장음표시 사용
381쪽
solum ebrium, sed aliarum onanium rerum note et satur
si alicuius rexandicia ab antiqui, uilioribu
Qit non fuerint, ea per se inuenis '
Iudeos, vel deficiat: tim conuiti soli'
si methodi vis, quantumque referat laoc modo, vel aliorum
authoruati opinione arte, docere. sed iam inui,& uod proposuimus explieare a sedlatu
cepta, non solum qualis res ipsa sit, sed etiam multa alia
Iu rem ipsam pertinent, ostedat: primum gehu,
quum rerum et sectus rem monstrent a qua illi nascuntur
secundum genus ab ossuctibus accipi statuim , O um autem causa re incognitionem eius quod ime uti
caus sunt, nos ducant, tertium genus a causis fio ' o.
petetur. Quamobrem tria eruntii ethua .ium
quae nos in eius, quod quaerimus, cognicionem perducere a lent. Rei inquam natura , causis, ei sectus. Intelligo uter nomine naturae rea allius sormam, genera, differentia, tes, is proprietates:caussa uisi nomine omnia causarii steti ra de quibus antea egimus: Effectuum aute non idem numerus, nec eadem in omnibus ratio: Quando etia in morbis sol ' euariant,siquidem nonnulli ex illis duntaxat actione let lunt, ali vero tua litates corporis, excremeta prcterea
mutant: merito quidem abi , signa ductitur Nam ouod ver e sicari aliqui ide aliquo potest, aut aliquid est de re ipsis illius' natura,aut in eam agere, aliudque conser res
ei potest, vel ab ea profectum: Sunt porro de re psa propi
illius ellentia, forma, genera, differentiae partes, 4rciprietates Agunt sponserunt'; causis: effectus vero a re tirofi ciscuntur, inter quos si velis, proprietates repones mos tamen ,conteinpta nimia O Siςorum subtilitate. nullo errore
in hac nostra tractatione si nata proprietate petita inter e enumerabimus, tu ab ipsa essentia deri u dicentur Est aliud constituendum caput, quod signa coplectitur que ex similibus,3 omnino a proportione capi situ denuo tiam
suo loco a emus, Nisi ad omnia vi 'ro assu ditur, in quibus tamen locu habet sigii m bet
382쪽
patu momenti: Nunc vero illud ostedamus,quod proposui- u haec capita a Galeno non fuisse nosita omnia sparsim tamen eum ab omnibus his signa deducere.Itaque libro prinio Artis medicinalis, posteaquam signa diuisit, de corpora, doceta quibus signa sumatur, quibus omnes corporum dis positiones dignoscere liceat quod scilicet ab his capiantur, out secundum essentiae rationem corporibus insunt, necio ab his, quae ex necessitate ea consequuntur nempe ab ipsis sanctionibus, quae a corporibus arduntur. Omittit enim ut satis patet univorsum genus, quod a causis rei petendum esse diximus, tum illud ,quod a similitudine, proportiona signa sua praebet: Praeterea non satis docet, quid essentis nomine intelligi velit, quum tamen plurima reserat haec dilixenter explicare. Etenim cinnulla ex his,quae secundum essentiam rebus inesse diximus, nonnunquam sua exibent signa. alii interim nihil conserentibus. At quod sparsim signa ab his quatuor sontibus sumat,facit licet ostedere Sie enim bres ex caloris qualitate, in qua illarum natura posita est, lignoscendas, Minter se distinguendas esse scribit: Quippe quum diaria a putrida vel bectica ex diuerso caloris occursu, natura potissimum differre cognoscamus. Sic etia ex vigilia, insolatione inedia, obstructione, laeteris. qui bres comittendi vim habet, acceptis indiciis ex causis percipimus cuius generis illae existat. Ac etiam ab horrore, Tigore, siti,excrementis, aliis illaru symptomatis, S egi:-ctisus signa ducit tum ad febres ipsas tu ad causas illarum euentum praenunciandum. Nonne etiam ex similitudine proportione, indicia capit, quum scribit ad Glauconem. in libris aliis passim,nos credere debere tertianam es febrem, aut lethalem,vel salutarem morbum si ali qui eo tepore morbo laborant huiusmodi affectu tenentur 3 Sunt plena his omnes illius libri,nec deficere possunt exempla. Verum quoniam nos plures sontes eonstituimus, Multa in unoquoq; fonte compraehendimus inter se diuersamo ab re fore duco, si quibusda exeptis quid intelligamus rudiori lectori explicemus. Itaque inter signa, quae ab ess entia sumuntur,forma rei sua pretbet hoc modo indicia. Vlcus ostendit non nisi paulatim sanari posse eum, qui laborat febrem aenoscimus tactu, vulnera visu percepta illorum forma. Ac
383쪽
saginiussore morbos si corpori Vici valia' sub vii 'si sudor expectatur si tenus est humor, euit, , i,
eum morbo vexari fatemur, quem ineotum an li: n
cia obeunda conspicim , set, Vero i ham: I
mna rufum, igneumque colorem refert est thali v rAsimilitudini proportione rerum, antea ostendimus Il
imen putare non oportet in singuli robii di de
omnibus fontibus signa capi pota Laio enim Cardo te;
tis auorant, effectus lite ipsi,aut paruitatem nermi i mom
praebent nonnunqua id certiti, quam isa Ni I
384쪽
medicina, me stare potest, certo monstrat. Id quod suo loco uioru tracta xio ostedet, non prppria qui em omnibus, uti do id nostri non est instituti se perinde explicata, Vt communium contractione peculiaris ungulis quae medio ionem requirunt facilis fieri possit Non enim quid
febrem, aut quid inflammationem, sed quid omne ratior bum ostendat, nunquid hepar,aut cerebrum affectum sed quid laborantem parte indicet, non praeteriis febris, aut instantis, sed morbi, qui antecessit, Mimminet non denique quis linis sit expectandus urgente febre, sed qm sperandum metuen d si nave in omni corporis statu trademus, ex quibus ea, quae eiusdem sunt generis, in quibus con empto, quod o-
4ibus commune existit, in arte scribenda pr cipuum Ilii ore omnes scriptores occupantur, facile inten ad quia enoscit quam vim in singulis ommunia obtineant Id sa e Aristotelem,&Theophrastum, qui nouerur.
priapemodiimus compraehenduntur.
De vi ignorum. A P. VI. G Nohi, M im non minus quam causa -
tum medicum tenere oportet: qui non aliter ius praesentia sunt dignoscere, praeterita comnae morare, set ira recte praedicere valeat: - , Ne' enim eadem in omnibus illa est, sed sa pius euariat,ut arte omnino si opus, quae certa ratione niuersam horum naturam complectatur. Nam rigor per Gbres intermittentes febris insultu significat In continuis vero, qui cum interna inflammatione cosistunt, suppurationem fieri declarat nutrimenti vehemens appetentia nunc pr cessisse morbMqui corporis substantia cosumpsit, quam natura resarcire appetit, nuc inedia aut aliquid aliud, quod corpus exhausi comemorat.In ardente febre liuidus color in facie, frigus extremarii partium morte pr nunciant,in intermittet instare accessione indicat alui fluxus in febris
principio aut morte,aut morbi longitudine porredit cocir
385쪽
r morbi causa proxima re salutem promiti; t, denique Waria tignor i facultas, natur q;. Et habet sane res hec si uuae
alia in medicina, nescio anni.aiore difficultatem, ii in ti- litatem: Nam Jc persei lclifficile est conse luto uod quaeri- t anus, tum eo maximὰ,nubdantiqui script ire intactam Inino banc partem reliquerulit, nec vina liqui nobis mon-
rarunt, qua si lon verticere, si item aliqua ratione aggredi possemus, quod in re se inletamus. Etenim in pocra tescirca finem libriter iij suarum I r dictionu illud L luci
admonet vim omni u signorum uni tenere debere, ut salu tem, aut mortem in morbis recte pr dicere sudet, aliorum generum, tu alia ostendunt nulla mentiones a rea: Galenue vero Omnia genera prestermittit, nec alio loco, nec eo , quot Iippocrnem de hac re disseretem enarrat docet in quo vis limus modi confistat quot capita contineat quidem si ratio ne eam consequi valeamus: quod tamen .ibeo, qui arte me thodo condere nitituripi termittendum non est. Vt enim illa admouet perdiscendam esse naturam omnium signo
rum ab eo,uui hanc partem de Signis pro dignitate ex eo le- re velit: Sic etiam rationem, quae id doceata promittit artifi- . ces'; admonet ne illius obliviscatur: Nam quid que so prodest admonuisse cognoscendum esse signorum omnisi vim. si postea in quo posita illa sit quo modove comparari possit non doceamus: Vt enim Galenus eos reprςhendit qui quum pollicentur curandi rationem se tradere, illud duntaxat explicant, quod a primis indicationibus ostenditur, qu5dque vulgus etiam nouit, morbum scilicet sui ablationem Ziiderare, nec preterea docent quibus remediis, ludque modo: commode ille propellatur: Sic profecto non fatis est quod alii in hac re scribunt, sed ratio etiam addenda quae quod proposuimus utilis, imum, nos assequi doceat. Qui pitur de vi signorii agere velit imprimis separare debet ea, qua si niticare nequeunt ab his , qu et id facere possunt, ne vima iis tribuat, quibus nulla adest: Deinde quid unum quodque ignificare. quid a quo ostendi possit ignorare noni debet. Postremo quomodo singula monstret signa explicare oportet. Ea quidem significandi vim non habent, sit neem nobis sunt nec an ol, is prosecta, nec quicquam in nos agere valent, nec similitudine aliqua proportion Eve nobi eum iungutur,aut dissi litudine separatur No omni t
386쪽
significat omnia, sed quaedam, quae praesentia sunt, quaedam praeterita, quaedam sutura quaedam genus uniuersum, alia, nam solam speciem monstrant, eamque vel non omnem, nono uua vero omnem, solam ostendunt. Quin etia quae si iiis cantur, non ab omnibus, nec ab eisdem signis docentur. Ac ne longius absint exempla causae qua laedunt, eos alie tu praesentes monstrant, quos offendunt, dum corpori
adhibentur gracilitas intolita, nullo praesente imorbo , aut morbosa causa aliquid praecessisse commena orat, quod vina habini corpus consumendi Pulsus admodum languidi perna orbos suturam mortem praenunciant. 1Dolor veli emens,
punctorius in latere praesentem insammationem, 'ocipitem euentum portendit. Color liuidus, aut niger, qu lacerata cute a canis morsu in vulnerata parte cospicitur,vulnus praesens, causam, quae malum peperit, malignam docet, periculumque simul minatur partium in lignis imbecillita morbum significat, illius aut causam ni inime excretio atrae bilis morbi causam declarat quis vero morbus ab
ea sit excitatus non necessario docet Rigor in febre termittente, causaevi morbi pariter index est, quiani non nisi abile, Din tertiana excitetur: Quae febres comittunt causae, ut morborum, sic sumpto matum, quae necessario sequ situr sun indicia: vel emes siquidem febris inflaminationem ternarum partium, putredinem calidor uni humorii fere sequitur: sitis non solum bilem exuperantem, sed etiani pituitam sillam, aestuantesque ex sanguinis ebullitione asse ctus, 3 ventriculi intemperies calidas I nccas comitatur Rigor solam bilem per 'bres intermitte te redii dare nostrat. Vulnus in olle ea solum parit symptomata,quae ex partium diuisione necessario sequuntur, in vena aute in fictumiano ulnis et a miluorem minatur in costali morb0 dolor
latensus partis affectae est index. Punctorius tum gessit mipsum,tum laborantem partem significat velox, Mereber pulsus calidum cordis affectum prodit pecolorata , sub tu midaque facies praecessisse vigiliam, aut frigidio 2em morbum testatur. Attonitus morbus mortem .i imque cito venturam denuntiat. Dolor in iniculis,dixtremisque partibus, urgente febre,aamone abscessi , illic expectandos esse. Urina, quae quarta die in febribus euidentissimas habet coctionis Ootas, lutum septima promittit. Laesae praeter naturam
387쪽
actiones indicia sunt uniuersi morbosi generis Dolor vero
an flammationem membranae, sed et lia affectus mas nitu-
quidem significare potest: at non solum febrem sed etia in
toto thoraca sinu si grauitatis sensu percipitur, soli a pe-
remque tabem sequuntur. Denique quid ostendat quod pre
sens est praeteritu aut futurii, ut lue num o la
omnia, quid constitutionem, illius causa a d essectus, uidanorum genera, species, differentia, quid multi s remune, quid ni proprium,abeo ponendu est, qui si norum vim assequi studet Sic etiam inter ea, quae significa tur,opera pretium est telligere quid ab unoquoq; ossedi aleat telum vitiata structura ob conformationem, magnitudi
nem, numerum,&co iunctionem corruptam, ab excremetis
patefieri nequit. At haec ostcndunt qualia sint ulcera, quales lebres,&qu per tussim reiiciuntur, quales quantόque sint thoracis morbi, monstrare valent. At urinaei patis, enum, vesicae, internarum venarum affectus prop. iiiii dicat Al ua autem excrementa, hepatis, lienis, ventriculi, intestinorum morbos testantur aliarum ver,partium aut nullo modo, aut quatenus cum his communicant affectus prodis nec ab aliis excrementis hi aut illi significari possitnt. Siem a Iris eadem est consideratio adhibenda , ne omnia prosedui cogamur. Iam veris illud tradezdum est, quod ad modii significandi pertinere diximus. Quaedam enim ita signiscant, veperpetuo id sa It quaedam vero non unqu. siona esse desinunt, signatisque rebus seiungisitur: quaedam suapte natu- Tra, alia materis, vel altemus rei ratione sua si na, rebet Sut qu dam, qua ut propria signa alia ver,ut communia nonnulla rursus ut mediata, alia, immediata, proxima aliquid mon' rat, vel ut i logica rem hac redigamus quaedam a
388쪽
ita significat ut coaeniat illi soli 3c non omni: alia omni tino soli: alii omni, nos oti, Crinp: alia omni, n5 soli aliqua lo: alia soli, Caliqua do alia coli. semp: alia soli,omni Maliquido alia soli, omni, cusemp: tot enim modis ali ad Eprisi dici potest Q agda praeterea ita significat, vi maximia vim
inter alia igni acadi, non ulla vero minore obtineat. Addet Ideni ea ter ratione, nunc verbiliuersa, plura docet Acin
omni biis illud etiam ignorandii no est, qua do numquodqῆ
instet incipiat, quaado desinat, qua diu duret, quando, quandiu ue audeatur, tigeat, de remittatur, quale nil quodque sit quam apparet, in quo coporis loco,in quove affectu conspiciatur. Q i id praeterea aliud praecedere vel comitari vel subsequi sit aptuiri. ex his en in diuersi significa si modi sumu-tur. Etenim actio praeter naturam laesa morbi semper est signulia. At rubedo ubi interna est pars tuae afficitur, inflaminationis indiciunt esse desinit. Id aute semper facit inflam-niationis calor. Bilis, quae tertianam comittit in denso, duroque corpore rigorem non parit, a febreque seiungitur. quam suapte natura comitatur ob subiecti corporis conditionem. Sic Cane quaedam in morbis apparent affectis qui-biiciam partibus, quae in aliis latent, per certa anni te pora,cerris diebus, horis, aetatibus, sexu vario in diuersis pr terea regionibus, vivendi coditione varia, is denique in corporibus diuerso modo ob qu.iciique causam affectis quaedax identii in eis lem morbis ignes, quae in aliis non adsunt, aut si adsunt latent ab aliis obscurata, aut aucta, liminuta, aut alio modo euariantia conspiciuntur. Etenim attonitus morbus suapte natura mortem praen siciaci mediocri sebris
in senibus, infirmisque corporibus idem portedit .ses ob virium imbecillitatem: Sic vulnus alicui parti iis ictum ubi remedia idonea desunt, aut mortem, aut morbi ongitudinem pollicetur. Difficilis respiratio perapneumoniam monstrat ut comitiae signum. quod partes thoracis affectas comittatur: Dolor verb, qui ab imis circa dorsum partibus ad pectus consurgici propria illiu ς est nota quJad modiari rub .
do circa malas: Eodem modo dolor lateris comunis est partibus omnibus illius loci, ita apta nata sunt dolore tentari: at punctorius proprius est inflammationis ambientis costas membranae. Nec illud quidem ignorandum est propriorum sigia orum quaedam esse, quae nullo modo alteri copetere pos
389쪽
fh possunt ut dolor pulsatorius inflammationis, alia vero propria fiunt cotractione tu .ida: veluti difficilis respiratio. suae multosas ectus, de partes laborantes cosequitur area an qua recti ita re coguntur qui laborant, affecti pulmonis propriumst indicii Atque illud etiam cotingit, ut quae cola unes fui it nota pertria ac ius iasi nunqua rebus inhaeresst, qu mqua illis propria exili uiri: Nam se oris, tussis pleuriticos semper imitant ut: Dolor vero late fusus punctoriit sue an te quas lutus sit mori, evanescit: Immedia tu si peripneu- monia lignia in aestus in thoracis iiiiii porceptus At rubedo
maxillarum p pebraria tumor . sopor idem monstrat, quOmanae uaporationi ab insa minatione ad caput delata primo sunt indicia: tuo modo etiam pulsus inflammatas parte o en diu: N im ill .e primu calorem emittunt ad cor ex quo ebris, ex ea deinde usus pulli uti piique pulsus mutan- tur. Caeterum vim habent quaeda certa, quaedam dubia plus. vel minus, eamque vel simpliciter in omnibus, aut in aliqui bus se inuicem facultate superant Maximam Cine in omni bus morbis ad Lalutem vel mortem praedicendam vim ha- bent altionum vitia: in thoracis affectibus sputum. dim-cilis spiratio rinis plus pos Iunt. Hae vero in febribus pulsibus non cedunt, sed vel parem, aut etiam pulsibus maiorem facultatem obtinet, praesertim si nihil malignitatis subsit, alioqui praeualent pulsuum indicia. Dubiam salutem pollicentur excretiones per febris initia, certam vero coctionis
indicia, viri titumque robur: Dimicilis respiratio partiti tho racis varios affectus molirat: quae vero talis est, ut recto cor poris trunco stare cogantur qui laborat, assici pulmone declarat Ac si cum ea expirando aer vehementer calidus emittatur, inflammatum: alioqui ex ni id is multisque humoribu obstructum viscus tellatur Delirium calidam omnino affectionem nunciat: ubi veri cotinuum est, aut cerebri, aut septi transuersi inflammatione repraesentat Sitis quae aeris frigidi inspiratione lenitur, pulmone in D lupuero non nisi potu extinguitur,vetriculum illius fonte indicat. Denique alia diuerso modo apparentia vel eodem etiam modo, sed diuerso considerata, diuersa significant. Iam vero delirium vigentibus morbis, non incipientibus de declinantibus accedit. Rigor declinate quartana desinit.Tussis per uniuersum morbum pleuriticos comitatur Calor in pituitos se bre
390쪽
tarde accenditur, diuque perdurat accesses. pulsus paruus, re inaequalis in principio prim5que incremeto accessionis praeuitosae', bilios aeque febris sentitur, sed cum illa diu perseuerat, ab hac vero cito recedit. Intermissionis lepus in tertiariis purum,in quotidianis relicti humoris, putredinis indicia seruat. Prompte accenditur in tertiana calor discntitur, tarde se interualla in quotidiana, nec unquam bonae cxtinguitur. In quartana etsi tarde difficile quo succenditur, tamen semel accestis no multo tepore perfecte dissoluitur: Parua apparent symptomata ab initio in his, quia cane rabido sunt demorii, at progressu temporis vim maxima si anunt febrium cotinenti uinum genus statim comitantur magna accidentia, qua statim postea mitescunt, cotinuo minutitur, in alio eiγere, quia initio accessierunt mala, eudem vigore perpetuo seruat, in alio perpetuo augetur, sitis per febres ardentes, increscente, vigenteq; accessione maxime urget. Ea vero incipiete, aut declinate minimu infestata Instantis vero accessionis sobriu indicia sunt pandiculatio, Oscitatio, decoloratio, corporis grauitas. Precedere solet, cera capitis manatia, ut Crito refert, sursures, scabies, propria quidam in singulis assectibus sunt accidentia, comitanis vero quipeculi. tria, coluncta sunt cum rebus indicia,
subsequutur quet ab aliis necessario prodeunt terutri quoniam inter signa' u dam minutur a rei essent res sequa agimus, tu dam ab effectibus, alia a causis, alia demit ex rerum similitudine, proportione an singula ex illis omnia, quς cognoscere desideramus, significare possint, quid quomodo numquodque monstret, breuiter tradere aggreciemur. biod etsi vix fieri potest communi aliqua rati ne propterea quod sere in singulis hic ratio variat, tamen
utcunque id facere tentabimus, ut lectorem exerceamus,
admoneamusque non eandem esse illis vim ne significandi modum:etenim genus signorum, quod ab essentia rei susuitur, pr sentia, preteria, sutura declarare potest. Inflamna attonis etenim es Lentia tumor est ex sanguine factus: hoc omnino se prodit, dum sensibus subiicitur. Docet etiam causam aliquam praecessisse, quae suxionem excitauit, utina alioqui huiusmodi tumor erigi nequeat, an vero calor, vel frigus, vel aliud fuerit, quod humorem commouerit, peculiariter non docet, id quod tamen aliquando rei es entia ostend