장음표시 사용
331쪽
Ex iis quinpie , quae membris , atque eorpore exequimur , evidentissimum pro libertate argumentum sumi potest. Hic vero de iis motibus nostri corporis his imur , quos aeque sistere . atque excitare possumus, non vero de aliis natura. libus, qui non sunt in nosti: potestate, uti respiratio, circulatio humorum , se mentationes, atque alii similes motus. Me ergo movere brachium, nare, sedere, tacere , loqui , quando volo , constat apud omnes . Illud tantum videnis dum superest, num quoad haec revera sim liber, an tantum cognostam , atque sciam , me ista omnia sine coactione facere . quemadmodum Materialislae conte dunt. Qgae ex necessitate fiunt, quamvis sine ulla coactione fiant; tamen necessario fieri debenti ergo aliter esse non possunt et ergo dum ea fiunt, impossibilis est simultanea potentia ad oppositum ; sed huius potentiae ad optusitum , unusquisque sibi conscius est, eamque experitur , qua evidentiori ratione fieri potest et urso homo liber est quoad ea omnia, de quibus mentionem fucimus . Hic observari debet, quod superius iam monuimus I hoc est , fieri non posse s ,
ut simul agamus , S non agamus; sed potentiam ad agendum , & non agendum inde tantum cognosci debere, si dum rem unam agimus , non selum non agendi potentiam in nobis sentimus, sed etiam ea utimur, quando, de quomodo expedite volumus, quemadmodum revera facultate loquendi, de non loquendi , quando, & quomodo volumus, nos expedite , atque prompte uti, experientia
compertum habemus saJ. Verum rem istam uno peculiari exemplo diligentius expendamus . Modo
seri r ut scribendi finem faciam, atque me deambulatum conferam , repente contis it. Propter obieeta. quae vel revera existant, vel in mea imaginati me praesententiir, hanc novam determinationem in me excitari , Materialistae dicunt. Fateor quidem vel propter serenitatem aeris , Vel propter languorem coris inris, vel propter aliquam utilitatem, quae licet revera non existat , tamen menti meae etiam citra ullam advertentiam exhibeatur , ad deambulandum me quan
doque induci posse: at inter motiva, di determibationem voluntatis magnopere
nulli negaverint ι tamen de Iibertate hominis i ta experientia constare non posse Collinitus in laudato opus to inepte eontendit . Res enim haec est , quam non novimus experientia sen suum, cui, nemo est, qui resistere possit; sed interna experientia, quam ii non advertunt o qui aut animum praeoccupatum habent, aut ea consilii maturitate, qua debet, non expendunt. Verum nonne longe plutes omni semper tem fres atque aetate suerunt, qui de libertate ipsa experientia convictos se esse Purarunt . am qui contra sensere t Nonne onmes homines existimare se esse liberos . Ipse quoque concedit i Undenain vero liuiusmodijudicium nisi ab ipsa rapetientia profluxit Nam a prae ludicio educationis oriri non potuit . quia ne mo est , qui sollieitus sit pueros de eorum4ibertate monere . Non minus vero fallitur Idem Auctor, dum nos liberos esse ipsa ope. rientia constare non posse cootendit . quia ii
Suoque, qui pro libertate pugnant, variis multilνlleibusque explieandi modis usi sunt. Nam .
inquit ille, in re tam evidenti, quae ipsa exis petientia constat, huic diversitati opinionum Ioeum esse non potuisse Midetur. At vero iulia non advertit de existentia rei alicujus me eertos esse posse . quin illius caussam , atque naturam noverimus. Nemo namque se cogitare sibi non est certus, quamvis modum rationemque suae cogitationis assignare non possit. In phyl;eis vero quam multa occurrunt, de quorum exissentia nemini dubitate lieet, de
tamen eorum rationem, & caussam nullus no
vit Quamvis ergo in determinanda notione libertatis nonnulli erraverint & sane quae mres est , vel perspicua , evidens, atque per se manifesta , in qua aliqui qualusoque non erra.
velinis & ii potissimum. quos Collinsius
laudat; hoc tamen non obstat, quin de ea constare etiam ipsa experIentia possit. In sumin m a ludit in verbo Collinsius, dum experiem tiam ab intima hominis conscientia tollit ,
332쪽
stinguendum est. Homo , quia rationalis est, & rationabiliter agere, de ad agendum aliquibus motivis duci debet; haec tamen motiva voluntati nullam vim in Drunt, neque de illius libertate quidquam minuunt s Lem m. 7. , & 8. huius
arti. J. Qtiando iidem qilaevis tandem motiva mihi suppetant , ut finem scribendi faciam, atque deambulatum me conferam ; tamen si meae libertatis experimentum sumere velim , neque a scriptione desisto , neque ut deambulem in pedes assurgo.
Quid λ nonne lectionis dulcedine illaeis saepe contingit, ut deambulandi propositum deponam , atque in lectione , S seriptione persistam λ nonne e domo egredi
quamvis ob plura motiva constituerim ; tamen si dum hoc aggredior , amicus me conveniat, quocum maximam familiaritatem habeam , rursus in ex dem loco assideo , in quo antea eram , atque de egressu e domo nihil amplius cogito p nonne mei superioris imperio repente vocatus statim assurgo , atque a micum relinquo , cuius consuetudine longiori tempore frui conititueram λ Modo Ruic in ita. Experientia constat, homines non selum agendi, & non agendi s cultatem habere, sed etiam nihil esse , quod necessario agant: ergo experientia constat, ella libertate praeditos. Prob. ant. Quod necessario fit, non fieri non teli, sed nihil agunt homines, quod ob alia motiva etiam non agere possint, immo etiam sepe agere omittant: ergo experientia constat, homines non ibi agendi , de non agendi facultatem habere , sed etiam nihil esse , quod necessario agant . Minor constat i sicuti enim a prioribus motivis ad deambulandum necelsario non cogebar, quia vel iucunditate, atque oblectatione lectionis, vel amici adventu ab hoc proposito destiti; ita etiam amici adventus. ut domi manerem, me non coegit, quia alio statim accurri superioris auelaritate vocatus: idem vero iudicium etiam de omnibus aliis motivis faciendum esse, expcriem tia novimus t ergo nihil agunt hcmines , quod ob alia motiva ctiam non agere possint, immo quod non etiam saepe agere omittant a) . At vero cur homo liber sit, modo expendamus. Quamvis autem superius demonstraverimus , hominem ideo liberum esse, quia est ratione praeditus c Lem. 6.); tamen ex alio quoque capite contra Materialistas hoc idem probare aggredimur ; hoc est , quia obiecta allicere possimi voluntatem hominis . non autem smovere , aut cogere b Movens. inquit S. Thomas I .par. qu.82. ar. a. ad 20, , tunc ex necessitate causat motum in mobili, quando potestas moventis e Tom. I. I' P si cedit
a Pro suo ergo more ineptit Alictor aliquam supervenientiam rationem flatiin ni uiarum FNι ophicarum , seu Uoltareus , quiete quandoque desissimus, & quandoque im-
dum epistola a I. nu. 3. & 4., experientia con- mo quoties volumus , ut aliquibui negotiistra clama: te , aflirmcu , nostras electiones , laeumbamus, vel defati ali nini quiescimus . diversamque agendi rationem a mechaniimo licet mechanismus nostri corporis ad quietem nostri corporis repeti debere. Nam quae vis nos invitet. Deinde in mechanismo nostri coris per mechairilinum nostri eoeporis fiat, ut ad poris omnino si ibitae , atque inter se prorsus ea nos vel omnino impotentes, vel minus contrariae mutationet lingulis momentis non ap Og, aut non pro nyte expeditos esse sen- oriuntur, quia inde sequeretur, ut singulis mo-tiamus, qvie eidem vel omnino e iuraria , mentis aliqua saltem eatione uos di erse haber vel non satis taedia . aut eommoda sunt , mus;& tali ea sagulis momentis nosseas electio. tamen nos 3c esse liberos , licet agamus , quod nes mutare possumin , & quandoque mutamus . exigit meehanismus nostri corporis, di saepe bν lis ergo, quae Lemmate 6. dis eruis etiam agere aliter, ac vellet mechanismus mus, nos in nobis ipsis intrinsece habete , nostri corparis, experientia compertum est . ut liberi sinus, aperte constat . Modo vero
Nam si exigente niechanismo nollet corporis demotistrare aggredimur, nihil nobis superve- qu 1 ia mus, nos libere quiescere inde per- nire posse, per quod destruatur istud intrin-
est , uti diximus de motivis, quia ob secum principium libellatis ia nobis exisseus.
333쪽
is cedit mobile, ita quod tota eius possibilitas moventi subdatur. Quum autem ,, possibilitas voluntatis sit respectu boni universalis , & perte fit, non subiiciari uir eius possibilitas tota alicui particulari bono e S ideo non ex nece si itate
, , movetur ab illo . Hac vero D. Thomae posita ratione , ita argumentor obiee a, quaevis tandem ea sint, talia non iunt, ut voluntatem in sui proiequutionem necessario trahant: ergo Voluntas sua semper libertate gaudet. Conseq. manifesta est. Prob. ant. Nullum peculiare bonum voluntiatis capacitatem explere, atque
totam possibilitatem illius sibi lubjicere potest ; sed omnia obiecta . quaevis tandem
ea sint, peculiare peculiare bonum in se continent: ergo. Maior constat et nam vo. luntas non solum postquam conlequuta est , quod primo voluerat, alia , atque alia semper expetere potest , sed etiam multa diversa simul expetit, atque modo amplectitur, quod reiiecerat . modo reiicit, quod amplexa fuerat. M inor quoque manifesta est, quia situs in quolibet obiecto determinatus est bonitatis gradus faJ.., Si proponatur a)iquod obiecti im voluntati s ita S. Thomas I. a. qu. IO. ,, art. a. , J quod sit universaliter bonum , & secundum omnem considerati nem , ex necessitate voluntas in illud tendit, si aliquid velit: non enim p ., terit velle oppositum. Si autem proponatur sibi aliquod obiectum. quod nonis secundum quamlibet considerationem sit bonum , non ex necessitate voluntas ., fertur in illud. Et quia defectius cuiuscumque boni hisci rationem non b
, , ni . ideo illud solum bonum , quod est perfectum , ct cui nihil deficit, est
, , tale bonum, quod voluntas non potest non velle, quod est beatitudo. Alia , , autem quaelibet particularia bona , in quantum deficiunt ab aliquo bono , , , possunt accipi ut non bona , 8c secundum hanc considerationem possiunt re. pudiari , vel approbari a voluntate , quae potest in idem serri secundum di. se versas considerationes se . aerit etiam S. Doctor in eadem I. a. quaest.
lleet istud in se sit undequaque completum .
Fc persectum; tamen nunc a nobis non coisgnoscitur, prout in se est, indeque fit, sieuti experientia edocemur s utinam vero non
edoceremur 3 ut, illo omisib. de quasi eo
tempto , bona temporalia consectemur et neque etiam a bono creato , quia quodvis creatum bonum non explet, neque, ut ita loquat , absorbet capacitatem nostrae voluntatis , α hae de caussa ipsam necessario trahere non
potest in sui prosequutionem . Licet vero adessiderio propriae felicitatis unusquisque natu
raliter agatur, non tamen uaturaliter agitur
ab iis, quae ad propriam felicitatem conduiscere possimi. Nam invis es raris volemia ea , qua funt ad Arem . Unde non similater se M. Me voluntas ad ureumque, uti recte animadis venit S. Thomas quaest.6. de Meso art. unico ad 8. Ad nonum vero argumentum sibi proispositum ita respondet: ,, dicendum, quod quanis do ad finem non posset perveniri nisi una ,, via , tune eadem esset ratio volendi finem , ,, di ea, qnae sunt ad finem . Sed ita non est ina, pro rasito ... Et ideo licet homo ex necessitateis velit beatitudniem , nihil tamen eorum,quae is ad beatitudinem ducunt,ex necessitate Vul ,, .
a Ex his vero constat, quam Inepta
haee Helvetii argumentatio sit, quam affert in suo Foris Discur. r. cap. 4. homines, inquit , tendunt ad sui bonum reale , aut apparens propter appetitum quem naturaliter habent ad bonum et ergo non datur libertas. Ineptit, inquam et Nam appetitus ad bonum in comis numi ab auct e naturae nobis infusus est quisdem necessarius; nullum tamEn peeuliare bonum occurrere potest . a quo necessario vois Iunias trahatur. Riirsus autem insati it . dum
asstulat Iliartim, de Utaminatum nomina *nonima esse: nam, inquit ipse, homo prout majori, vel minori judieii ratione pollet, id amplectitur, quod sibi magis, vel minus con
veniens est; quodvis tamen amplectatur, deis
siderium propriae felicitatis semper est eaussa electioais. Uerum quidem est, quod elicit eotiam ille, qui maxima judicii ratione pollit,
ob propriam eum utilitatem eligere; tamen nullum bonum oecurit, a quo illectus desiderio propriae felicitatis necessario trahatur. Nam bonum , a quo trahi posset propter desiderium propriae selieitatis vel est increatlim , vel crea
rum s at a neutro horum bonorum necessa.
rio trahitur: non quidem ab lucreato, quia
334쪽
am. s. num homo ex necessitate eligat, an libere e libere autem ellgere, hae evidenti solidaque ratione demonstrat et . , Dicendum , quod homo non ex ne-
cessitate eligit i & hoc ideo, quia quod possibile eit non esse , non nececse se est esse. od autem possibile sit non eligere , vel eligere , huius ratio, , ex duplici hominis potestate accipi potest. Potest enim homo velle, di non
,, velle, agere, di non agere ἴ potest etiam velle hoc , aut illud cuius ratio,, ex ipsa virtute rationis accipitur . Quidquid enim ratio potest apprehendereri ut bonum, in hoc voluntas tendere potest. Potest autem ratio apprehendereri ut bonum , non solum hoc, quod est velle, aut agere. sed hoc etiam quod ,, est non velle, & non agere. Et rursus in omnibus particularibus bonis p is test considerare rationem boni alicuius, di defectum alicujus boni, quod ha. ,, bet rationem mali : & secundum hoc potest unumquodque huiusinodi bonorum, , apprehendere ut eligibile , vel fiigibile . Solum autem perfectum bonum , M quod est beatitudo, non potest ratio apprehendere sub ratione mali , aut ali is cujus defectis r di ideo ex necessitate beatitudinem homo vult , nec potestri velle non esse beatus, aut esse miser. Eleelio autem quum non sit de fine ,
M sed de his, quae sent ad finem , ut iam dictum est LArt. 3. huius quaest. J, , , non est perfecti boni , quod est beatitudo , sed aliorum particularium bono - , , rum . Et ideo homo non ex necessitate , sed libere eligit, , saJ. Ex hisce
vero omnibus hanc algumentationem instituo. Homo id omne habet, quod ad veram libertatem requirituri ergo est revera liber. Prob. ant. Ad veram libertatem requiritur, ut homo tam agere , quam non agere possit ; &, si agere velit. tam hoc, quam illud agere possit; sed homo tam agere, quam non
agere potest ; S , si agere velit, tam hoc , quam illud agere potest et ei ANaior constat i nihil enim amplius ad veram libetetatem quispiam requirere po- teit. Prob. mi. quoad priorem partem. Voluntas temtere potest in id, quod ei pmponitur sub ratione boni, quodcumque tandem si illud bonum , vel verum, vel apparens ; sed non selum velle , S agere , sed etiam non velle , re non agere , Ratio apprehendere potest ut bonum , uti experientia constat , S subratione boni voluntati repraesentare et ergo homo tam agere . quam non agere potest. Prob. min. principalis quoad alteram partem. Quodvis particulare honum in se non continet omnem boni tatem , alias non esset peculiare bonum tergo quodvis peculiare bonum in se habet aliquem desecti m bonitatis; sed de. P p a fectus
sui imperfectione traheretur , quia capacitas voluntatis tunc omnino diminuta evaderet. Ex eadem quoque veritate doctrinae I eia vetium in stio Eraris oro more delirasse constat , quando Diseursu I. cap. 1. hominem liberum non esse inde assirmavit , quia Ominne . quod appetit , nonnisi sub ratione boni veri, vel apparentis appetit. Nam unicum tantum summum bonum voluntatem in sul prosequutionem necessario trahit , quia est unde- qtiaque bonum a cetera vero omnia bona non omnem honitatem habent, & ideo a volu
tate etiam respui possunt. Quamvis ergo si aliquid appetatur , 'ronnisi sub eatione boni appetatur; tamen semper tam appeti, quam nou appeti potest , seus ad libertate in re.
H Ex huiusui Hi autem veritate do oririae, quam tibique in sitis operibus s. Thmmas, quando agit de libertate homini , inculcat . perspicuum est, quam inepte , dc praeter Omnem rationem Collinsus in laudato Ο-pusculo homines suturos esse perfectiores, si ab objectis neeessirio traherentur, inde deducere posse putaverit , quia Beati Deum necessario amant, ex ipse Deus se ipsum ne cessatio vult. Nam etsi ab eo bono , quod habet omnem plenitudinem bonitatis . nemo possit non trahi , si illud erinoseat, di si ita ritur , non sine summa sui perfictione trahis ur: at ab eo qamen bono, quod non habet mirem plenitudinem bonitatis, uti constat ex ratione Divi Thomae , nullus necessario trahi
potest, ec si traheretur , non sine maxima
335쪽
fectra bonitatis quid malum est et ergo quodvis peculiare bonum in se etiam is continet aliquod malum t ergo ratio in quolibet peculiari bono apprehendere
potest tam nationem mali, quam rationem boni, ipsamque rationem vel mali, vel boni voluntati repraesentare t ergo voluntas quodvis peculiare bonum tam
amplecti, quam non amplecti qotest; quia quum seb ratione boni amplectatur . quidquid amplectitur, & sub ratione mali non amplectatur , quidquid non amplectitur; ideo si quodvis peculiare bonum tam stib ratione boni, quam sib ratione mali ei repraesentari possit, quodvis peculiare bonum tam amplecti , quam
non amplecti potest. Rursiis paucioribus . Voluntas propter rei bonitatem se movet ad agendum: nihil enim appetimus nisi sub natione boni r ergo id tam tum , quod uil omnimode bonum, Voluntatem ad sui prosequutionem cogere ρο- test ; sed agere , vel non agere , eligere. vel non eligere. itemque quosvis peculiare obiectum omnimodam bonitatem in se non habent i ergo agere , Vel non agere, eligere, vel non eligere , itemque quodvis peculiare obiectum voluntatem cogere non potest . Prima consequentia manifesta est i quia id tantum . quod est omnimode bonum , nihil in se habet non bonum, prister quod
voluntas sese avertere possit a prosequutione eius; contra vem , quae non omnem bonitatem continent, id semper in se habent , propter quia voluntas ab iisdem sese retrahat; hoc est, habent defectum bonitatis, qui. quidem defectus
Et re quidem vera sicuti ait S. Thomas quaest. s. de Mado art. unico ad Dacti ex necfrate movet, quando superat virtutem pasi ; sed tam agere , Vel non agere , eligere , vel non eligere , quam quodlibet obiectum creatum non si penat virtutem nostrae voluntatis , ut ipsa quotidiana experientia constat: ergo. Tantum ergo abest, ut aliquae occultae caussae subesse possint, quem admodum Materialistae effutiunt, propter quas vis aliqua ab obiectis voluntati inferatur , quin potius nullas revera esse evidentissime constat. Dices I. cum Spinosa in Scholio prop. a. patet. I. Eibices, di quidem I. Cod pus ex nutu mentis moveri, aut quiescere, ac plura agere , quae a voluntate pendeant, homines falso arbitrantur, quia quid possit corpus ex selis naturae legibus , nemo unus usque modo determinavit. 2. a ratione voluntas moveat
corpus, aut quot gradus motus illi imprimere possit, omnes ignorant: se unde se L quitur, quum homines dicunt hanc , vel illam actionem corporis oriri a is mente, quae imperium in corpus habet, eos nescire, quid dieant, nee aliud se agere, quam speciosis Verbis fateri, se veram illius actionis caussam absque
esse coiistae , quia potest tam agere , quam
non agere, Lam eligere, quam non eligere ,
di si agere velit, tam hoc, quam illud agere. Quapropter ea, qua praeditus est , libertate homo utitur, tam quando agit, oc eligit, quam uando non agit, Fc non eligit, tam quando agit tae , & non illud , quam quando agit illud, di non line. Hine vero constat , quam sit lutilis, & notioni ipsius libertatis omnino contraria haec Collinsit argumenta-3io, quae in laudato opusculo legitur . Quando voluntati aliquod objectiim proponitur. Vo-bratas aut respuit illud , aut amplectitur, aut
suspensa manete ergo aliquem actum necessa tio elicit, quo objectum aut respuit, aut a M.
plectitur, aut citea illud suspensa manet. Non enim intellexit Collinsus libertatem non eoi insistere in inactione , seu in quadam insensibilitate, sed , ut modo dicebamus, in gendi, vel noti agendi facultate, propter quam quispiam agere, vel non agere constituit, prout ipse voluerit. voluntas ergo vel respuat obisjectum sibi uropositum . vel amplectatur, vel eitea illud suspensa maneat , sita libertate in semper utitur, qua sitie uti uon posset , si nutum actionem eliceres.
336쪽
M admiratione imorare se. 3. Res humanae longe melius sese habiturae essent, si homo pro suo arbitrio loqui, aut tacere posset; se at experientia latis superque se docet, homines nihil minus in potestate habere , quam linguam , nec minus is posse , quam appetitus moderari suosi unde factum . ut plerique credant, nosse ea tantum libere agere, quae leviter petimus , quia earum rerum appetitus is facile contrahi poteli memoria alterius rei, cuius Dequenter recordamur; sedis illa minime, quae magno cum affectu petimus , & qui alterius rei memoria is sedari nequit. Verum enim vero nisi experti essent nos plura agere , quorum ,, postea menitet, nosque saepe, quando stilicet contrariis affecti bas confictamur, se meliora videre, di deteriora sequi, nihil impediret, quominus crederent, nos,, omnia libere agere q. Ipsi appetitus , qui mutantur pro varia dispositioneis corporis , sunt caussa nostrarum electionum i id vero ex eo constat, quia min quisque ex suo affectu omnia moderatur, & qui praeterea contrariis affectibus,, conflictantur, quid velint, nesciunt i qui autem nullo, facili momento huc , se atque illuc pelluntiu ,, . S. Ex decreto mentis nihil agere possimus , nisi
eiusdem memoria nobis Occurrat: ,, exempli gratia non possumus loqui verbum , is nisi eius recordemur . Dcinae in libera mentis potestate non est , rei alia , , culax recordari, vel eiu clem oblivisci. 6. Quum nos loqui somniamus , credi- mus nos ex libero mentis decreto lociui; nec tamen loquimur , Vel, si ii uimur, si id ex corporis motu spontaneo fit. ωmniamus deinde nos quaedam homines cela,, re, idque eodem mentis decreto, quo , dum vigilamus , ea , quae scimus, ta- , , cemus. Somniamus denique nos ex mentis decreto quaedam agere, quae , se dum vigilamus, non audemus , atque adeo pervelim scire , an in mente duo, , decretorum genera dentur phantasticorum unum , & liberorum alterum od, , si eo usque insanire non libet, necessario concedendum est. hoc mentis de se cretum, quod liberum esse creditur, ab ipsa imaginatione , sive memoria si non distingui se . Haec impius homo, qui etiam proposit. 3 r. par. I. Ethices affirmat . unamquamque Volitionem non posse existere , neque is operandum is determinari, nisi ab alia caussa determinetur, S haec rursiis ab alia, & sic se porro in infinitum ,, . Unde etiam libertatem hominis cum ea necessitate , quae sit ab intrinseco, in episL6a. coniungit. Ad I. respondemus, uti iam saepe monuimus , non omnes quidem materiae prγprietates nobis esse perspectas; tamen nos certo nosse , nunquam fieri posse , ut materia vim cogitandi habeat, quemadmodum art.7.quae .praecedentis pluribus demonstravimus. Qium ergo sine cogitatione, atque cognitione libertas nulla esse possit, Gn- sequens est , ut libertatem materiae convenire non posse, perspectum sit. Hoc
vero adhuc certius constabit, si animadvertamus, cum spontane itate nullam aribitrii libertatem simul esse posse Lem m. a.) ; sed ad libertatem arbitrii indifferentiam , praeviamque cognitionem requiri Lem. 3. , & q. , atque homine liberum esse, quia est natione praeditus Lem. 6.). Ad a. dicimus, illud nobis satis esse, quod certissime constat, corpus ab
anima moveri, prout magis animae placuerit. Hoc evidentissima argumentatio. ne iam consecimus. Ceterum quot motus gradus per animam corpori imprimam tur . aut imprimi possint, non est , cur investigemus , quia licet eos non noverimus , semper aeque certum est , corpus ab anima moveri. Tamen eo plures gradus motus ab anima tunc corpori tribui dicimus , quando ipsa anima estic, cius id vult, ad quod motus membrorum ordinatur ; contra autem minores. 4tque remissiores, quando aliquid taud magna essicacia prosequitur.
337쪽
Ad 3. respondemiis, filsitatem eorum, quae Spinosa opponit , manifeste
constare ex iis , quae superius pro libertate hominis tum ab exercitatione viris tutis 4 tum a dominio , quod in membra nolui corporis exercemus, argumentad rompsimus a). apropter, ne actum agamus, nihil hic superaddendum es. 1e ducimus. Qiaod autem quandoque nonnullorum, quα fecimus, nos poeniteresciitiamus, tantum abest , ut inde inrerri possit , haud libere nos ea feci me , quin potius contrarium concludi debet . inandoquidem nullus rationabilis dolor super ea cadere potest, quae, nucessitate cogente , fecerimus. Quid enim est. cur de iis doleamus , quae alia ratione facere non potuimus p Deinde qua a ad bonum in communi ne si ario ferimur, nunquam non ferri non possiimus: ergo nunquam quoque contingeret, ut a nobis reiiceretur , quod semel elegissemus , si eluetio nostra necetiaria fui illat . andoque autem sequimur deteriora, quamvis meliora videamus, quia motiva bonitatis, Giam ubi non sent, excogitare, ac nobis repraesentare polsumus I id facultatis in nobis est, ut iis non alligemur, quae per obiecta nobis fuerint oblata. At vero de humana libertate contra Spinosam hinc rursiis constat et inae mestora stat, maiori vi sensus assiciunt, ergo quiim Vis sortior debiliorem vincere semper debeat, si nulla arbitrii libemtas esset in nobis, ob mcliora ad agendum semper impelli deberemus; sed , ipse consentiente, hoc quandoque non contingite ergo. Ad dicimus, propter diversum temperamentum, seu propter diversam constitutionem corporis, homines non solum inter se diversa , sed etiam hac, vel illa determinata ratione agere, una cum Spinosa sentire etiam Baetium, ipsim rationem a temperamento cogi contendentem b), atque Voltaereum . qui homines naturali instinctu determinatos cilla dicit sc a ceterorum quoque Mat
ria liliarum turbae , quae nihil nisi sens bile in homine admittit . eadem opinio est din .
Verum quam longe omnes a Vero aberrent, modo videamus et aliquem ergo prae alio ad hanc , . vel istam rem potius faciendam ex sui natura inclinari non nega-
tat Origenes de orati nenum. 6. hic exscriben da esse censemus . Attendat, aliquis
iis, quae in se seiκit, Be videat , an sine ima, pudentia negare pollit seipsum comedere . ,, se lesimi ambulare, se ipsum assentiri, &,, quaslibet ψpiniones aec pere, se ipsum aliari abnuere ut salsa. Ut igitur quadam sen-
, , temtae sunt, quibus nunquam adduci M.,. Ierit homo, ut assentiatur, quantumvis mi LM tis probationibus utatur . & quantumvisis multa dieat ad persuadendum conquista I, sic seri mn potest, ut ita quisquam de ,, de rebus humanis sentiat, quasi nihil ma-
,, neat in nostra potestate . Quis enim ereditri nihil mente comprehendi posse, aut ita vi s, vit, ut de rebus omnibus, quae cuiPque is tandem illae sint, dubitet ' Qitis non in- , crepat famulum , quum peccantis servi spe- ,, ciem animo perceperiti Quis situm non ,, accusat debita patentibus obsequia non red ., dentem l Aut non queritur, de vituperata, quasi turpiter Agentem mulierem adulte
,, taint vim enim iacit ipsi varitas, di co ., git, quantumvis cavillari libeat , imperii ,, quodam in laudeε , & in vituperia felli ,ri quod vere sit aliquid in nostra potestate. ,, idque uel laude, vel contumelia dignum M.
Hine etiam S. Cyrillus lib. s. eontra ramis num e ,, virtus , inquis, res libera , quein ad- ,, modum etiam ipsi Graecorum sapientes pro- is eunt, ut & merito laus bonos, & poena ,, Improbos nec sario consiouatur s quibus,, quum lieeret recte fictis gloriam adipisei, ,, ultro ad turpia delapsi perierunt is . b Toin. 3. Op.par. a.RGons a
d Ex alio quoque capite Helvetius libertatem oppugnat in suo sprais Discur. I.
ca. 4. nam assirmat, ramnes nostras cogitati
nes , ac determinationes esse essectus imm diatos earum impressionum, quas obiecta in nos faciunt. Verum eadem ratione , qua Spinosae, hujus quoque pseudothilosophi deliria
338쪽
mus i ita quia nonnulli mitiorem animum gerunt, ad compatiendum alienis calamitatibus sunt faciliores; contra alii eodem asse stu non ita facile ex sui natura ducuntur. Simili ratione quidam ad unum, nonnulli ad aliud voluptatis genus quadam suae naturae propensione inclinantur. Tandem non omnes eodem illaiadiorum genere ex quadam naturali inclinatione teneri, tellata res est. Uerum N illud quoque negari non potest, quam saepissime contingere, ut contra nat ratem inclinationem agamus. Nonne qui ad iram ex sui natura inclinantur, mitius ; qui ad superbiam, demissius a qui ad ambitionem , cum sui contemptu ;qui ad illicitas voluptates, caIlius, stariusque propter praecepta virtutis agere consuescit 8 Quapropter si suum eise virtutis exercitationi locum negari a nemine potest , quia unusquisque huius rei sibi eil conscius; contra naturales inclita tiones , peculiaresque propensiones nos cepe agere, aeque certum sit oportet rnecellario enim exigit exercitatio virtutis, ut naturalibus inclinationibus , pec liaribusque propensionibus resistatur. Postremo nonne laedendi voluntatem omnibus ex sui netura ilicsse Spinon affirmare audet λ ergo si natin ali inclinationi re. sisti non poteli, alteri laedendi occasionem nemo unus negligeret faJ; sed non selum plures, immo maxime pars hominum negligunt, ex omnem viam potius quaerunt, ut aliis benefacianti ergo vel per sua ipsius principia Spinosa de sto errore convincitur. ,, Ex parte vero corporis inquit S. Thomas I .par. qu. 8ῖ. Art. a. ad F. , & virtutum corpori annexarum potest esse homo aliqualis nat
is nati qualitate , secundum quod est talis complexionis , vel talis dispositionis
,, ex qudcumque impressione corporearum caussarum, quae non possunt in intelle-
,, ctiVam partem imprimere. eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igituris qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis videtur ei, ,, quia ex hu usmodi disinsitione homo inclinatur ad eligendum . Sed ista incli- nationes subiacent iudicio rationis , cui obedit inferior appetitus, ut dictumri eit. Unde per haec libertati arbitrii non praeiudicatur. Qualitates autem sini, pc enientes sunt sicut habitus. & passiones, secundum quas aliquis magis inis clinatur in unum , quam in alterum . Tamen illae etiam inclinationes subia- cent iudicio rationis. Et huiusmodi etiam qualitates ei subiacent in quantum ,, in nobis est tales qualitates acquirere vel causaliter , vel dispositive, vel a , , nobis vxcludere. Et sic nihil est, quod libertati arbitrii repugnet, , . Illud tandem advertendum est cum Eusebio Praeparat. Evang lib. s. nuas. ,
is quod quum homo non res una quiniam sit, atque simplex , aut unica natura conis lians, sed ex duarum. ac diversarum , eo oris nimiriim , & animae secietateis constata ἔ Sc corpus quidem animo, tamquam in Istrumentum, consequentia qua
is d4m alligatum; spiritualis vero, intelligensqtie natura vi principis illius ratio-
nis existit: quumque alterum ratione careat, altera pr. edita sit ἰ alterum coris, , ruptionem patiatur, altera minime ; podremum alterum mortale sit, altera iminis mortalis: ac proinde corpus illud brutis animantibus astae , ac geminum habea-
lus contra Iulianum adhibuit, eui Iuliano hae 'tre ue in re nostri recentiores male philos pirantes lismines conformes sunt , sicuti etiam in aliis sere omnibus . ,, At quonam demum
,, Deto inquit S. Cyrillus eontra Iulianum M lib. 4. quis agnoieet animi cujusqtie Iibe is ratem e Nec enim integrum amplius nobis is erli bene facere , vel male ; sed serri te.
mere, & Inzonsiderate neeesse erit , velis invitos, quocumque nos naturalis prope ,, sionis ux rapverit. Di melle autem est naturatas repugnare , immo vere in possibile .... Ne
M que enim eo adigi natura potest , ut nonis ne id , quod est D.
339쪽
is mus, animum contra cum intelligenti immortalique natura quadam velutic , , gnatione coniunctum t mirum profecto non est, si geminum hocce germen, o Ltpote duplicis naturae communione temperatum duplici quoque vitam, eaque diis
, versi. ratione con Drmat, ut modo corporis natu e serviat, modo libertatem ,
is partis divinioris propriam complectatur; adeoque simul in iervitute , simul in
se libertate versetur , hanc a Deo quas ob caussas ipse novit, coiporis animiqueri coniunctionem 1bnitum ., . In eo autem potissimum est posita necessitas, qua premimur ex parte corporis, ut illa non sentire non possimus, quae afficiunt stasis , S iisdem quandoque non indiligere valeamus. Ad s. respondemus, Spinotam inepte contendere ad libertatem requiri. ut eorum , quae Volumus , memini lis . aut Oblivisci pro nolim arbitrio possimus. Nam libertas non in eo posita est, ut sint, vel fiant, quae Volumus . vel non sint, neque fiant, quae nolumus; sed ut nos agendi facultatcm habeamus . inade eaussa sicut per liberi arbitrii dominium ficent non missimus , ut non simus id , quod simus , neque ut in nostra potestate sit , quod ad nos non pertinet ;ita quoque fieri non potest, ut quas habemus ideas, emamus, vel pro arbitrio
acquiramus, quas non habemus . Per hoc autem nihil libertati nolitae detrahi.tur et nam quamvis , quae non vellemus , in mente nostra ideae recurrant ; tamen per eas ad agendum non impellimur: simili ratione libertas integra pers verat, licet non recurrant, quas velle inus , quum per arbitrii libertatem in stimistias non dominemur.
Ad 6. dicimus, nihil aliud revera reliquum fuisse, nisi ut in Emniis siae
causse patrocinium Spinosa reponeret i quamquam non ipse tantum, sed etiam Volt aereus ad Emnia confugit. sc . Nos ergo pauca de sismniis primo delibab,
mus , ne rem istisi omnino praeteri illa videamuri a. caussam apertemus , cur
nulla in semniis libertate potiamur t a. ex ea libertate, qua semesantes nos praeditos esse putamus , nihil inferri minus posse demonstrabimus , quam quod Spinosa infert. Somnia ergo cut stit Clericus Thusicae lib. q. ca. II. nu. 3. ni- hil sunt praeter confiisas quassam mentis cogitationes , ex occasione motuum M cerebri ortas. Qirum omnes nolinae cogitationes oriantur aut ex objectis . quae in sensibus ad animum nos nim appulerunt, aut ex meditatione nostra , duplicisis generis potant esse semnia. Sed oinnia ex cerebri motibus ortum ducunt δε nam is seu sensibus ideam admiserimus , seu meditando eam finxerimus , nunquam aniri mo nostro obversatirr, quin commoveatur cerebrum . Unde fit , ut quoties- , , cumque alia de caussa eodem modo movctur cerebrum , eadem menti sese inis gerat idea. Dum autem dormimus , quo tempore mens nulla peculiari volun- , , late spiritus in ullam corporis partem mittit , facile fit, ut libere per ner- ,, vos commeantes , ita cerebrum moveant, ut 1blet moveri praesentibus obiectis, is aut quum de iis absentibus cogitamus: quo motu excitato. illico obiecta , quae, , comitari sistet , menti sὰ se offerunta Ceterum pro motus spirituum vehemem se tia , aut debilitate, obiecta vividiora sunt, aut obscuriora , .is Num. aq. rum interca mens nullam attentionem adhibeat ad dirigenda ,, obiecta. eaque diutius contemplanda , varia simul. mixtis motibus , excitantur. ,, S iubito evanescunt ... ca locumque modo hoc fiat, ea ierientia nos docet, eari obiecta in Qmniis ad aninum nolinam appellere . de quibus vigilantes cogi
340쪽
is lavimus, excitatis ii fidem in cerebro motibus. Eadem quoque experientia ,, ostendit pro statu corporis varia nobis somnia oriri a). Motus cssio in ce. rebro recurrunt, quando de re aliqua semesamus t hi vero motus iis res indent, qui in cerebro excitarentur , si res illa, de qua semnimus , vel sensiti, vel imaginationi tantum . nobis vigilantibus , repraesentaretur . Indu vero constat, qua de caussa in somno liberi esse non possumus. An, ma , eatenus libera est quia supra suas ideas reflectit, atque quid a se agendum sit, constituit. Reflectere autem non potest supra sitas ideas . nisi eassem invicem compa. ret i quod sane in somno non praestat. Nam quia ideae , quas anima Brmat, respono dent certis motibus, sive impressionibus in cerebro excitatis 3 S in semno ce. rebri spiritus ad eum motum, quem praeceperit voluntas, dispositi non sunt; im de fit, ut anima pro sto arbitrio in hoc stlatu ideas comparare . ideoque de libera esse non possit. apropter corpus hominis vigilantis uti testudo haberi potest. cuius chordae omnes tense sint, atque sibi invicem cum harmonia re spondentes , dormientis vero uti testudo, cuius aliquae chordae tensae quidem sint . sed non omnes. Sicut ergo fidicen priori illa si utatur, quam Voluerit, Enitus rationem sequi poterit, non vero si hanc alteram adhibeat; ita quoque anima , quae in s suis operationibus corpore , veluti instrumento quodam utitur, si ii, qui requiruntur corporei motus, dum ipsa operatur, impediti sint, elicere non potest actiones suas ,
prout vellet, contra ac contingis, quando animalium *irituum motus est expeditus . In 1bmno autem quum spiritus animales maxima ex parte quiescant, neque eadem harmonia quoad motionem spirituum in corpore servetur, ac quando vigiles sumus, ideo mirandum non est, si, quae Velit, anima Here non possit. Verum de re tam obscura. atque explicatu dissicili usque modo. Illud e go tantum nobis sussicit, ut sive qua expolirimus ratione nos somniare contingat, sive alia omnino diversa eveniat ; tamen Spinose argumentati e nihil contra nos concludi possit, sicuti tertio loco demonstrare promisimus. Ac primo quidem illud ei reponendum est . unumquemque , dum a semis excitatur, se, dum seniniaretur, liberum non fuisse, distincte cognoscere , quamvis in Emnio liber sibi este visus sit , contra quando vigilantes operamur, non statum dum rem aliqvam agimus , de libertate mitra monemur, is etiam postquam cam omnino abibi verimus. animumque ad aliam adiecerimus, immo poli longa quoque tempora in eadem perfiaasione manemus . Si ergo per iudicium eius .
quod semel apparuit, ct quod falsis apparuisse constat, tolli non potest quod ce
ta , evid ii , conliantique experientia corallitutum cst ; nemo non videt, ut mam
Xima atque evidentissima certitudo libertatis, quam habemus, ne minima quidem ex parte propter apparentem in somnio libertatem minui possit. a. Contra Spinosana ita argumentor. Ille protino disperet, qui iudicium ex iis ferendum esse putaret, quae sibi semnianti apparent, non veto ex aliis , qtiae vigilans distincte, atque ciim ratione videt ; sed Spinosa hujusmodi rationem 1 quitur r ergo. Minor constat r nam ideo tibiartatem soliram , de qua evidentissima argumenta ab ipsa quotidiana experientia confirmata occiirnint, in dubium revocat, quia etiam dum semniamus, qua Oque nobis liberi esse videmur . Eodem rursiis modo Spinosa insanit, dum sitam argumentationem contra Ilobertatem in laudato soliolio a. propositionis ita prosequitur i, , sic infans se lae libram. I. Q. E ,, bere
Consulantur quae G assendus Ps ea niis de eadem opinisae uberius , atquφ ni MD . I. arembro poster. lib. 8. cap. 6. de ις- sis copiose digeris.