장음표시 사용
21쪽
4. L I B E R I. phalis illuxerat, cum ita non ejus modo, sed etiam liberalium,
artium, quarum illa comitatu plurimum gaudet, & opeia utiatur, amore sunt capti, ut brevi Carolum Magnum non magis bellicae virtutis, quam politae pacataeque doctrinae peritum,& acrem aestimatorem, in eam spem adducerent, nulli ciet rarum, quae in ejus essent imperio, gentium, hanc sapientiae& eloquentiae gloria inferiorem futuram. Nam clim per id tempus inter suos, & Orientalis Imperatoris liberos nuptias conjunctum iri confideret, optaretque religiosissimus Princeps uti hac assinitate ad utriusque Imperii Ecclesias certa ac stabili inter se concordia vinciendaS, neque, in tanta POPulorum , qui ei parebant, multitudine, . viri cruditi deessent ac disserti, quibus id negotium cum dignitate mandari posset, tamen eam habuit opinionem ingenii & industriae nostrorum hominum, ut illos potissimum tantis rebus sustinendis, atque tractandis idoneos esse judicaret. Neque Vero unum
duntaxat sibi ex eis legatum delegit, quod tamen in gente
praesertim admodum nuper CHRISTO conciliata perhonorificum fuisset) verum in Wcstphalia quoddam Orion talium Oratorum seminarium instituendum putavit. Itaque iis tabulis, quibus primam in West phalia Episcopalem E clesiam Osnabrugi collocat, diligenter sanxit, ne unquam in
ea Latinarum, Graecarumque litterarum studia intermiti
rentur, quod inde, conciliatis aliquando nuptiis, potissimum sibi placeret, quandocumque ex usu & dignitate Rei p. ret, legatum in Orientem decernere. Qua re prudentissimus Imperator satis ostendit, quid jamtum sibi de Wcst phalorum ingeniis polliceretur, quos primum emorescentes arbitraretur , in luce ipsius facundiae , omnisque liberalis scicntiae inventricis Graeciae, iis ipsis artibus, quas illa maxime vendiaxare solet, totius Occidentalis imperii dignitatem tueri, &illustrare posse. Neque vero Carolum fefellit opinio. quanquam enim illud ejus de nuptiis consilium Graecorum leviatate non processi, non tamen ideo destiterunt unquam nostri homines usque eo praestanti labore ad summam cruditionis
22쪽
PANEGYRICI. Fnis gloriam eniti, dum, quorum gratia Carolus illustre linguarum gymnasium condiderat, subtiliorum quoque disciplinarum publicam sedem aliquando mererentur. CAPUT II1.
e te, oe post Academias conditas e methalia egregios sapientiae magistros prodisse. ID quam mature sint promeriti vel ex hoc licet intelligi,
quod cum caeteras sere gentes, cum primum ad Christiana facta, civilemque cultum traducuntur, complures annos
exterorum magistrorum disciplin1 ante formari necesse sit& perpoliri, quam ex iis ulli ad ceteros docendos idonei pos sint existere, tamen hujus tanta fuit soli benignitas, ut simul coli coeperit, simul sapientissimos antistites proferre. Quid enim Harumaro, quid Badurado hujus Ecclesiae primis Episcopis earum artium defuit, quae in laudatissimis populorum magistris praedicari solent 8 At hos ex eorum numero fuisse accepimus, quos gente perdomita Carolus obsides accep rat. Ab his acceptam pietatis litterarumque gloriam plurimi, quorum memoria Ecclesiarum coenobiorumque litteris consecrata est, non modo propagarunt ad posteros, Verum
etiam in longinquas & barbaras gentes incredibili labore sparserunt. Neque enim ignorare potes, Princeps Ilustrissime, Westphaliae primaria Collegia, ac coenobia, atque inpria. mis finitimam terris tuis Cor iam, eorum prope omnium fuisse gymnasium , qui ulteriorem Saxoniam, Vandaliam, Daniam primis Christianae fidei praeceptis & bonis artibus imbuerunt. Hinc enim An artus , Rembertus, Adalgarius, AriminUnno, Sigcbertus, aliique viri immortalitate dignissimi prodierunt, qui morum sinoemoniae, &scientiae copiis, quic- ι-ψ . quid inter Visurgim , & ultimos Borealis oceani sinus terr rum jacet, impleverunt. Neque vetustis modo illis temporibus tales Winphalia viros pariebat, Verum etiam ante annos a 3 circi-
23쪽
circiter trecentos, eum nobilissimus equester ordo digna subnatalibus, suaque animi magnitudine in Livoniam expediti e suscepta, populos ad eam diem a CHRISTI lacris ave sos debellare, & subjugare decrevissct,una cum iis multi indidem pii, cruditique homines su ni profecti, qui quos illi armis
vincerent, ipsi religione, & humanitate excolerent. Cujus rei, ut historiarum monumenta deesscnt, testes esse possunt
nobiles, & locupletes Livoniae Ecclesiae, quae se ad nostram usque memoriam Westphalis fere praesulibus rogendas dcdia derunt. quippe visum est illis aequum esse, ut illi Ecclesiarum opibus fruerentur, quorum eas majores suo labore, doctrina, praeclaris ile exemplis instituissent. Hujusmodi hominum incredibile dictu est, quantam copiam aluerit Winphalia, cimi in Ecclesiae Collegiis, religiosisque domibus omnisChristiane vivendi, recte sentiendi, atque dicendi ratio trader tur. Sed cum in iis domiciliis ii fere ili formarentur,qui sanctioris vitae genus inire statu issent, perspicuum est non perinde ad multos ejus di iplinae fructum permanasse, atque si nostrarum Academiarum more, omnibus honestarum artium
amantibus adolescentibus promiscue patuissent. Verim hoc incommodum iis temporibus fuit Westphaliae coem pluribus regionibus commune. At postquam Principum beneficio ea gymnasiorum publicorum irma, quae hodie est in usu, tandem increbuit, proprium ejus malum fuit, in tanta praestantiit m ingeniorum ubertate Academia carere. Quanquam
Wcstphaliae Academia defuit, Academiis Westphali nunquam defuerunt. Si enim cae quae in Germania & antiquitate celebritate nominis caeteris antecellunt, eorum imagi-n CS recenseant quorum sunt ingeniis, & laboribus plurimum e cultae, reperient ab ipsis incunabulis plurimum sibi splendoris a Westphalis accessisse. Certe, ut alios praeteream, Cum paucas etiam Academias haberet Germania, ad Concilium Constantiense, quo constat delectum eruditorum hominum 1lorem convenisse, a duabus primariis duo estphali viri oruditione 3c auctoritate praestantes publice communi con-
24쪽
sensu missi memorantur. Aderat e Colonia Agrippinensi vis. Theodoricus de Monasterio Theologiae Doctor, qui & verba
in conventu habuit ad Patres, & in corum numerum est alJ
eius, qui in pestilentem Joannis Hussi doctrinam Concilii
allistoritate, anquirerent. Aderat ex Heidclbergensi gymna-1io Conradus de Susato & ipse Theologiae Doctor, atque s/ssi c. apud Ludovicum Comitem Palatinum gratiosus in paucis, qui voluntate totius Concilii ad Petrum cognomento de Luna, qui se Benedictum XIII. ferebar, in ordinem redigendum, in ultimam Hispaniam, inter alios, legatus cst pros istus. Erfurtum vero inter praecipua sua lumina commemorat GodcschalcumGrcsemundum Meschedensem, clarum in-
primis rerum divinarum scientia, cujus germanus eodem tempore Mogunt iaci Medicus ac Philosophus habebatur eximius Theodoricus. Sed hujus famam in eadem Acadc-Nish. d. mia filius obscuravit, & ipse Theodoricus, quem Erasmus '' alicubi hominsm appellat ab ipsa natura ad humanitatem, ad bonas litteras, ad eloquentiam illam vere Atticam, scul- η et pium ac factum. Sed quid necesse est omnium Academiarum tabularia excutere, ciun sat multa a Wcs halis relicta teneamus in eorum libris eximiae litteraturae documenta, equibus cognosci liceat, quantum vivi Dodiorum exedras ornaverint, quorum tanto i ta ter vallo, defun istorum lucubrationes, lcgentium & laudibus & pro eiu celebrantur Z Ac recentibus quidem Academiis cum vigeret etiam illud mi-NUS comptum, & amoenum, subtile tamen, & argutum dio putandi scribendique genus, Theologiam, ut de ea praecipuuloquamur, scriptis illustrarunt, praeter Susiatcnsem, &M schedensem, de quibus memini, Henricus de Coes vel dia, V rnerus olle rincius, Henricus de Hervordia, Hermannus de Sol dis Oina brugensis, Hermannus in Campo, Henricus de Wertis,& alii complures, quorum extant plena eruditionis , ut iis temporibus, ingenii monumenta.
25쪽
CAPUT IV. Humaniores litteras in Germania praecipuo
es balorum studio refloruisse.
AT vero postquam Nico LAI U. PON T. M Α x. a spiciis cultior'litterarum studia primum in Italia robXerunt, cum plemque omnes Academiae Germaniae, rationibus sane levibus retardatae, quas alicubi persequitur ac refellit AEneas Silvius, ea admittere, & tractare cunctarentur, Westphali nostri tempus hoc demonstrandae suae in bonas litteras voluntatis, minime praetermittendum rati, relictas ab aliis, atque despectas non modo sibi recipiendas, sed etiam ornandas, atque omni ope toti Germaniae commendandas existimarunt. Princeps tam illustris facti Rodolphusa Lansen, vir equestris in Westphalia ordinis, & in maxima Ecclesia Monastcriensi Canonicus fuit. Is enim cum una cum Mauritio Comite Spitem bergio Canonico Coloniensi,& Rodolpho Agricola, inItalia Francisco Philelpho, Theodoro Gazae, aliisque utriusque linguae instauratoribus dedisset operam, tantosque haberet progressus, ut is, quem modo nominavi, Agricola ab hoc demum viro aliquando, ut ipse loquitur, priscam inselenii Italia, sepropemodum occupatam benedicendi gloriam extorqueriposse confideret; reversus in patriam nihil habuit antiquius, quam ut ad quarum artium quasi mercatum quendam erat profectus, carum suis popularibus copiam faceret. Ille igitur fuit, ut cecinit quidam, Primus Melpomenen qui rura in Methala duxit. In Wcstphala autem p imo vero, si verum amamuS, omnino post restitutas litteras, primus Germanorum eruditum cam. men scribere coepit. Scripsit & multa soluto sermone perquam diserte , & veteres illos clogantium artium auctores Prope primus, quasi postliminio, juventuti restituit. Etenim Conradum, e Comitibus Rilbergensibus, Monasteriensem Antistitem, magni animi Principem, sua auctoritate perpu- lito
26쪽
lit, ut in ludo litterario, qui crat in ea urbe ad D. Pauli, repudiatis barbaris de incultis minime idoneorum magistrorum praeceptiunculis, exemplo, atque instituto earum scholarum, in quibus erat in Italia versetus, vetusti scriptores utriusque linguae explanarentur. Res Variis, ut fit, consultationibus in id tempus extracta est, quo in ea Ecclesia Scholastici munus sustinebat vir magno natalium, &prudentiae splendore Wennemarus Horstius, ex ea ipsa familia, quae amplissimum hujus nunc Ecclesiae Decanum tulit; is ascitis in eam rem viris litteratis e Langit sere disciplina, atque contubernio, univerim Gymnasium Timanno Camenem, cujus extant de Philosophia naturali commentationes, administrandum d dit. Neque vero hic Wcstphalorum ardor unius urbis finiabus coercori potuit, sed annitente eodem inprimis Langio,
ludis, in celeberrimis quibusque oppidis, apertiS, omnibus utriusque linguae, omnisque politioris litteraturae copiis Wemphalia redundavit. Quid quod West phalorum studio, ac labore in alias quoque Germaniae oras permanarunt 8 Siquidem Daventriae versabatur Alexander Hegius homo ' cst-phalus, cui Langius, quondam ejus condiscipulus, e bibliotheca, quam secum ornatam, & locupletem ex Italia dctulerat, libros a doctissimis illis Italiae magistris nuper editos in lucem, sane quam benigne & ultro mittebat. His eam ille assiduo volvendis fieret quotidie eruditior, discipulos, atque aemulos studiorum suorum habuit Desiderium Erasin una Roterodamum, Joannem Murmcllium, Ludovicum Bavin-gum, aliosque complures. In his Conradus quoque Gocimnius Padcrbornensis fuit, qui postea in nobilissima Acad
nata Lovaniensi e primis fuit ejus Collesii profestaribus,
quod ad illustrandas linguarum praestantissimas sapienter institutum, trilingue escitur , plurimumque sua aetate, dicendi laude praestitit. cum hujus artis praecepta tradentem, audiit intor alios Adolphus Comos Schaumbu Nius,qui deinde C lon icia sis Antistes renunciatus, veteris fuit rcligionis instaurator & vindex, plurimumque, Princeps Illuitrillimo, jamb tum
27쪽
tum exsplendescentem indolem in tenera tua dilexit aetate Tulit praetcrea Padcrbornensis ager eadem tempestate Ludovicum Dringebergium, qui ad excitandas easdem mansuetiores litteras, magnis propositis praemiis Solestadium in Allatiam Evocatus, Joannem Reuchlinum, Beatum Rhenanum, Jacobum Wimphcligium, aliosque erudiit, qui deinde insigni scientiae fama claruerunt. In Bataviam PrimuS e dem praeclara studia, codem hortante, & adjuvante Langio, Antonius Liber Susarensis invexit, e cujus disciplina Alardus Amsterodamus, doctissimus ac politistimus Lovaniensis Theologus, aliique clari in litteris homines prodierunt. Quo quidem tempore nihil mihi Westphaliae vidctur ad immortalem gloriam praeter te unum adrinceps Illultrissime defuisse. Si enim tui similis quispiam Maecenas fuisset exortus,qui severas illas veteriim Academiarum doctrinas hac nova humanitatis, & eloquentiae dulcedine temperasset, unoque utrasque domicilio collocasset,.naeis facile omnibus numeris ab lutam Academiae formam primus Germaniae demonstrasset. CAPUT V.
est ali natura propensi, babiles ad doctrinam.
E Quidem sic sentio: quantum inter frugiseras arbores, ia
eas intersit, quae praeter foliorum speciem, & umbram nihil alserunt, tantum ea gymnasia quae sciendi studia, cum linguarum cognitione conjungunt, iis praestare, quae soli poliendo sermoni, sunt consecrata. Neque id nostratos fugit, quorum ut quisque est ingeniosissimus, ita non contentus his minoribus artibus, ad sublimiorum rerum disciplinas nativo quodam impetu, quando domi facultas non datur, in longinquas terras rapitur. quod enim est in Germania, aut superioribus annis mir paullo florentiusgymnasium 8 quis doctorum hominum coetus quis denique discendi, ac proficiendi locus, qui non Wemhalorum sit ingeniis illustratus Z Illi vero quos rei familiaris inopia patrios fines egredi non sinit, non
28쪽
PANEGYRICI. Diatis ill1 aviditate, qua in his litteris percipiendis sunt versa
ti, quarum erat domi copia, declararunt, quid in iis studiis es sent facturi, quae continent naturale quoddam pabulum praestantium animorum 8 Quibus tametsi Westphalia adhuc publicas sedes nullas posuerat, tamen quam crebri in ea sunt, &celebres ludi 8 qui concursus, ardorque discentium ρ quae comtamina aequalium ρ quae cohortationes, & gratulationes parentum p quis labor, &assiduitas magistrorum 8 Academias profecto commemorare possum, quae celebritate, & frequentia nullo modo sint cum puerilibus Westphaliae ludis compa randae. Quem enim horum nominare possis, qui vastitatem,&solitudinem, ut illae, metuant 8 quo, dilabentibus civium populariumque liberis, externos, & peregrinos auditores prope pretio conducere nccessie sit 8 qui fucatae libertatis illecebris, & indecoris immunitatibus ad pelliciendam juventutem indigeat 8 Westphalorum ea semper fuit discendi cupiditas , ut & suis gymnasiis complendis soli sitssidiant, & pluriamum inde redundet in externa. neque Vero multum prensandi parentes,ut filios suos ad studia incumbere patiantur,qui pe cum ipsi quoque ruri, atque in mapalibus nati, qui nullam doctrinae partem attigerunt, non temere quemquam filiorum litterarum prorsus expertem velint. Itaque diu aliis est prius studendum , quam studia amore eme digna cognoscant:
Westphalos jam inde ab ipsis incunabulis quidam ad disicendum genius exstimulat. ut vel inde conjectura liceat assequi, quantus sit in Winphalia proventus illustrium ingeniorum. Est enim ingenium quidam mentis oculus, qui quo magis luce gaudet, atque exire gestit e tenebris, hoc est sanior, &ad cernendum, ac perspiciendum acutior. Εjusmodi cum tantasiit in Westphalia multitudo, quibus, Illustrissime Princeps,
velut inusitatum jubar optatam hodierno die lucem affers, non est metuendum ne unquam desint, qui ad eam accipiendam, Sc fruendam anhelent, seque ob immortale hoc patriae decus aeternas tibi gratias debere fateantur.
29쪽
duibus rebus ines bali ad progressum in
N Zque vero minore contentione Westphali studia per
sequi solent, quam arripuerint. est enim huic genti cognata incredibilis quaedam industria, quae exterorum quoque hominum praeconium meruit. Sunt enim ab Erasmo haec ipse scripta in epistola ad Thomam Morum summum illius taculi lumen. M phalus, populus, ut mulgo rudior habetur nempe a tuis Batavis , mi Masine, politis scilicet hominibus) ita mulios nobis dedis summis ingeniis , min,
meque vulgari dubina praeditos. Non alis genus mortalium patientius laborum est. Rara prosecto singularisque laus. Quae enim. duae re&tam a re in uno homine , ne dicam gente, copulantur, quam ingenii magnitudo , & laboris contentia ρ fere Gnim qui ingenioli, iidem sibi praesidentes, plurimum otio se dedunt, ne minus ingenii habere videantur, si plus laboris assiimpserint. Atqui contrii fieri oportuit. Ut enim quo se cundior est aser, hoc operam coloni remuneratur uberius: u inantissimum quodque ingenium hoc est fructuosius, quo diligentius, instantiusque colitur. Neque Vero parum affert momenti ad promovenda studia Westp haloru m, cel ritati ingeniorum adjuncta modestia, & ab offrenatis motubus alieni mores. Sic enim plerosque omnes natura comparavit , ut facile imperare animo suo, suaequevitae.modum t nere condiscant. quo quidem nihil est ad accipiendos sapientiae satus accommodatius. Mus rei video ab harum rerum prudentibus duo argumenta sane luculenta proferri. Alterum, quod cum plures fere e Westphalis, quam caeteris Gemmaniae populis, quotannis propter discendi cupiditatem in alienas terras demigrent , multi item quotannis in patriam. st reserant, incorruptam tamen adhuc, atque integram ab
30쪽
omni depravato exterarum gentium more Westphaliamtucantur. Eadem semper in victu cultuque frugalitas: idem in moribus candor : cadem in dictis factisque constantia. Longissime enim absunt ab eorum errore,' qui tum demum se praeclare peregrinatos arbitrantur , cum quot gentCS acceia serint, totidem peregrinis vitiis obsiti revertuntur. Itaque cujusmodi eum exprcilla Homerus, quem imaginem posteris proposuit Sapientiae, tales plerosque Wostphalorum fingit natura, format educatio, confirmat industria, ut non.magno negotio & Sirenum blanditias, & artes filiarum Solis
praetervehantur impune. id qui norit eum demum scito comtissimum ad absolutam sapientiam cursum tenere posse. Alterum quoque indicium facilis & pacatae naturae commem rant, quod nulla Germania: gentium plures procrearit, qui in alien 1s robuspub. honoribus, atque muneribus vel minore invid i 1 sint ornati, vel majore omnium commendatione
perfuncti. Nulla siquidem est non dico illustris, & splendiada, scd omnino paullo lautior V estphaliae domus, quae non aliquos e suis majoribus laudare possit, extra patriam in aliquo vel viri Principis Consilio, vel alicujus reip. Senatu, vel aliquo denique Ecclesiastico, aut civili magistratu iis quoque faventibus versatos, qui se praeteritos jure queri posse Videbantur. Sic enim induxerunt animum plerique mortalium, cujusque commoda, atque ornamenta civitatis, civium CD
se oportere. ad ea si alienus aspiret, omnibus est invidiae telis expositus, quae quisquis evitare desiderat, eum necesse est usque eo animo suo posse imperare, ut neque ulla improbitatis significatione nudum latus calumniis praebeat, & se facile in tam cxcelso virtutis fastigio collocet, quod nulla invidia possit attingere. Quae omnia, quid aliud significant, quam in Wcstphalorum indole innata atque inclusa singularis cujusdam semina virtutis, quae si tempestisti cultura tantisper foveantur, atque adolescant, dum justam maturitatem assequantur, intellexisti Princeps Sapientissime, brevi Westphaliam univcrsam plurimis, & maximis ornamentis,.