De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

391쪽

Hendit: Velut quum sebrem diariam in qua calor aeris,Msiccus sentitur absque illius copia intelligimus ex tristitia

natam salutem vero, periculum etiam raenunciat in dammatio, at non eodem modo haec significat tumore si- quidem se prodit,&certas Ra natura notas praebet: quξdque ruber Calidsisque sit tumor fluxionem pracessisse,ac languinem proximam esse causam signiscat, quoniam vero diuersum locum, liners silue proprias differentias vim ut it, alias salutem, alias vero periculum praesagit . emper autem ad omnia signa non praebet rei cuiusque sientia, in terna siquidem inflammatio tumore non cognoscitur atquia meam ex aliis indiciis nouimus,ex illius natura semper qua ipsa cesserit, quidve suciarii sit, collio imus, tu. ta-stmen in calido essentiam obtinetit, ubique sua signa prae- Dent, quoniam in omni corporis loco, etsi uidelius in uno,iquam in alio calidi vis percipirur. Sunt ver propria, inseparabilia, maxima que facultatis indicia, ouae ab essentia ducuntur. Porro in genere signorii, quod a causis sumitur constituentibus ipsuna affectum , eadem est ratio, quae de in ipso astema. Ignoramus enim an sanguis, vel alius humor sit, quil tumorem mirosundo torporis excitauit,si illius naturam pectemu . At ille G usas, a quibus collectus in parte est,et sim n certo singulas species, quidq futurum sit, aperit, causael ero, a rannmediata cocitarunt, facti affectus, euentur lvot sunt, o valgsque ipsa sint, monstrant. externus namquester calidus morbum, quem suapte natura peperit, pariter calidurn, oreulmone testatur. Sic etiam materia. Qua in corpor re abundat, qualis sit affectus, quidque sperandum, vel me tuendum,&simul quid antecesserit, docet. Etenim biliosus humor, qui in corpore abundare conspicitur, biliosam febrem, quae urget, eamque breuem fore, dc victum praecenssse, qui huiusmodi liti morem aceruandi vim liabet mani se stat, si quis vulnus acceperit per thorace, ignorem usq; an eo fuerit affectu, ct quid ventur urit, partis natura id decla. rat: quiandoquide ex ea colligimus homine vivere no posse, si eo vulnerat si fuerit eo aut non affecto, spem superesse de salut&Causae sine quibus . no necessario quod presens est,

aut praeteritum repraesentant, quid aute venturust euideni ter denutiam Partis siquidem debilitas nodocet, qualis sit praesens morbus, nec a quibus causis sit genitus insanabile

tamen ν

392쪽

tamen, aut diuturnum a Tectum pret dicit. At iuuantes causet quod praesens est, semper monstrant, is quod futurum: quid vero praecesserit non ita perpetu cui denter. Calidii etenimaste tum ei se agnoscimus, qui rigidis uti itur, ex quo salus continget, si ea plurimum prosint, mors si nihili anceps vero euentus expestatur,si parti conserunt: in his verb, qui ab uno solii auxilio iuuari possunt ex eo colligere licet, quid etiam praecesserit. Hoc enim pacto si ignoremus a quo ge Nere serpentis aliquis demorsus fuerit, his adhibiti praesidiis quae propria hiat vulneratis a vipera qua qualisve sue rit morbi causa hoc modo depraehendimus: Lardentes vero causae qualis sit alfectus, quid praecesserit, qui J futurum, eodem modo declarant: vini namque potus, qui homine laborantem olfendit,calidii affectu declarat in corpore consistere: at no docet quae causa febre intulerit:id quod faciunt, quae febricitantibus obsunt, qui ex ira, vel moerore, aut alia denique occasione febrem contraxerunt. Non adsunt se in per signa, quae a caulis omnibus sumuntur: quonia nec ipset causae, sed quum adsunt, magnam habent significandi vim, inseparabilia signa praebent. Iam vero ex tertio genere signorum, quod ab effectibus sumitur: signa etia ducuntur ad eadem significanda: etenim actiones aes ir sente morbo, illius sunt indices: eo ver,absente vel sutur si, aut praeteritum p rq nuntiant: I illaru differentis morbori differentias, causasque differentes ostendunt: Magnam namq; corporis debilitas, magnum etiam morbum,qui pr sens est,

aut ventur u , aut etiam antecessit, testatur. Alia sunt vitia

actionum quoin temperiem. aliiquet solutionem continui sequuntur. Ac sane inseparabilia sunt signa, immediata perpetua, uec propria, maximaeque virtutis, tu ab actionibus

sumuntur: excrementa iuga corpore exeunt, alia opera,

que in eo fiunt, vim habent hic omnia significandi, queadmodum etiam, A corporis qualitates,quod clarius esse puto, tu am ut exemplis monstrari debeat: At non ad omnia suas notas spargunt excrementa, sed ad eas solum actiones, fugit alteratione humorum rersantur, ad eas partes, in quibus vel ea gignuntur,vel suscipiuntur. Sic etia color primo, A per se solum ostendit subiecti humoris naturam si sapor,& odor: Postea vero morbos pariter, qui corpus infe

stanti quidve sit expectandu: si O menim per morbii videa

393쪽

DE IGNI MEDICI s.

'ianus livido, aut nigro colore insectum, refrigeratos, pro . spe modii extinctos in eo humores,&de vita metuendu esse colligimus In reliquis vero qualitatibus inuenies etiam oda variis affectibus proueniat Nam gracilitas omnes '' ectus sequitur,quiextenuandi vim habet,calidos, siccos, urigidos, humidos, denique qui probam nutritione feri

vetant, exhauriuntque immoderate, qua in corpore conti-tnetur substantiam. Atque haec quidem satis degenerali ilignorum, ex quibus studiosus lector ad ea, quae desiderari pomunt in re tam varia excogitanda inuitari poterit, proposita sibi methodo quam nece stariam in hac re antea centsuimus. Nam quid de ignis sumptis a similitudine sentientdum sit, patere omnibus puto, quod scilicet in illis sit affati locum habeant in quibus similitudo, dissimilitudoque con tingit, A quod maximam vim saepius obtineant, ut postea ostendemus. Reliqua vero quum de signis demonstrativis, prognosticis agemus, suo loco peculiariter docebuntur Ex quibus etiam, qua hic dis siciliora videntur,clarior euadent, quod in singulis ab uniuersali methodo euariat. apparebit.

luo quaeve possint se in unaquaque resigna.

A P. VII. D E M VI ita esse traditas ab antiquis rerum notas, ut nunquam duo reperiantur scriptores, qui inter se de numero signorum conueniant. Queippe quum unus plura, vel paucio ra, eaque diuersa quam alius reserat. Quo fit, ut non solum ignoremus, quod ab illis docetur, sed etiam perpetuo dubitemus an hic veriora quam alius tradat: Momnia indicia eius, quod quaerimus, si complexus. Quod quum animaduertissent recetiores, qui de eadem re agunt omnia ex omnibus signa colligunt, ut nihil praeter sissetvideantur, sed hoc, ut arbitror, non est huius mali remediu- nam vel semper ex tanta libroru multitudine aliquid mi ititur,etsi omnia etiam colliguntur, tam vel super suo que - a me numerantur, ouae maxime inter se sunt diuersa,& laliena a re proposita ob inscitiam quorundam authorii, inter Leconiunguntur. Adde quod non minus ignora muri an omnes notas posuerimus, quas res singulae habere possunt.

. Non

394쪽

Non enim propterea quod multa numerantur, credere o sumus, nihil fuisse praetermis Eim Q iam ob rem methodo est opus, qua duce non solum assequemur quod quaerimas, sed etiam perspicere licebit,quam bene viatis luitque ii haere sentiat, liqui lena Galeno aut hore haec methodi est vis,vet sua optime inueniatin inuenta confirmet, quae ver ab illis perperam sunt excogitata, redarguat,falsa lae ne pateficiat. Est porro ea methodus tota in hoc positavi prius statuamus,s ante oculos ponamus id, cujuri indici, lucrinius Eo enim polito licebit causis omnes, effectus illius recensρ- re, siquid simile, lissimile cum aliis habet,quod ad rem faciat ostendere. Ex quibus signa omnia,ut antea ostendimus,petuntur itaque si forte morbi cuiuspiam notas quaeramus,statuendum est quis,qualisve ille sit. Deinde in uestigaridi quot qualesque possit parere effectius, quas, quo que obtineat causas, Dd emi qua illius aliquando contig

Diat, qui eodem malo tentatis erunt. Hinc enim datellige, Iruis quas notas, quot omnino morbus habere alat Duc

sane posita morbi causa interna ex suis effectibus, aliisque causis ita innotescet, ut statim intelligere medicum liceat qui, quot ea habeat sui indicia: eode plane modo ex symptomatibus quae apparent statim cognoscemus ut, lubiq; morbi,& quot sint illorum causae, qua corpus in sterit: sumiturque laec methodus a Galeno initio libri secandi de

Locis a Distis, ubi d et,quona modo liceat laboram excorporis partes dignostere: Vel enim inquit a partibos ipsis,

vel dispolitionibus, aut symptomatis exordiendum, δή que, quore possint ab unoquoque significari, expendendum. Veria ut possit rudioribus res innotescere uno exEplo rem

aperiamus:statuamus ergo inflammationem ingentem ex

bono sanguine cose tam gracilia intestina oblidere: I perpendamus quid huius inodi asse ius suapte natura loci

conditione statim praestare potest. Quod si id faciamus, inueniemus tria sequi symptomata caloren dolorem, di obstructionem Dolor quidem vehemes non adest,propterea ouod pars paucis, exiguisque neruis praes ita exquisirtu sensum non obtinet, facit tamen inflammationis magnitudo, ut omnino non sit exiguus. Calorem vero nouimus Oadmodum esse vehementem: qui etsi non statim , tandem

mrn febrem pariat: obstructionem sequitur impedita dela-

395쪽

οἰ eorum, turpe aluum excerni solenteacrementorum. icilicet quae ex coctione nutritarenti restillant:praeterea biis, S puuatae, quorum illa ab hepat ad intestina quotidienittitur, haec vero in ventriculo, intestinis procreatur latus quoque o lucisum rumorem, quo excrementa alui aluuntur cohiberi necesse es: sequitu sane impedita delaionem, retentionem illorum copia,quae paulatim coneruor, cuius vi expultrix facultas grauatur, commouet arvi per superiores partes,qua via patet omnia protrudat.

nde ructus emittuntur, bilis,pituit ue, Odem stercus uomitur, atque etiam in ipsa delatione tormina necessaribant gunt una per intestina liae violentius truduntur se

luatur necessario quoque malus odor, halitiis': malus, quo tram foetida sunt, quae ad os seruntur. Acquoniam ubi ex rementa partibus sunt inimicissima, necesse est expultriem vehementer concitari: oportet pariter vela emetes seri

.Occatu vacuationes,&naturae conatus, ad quae sequitur i

in exolutio, quam idor,frigiditasque extremorum,ssca ors tandem perseueret affectus, excipiunt. O uinetiam

anammation retentionem excrementorii sequatur

portet in te ries ventriculi, unde deiicitur appetentiao,qua ita aborant. Accidit preterea delirium nonnunqui. t vapores scilicet ad caput elatos: lςdunturq; pulsus, nutritonisque opera, principis facultatis officia. eo quod ven- acvius,cor,cerebrum lepar copatiuntur intes in is assetis: denique si spectes quid inflammatio per se,& quid loi ratione pariat: inuenies quot symptomata prouenire postat, qua perperam ab aliis adissitur in via aqua oue re hocia exemplo colliges. Quemadmodum in ioc casu errare: et tu in quilibet perspicere poterit vult enim illis qui

oluulo torquentur anum ita constringi, ut nillil vel minitum admittere possit,&praeterea adesse spirandi, incienique dimicultatem, quod quam ridiculii sit quis non videt tuid enim quis potest esse causa tantae costrictionis an irluum semper per huiusmodi affectus gracilia intestina Ia-orent: Quando nec eria crassioribus lis nisi omnino in a morbus coli stat, huiusmodi costrictio fieri possit: spira dilf1cultas, nisi lata excremetorii copia aceruetur, ut sepissa suersum c primat, antequa sursum extrudatur: quod vi e tingere videtur, nulla oriet. Ac multo sane adhuc minus

urinae

396쪽

urinae difficultas, vel ut Galeno etia placet paucitas: inium enim humor per intestina fero nequeat: rationi consonum fit. v vel illius etiam portio per urina ducatur, quemadmodum scribit Hippocrates in Ap borismis urinam his minui, qui aluus copiose fluit: aliis, quoru aluus est suppressa, ait isteri,aut certe impediri non debet, quod per vescam, e re

nes vacuari consueuit, praesertim quum gracilia intestina

non perinde sint vesica propinqua, ut sua vitia illi largiri valeant: nec interim impediatur hepar quo minus humorea ventriculo, intestinis nondum affectis alliciat: Hoc modo itaque posito affectu ex illius, noci, qui afficitur natura,tanquam ex causa inqua, intelliges quae primo, quaeue deinceps symptomata proueniunt,&ubi licet ex propria natura affectus signa colligere eadem etiam certa numerum si norum praestabit. Nam inflammatio, qu conspicitur, tumorem,calore, ruborem in priniis ostendit:Tumorem sequitur tensio, obstructio hanc alia praedicta.Tumorem calorem dolor, quae eum comitantur. Pr bent vero iuuantes, laedentes J singulidenique causae sua indicia quibus omnibus quae, quo omnino proueniant signa, facile depraehendemus: caeterum vi posito affectu , in an quo cor, poris loco licet inuenire illius notas, sic numeratis symptomatibus facile reperiemus, qui quotoue sunt morbi, qui corpus infestant Omnia namque pra dicta symptomata ostendunt necessario occlusa me intestina, Minorbum esse in de-prrdita auitate . alionia vero a comprimentibus. obstruentibus ob coalitum, subsidentiam, tumorem partis, vel situs mutationem curitates intestinorum occludi possunt, ostendunt praedicta symptomata qua nam inter omnes alias potissimum .causa esse valeat: Constat si quidem imprimis ob compressionem intestinorum tam grauia excitati in illis symptomata,ut stercora evomantur non posse: quando grauidis ob tumorem uteri intestina multo magis o primuntur, veluti etiam contingit ob inflammationem vesicae pullo interim infestante huiusmodi symptomate Obstrui intestina posmunt ab humore, vel vapore, aut stercore Minoo posse ex vapore, aut humore, obstructiones intestinorumh. xc symptomata committere ostedunt colici ex his causiis assecti, qui si vomunt bilem, pituitam, alimenta, nunquam tamen illorum excrementa vomitu reiiciunt: duro

vero

397쪽

DE IGNI MEDICI s.

3 6s Vero stercore nequit obstructio oriri in gracilibus intesti

nis, nimirum quod mollia sint adhuc excremet ob cibi copioli permixtionem, dum per illa feruntur, in crassis vero via lata est, diuq: saepe in illis detinentur: nec tamen sursum recurrunt stercora, sed tandem exitum per inferiora inueniunt. Multo minus prosecto vulnerata intestina occludi possunt qua do quidem priusquam coalescant, vel sequituri imors, aut no ita agglutumantur vulnerata tunic , ut intelia

cauitatem occupent: leuior est affectus subsidentia, quam ut excremetorum delationem pro laibere queat. Quamobrem relinquitur vel ob tumore partis, vel situs permutatione id contingere. Acquum tu morti varia sint genera, vix cirrhi, aut oedemata in intestinis cosistere possunt. Per erisypelata verb, herpetes insignes tumores, qui occupent exacte in ternam cauitatem no excitantur: sola ergo inflammatio in ter tumores horum symptomatum causa est , quod etia experientia docet, disiectis corporibus, luce volutato perierunt. Quinetia eos, quibus deuoluta sunt intestina in scrotum tandem stercora per os regerer durante si ectu, cospicimus. Itaq: duo omnino morbi ex his symptomatis ostentaduntur, inflamatio,3 alius, qui ex positu partis nascitur clicet q postea ex propriis notis ter iit, facile deprchendere, quibus sane ex epli permoti ex tradita methodo no solum p r sentiti, sed etia r teritarum, Tuturarum omni u reru, qui in nostro corpore Otingunt, indicia quilibet inuenire poterit, qui erit natura, causas,effectusq; in uestigare didiceiit. 3 quialiis similiter affectis acciderint, no ignorauerit, ut alio prcterea non sit illi opus, his vero, qui pr dictorum vim ignorant, omnia lisc inutilia, etiam si prolixissime tradantur fore existimo. Quare ad reliqud properandum.

ua ratione oporteat medicum signa

inquirere. CAP. VIII. TSI is, qui prudens est medicus,s cile cons qui possit, qu. hoc loco tradere instituimus, tamen ut aliorum imbecillitati consulamus , admonet ars, quae eorum gratia inuenta est, ut paucis rationem com 'lecta naur,qua

398쪽

recte sic na omnia inuestigari valeant. In quo quidem opere nulli optatu videnatis, de artis aut horitate labefactare, dum

vel o aga percontatione aegrotos molestat, ut ab eis discat quae aliunde sunt petenda, aut etiam de non ullis eos interro 'ant,quae vel tu .aerenda non sunt, aut alio modo quam raci t. No in omni re opus est hac in uestigatione. iniit enirn vel scribitnus, aut alios docemus nulla percontatione timui, quum soli in hoc officio versemur, id, quod commune omnibus est, explicantes. At in factitanda medicina, quum quaeramus quid singulis eueniat, cogimur aliorum ope uti: verum id arte iaciendum, ut intelligamus, a quibus singula petenda, c quomodo sint inquirenda. Itaque illud imprimis obseruare debet medicus ne ab alio requirat, quet per se cognoscere valet, vel omnibus sunt pei spicua, quuna alioqui necesse sit eum aliis omnibus indoctiorem putari. intorsum enim laborabit ab alio intelligere aegrotum inquietudine laborare, aut siti torqueri, quem videat cotinuo membra agitare, os aqua colluere potumq; exigere Quς vero ad ipsum pertinent mediculari nulli alteri committet. Q iis nam quaeso eum comendare possit medicum, qui volit signa, quae urin , aut excrementa vel pulsus exhibent, ab alio perdiscere qirum vulgo, c vere creditum sit eu solum, qui medica arte sit instructus e.tiquae in his apparent probudiiudicare posse: 'o quidem exploditur eoru opinio, qui medicum spoliatorem excrementoru esse nolunt,qubd haec

ab aliis viliora bus hominibus qui haec inspexerint, percipere queat Igitur filiae propria illi sunt, ter se cognoscere valet a nemine postulabit, sed illis potius tetur ad famam glori Smq; comparadam, quemadmodum a Galeno factum videmus, quum agnouit quae offerebantur in pelui a cubiculo hepatici, excremet alui esse, 3 ex illis quis qualis e esset a sectus, non sine magno honore praedixit. Sic etiam ille scribit primo ad Glauconem se causim praedicere solere, quae diarias excitauit, neq; eam ab aegroto, aut alio unqua pete re Alia vero quae no nisi ab aliis intelligi possunt, si cum sano agat homine, aut leuiter laborate ab eo, qui opem requirit, alioqui ab adstantibus quantum fieri licet omnia cognoscere studebit, ne scilicet aegro longiore sermone maiorem inferat molestiam, cui tamen interim exponere debet se de omnibus, vel multis ab adstantibus edoctum, ne negligen

ta Or

399쪽

DE IGNI MEDICIS.

diu lor putetur, dum ab eo, qui lanorat hiltoria praeteritorui praesentium negligere videtur. Ab eo tamen quaedam exiguntur, quae ab alio percipi neque ut, sed de his duntaxat sciscitandus est a Ser, quae necessaria sunt, nec ab aliis doceri possunt:& interim terrorem, aut molestiam non praebent: ut quid intus senti .u, quales somni fuerint, an iucundi, vel molesti, si quid peculiariter doleat, aut non,& quid potissi-naum molest et, quae similia sunt, quae latent adstantes temere autem ab eo, uiperi litetur de vita, agnoscatq; peri culum, sciscitabitur, an partes extremas frigida sentiat, alumen refugiant oculi, an perperam audiat, temer veredas

partes detegi postulabit in muliere , praesertim si ab ea

quod quaerit, intelligere possit, aut o multum reserat exacta rei, quam inuestigamus, cognitio, tuum illi molestius hoc illis esse possit: At ubi res cogat non probem medicum, qui ut aegrotanti obsequatur, desinit diligentius quae necessiria sunt inquirere. Modus porcontandi esse debet, ut paulatim, certo ordine id facias: ubi nullum ex mora periculum imminet, alioqui acrius id etiam faciendum , veluti quis ab aliquo loco ceciderit, instet i inflammationis en ratio niti cito succurratur, statim quid egerit, ex quo loco. 'quave de causa delapsus sit, in qua parte corporis, in quem v e locum, an scilicet in mollioren terram, vel lapides impegerit, Si alia huiusmodi statim veluti extorquenda: ex quibus curatio comode instituitur. Iubet Galenus sexto libro de Morbis vulgaribus submissa voce agendum esse, ubi aegrotatem alloquimur, illius statum perdiscere studemus, id quod intelligendum puto, ubi grauis, imus cst affectus, alioqui haudquaqua offendit etiam quae M oderata est vox, continente interim oratione no tamen assidua, interrogandus aeger est, nisi putemus interpellationem gratam , quod ex hominis ingenio deprchendes. Neq; enim probare ponsum eorum ingenium, qui, mulierculas delectent adstantes, fabulas inserunt, dum corporis omnem statum inuestigare coeperunt: Id profecto est, quod grauitatem minuit diuina huic arti nostrae, illius professores ob quorundam vitium, qui scurriliter omnia exercent, viliores vulgo reddit. Atque hae quidem sufficiant. Nam quae ad Medici personam formandam, A instituendam pertinent, pota sunt huius lyci, Walibi sorte prosequemur

400쪽

i oram. ENT LI B. I. Ces a signa sint i rutraquaque re enis meranda, ct a quibus incipiendum.

C A P. LX. x o quum signa quaedam sint, qua re

praesentes, quaedam quae pr. eteritas,alia quis ituras significant: N6 nulla te, quae rem ipsam, alia quae illius causas, effectus, vel illorum ge-

- nera, ct differetias monstrant Praeterea quum

quaedam etiam a causis,quaedam ab essentia,alia ab flectibus, vel similitudine rerum di cantur: P0strem quum nonnulla communia multis existant, vel propria his, de quibus agimus vel inseparabilia, quaedam mediata, vel iis mediata, alia j iis maiorem vim habeant, atq; in diuersis partibus cQrporis eaedem notae saepius appareant, ratio ertigere 'idetur: ut tradamus an deoninibus semper agendum sit, vel de aliouibus duntaxat,3 quonam modo a quove genere dum plura sint recelanda, auspicari opprieay Quam rem profecto confusam ab omnibus fere scriptoribus videmus: Nam quum saepe illi sibi proponant cognitione morbi alicuius, una et laquae illius causas, differentias opstrant,

eodem negotio complectuntur, id quod passim Galenus facit: si enim sorte pleuritidis signa quaerat, in sputo varium

colorem, crassitiem: tenuitatem, alias' qualitates annotat,

quae non monstrant esse pleurit idem, sed qualis sit humor qui eam committit sic quum dolorem nunc ad praecordia, iiii cases aviculam extendi scribit. pleuritidis differentias, non ipsam indicat. Eodem modo quum illis alicuius rei signa explicare profiteantur, non tam id faciut, quam quod docent quid ostendat rem, quae abunde excessit, omneque incrementum assumpsit quemadmodum qui dicunt cla lericiam passionem significari ex pulsus defectu, sudore, membrorum contractione. reliquis symptomatis, quaeno omnes sed vehementem duntaxat affectum cppatiantur. inio errore etia Dioscoridem in describendis herbis laborassecospicimus, dum nunc nascetes plantas, alias increscentes, aut vigetes, vel consenescetes,aut omnia simul, quae nunquam reperiri possunt, depingit. At docendi, scribendiq; rario postulat, quae statim rem ipsam mostrant, deinde quae illius mutationes sequutur,tradamus, Num alioqui multis

defie