장음표시 사용
371쪽
inbibi ausa, effectus morbi symptomata: Sic neutra conmtutio,vel non naturalis, neutra causa, neutriqueefffectus dicuntur, quum peculiaria alia nomina non habeant, quibuet nuncupentur. Qui ii etiam non solum in omni constitutione, sed etiam in crastis, 3 effectibus ipsi ii quodda est vesperfectum, aliud imperfectum plus vel minus, vocaturque fanitas, quae persecta est salubritas, unde corpus, quod ea praeditum est salubre nominatur, ut vero imperfelta est sanita .s aliquo modo vitiata , insalubritas, Uproinde corpus, cui illa inest, insalubre nuncupatur. At quae media inter has re
eritur, neutra etiam appellatur ad alterius differentiam. qtiae inter Canitatem, morbii est posita, extrenior hi tamen additione ut quia dicimus neutrum inter salubre, insalu- γre. Postulat etiam ratio ut causa: Meffectus compositionis eodem modo dividantur. Vt enim constitutio quaedam est iliat ius. qtiarda insalubris, alia neutra: sic prosecto causam. lenectus, Lalubres, insalubres, neutros ponere oportet, nu- rupantes nimirueam causam salubrem , quae salubritatis, insalubrem, quae insalubritatis, neutram quae neutrius sanitatis est effectrix, aut conservatrix Essectus vero salubres,linsalubres,& neutros dicemus, qui huiusmodi constitutio-les sequutur,quori singula, rursus in simpliciter Tecunia sum quid talia, cilla in semper vel ut plurimu talia diuiduntur, quae sicilicet quod summu est in suo genere, aut pa- um deficit ab eo, quod est perfectum ci praehendunt. Haec .taque imprimis per signa dignoscere necesse est, an scili et secundit naturam siit, an praeter naturam, vel neutria, siue mediu, quod est in eorpore, Si constitutio est , vel constitu ionis causa, vel illius effect ias, praeterea an persecta versm-
erfectum existat unu quodque in suo genere Peculiariter autem quaedam alia in singulis cognoscenda. Nam in statu aet II tum n non morbii, sed illius naturam, ge- hera. differentias omnes, partes, locu in quo residet, generationis illius rationem, finem modii tempus, quo ad finem peruenit solutionis quali them per Ihectam habere oportet. In ea usi ea de sere omnia notantur quae in os bis ipsis. Nam quid ut causi, qualis illius natura, lubdue genus, cultus disterentiae putetur quo loco contineatur, qu bue modo morbus gignere, intendere fouere, inuando ubue
modo, per quem locum expelli valeat, ignorandum non
372쪽
est causarum tamen morbi partes, siue tempora non Ita dicimiis ut morbi partes, siue tempora. Caeterii in effectibus praeternaturam quaedam etiam ex illis notare necesse est: et ei lim quod sit symptoma sit illius natura, S cuius generis, ad quam disterentia pertineat, a quo proueniat, quo loco contineatur, quas partes corporis asstigat quo tandem modo abigi, gignis valeata ignorandii non est. Porro in statu secundum naturam, quaedam eo de modo, ut in alio, qui praeter naturam existit: quaeda nullo pacto considerantur, quippe quae qualisae sanitas, cuius generis, ad qua disserentia specteta quibus causis gignatur,4 quos qualEsque ei sectus pariati quodnam illius principium, quis finis, quomodo restitui, is corrumpi possiti coperta habere debet medicus. At sanitatis,ut morbi partes non expendimus, siquidem in principium, incremetum, statum, Ac desinationem, sanitatem, ut morbum, diuidere non solemus: eadem de medio siue neutro statu cognoscenda sunt qualia notauimus in eo. qui secundum naturam existit. At vero qua praedixi-
naus omnia, non vicuque, nec uno dutaxat modo medicum
oportet per sua signa consequi, sed quum praesentia sunt, praeterita futura dignoscere debet. Non enim satis est sci're morbum esse praesentem, sed quado venturus sit aut praeterierit. Nec solum sanitate, quando adest, cognoscere oportet sed quando post morbi in ventura, desquae qualisve ruerit, antequa morbus hominem corriperet ea de plane in illorii cauus, effectibus ponere oportet. Quae enim: quales sint causae, luet morbos nil egignuta augenti foueri quaeue antea pepere ruta aut postea ed mittent, aut tollent, qui item, qualesque sint sanitaris effectus, vel morbi,aut neutrius constiturionis, quiadsunt, antecesserunt,& suturi sunt,scire expedit. uar autem peculiariter cognoscere oporteat de his, que praesentia,praeterita,& futura sunt, suo loco trademus.
De generibus,2 disserent,ssignorum.
V AE, quo sint signorum genera tu patebit quii ea docebimus equibus signa uniuersa ducantur: Quot enim inuenietur, quae alia ostendere possunt, tot sane signorum genera
statuentur. Nunc vero a quibus signor disserentiae
373쪽
remi sumantur,& quiet quotve illa existant explicabimus. Quae meo quidem iudicio ab antiquis scriptoribus ita conscripta sunt, ut in his explicandis methodo usi non videantur. Etenim Galenus, cui omnia sua ars nostra debet, nec omnia signa necessaria coplectitur, nec quae tradit ex comodis diuitionibus,&certis principiis nascutur. Omitto quod sparsim haec enarrat, qua quide omnibus constare puto, qui rei evidentiam, natura sequutur, quique in arte perficienda magis qu in in scriptoribus remere defende dis laborat. Ac ut pauca de hac re attingamus illorum gratia, qui veritate perspecta, sectarum patrociniit deserunt, beneque admonentes sequutur, Galentis in arte medicinali, ubi exactiore quam alibi usquam designis tractationem instituere velle videtur, si na diuidit in salubria, insalubria. 3 neutra: Eaq; vocat salubria, quae sanitatem, insalubria, qua morbii, neu tra, quae me diu statum inter Lalubre,& In salubre significii t. Qua in re multa desiderari posse videntur. Primu uod non satis generalis sit haec diuisio. Quum enim signa sint excogitata, ut per ea res significatas cognoscamus, necesse prose o est signorii differentias, eoru qua significantur differentiis adaequari Atqui non solum sanitatem, morbum, neutrum statum, sed illorum etiam causas,effectus, quae superius adnotauimus reliqua, per signa depraehendere oportet. Ac quum alibi ille quae in nobis sunt, diuidat in ea, quae secundu natura, vel praeter natura, vel media cosistunt: tu uretia eo de modo signa non diuidit, quibus illa significatur, quod scilicet quaeda sint secundit natura , alia cotra natura. alia demii neutra Deinde quit corpus salubre apud euiolusignificet quod proba sanitate estir ditum, insalubre quod deteriore conditione est affectum: quia re quod signa salubria ad totum sanitatis genus extendit insalubria vero ad morbum Vappellationem in utroque cosundit Ratio et enim exigit, ut signum. quod sanitatem significat, sensi, quod
salubritatem, non sanitatem, salubre nuncupetur Insalubre vero insalubritatem, non morbum monstrare dicatur. Postremo ut neutrum quondam alium statum inter
sanitatem morbum ponit sic genu quoddam signorum ab eo ponendum fuerat, quod scilicet illius generis esset index. Non enim rationi est consonum , ut quum de neutro inter salubritatem, & insalubritatem eo loco agit,
374쪽
nulla facta illius mentione, quod alibi inter sanum Icae grum collorat, signa neutra aliter usurpet, quam quae eum neutrum statum, cuius mentio fit, monstrant. Caeterum in commentario duodecimi Aplioris mi libri primi aliter signa diuidit nempe in ea, quae vel assident de ob id assidentia dicuntur : Vel critim siue iudicium , quod fit inuior bis, significant unde decretoria siue lucticat0ria figi ae nuncupantur, vel coctionem aut cruditatem, vel sasutem, aut mortem ostendunt, qua quidem diuisione omnino praς- termittit, quae sanitatem, S illius ni orbi lue causas, effectus, generationem, solutionemque in 'rbis de solutionis modum item quae morbi tempora locum affectum,' alia multa ex his, quae superius commemorauimas in dicant. Quin etiam certam non seruae in ioc diuidendi Tationem. Q uum enim primo ex eo, ouod significatur signa diuidere coepisset quum dicit a u. edam este, qu ae paseuonem significant, oportebat sine 5 alia signata riter eodem sumere id quod non facit. Nam auidentia signa his Opponuntur, quae inseparabilia sunt, quasi remi piam circunstent, non tamen cunti ipsa necessarib coniuncta re-eriuntur, debebatque hoc modo fieri diuisio sumpta a reus, quae significantur: signa inquam quaedam passionem significant, quae a m morem magnitudinem , disserentiam morbi, non ulla crisim alia coctionem vel eruditatem: quaedam salutem, aut mortem praenunciant Ac postea illor uni natura declaran saerat, nominaque singulis generibus imponenda, quod illa, qua passionem indicant, via; cum morbo invadant, Si ob id passionem significantia dieantur Que vero magnitudinem , differentiam, moren morabi monstrant, eo quod cum natura morbi necessario non sunt coniuncta . se a paulo Iongius posita, quasi iuxta eae revideantur assidentia ob is nuncupentur de sic alia omnia eum percurrer oportebat Extant vero, Sesa Ita multae si norum diuisiones apud eun lem authorem, de quibus paulo post, quum methodo rem tractare aggrediemur, o si teragemus. uniuerse tamen , quae apud illum reperiunt ii diuisiones vel solum eam partem , quae de morbis agit explicant: aut certe non omnia complectuntur, quae ars nostra in hac re post urat Id quod nos quantum licebit sacere iam auspica inur. Itaque si signum id est , quod rem ali,
375쪽
am significat merito e distarentiis eruin, quae aliquidngnisi reposluntave significantur,&ex diuersa significandi ratione signorii differentiae petentur: Significant autu, ut postea ostendemus quaeda vi causeri quaeua vici ei ipssius natura, alia, illius offectus , alia, similia aliis. At quum dixerimus tria prima esse genera eorum,quae cognoscere Oportet, nempe qua secundum naturam,uel praeternaturam, aut Teutra sunt,primam in hoc genere, omnibus comunem
Ianc signorum differentia constituemus, quod quae/a sint
natural ia, quaedam praeternaturam, alia neutra, siue inter baec medra, ea intelligentes naturalia quae statum, qui secundum naturam est, monstrant: neutra, quae neutrum : praeter naturam vero, ius huiusmodi corporis oditione indicant,
inter quae rursus quaedam reperiuntur quae compositione ipsam, quaeda, quae compositionis causas, alia, quae illius esse a ctus significant. Queorum quae compositionis secundia naturam quae proprio nomine sanitas vocatur sunt indices, sana voeabuntur: qua vero eam declaraiit,quae prae ter natura est, morbus queri aegritudo nominatur, nihil prohibet quominus morbosa, I aegra, ab eo etiam quod significatur mul nato nomine, nuncupentur: Neutra medicantur inter Lana' aegra, quae nc utram mediami inter sanitates morbum conditione ostendunt At quae causas de effectus illorudeclarant signa, nullo peculiari nomine donari possitnt sed additione eius quod significatur exprimuntur,subduci licet quaedam causam sanitatis, morbi, Si neutrius status manifestent: Caeterum vi sanitas in salubritatem, insalubritatem, di neutra, mediamque inter eas dispossitione diuiditur, sic Raeda signa salubria, insalubria, is neutra, quae ad ea dignoscenda referantur ponere oportet: orti sinpula rursus in simpliciter, secundum quid talia: illa in Ysomper, siue in summo S prorsus talia, vel ut plurimii. siue a summo aliquantulit distantia, distinguenda, quae scilicet simpliciter, secund si quid, siue, nunc, semper. ut plori musalubrem , insalubrem, neutra ni sanitatem indicant. inra vero causas salubritatis, neutrius sanitatis insalubritati ,& illo rasi effectus,quod i in illis est simpliciter, secundum quid summu , quod a summo aliqua tutum declinat, signa ostendunt circum loquutione qu proprio nomine careantiexprimi debent. Caeterum in statu praeter naturam
376쪽
quae morbum,eiusque naturam declarant signa pathogn motrica,id est passio item significantia a Graecis nuncupantur: Atque inter illa vi Galenus testatur libro primo Pr rlieticorum νωί ι ματα dicuntur, quae incipientis affectionis sunt notae: Gaia aute alia omnia de morbis dicta ostendunt. πιπαινοῦ- lux, id est mox apparentia, siue superuenientia signa forte vocari post uni: opponuntur enim his, quaena orbi naturam patefaciunt,eo quod illa semper umorbo sint coniuncta: ea verb, quae alia de morbis indicant, nunccia eo invadant, nunc autem postea succedant: quanquam ta men Galenus nonnunquam tria duntaxat genera sub mox apparentibus complectitur. At quae differentiam morbi, magnitudinem,& morem docent signa, o hvinrντa,ides circunstantia, Ma nostris interpretibus assidetia dicuntur, quod morbi naturam veluti circunstentano autem,pen Ilus
coniuncta sint, cinseparabilia, quemadmodum illa quae passionem significant,quae una cu morbo iuuadunt, uesinunt: haec autem aliquando cu morbo, nonnunquam post genitu morbum,aliquando etiam nia quam conspiciantur. iniae vero morbi tempora declarant signa sumpta ex materiae coctione,& cruditate in morbis scilicet in quibus to cum habent, cruditatis coctionis' indicia nuticupantur: Nam qu .e cruditatem ostendunt,principiti morbi significant: quae manifestam coctionem, increnientum: ius perfici coctionem, statu: quae perfectam, declinationem monstrat: Alia autem signa,quibus morborum tempora in iisdemorbis, in quibus coctiones,&cruditates excrementorum non fiunt a natura ipsius morbi .symptomatibus ducta non aliter nuncupantur, quam signa, quae morbi temporum indicia sunt: quemadmodum etiam quae morbi genera, locii, in quo morbus residet generationis illius rationem: tempus, tuo morbus soluitur,solutionis qualitatem, locum per
quem expellitur, illius deniq; causas Meffectus produciproprio nomine ab antiquis non sunt donata,paucis admoducxceptis: Nam quae subitam in morbis mutationem per excretione, aut abscessum natura vinctu,quam crisim vocat, restantur, signa critica siue iudicatoria appellaturiqua alio modo factam solutionem monstrant,peculiari nomine carenta quae mortem lethalia quae salutem salutaria propridVOcantur. Caeterii signa,quae demonstrant quae praesentia sunt
377쪽
sunt λαπαήσι , id est demonstrativa, qua vero praenunciant sutura προγν ρνικα, id est praecognitiones, praedictiones, praesagia, vel praesensiones a nobis commode vocantur. Qum
vero commemorant praeterita σου ori νοτι ι, id est memorati
ua signa vocantur: etsi praedictionum nomen, teste Galeno in Arte medicinali, significare potest tria haec genera signo
rum. Praedicere enim ut diximus idem est quod praecognoscere: unde quum ea, quae praesentia sunt, vel praeterita, vel futura quibusdam si iiis praecognoscimus, Quasi videantur, antequam sint patefacta, ea praesentire praesagireque dicimur. Diuidi autem rursus .aec possunt, uod quaedam scili-eet praesentia solum, alia praeterita, alia futura: quaedam prael sentia, Ac praeterita, quaedam praesentia, futura, quaedam futura, I praeterita: alia vero omni acti a significare valeat, praesentia, inquam, praeterita, futura. Atque hactenus quidem eam iuisionem, qua a summis rerum generibus, quae
significantur, incipit,vsq; ad infimas species prosequuti sumus: quod a Galeno factum optarem, qui singulas separatim, nul l. adhibita connexione, nec sum nais generibus numeratis diuisiones facita quum tamen ille alios ubique repraebendat, qui a primis generibus diuisiones no exordiuntur, diuidereque desinunt antequam ad infimas species sit peruentum, S optime quidem: nam ignoratis summis generibus,progredi non possumus, quum lateat quid a quoq; proueniat: quid caput sit, ubi vero infimas differentias non assequimur, quid medium sit, quidve finis,& quot tandem ex ipsis generibus nascantur, perspici nequit. Suoa possunt non is utiles aliae a rebus significatis signorum diuisiones,quq in superiores spargi possunt. Velut quu dicimus quida
bona signa, quae bonii aliquid praesens, praeteritum, aut futurum monstrent, quaedam mala, nonnulla indifferentia: Ac rursus inter bona quae da optima, alia minus quam optima reperiantur: sic inter mala, quadam pessima, quaedam minus mala, nonnulla extreme lethalia, vel quae prs sentem iam imortem ostendunt: Praeterea a rebus significatis ea sumitur differentia, quam habet Galenusquii scribit quaedasigna esse quae curationem indicent,quaedam conseruationem, quaedam restaurationem, alia denique praecautionem. Ab his etiam fontibus ea ducitur, quam habet primo de Loci salsectis, quae tamen compraehensa videtur in prima diuisio
378쪽
uisione Ait autem eo loco signa quaedam esse, ius morbum
solii, quaed. am quae affectam partem,alia, quae utrumqpγqu dam verbesse, quae duos assectus, nonnulla quae duas partes, alia tandem,quae causim, affectum monstrant Sed ne singula in hac parte piosequamur,liceat unicuiq; quae opitassuerit signa diuidere, facta ex rebus signiucat, diuisione, Iam vero, significandi modo differentia hae ducitur, qua dicimus quaedam esse, quae semper idem significantia ut bonum vi coctionis signa, vel malum,ut piae allignitatem morbi ostendunt vel quod indisseres est, ut libare per febres in latere dextro et inistro:alia vero no semper idem monstrare sed uno tempore unum,alio aliud qualia sunt decretoria signa: quae si cocto iam morbo superuenerint, breui ventura sanitatem praenunciant: si vero crudo adhue morbo appareant iudicationem non bona, quae scilicet aut ad perniciem tendat,aut in longum tempus morbu trahat, declarant: Pertinet quoque ad hoc capi, ea diuisio Fum dicimus: quaedam significare ut comunia, quaedam ut propria, quamlam, immediata: alia vero ut mediata, iasin ulla suapte natura alia verb aliorum ratione: A quod qu. aedam ita significentivi magna vim in significando habeant, a ia vero paruam, aut incertam obtineant Sumuntur enim hae omnes
differetiae a significandi modo, .ratione: Nec dubito alias reperiri posse diuisiones signorum: neq; enim hoc loco singula prosequi volunius, sua fatis est methodum indicasse, es capita monstra Le, ex quibus uniuersae diuisiones, differentia duci possint. Omnes enim, quae certa docendi ratione conflant vel a rebus significantibus, aut significatis, vela significandi modo derivare inuenientur Alia autem, quae artificio carent inter se confusis fontibus ex mixtione
alienarum differentia ruin resultant, ut antea ostendimus huius generis esse eam diuisionem, qua Galenus in Aphorismis utitur: quae quum nusquisque nullo negotio
perspicere valeat, adsequentia properabimusa
379쪽
De si mrum fontibus a quibus signa
V M varia sint signorum disserentiae, Llud sequitur explicanduin , ut docea naus a quibus illa sumantur signia uniuersa ad omnia, quae o nitu sunt necessaria ducan - tur: ita in re illud imprimis tradendii quid signum este, quidve ad aliud declarandum adferri possit: Deinde an unum solum vel plura statui debeant 4 ciuibus omnia signa petantur, lirhd si ea plura sunt, tuo ua,. quae tandem stiat, 3 an in singulis diuersa vel eade omnibus ge- nera statui valeat est a vero ratione antiqui recentior Es scriptores haec etia tradiderint, omnibus veritatis studiolis constare puto;quippe quum nullum ex his scopis meo quidem iudicio, methodo aliqua satis explicatum apud eos inuenire liceat, sed quosdam nec etiam attingant alios ver4 empiricorum more nulla seruata doccndi ratione, dum singula quaeque prosequuntur explicent, id quod ex multis aliis Galeni locis, tum maxime ex libro de Morbis, ut aribus ostendere possumus, ubi una cum Hippocrate Gale nuseaenumerat, quibus notae petantur tum ad morbos ipsos lignoscendos, tum ad illorum finem praedicendum , quum
ait ex natura communi Sc propria,ex morbo aegrotante, oblatis,osserente, coeli statu, habitationis loco, consuetudia ne victu, vitreiadi conditione aetate, sermone taciturnitate,
imaginationibus, somnis vigiliis, insomniis, vellicationibus aeriolonibus, lachrymis,accessionibus morborum,de est ionibus, urinis,sipulis, sudore rigore, frigore, tussi, sternutamento spiritu, ructu, flatu silente strepente sonoro. fan minis eruptione hemorrhoidibus, caeteris huiusmodi signa sumi, qua propemodum in sinita sunt, nec arte ulla explicantur, nec memoria cotineri possunt. Q renim vivendi conditio, aut consuetudo signa sunt morbi. non patet, nisi prius, quid possit esse illius indicium, si ostensum. mauiri praeterea vigilis. insomnia, imaginatione vellica tiones ad unum genus reserantur, nempe actione: l sam: deiectiones vero, Irin , sputa, sudores ad aliud nempe ad ex
creta: 3 quod dixit de somnis, vigiliis,idem etiam intel-
380쪽
ligi possit dereliquis animi,&corporis actionibus labes
ctatis:capita profecto erant explicanda, aeneratim ea a quibus signa sumuntur ante oculos ponenda: sic enim intelligemus a quo fonte singula derivent, quae praetermittu-tur eiusdem generis,ob infinitam singularii rerum multitudinem in genere compraehensa intelliguntur. Hinc illud profecto euenit, quod infinita propemodusigna in unaqua uere authores eo umerent, 4 diuersis principiis perpe tuo auspicentur,desinantque in eo, quod ignoramus,an ultimum sit an aliud post se relinquat. Hac etiam ratione sit, ut authores in singulis morbi. de numero signorum inter sedissentiant, tuum unus plura quam alius ponat, nimirum
quod arte no tantur,quae iustum numerii semper in omnibus assequitur: denique id facit perpetu,nos haesitare, an omnia signa eius,quod quaerimus sint compraehensa, vel aliquid adhuc ad persectum numerum deficiat: quae omnia incommoda effugiet,qui ab initio certa capita veluti fontes
sibi proponit,ex quibus postea singula exhaurit. Quod quiadem Galenus in Arte medicinali sacere coeperat, sed nec mnia capita necessaria ponit, quum multa signa adferat ad singula dignosceda, tuae a nullo sonte ab co proposito ema nant id.quod paulo post docebimus. At si quis eade quae nos trademus,ab eode aut hore elici posse dicat,id sponte ei colaeesserim,qui antiquos omniu rerum authores esse statuit,.scomnia perfecta ab illis reperta,& tradita contentiose litigare cupit: Neq; enim contendere in hac re velim cum eo, que omnisi bonorii, quae nostra babet ars, authore agnosco, sed
aliud est aliquid elici posse ab aliquo scriptore,aliud in
thodo doceri quod scribitur. Quis enim nescit rigore cal remque diffusum per uniuersum corpus febre indicare Sed quii id haec ostendant,& a quo signa c. apiatur: deniq; quor, quae, possint esse Quae aliquid signincent, solus artifex nouit:& qui haec tradit,arte docet,siquidear generaliquadam tractatione coprehendit, quae vulgus non nisi in singulis agnoscit. Quot quaeso extant medici,doctoris professorisque titulo tumentes, qui si interrogentur unde febriuna
signa sumatur, ne verbu forte,aut certe inepte unius metione facta, di aliis omnibus praetermissis sontibus,respondebunt: quia tamen hoc conlepto, quod comune est, frustra singula, tu nunqua persecte enumerari possunt,docere tenta