Globus caelestis Cufico-Arabicus Veliterni Musei Borgiani

51쪽

si sunt sa). Excluso veteri Cordarum usu, SDnus adhibere coeperunt; atque ita ad majorem tum simplicitatem, tum commodum , Usum Geometriae practicae redegere. Trigonometriae forma, qualis nunc habetur, tota Arabicae debetur genti, inquit Cl. Μon-

tum est, quam quod maxime . Hic Geometra , Astronomus Saeculi XI antiquam methodum proscripsit , dc Simpliciora Sequutu S, quatuor in lucem protulit Theoremata, quibus

a Extant Euclidis Elementa e nobili typographia Med ciArabice excusa, interprete & explicatore Nassireddis Althmi Astronomo celebri . Vigesima septima propositio libri primi ibi

mire evolvitur, & demonstratur. Propositio haec est: Si in duas rectas lineas recta incidens linea externum angulum interno, oe opposito, ad easdem partes aequalem fecerit aut internos ad easdem partes duobus rectis aequales e Parallelae erant inter se ipsae rectae. Hujus propositionis demonstrationem ex Arabico Sermone in Latinum transtuli , id a me petente Comite Simone Stratico Academico nostro, & in hac Patavina Universitate Prosessore Cl.

52쪽

nostra haec recens innititur Trigonometria . Istud Geberi opus, quod Almagestum inscribitur , Latine redditum fuit, typisque impres

sum Noricae an. IS 33.

Arithmeticam porro, cujus rudimenta ArabeSacceperant ab Indis , novis ipsi illustrarunt o namentis ope Algebrae. AIgebra autem utrum ab Arabibus originem duxerit , ut nomen ipsum videtur nobis innuere sa), quaerere no-Giabar Alaarim , Arabibus idem est, ,, inquit Genharius , quod Aulalbabu,, min Mesrebi , idest Os fractum reposuit , m solidaυit , seu iuri integrum restituit z quia itaque partes unitatis Arithmeticiis Mesuran, h. e. fractiones, seu fragmenta vocant , recte quoque earumdem in unitatem integram coalitus,, Ingibar dicitur . Hinc Sc vulgatum illud nomen ,, A ebra Analysin Alathematicam notat ; utpote cujus praeci- D puum munus sit, comparationis terminos reducere ad optatam ,, aequationis sermam , & speciatim eorumdem partes ad inte- ,, gros redigere Golius in Notis ad Alferg. pag. II.

53쪽

Iumus in praesentia , ne quaestionibus implicemur; indubium certe est, ab iis multum illam luminis , dc incrementi Sumpsisse, atque ab Arabum ludis ad Europae scholas migraSSe. Qui in hac arte prior ante alios excelluit, ut putat Historicus Alcaetbuini a nostro Castrio citatus, fuit Muhammed ben Musa AL hovare mi , de quo supra mentionem fecimus. En Castrii verba: is Itaque omnium prino ceps , teste Caet uinao , Algebrae artem Μuis hammedanis tradidit M hammed ben Mu- sa Khovare nita Mathematicus vel apud se Latinos celeberrimus, cujus meminit Carda- is nus De subtilit. lib. XVI, eum Algebraris instauratorem appellans, atque inter subtilia is duodecim Orbis ingenia numerans Octa-- Vum O. Biblioth. Arab. Hisp. Escor. Tom. pag. 3 7 I. ΚhovareZmium hunc Tquationum secundi gradus inventorem fuisse idem Cardanus perhibet . Tertii quoque gradus d quatio-

54쪽

XXXII

nes Arabibus notae erant. Nam , ut Montucla

assirmat, adservatur in Bibliotheca Lugdunensi Arabicus Codex manu scriptus De Alebra Cubicarum AEquationum , deque Problematum solidorum resolutione . Auctor hujus libri Omar ben Arahim. Hist. des Mathem. T. LI habet ebn Corrali ebn Μervata discipulus toties laudati Μuhammedis ben Musa Athho-vareZmi multa scripsit De Veritate demonstrationis Calculi Algebraici . Ex quo percipitur , addit Μonlucta sic. cit. , Arabes ingeniose ac feliciter Algebram cum Geometria copulasse. Sed quis , & quantus usus apud eos fuerit hujus inventionis, is noverit, cui Codicem illum, de quo loquimur, totum percurrere, dc attente eXplorare licuerit. At non unum , sed plures , ne dicam omnes Arabicos de rebus Μathematicis manu scriptos Codices perlegat oportet, qui cupiat cognoscere , ac definire , quantum Progressae

55쪽

XXXIII

fuerint sub Arabum auspiciis Μathematicae facultates. De Geometria non pauca disseruit Iacobus Athindi sive Athin s . Inter alia ejus scripta legere est in Biblioth. Μediolanensi ejusdem opusculum De sex quantitatibus , illudque , ut assirmat Cardanus , tantam famam ipsi peperit , ut inde inter principes scientiarum cultores , propagatores facile eminere potuerit. V. De sublic lib. XIV. Refractionis doctrinam , quaeque ad crepusculum attingit , iure sibi vindicat Arabs A. stronomus Athagen , qui labente XI saeculo floruit. Federicus Risner evulgavit Basileae an. Is 7 et opus Athageni De Optice in septem Libros dispertitum, dc sub finem apposita quoque est ejusdem Athageni De Crepusculis Disputatio sa). Utilissimae, gravissimaeque hujus

a ) Utinam quis e coetu doctorum manu scriptum illum

56쪽

Astronomi sapientissimi disquisitiones non parum celeberrimo Keplero profecerunt . Quam Solers, quamque peritus fuerit noster hic Geometra Athagenus Satis patet ex eo, quod ipse solverit eiusmodi problema: Dato speculo cavo , aut convexo , itemque oculo , s punctorei visae , invenire punctum reflexionis . V. Transact. Philos. Vot l, pag. I 2.

Neminem fugit, quam perdifficilis sit ejusmodi quaestio: ita enim implicata eSt, ut eX- tricari non possit , nisi multiplices aliae ex aliis aptae analyticae supputationes adhibeantur. Hanc gloriam AlliaZeno nostro invidet Cl. Μontucla ; negat potuisse per se Arabem ho-

Codicem expenderet , cujus titulus Astronomia ρο Optices , qui penes Cl. Golium olim erat , nunc autem Lugdunensem Bibliothecam ornat.

57쪽

minem quaestionem tantam Solvere , niSi cnodandi problematis rationem a Graecis Surripuisset. Hiit. de Math. T. I, pag. 3 3 9, seq. Verum nobis , dc omnibus Critices regulas non prorsus abjicientibus pro Arabe no- Stro Stare tandiu licuerit, quandiu Μonluctae libuerit nobis ostendere , ubinam in Graecis Geometris illius problematis solutio reperiatur.

Subtile, perspicax Arabum ingenium , dc nobilis ardor, quo ad haec colenda studia ferebantur , eos stimulabat, hortabatur, ut Sublimia quaererent, magnaque molirentur. Acerenim , patiens Iaboris , dc assiduus meditator ΠOVa Saepe eXcogitat, nova constituit. De hoc illustre testimonium nobis exhibent Nova Analyseos Elementa , recens ac notUm OPUS

Ioannis Baptistae Nicolai nostrae Academiae Pensionarii, & in hac Universitate Patavina Professoris Clarissimi. Arabs Astronomus Arsachel multa tradidit

58쪽

ad stabilienda theoriae Solis elementa opportunissima. V. Bailb Astr. Mod. I I. Sed ego nihil aliud , praeter quam quod eruditi passim Viri scripserunt, dicerem , Seu potius T cinerem , si in iis, quae ad Astronomiam Spectant , quidquid novi invenerint Arabes, quidquid emendarint, quidquid perfecerint, omnia Voluerim enumerare. Cardanus, RegiOmontanus, Halleyus, Ricciolus, Eduardus Bernardus, Blanchinus, Μonlucia, Baillyus, Castrius, Andres, caeteraque SegeS eruditorum SatiS legenti declarant, quantum Arabicae nationi debeant Μathematicae disciplinae , praesertim Astro

59쪽

ABnnullae Arabum observationes. In Volumen primum Bibliothecae Arab. Hisp. Escorialensis , praeter multos Arabicos manu scriptos Codices Μathematicos , & Astronomicos CL Casirius inseruit Catalogum P, athematicorum , qui Arabice scripsere, ex Arabica Philosophorum Bibliotheca excerptum, ac per literas distributum. Incipit hic Cat

logus a Pag. Oa. Inter opuscula, quae in eo

continentur, illud imprimis ponderandum eSt, quod inscribitur De pluribus Cometis Caudatis; cujus auctor est Abu AL

Dial Gia ar Princeps Arabs , Chalifae Ab

mositas billah filius. Hic AstronomUS non SO-lum disserit de Cometis, qui ad Suum usque tempus apparuere, sed etiam de Solis desectibus , sive Eclipsibus , caeterisque Caeli phaeno-

60쪽

XXXVIII

menis , de quibus potuit aut observando per Se , aut alios legendo certi aliquid colligere. , Anno Hegirae ducentesimo vigesimo quinis to refert modo laudatus Princeps Astrono- o mus) regnante Almootasemo Chalisa , visa se est in Sole prope medium nigra quaedam si macula , idque feria tertia die decima nonao Μensis Regebi, anno supra relato h. e. ME Eo vulgaris 839, s, ni fallor, mense Majo) :

adeo ut non nisi duos post dies funestae il- , Ice calamitates evenerint. Hanc quidem ma- is culam dies XCΙ in SoIe perdurasse testaturo Athindus, pauloque post Alinootasemi obio tum accidisse. . Idem subpingit Athindus , eam maculam fuisse Eclipsim Solis per Ve-- neris interjectum , dc Conjunctionem cumis Sole per supradictum temporis spatium