mundum, qui existit., omnium possibilium perfectissimum esse contendunt, quia Divina Bonitas , atque Sapientia ita exigebant . Quam
longe tamen hac in re a vero aberrent , antequam dentonstrentus . observa
dum est . duo hae de re quaeri miser I. utrum mundus, qui modo existit, ab ea, quam habet, diversam perscctionem habere possiti a. num possibile iit . alios mundos existere . quorum persectio huius mundi existentis perfectione maior, aut minor sit, vel eidem aequalis. Tam primum, quam alterem in Lei nitii. di volfit systemate rvpugnat. Nam, ut ipsi quoque contentiunt, in a, mirabili tam diversarum rerum ordine, atque connexione mundi perfectio consi- 1lit. Haec autem , inquiui, di non alia connexio rςrum , hic ordo , Ac non alius esse debuit. Duo namque omni ex parie sibi similia cise , repugnare conte dunt ; ideoque S indiscernibilia negant. Huius autem rei hanc rationem asse runt i si duo, inquiunt ipsi , omni ex pane sibi similia et sciat, nulla ratio a Dferri posset, cur unum prae altero in constitutione mundi Deus elegisset , hoc imdividuum in illo loco, aliud in alio posui illat. Quum ergo Deus in agendo cerista ratione ducatur, unum alteri omnino simile esse repugnat : sed hoc individuum , quia tale est , in hac mundi parte , aliud in alia ob eamdem caussam posuit. yx quibus, ut nemo non videt, hunc mundum diversam , a qua habet, persectionem habere non posse consequitur. Qualid isti idem hac, di non alia, singula individua esse debuerunt, quae in qualibet mundi partu peculiarem locum
Verum hac in re dillinguendum elis , constat ex iis, quae priecedenti propositione disseruimus . Nam quando quaerimus, num hic mundus aliam , ac habet , persectionem habere possit, vel loquimur de persectione essentiali, vel de perlactione accidentalii si de accidentali strino sit a aliam habere , ac simul idem remanere potesti sicuti idem homo scπper manet, quamvis scientiam , opes , corporisque robur maius acquirati si autem de substantialia idem amplius non
Neque etiam secundum Lei itii. Sc Wolfit opinionem fieri potest, ut existant alii mundi magis . vel minus. aut aequaliter peifecti. Nam, inquiunt ims, Deus rerum omnium auctor sapientissimus serta ratione non operaretur, cum qua tamen operari semper debet. s ex duobus mundi, in suis perfectioniblis omnino aequalibus unum prae altero eligeret, & mnes inter se aequales non produ ceret, qui infiniti esse deberent, quia eadem ratione, qua duos, alios, atque alios sibi omnino aequales esse non repugnaret . Tunc enim sine serta ratione Mnua
362쪽
num altes preferret . simili modo quia maximae deordinationis argumentum enset . minus perlactum prae magis periecto eligere, mundus omnium possibilium
perfectissimus produci debuit , dc Divina Sapientia tam ferre non potuit, ut mundus imperfectior produceretur, quam ut relinqueretur, qui omnium perfectissimus e stat. Ex quibus illud conlequitur, alios mundos secundum apprehensionem tantum mitrae mentis possibiles eise . Verum ad ea quoque advertatur oportet, quae ipsi statuunt, ne ullam Diavinae Potentiae iniuriam facere videantur. Affirmant ergo i . Deum alium similem mundum pmducere po se , si Omnipotentia eius tantum spectetur; verum quum Sapientia eius id eligi non perimittat, quod in se nullam caussam habet , cur alteri praeseratur, & Deus non minus sapienter, quam potenter agat, ideo plures mundos inter se similes eise non potis . a. Minus perfectum prae perfectiori repugnare asserunt, non quidem ex parte Divinae Omnipotentiae; quum caulla, qaae centum gradus persectionis communicat, etiam quinquaginta communicare possit , sed ex parte Sapientiae , quae cum omnipotentia leni per coniuncta est . Nam si Sapientia ex duobus similibus univn alteri non praefert, quia nulla eli ratio praeserendi, potiori jure minus perfectum perfectiori anteponere non potest. Demum aiunt, mundum omnium possibilium perihelissimum productum esse, quia prima cauisa operata fuit, prout attributa eius decebat.
Illud tandem observandum superest, mundi perfectionem tum quoad intella-ctuni nostrum , tum quoad Dei potentiam considerari posse. Si quoad intellectunnostrum consideretur. ita perfustam , atque omnibus sitis partibus absblutum esse, ut alium perfectiorem a nobis excinitari impossibile sit, nonnulli concedunt. Hoc autem sensu mundi perfectionem summam esse , antiquorum aliqui dixerunt. Si autem etiam quoad Dei potentiam ita perfectam esse censeatur, ut alium per fectionem produci impossibile sit, error est manifellus, quem nunc potissimum
PRopositio. Hunc mundum omnium possibilium perfectissimum esse, Di-vlax Potentiae. Sapientiae. Bonitati, atque Libertati mani stile repugnat. Prob. propositio. Quamvis ergo constet, mundum omnium possibilium per secti ssimum Deum non produxit', quia alia, atque alia persectiora semper fiscere potest, tamen ut huius rei certa ratio habeatur, mundum omnium possibilium persectissilium Deum non produxisse dicimus, quia non poterat, ex ideo non potuitis, quia omnia potest. Licet haec contradictoria inter se eise videantur , revera tamen , ubi explicata sint, nationi quam maxime consentanea reperiunnir. Divinae omnipotentiae nullus terminus constitui potest, nec citra evidentissimum errorem quispiam assi averit, hoc eam posse, & non aliud : haec , dc non alia in eius virtute contineri ; demum aliquid esse, quod per eam fieri non possit , quamvis nullam contradictionem secum asserat: hoc constat ex iis , quae in ari, culis pnecedentibus disseruimus; sed mundi persectio haec ei . & non alia , finita, atque circumscripta est, non illiminata. aliunde vero alia. atque alia per K ctio non repugnati ergo Divinae omnipotentiae opponitur, mundum omnium possibilium persectissimiim productum fui ise , ita ut alius magis perfectus ab ea produci non possit, vel potuerit. De maiori, atque minori propositione nulluse: l dubitandi locust quod autem ex iisdem inkrtur, certum quoque apud omnes esse debeti nam incircumscriptum, illimitatum , infinitiinaque esse, finito , atque determinato objecto circumscribi, contradictoria sunt. a. Vel
363쪽
a. Vel mundus, qui existit, infinite perfectus est . vel determinatos quos tam gradus in sua perfectione habet r si perfectio infinita ei tribuatur ; tantum abest, in per hoc Potentia Dei commendetur, quin potius eum summa iniuria illius quaedam Divinitas rebus creatis tribuituri si autem ea omnis persectio mundo tribuatur, quam res creata in se recipere potest; tunc Divinae Omnipote tiae tum in productione multitudinis, atque diversitatis specierum , dis litie arumque perfectionum , tum in communicatione motuum ipsis corporibus, & virium intellectualium ipsis mentibus, termini praescripti erunt i inmo certum quoque idearum , syilematum , ct cognitionum numerum in Divina mente conititui necesse erit ; sed hoc enti infinitae intelligenti, illud enti infinite potenti repugnat tergo tanta persectio huic mundo inelse non potest, ut aliquam maiorem a Deo p uel impossibile sit. Quapropter sicuti Deus quando, di quomodo voluit, hunc mundum creavit; ita prae tam multis in sua P tentia contentis hunc potissimum elegit, quia secundum sua nobis imperscrutabilia consilia ita illi visium est. At vero quia Leibnitiani ex notione Divinae Sapientiae, atque Bonitatis , sicuti etiam ex riotione ordinis , S rationis, quam Dulis sequitur, quando agit, hunc mi indum omnium possibilium perfectissi naum esse, ictu evincere posse putant ; ideo modo demonstrare aggredimur, tantum abelse . ut hoc colligere posi sint, quin potius, si hune mundum omnium possibilium pcremissimum else admittamus, Divinae Sapientiae , Bonitatis, ordinis, atque rationis, quam Deus λquitur, quando agit, omnis vera, zitque germana notio tollatur. Divina Sapientia . atque Bonitas infinita esit ergo mundum illum omnium possibilium perfectissimum esse. Divinae Sapientiae, atque nonitati repugnat. Prob. con. infini tum nullum finem . nullum terminum . nahil, extra quod egredi non possit , co si tutum habere potest; sed terminum , atque finem haberet, certique limites ei constituti essient. si Divina Sapientia, atque Bonitas hunc mundum omnium ponsibilium perfectissimum ei se postillaretr ergo. Dcclaratur minor. Tunc res ali- qm terminum , atque finem habet, quando hoc Igere potest. Diterius Vcro cxtendi nullo modo potest ; e contrario vero tunc aluiua caussa est infinita , quando aliud, atque aliud agere semper potest i ergo si mundus iste esset omnium sibilium perfectissimus, S ultimus omnium , qui a Dirina Sapientia proculci possiet, Divina Sapientia , utque Bonitas, quae infinitae sunt, terminum , atque finem haberent, certique limites illis constituti essent, extra quos progredi non
poliunt. Idem quoque ex eo ordine, atque ratione evincitur, quam Deus sequitur, quando agit. Ordo enim a Dei cupientia est, S ratio a Diviva voluntate pen
det et nam res, antequam essent, in caussa esse non potuerunt, vel ut essent,
vel ut hoc. aut illo nimio a Deo prodicerentur ; sed Dei cipientia , atque voluntas insinita est: ergo neque sapientia eius huic determinato ordini, neque scius Voluntas huic determinatae agendi rationi addicta esse potest. Itaque fallum tur quam m:iacinae , qui Divinam Sapientiam , S Bonitatem , di ordinem , atque rationem , quam Deus sequitur, quando agit, quam maxime decere arbitrantur , ut is mundus sit omnium possibillim perfectissimus. Id ipsim Divinae libertati repugnare evidentissime demonstratur. omnis ,, enim agentis uti inquit S. Thomas lib. II. coni. Gent. cap. 23. nu. I., & im,, se ratio perspicue demonstrat per necessitatom naturae virtus determinatur ad ,, unum effectum ue S inde est . quod omnia naturalia semper eveniunt eodem D modo,
364쪽
is modo, nisi sit impedimentum , non autem voluntaria o : sed secundiim opinionem Leibnitianorum Deus ex stae naturae necessitate ad unum determinatus esseti ergo. Prob. mi. Ideo secundum Leibnitianos mundus omnium possibilium perfectissimus a Deo produci debuit, quia quatenus est perfectissimus , eum p ferri ceteris postulabat ratio Divinae Sapientiae, atque Bonitatis ; Divina autem Sapientia , S Bonitas realiter idem est cum substantia Dei, uti iam demonstravimus, quando egimus de hisce Divinis attributis: ergo secundum opinionem
Leibnitianorum Deus ex suae naturae necessitate esset determinatus ad unum e si ergo quae ex suae naturae necessitate ad unum determinata sunt, necessario agunt,
nullus Divinae libertati locus relinquitur , semel ac ponatur mundum omnium pose sibilium perfectissimum a Deo produci debuisse.
Et sane determinationem id unum cum agendi necessitate necessario con iunctam esse per se constat: qua enim ratione aliqua caussa ad unum determis nata ei se dicitur λ Nempe iccirco , quia ipsa in se nullam eligendi potestatem habet . unum alteri praeferre non poteli , atque ex sui intrinseca natura , nulla praevia deliberatione, vim determinatam 4 ad illum essed iam , & non Mium habet r quando autem aliqua caussa nullam eligendi potestatem habet, unum alteri in agendo praeferre non potest , dc ex sui intrinseca natura , nulla praevia deliberatione , vim determinatam quoad aliquem tantum esseetium habet, eam
necessario agere tam manifestum est, quod maxime .
Quid si ipsum mundum . N omnia, quae in mundo sunt, necessario esse , semel ac opinio Leibnitianorum admittatur, evinci facile possit 8 Ideo secundum Leibnitianos mundus omnium possibilium persectissimus a Deo produci debuit , quia hunc , quatenus est omnium possibilium perfectissimus , praeferri omnibus aliis pollulabat ratio Divinae Sapientiae . atque Bonitatis r ergo ex Leibniti
norum opinione consequitur, ut mundus, di omnia, quae in mundo adinventu tur , necessario sint. Pmb. con. quoad utramque partem . Res existens se ipsa
non existente longe perfectior est i ergo S mundus ex illens mundo possibili longe perfectior est i ergo si hune mundum omnium possibilium persectissimum , quatcnus persectissimus est, omnibus aliis a Deo pnaeferri oportuit, eadem ratione quia mundus extilens est perfectior mundo possibili, mundus exiliens naum do possibili semper a Deo praeserri debuit: ergo si semper praeferri debuit , n
cessario extitit. Partes quoque necessario existere debere , nimis comperta reselset. Simpliciter enim necessarium est, quod simpliciter necessiario requiritur: at vero secundum suppositionem Leibnitianorum hae partes simpliciter necessario m. quirerentur et nam partes minus persectae uniri non poterant, ne minueretur perfectio totius r partes perfectiores, quae aliquid totum magis perfectuin conitituerent, reliquae nullae erant; alioquin hic mundus non eiset omnium possibilium perfectissimus ; tandem nullae quoque supererant partes aeque perfectae , ac caesint, quae nunc mundum coni lituunt, quia tunc , uti Leibnitiani sentiunt , nulla natio fuisset, cur illas prae aliis Deus elegisset et eas ergo , quae inter ceteras eleetae fuere , simpliciter necessario electas fui se cPOrtet , quia hae tantum remanebant, quae in compositionem hujus entis simpliciter noccisarii secundum opinionem Leibnitianorum , uti iam demostravimus , ingredi poterant. Tria ad haec omnia Leibnitiani reponunt e I. mundum Omnium possibilium persecti Bimum a Deo libere productum ei se , quia ad illum producendum a nulla caulsa Externa coactus fuit: a. Deum alios mundos producere potuit se, si spectetur Potentia eius, quamvis si ad illius Bonitatem , atque Sapientiam at tend I. T T mus,
365쪽
mus, omnium posiibilium perfectissimum producere ipse debuerit i yo necessit tem se qua Deus ad productionem mundi omnium possibilium persectissimi in ictum
fuit, eme hypotheticam et nam, si volebat, poterat Deus non producere mundum ; sed tamen , facta suppositione, quod illum producere voluerit, omnium possibilium perfectisiimum producere debuit, quia eius Sapientia , atque Bonitas ita postulabant. At nihil horum tale est, per quod vis propositae argumentationis eludatur . Atque illud primo ooscrvamus , ne Ethnicos quidem . quamvis hunc mundum sui
auctoris opus necessarium esse existimaverint, admisisse Deum ab aliqua extema cauda ad huius mundi productionem impulsum iu illa o Deinde uti contentiunt omnes se qui libertatis venam notionem habent, & nos articulo 6. quaeul. p ceden iis utarius demonstravimus, ut caussa libere agat, nor, selum requiritu , ut a nullo externo principio ad agendum impellatur , sed etiam oportet, ut non agat nece ssitate natura: . sed cum praevia cognitione sese ad agendum . vcI non agendum dete minet , dc liberam eligendi facultatem habeat Qti apropter quamvis Deum a nulla ex terna cauda determinatum fuisse praesupponatur; tamen ab eo libere pruduci hic mun
dus non potuit . si ad hunc producendum orat ipse necessitate naturae determinatus,Ncque otiam eii alicuius momenti id , quod superaddunt di nam inter Dei ει- rentiam , atque Sapientiam, dc Bonitatem eius, et sentialis, & indivisibilis co nexio est, ita ut si Deus agat , nonnisi cum silmma Sapientia , dc Bonitate atare possit, & quemadmodum Deus est ilia Potentia . ita eii etiam sta Bonitas, Stiua Sapientia , uti in praecedentibus iam evicimus : si ergo Deus ob suam Sapientiam atque Bonitatem ad unum eli determinatus , etiam ob suam Potentiam determinatus et se debet. Fucum ergo imperitis Leibnitiani facere contendunt , dum secundum suam opinionem nullum Divinae libertati praejudicium afferri te, .circo dicunt, quia Deus alios mundos producere poterat ,. si spectetur Potentia eius, non vero si attendatur ad Sapientiam, & Bonitatem illius Denique saliuin est iliam necessitatem non esse abiblutam, sed hypothetiacam , cum qua vera libertas simul consillar. Tunc enim habetur abs bluta necensitas, quando aliqua caussa ad imurn determinata est ex necessitate sitae naturae; sed secundum sententiam Leibnitianorum Deus ex necessitate suae naturae ellet determinatus ad unum r eigo Leibnitiani falso putant , ex suae Opinione , necessitatem hypotheticam , non vero abiblatam in Deo et se consequutiinam .
Prota mi. Deus necessario , Sc asque ulla potentia ad oppositum id velle debet, quod exigit eius Sapientia. atque Bonitas , alioquin Deus sibi ipss contradicere Polsci, quia Sapientia , Bonitas , & Potentia De ι non sunt quid. realiter dilliminam ab ipse Deo ; sed Dei Sapientia. atque Bonitas secundum opinionem Leib-nitianoriam non tum exigebat Ψ sicuti ipsi staniunt, ut hic mundus omnium pota sibilium persectissi inus pmduceretur, kd etiam ut mundus existens mundo non existenti semper praeferretur r ergo si Deus necetiario velle debet, quod exigit Sapientia eius , atque Bonitas . hunc mundum simplicitet necessiarici velle debuit, ideoque ex necessitate sitiae naturae semper determinatus filir ad unum. Prob.
mi. Uti stupefius dicebamus . mundus exiitens eum omnibus suis persectionibus magis persectus est mundo possibili aeque perlaeto et ei si, ut Leibnitiani v lunt , Deus produxit hunc mundum , quatenus est omnium possibilium perlaetis simus, quia ut ille inter ceteros omnes , ut omnium possibilium persectissimus , seligeretur, eius Bonitas, & Sapientia exigebat ; eadem ratione quia Dei Bonitas, & Sapientia exigere deberet , ut mundus existens, quia periuctior, mundo non exilienti utpote imperfectiori semper praesertatur, Deus mundum exi
366쪽
sentem semper velle debuisset . dc quidem necessitate sitae triturae, quia ipse est, posita sententia Leibnitianorum, qui id exigebat, hoc est ipsa Dei naturi. Dices I. Minus perfectum persectiori mei erre , institiae argumentum est; sed Deus est infinite intelligens et ergo D dum minus perfectum persectiori praeferre non debuit ca) . R., dist. ma. , si ob cognitionis defectum praestratur, con. . si praeferatur , quia cognitio compleoitur infinita, nullumque ens ita perfectum dari m. test, ut aliud perfectius semper ei non obversetur, ne. Si ergo de finita e gnitione entis intelligentis secino sit, inscitiae argumentum procul dubio erit, si minus perfectum perfectiori pravonat i tunc enim ens ita agit , quia non e gnoscit, quod magis perfectum est, α ob suam imperitiam reiicit, quod amplectendum , ct amplectitur, quod reiiciendum erat. Verum res longe aliter
sese habet, si minus persectum perfidiori praeponatur , quia cognitio infinita est, nihilque tam persectum dari potest, quod omnium posibilium pexsectissimum quia illam sit. Nam, ut nemo non nOVit, cognitio , quo plura complectitur , eo perlactior est; si autem persectissima. atque infinita st , nullum ultimiun ens ita perfectum dari potest, quin aliud persectius semper illi obve fari possit. Quum ergo persectis ima , atque infinita cognitio in Deo admitti
debeat, aeum ipsa Divina cognitione pugnare , ut hic mundus omnium possibilium per isiimus sit , nemo non Videt cimi. Intellectus eo perfectior est, quo magis perstcta sunt, quae volu tati proponite ergo si Divinus intellectus est persectissimus, persectiora .tantum voluntati amplectenda ,proponere debuit . M R. diit. anu , per a sunt in se, sinu, relative ad omnia possibilia , ne. asia Divinus intellectus eii per istimas , nonnisi quod bonum , atque .in se persectum est, voluntati pmponere potest, nullo autem modo quω apparentem ibi ummodo bonitatem in se habeat. Si tamen inde .colligatur , mundum .omini tum possibilium periectissimum voluntati proponere debuisse error est manifestus , & Divini .intellectus perlactioni quam maxime .contrarius. QSum .eninis Divinus intellectus infinita cognoscat; quod sane negari a nemine potest, quia infinitus est ; .quum , inquam, infinita cognostat haec infinita vel aequalis sunt persectionis, vel inaequalis r si aqualis perfectionis snt ; secundum opinionem Leibnitianorum Divinus intellectus unum prae altero voluntati proponere non poterit , quia nulla ratio daretur, cur unum alteri praesertat. Itaque inaequaliter perfectaeisedchentis .autem.&inaequaliterpersecta, Sinfinita sunt, nihil ultimum per Oissimum omnium dari potest. Infinitae ergo cognitioni Divini intellectus quam maxime repugnat,ut mundum omnium possibilium perfectissimum voluntati proposterit. Q lapropter: maioris claritatis gratia xtiam prior propositio hac ratione di- 1 lingui preest a s de intellectu creato sermo sit. com, si de intellectu Divino , ne. Djudicari utique potest de persectisne intellectus creati ex perfectionibus eorum , quae voluntati amplect da proponit. non tamen de summa perfecti ae Divini intellectus xx iis, quae alia a Deo sunt, & Divinae voluntati pmponuntur. Nam creatus intellectus non ad anstar Divini intellectus semper omnia eodem modo cognostit, sed exemitatione maius ingenii acumen acquirit, ideas claras, atque distinias sibi comparat, multaque addistit, quae antea ignorabat, atque inde fit, ut meliora voluntati proponat, quia persectior evasit. At vero Divinus intellectus idem sim per manet, u uno actu omnia in se ipse videt .
367쪽
Ind e autem es , ut ex peri 'ctione aliorum a se, quae voluntati proponit, persectio illius .lane inari non possit. aut debeat, sed polius pensanda ex eo sit, quod primo cognoscit, ἐκ in quo omnia videt. Hoc autem non est mundus , neque aliquid e rum , qtiae extra Dcum eisse poliunt, sed ipse Deus Art. a cluae. s. huius libri . Contri Voluptas percipitur ex intuitiva cognitione perfectionis , quae qui-uem voluptas eo maior eli , quo perfectius est bonum , quod contemplamur 1.ed enti itim me intelligenti voluptas in hoc genere perfecta displicere non po- quili ergo mundus omnium possibilium persccti 17imus illi placcre debuit cain.
R. , diti. mi , dc hanc voluptatem ex contemplatione 1ui tantum percipe re potest , con. . ex contemplatione rerum , qtiae finitae frunt, ne. Ut summa de
ectatio a cognoicente percipiatur, quod cognoscit, illi proportionatum sit opon te ; in que eii, ut eos infinite intelligens, cuiusinodi Deum esse p obavimus , ει Leibnitiani, ae Wolfiani e cedunt, nonnisi ab obiecto. quod sit iii finito perfect im, summam delectationem capere positi. Nihil antem praeter Deum est infinite perlectum: itaque a sui cognitione tantum tum mam delectationem ca-Pere PateIi. Tamen aliorum quoque cognitione delectatur, quia manuum ipsius opera simi: unde quaecumque ea fuerint , semper ex iisdem delectationem aliquam capere pMeli: delenationem . inquam , eo in Mo, quo de Deo dici po- etcit, qui nullius passionis, neque mutationis est capax . Qitapropter semel ac I Num ex cognitione rerum creatarum summam deicinationum capere impossibile est. Dultra confingitur mundum omnium postibilium perfectissimum ideo ab eo produci debui. se, ut delectationem inde summam caperet. Venim quam sibi hae in re πώ fius non constet, modo expendamus. DLvinam Sapientiam nobis i in perscrutabilem e se. prout debet, etiam ipse conmitetur Theologiae Haturalis par. I. cap. 3. Deum non indigere altero, a quo vel doceatur, quid eum nolia expediat, vel voluptatem percipiat, Ne Logiae Raturalis par. I. cap. 3. s. qa ., S 626. ut rem certam probat. Si edigo Divinae Sapientiae leges ignorantur ab hominibus , quo iure ipse contendere potest, mundum omnium p 3ssibilium perfectissimum secundum Divinae Sapie itiae leges condi debui fle λ Fortasse quod omnibus aliis incognitum eii, sibi per-r ectum esse , viserere non dubitabit λ Simili ratione si Dciis altero non indi get, neque ut videat, quid notis sibi expediat, neque ut aliquam voluptatem ex eo percipiat, quomodo contendere ipse pinei , mundum omnium polbibilium Furfectissiarum ab eo produci de illa, ut tum Divinae cognitionis, tum Divitiae voluptatis proportionatum obiectum elset ρ Sed age, ad alia pergamus. Dices II. Aliqua ratio dari debet, eur Deus hunc mundum cleg rit ; sed .nulla alia esse potuit, nisi quia hie est onmium pesectissimus et eri γ. Pn b. mi. Maior gradus perfectionis Divinae voluntati magis placere debuit i ergo b . R. . diit. ant. , ita ut quod in se absiliite imperfectum cit, illi placere non potuerit. con. , ita ut non potuerit placere, nisi quod omnium possibilitim perfectissimum eIl , ne. Utique quia Dei opera perfecta eise debent, id totum illi
lacere potest, quod in se colis natum perfectum est. Inde mundum Omnium possibilium persectis,imum producere debui: te non consequitur, sed talum solum. modo, qui in se absolute spectatus perfectus eiset, qualcm hunc nolitum revera esse, nemo negare poterit. At vero mundum omnium posiibilium perscctii simum Deo placere non potuissae. manifelle conflat i quandoquidem Deus vult
omnia propter se ipsum , atque suam Bonitatem Art. a. quae. 6. huius libri i
368쪽
Deus ergo, atque sua Bonitas vel quid finitum sitnt, vel Infinitum i quid fini tum ella , nemo dixeriti si autem quid infinitum sunt, qua ratione Deus. eiuDque Bonitas ad aliquid finitum ita determinari poterit, ut nihil supra illud velit. aut velle positi λ quomodo semper aliud superesse non debebit, ut perlaetiori 'manifestationi locus temper sit λ ergo mundum omium postibilium perfectissimum
Deo placere non potuilla , manifeste conlidi.
Cont. Id silum Deo plaeere poteit , quod ipsi quam maxime convenit sed quod persecti Limum est, quam maxime ei conveniti ergo a .
R. , dist. Mi. , peisuetissimum ab lute, con. , relative , ne. Quae facie Deus, ita in se persecta 1lint, ut quamvis accidentaliter ea meliora fieri pos sint, non tamen ei sentialiter Prop. a. art. . huius quaellioni, . Qia apropter Omnia in suo genere subilantialiter perfecta sitnt i hoe vero est perfectionis genus, quod , ut in rebus insit, Deum quam maxime decet. 'Verum ec illud quoque constat Proposit. I. eiusdem art.) , Deum quavis re a se facta aliam atque aliam
meliorem temper facere polla: vel ergo haec infinitas, ad quam extenditur Pintentia eius, Deum ipsum decet, vel non deceti non decere , quisnam unquam
dixerit λ si autem decet; id quoque decere ipsum oportet, cum quo haec insi-nitas infallibiliter coniuncta est i ergo si haec infinita Potentia in eo consistit, ut nullus sit ultimus effectus, extra quem alius perfectior produci non possit; decet quoque Deum ipsum , hune, vel illum effectum omnium possibilium persectissim lim non ei se , sed semper alium persectiorem ab eo produci posse. Contr. Dei voluntas fertur in optimum: ergo M .
R., di d. ant. , fertur in optimum abse lute . Gn. , relative, ne. Cur Deus seri debeat in optimum absblute , non vero in optimum relative , non est, cur pluribus nunc caponamus t ex iis enim . quae usque modo diximus , longe di-Veriam iitriusqtie rationem esse , manifeste constat. Id ergo tantum observare oportet, Wolfium Neoloeiae Naturalis paria scet. I. cap. I. f. I 88., Divinam voluntatem illimitatam else traderer neque enim hac de re dubitare poterat, quin tolleret notionem perfectissimi entis. Ex quo fit , ut pugnantia docuerit rnam illimitatio cum praefixo, atque coniti tuto termino, qualis edet mundus O
nium possibilium periectissimus . nullo modo consillare potest. Cont. Voluntatem illius hominis, qui omnium possibilium persectissimum eligeret, nemo non persectiorem haberet prae voluntate alterius hominis, qui minus perscista prosequereturi ergo si Divina voluntas est persectit sima , id elegit , quod est omnium possibilium persectissimum .
R., ne. con. r nam sicuti est persecta voluntas illius , qui in unoquoque genere eligit , quod in se perfectum eit; ita etiam Divina voluntas etl persecta. quia quod eligit , persectum est , atque optimum in silo genere . Neque eii, cur dicatur , Deum , quia perrectissimus est, mundum omnium possibilium perfectissimum eligere debili Te , sicuti voluntas creaturae persecti Isima censetur,s omnium possibilium perfectissimum eligat; diversam enim utriusque rationem esse respondemus. Nam creaturam ad ultimum , quod in hoc , vel illo genere perlaetissimum sit , devenire non repugnat , quia finita est ; at Potentia Dei quum infinita sit, nihil ultimum habere potet , extra quod egredi non possit. Dices III. Deus ad suae gloriae manifeIlationem mundum condidit i ergo omnium possibilium perfectissimum condere debuit. Prob. con. Deus, quia elt summe sapiens , ea media eligit, quae ad finem consequendum magis idonea
369쪽
sint, re certius ad eum conducunt; sed mundus omnium possibilium perfectissmus Divinam gloriam melius. atque certius nimi filiaiscit ergo saJ.
R. . dist. m. , quae maxime 1lint idonea relative ad Deum . con. , qtiae licet nobis idonea Drtasse videantur, tamen Deo non conveniunt. ne., α diit m L, de tamen suam gloriam ita manifestare Deo non conveniebat, con. , erat medium proportionatum, ne. Hoc eodem arsumento , quod ad Ram opini nem confirmandam volfius proponit, usus fuit etiam Prosius, ut mundi aeter nitatem demonstraret. Verum fallitur volfius, Proclus turpiter erravit . Erra
it quidem Proclus , quia de sapientia , Bonitate , atque Potentia supremi Opificis aliquid detractum iri falso putavit, si hic mundus aetemus non esset. quasi vero ab iis , quae alia a Deo sent, eius Divinae persectiones penderent. olfius vero fallitur, quia ad eam rationem non advertit, qua fiam gloriam a Deo manifestari condecet. Deum ergo ad suae gloriae manifestitionem mundum condidisse certum est ; omnium vero pol,ibi tum perfectistimum eligere deinbuisse , hoc vero est , Dod negamus. Etenim mani bellari quidem suam gloriam.
Per mundi creationem Deus voluit , ea tamen ratione , di mota voluit . quo
ipsim deeebat. Quia vero productio mundi omnium possibilium perfectissimicius infinitae Iapientiae , Bonitati. atque Potentiae repugnat, uti pluribus janus demonstravimus, productione mundi omnium possibilium pexsuctilsimi sitam gloriam a Deo manitellari non conveniebat. Tanta tamen est perfectio huius mundi , quamvis non sit omnium possibilium perfectissimus , ut ad demonstrandam Divinam Scipientiam, Bonitatem , atque Potentiam certa agumenta inde sumi Possint, eaque plurima, illustria, admirabilia. Dicus IV. Artifex, qui propter suam peritiam horolosum omnium possibilium persectissimum construit, liber esse censetur, quia illud tam construere.
quam non construere poteli, quamvis si construat, nonnisi omnium posibilium persectisiimum piner suam peritiam construere debeat et quum ergo Dei mundum tam condere, quam non condere potuerit, quia propter suam Sapientiam . atque Bonitatem omnium possibilium perfectissimum condere debuit, nullum i de praeiudicium libertati eius ullatum esse consequitur AHoc exemplo utitur molfilis Theologia 2 turesis par. a. seel. .ca 3.g. 278. . atque ex eo se inferre certo posse arbitratur, Deum in productione mundi oimnium possibilium perfectissimi revera liberum ni isse. At quam falso ita pi'tet.
modo demonstrandum aggredior. Artifex itaque vel cx sitae naturae natione pe sectissimum horologium construit, quia tantam in sua arte peritiam sibi congenitam habet, ut si operetur quo animum possibilium persectissimum est, op rari debeat ; ει tunc eum liberum non e a io. quamvis si potentia illius in se spectetur, multa alia imperfectiora operari possit . Nam tunc ex siti natura hineret, ut ad unum determinatus esseti quod cum libentate simul conmsere non potest, in qua electioni locus semper esse debet. Si autem omnium pos sibilium persectissimum horologium confiniat, quia tantam in sua arte peritiam acquisivit, ut nihil praestantius excogitari possit, & non ex suae scientiae necensitate, sed ut demonstret , quantum in hac arte praecellat , ita operatur , tunc eum liberum esse concedo. um ergo Deus secundum opinionem Leibnitiano
norum , quia sua natura est summe . nus, atque sapiens, mundum omnium
possibilium persectissimum producere debuerit , quis eum liberum non fuiGse negaverit , etsi, illius potentiae in se spectatae habita ratione, utiam alios
370쪽
producere potui Te demus Si enim quod ex sui natura ad unum determinatumeli, liberum esse non repugnat, nihil sane eli, quod repugnare possit . Illud quoque observetur oportet, non repugnam, ut horologium omnium posiisibilium perfectisiimuni ab inifice conitructum admittamus, quia hominis virtus quum sit, finitum obiectum potentiae, & libertati eius pmpositum esse potest . Contra tamen in Deo contingit i quis enim potentiam illius infinitam elis negaverit λ Si itaque in Dei libertate , ut persecta sit , ea omnia contineri debent, quae Deus poteti, ex sito perfectionis statu decidat RMrtet, si ad unum tantum ,
omniumque ultimum determinatam cise admittamus. Ceterum, ut haeae res clarius constet, illud animadvertendum est, rei possibilitatem attendendam esse tum relate ad se ipsam, tum relate ad 1ui princi . pium , atque Caul sanit nam aliquid in se spectatum intrinsece postibile eise potest, quia tamen ab hae , vel illi cauisa produci valeat. Qitare licet aliquid relate ad se ipsum possibile sit . ut producatur; si tamen aliqua caussae illud pro
ducere non possit, vel quia potentia illius tanta non est , vel quia eius attribi tis repugnat . absblute extrini. c. possibile dici non potest relate ad illam calissam. Si ergo secundum opinionem Leibnitianorum contra sitam Sapientiam, &Bonitatem Deus egii sui, si non produxiiset mundum omnium possit ilium perte.ctissimum , Sc ex alia parte sieri non potest, ut Deus contra sua attributa agat, inde nemo non videt consequi, ut alii mundi praeter illum abselute extrinseee impolii biles fuerint , utque Deus ad hunc tantum determinationem ex sui natura habuerit .inioniam vero tum Leibnitius , tum Wolfius, ea iudicii natione, qua valde pollebant, quantum Divi Thomae in rebus metaphycis explicandis fuisset imgenii acumen , quantaque protunditas , de peripexerunt, de aperte confessi sunt a) ;ideo
M S. Thomae iudicium grave esse Q. ,, matur. Minime autem neuItas eius cogno Iere, Scotum vero, qualido ei se te opsinnit, ,, scendi hoc pacto limitatur potius,quam sto, res ipsas reddere oblatiriores , assirmat Lei ,, qitia Deus decrevit has essentiae ejus inderenitius in tua par. s. u. 33o. 6ol- limita tiones, quam alias a sed quia Deutfils autem rhino stria Narm a. i. pari. a. sect. ,, hominem pro dueere decrevit , cui io idea a. c p t. 497. Salictum Thoma ira inde val- ,, ejus hae sicultatis cognoscitivae limitationes de conmendat, quos pro eo, is inhaerebant . aut, quod perimie est, quiis Theologia Naturali aeumine . Dei cauillam , , absque hae limitatione produci non pote- adversus Atheos egregie defenderit. Parie r. ,, rat , hoc est, si styloe in Thomae ad ODcap. 4. β.68 I. S. Tito tuae expliean is qua ratio- is sensione infirmorum magis remoto uti vo . ne n ala moralia Deiant, ut major sis in Me is lueris , quia homo hie absque hae limi- ηiveis perfectis, mentionem cum laude ha- ,, ratione saeuitatis cognoscitivae non erat 1abet quatenus scilicet ς,, directio eorum at ,, ctibilis. Vidae enim pro acumine suo, quum is bonos fines, Sc mediantibus hisee ad finem , , infirmis in omni poteritiam Divinam injuri ultimum . perfectioieira mundum reddie, se rius videatur, qui quaeda ira a Deo fieriis quam absque hae directione foret, & sa ,, non posse tuetur, hoc iplum standalum , is demum eniciunt, ut major fix in hoc uni- ,, etsi aceeptum, evitari, ubi quaedam nono verso persectio M. Liuidem partis cap. . . ,, factibilia , aut, si voeabulum displiceat.
633. laudat S. Thomam demonstratuem exi- ,, pronunties. uc ea fieri repugnet 2 iastentiam Dei a contingentia rerum, proque , ,, quorum numero utique sunt creaturae Ma
fui ingenii aeumine hoe potissimum armumen. ,, malo metaphysico liberatae . hoe est iciti genus contra Atheos urgendum existiniasse is Deos convertie,, . Tam vero fieri non commemoraz. Ejusdem quoque partis cap. 3. posse dicendum est, quos fieri Divinae Sa. . s s. postquam malum metaphysicum iu pientiae . de Bonitati, quam quod Divinae ipsis rebus ex sui natura inesse demonstravit, Potentiae repugnat α aeque im se est imposita habet: ,, Homo habet ne ultatem cogno- sibile , seo fieri repugnat , quod Divi-ν, stendi admodum limitatam , quod nemo nae Sapientiae , dc Bonitati , quam quoari non novit, quum ictu en semet ipse expe- Divinae Potentia repugnat ut se . Esse i