장음표시 사용
411쪽
,elaenaentisque sebris est signum. Declarat, affectus sine differentia clusam, aqua excitatus est, ct illius differentia causa differentiam. Nam calidus morbus materiam sub-eli e calidam monstrat, qui vehementer calidus est, aut fan- guinem, aut bilem testatur esse quae morbum gignunt. Do, cet ille eadem ratione symptomatum genus,&differentia, febres si quidem pulsus mutant, pro illarum diuersitate
eos diuersos T ciunt o fendunt pariter locum affectui. Nam infla inmatio affectu est omnium partium, quae san-
guinem in se recipere postula At veli emens, quaeque dolo rem infert insignem, ad eas solum partes pertinet, quae sen- no: ob sturo sunt praeditae: a uum vero sensu percipituri rei essentia, seipsam illi iisque differentias, disserentes cau- as,ix effectus suis disserentiis declarat. Tumor etenim, qui extrinsecus apparet, humoris collectionem significat: At calidus ulmo inflammationem, vel erysipelas, aut lier petem repraesentat Velaei Dens autem calor erysipelas potius quae ita flammationem: insignis tumor hanc, L non aliud telia- tur: qui cutem solam occupat umor, minimumque attolli- tur, herpetis indicium est, quibus sane an bilis, vel sanguis subiit. qui tumoris est causa cognoscitur. At ex his puta nausex fluxione natu natu morem Q aae autem fluxionis fuerit causa, incertum ex hoc iit: si vero intus latet rei essentia nihil ea consere ad haec declaranda. Perdit enim vim suam ob loci ratione. Causa vero clusi apparent, suos effectus repraesentatat, qualem enim illa vim habent, talem his, qua pariunt, tribuunt, qua ratione redundans bilis calidum esse morbum docet. At illae conspicuae non sunt, quum in corporis internis partibus sunt reconditae. Externae aute morborun occasiones, quales sint internae quis, qualisve morbus, qualia symptomata, aperiunt. Hoc pacto agnosci mus febrem ex ira concitatam, diariam esse, Ic alterius dinserentiar quam sit ea, quae vigilia, aut alia causa committitur. Genus causarum ardentium,3 iuuantium genus 1nternarum causarum affectumque corporis, Millarum disserentiae horum dii ferentias pariter manifestant, quippe calidos humores, calidioresque morbos corpus in stare intelligimu , si calida laedunt, iuuant vero frigida. Bilem aute, aut Languinem subesse, eorumque morbos urgere ex his,
quae peculiariter illis prosun aut obsunt, depraebendi
412쪽
mus. Quae vero Orbis nocent, aut conserui, dum vigent, statu sunt indicia. Praebet materia, subiectum sua signa, suamque vim ad ea, que prs sentia sunt in uestiganda. Nam si sanguis nocet, nos olum caliclos, sed etiam benignos morbos esse, qui corpus afficiunt, putare par est Cotra vero accidit si atra bilis grauis est. Affecto corde ex illius natura colligimus, nec vulnus, nec ulcus, aut inflammatione esse posse,
qui iii stet morbus: uod scilicet huiusmodi mala, pars i cminimo teporis spatio ferre nequeat, qui mors sequatur: sic etiam mutatis pulsibus ex natura, c officio partis colligimus cor ipsum esse affectum. Habet ergo vim subiecta materia ostendendi, quς, qualisque sit causa, lualis affectus, effectus ipsi, qui corporis constitutionem sequuntur. At actio laesa partem affectam, illius' differentia differentes partes significant, siquidem respiratio impedita instrumeta, quae ad eam ardendam sunt destinata,affecta declarat. Quae vero crebra est, qualis in his apparet, qui modo currere desierunt laborantis pulmonis est nota: non tamen pars cuius
actio est vitiata semper laborat. Sed aliquando ille a quibus
hae vim capiunt, aut quibus seruiunt, aut connectuntur, hoc enim pacto cotingit voce priuari homine, luti facultas motoria ad votis instrumenta illis minime laesis non peruenit, per affectus pulmonis, aut cordis thoracis motus variatur, quum interim nihil ipse patiatur, quin etiam laborante hepat nonnunquam respiratio impeditur, nullo affectu interim existente in partibus respirationi seruientibus. In illis vero, quae insitas suarum functionum facultates habet, fere semper morbus est, quum actiones illarum laeduntur, harum differentia affectuum causarumque differentias
significant. Celer enim frequens t pulsus calidi affectus est
indicii 5. Abolita vero actio magnu omnino morbii subesse testatur: deprauata nunc eunde, ut delirium perpetuo, quod inflamationis cerebri, aut septi transuersi est indiciti, nunc leuiore veluti ambulatio inaequalis, 3 inordinata, quae ob pedis leuem dolore prouenit. Difficilis respirationis ea differentia, in qua recti spirare coguntur qui laborant sine febre ob structionis a multis crassi ' humoribus pulmonis vasa occupatibus est index. Praebet etia actiones suoru operum indicia, etenim coctiones, quae in ventriculo, hepate mali peraguntur, improbae nutritionis totius corporis, vitia
413쪽
Vitiatique caloris sunt testimonia. Illud tanaen praetereundum non est actiones ipsas ae ab affecta parte constitutioneq; corporis esse inseparabiles, non talia ei propterea eas perpetuo in omnibus signa fera quippe tu in in aliquibus lateant: in quibus vero ad cognitione na conseiunt, nunc per se, nunc vero alterius bene, io suam vim ostendunt ubi enim pars interna est, quae afficitur,4 nullii publicum munus in corpore exercet, nihil confert ad aliquid cognoscentium illius functio Cruris vero actio laesion inibus conspi- cua suas exhibet notas: at tepatis functionem nemo est qui
videat, verum 'ua ex eo viscere proueniunt opera, ut humo
. 1 res, color, aliae que corporis qualitates testantur quales sinea illius operationes. Hae vero qualis, quantusque qui adest. F-fectus produnt. Ex quibus sane confiat actionem ob laesam non solum ostendere partem assecta, actionis disserentias affectu ipsum declarare, ut Galenus in libro de Locis affectis sentire videtur, sed etia affectum ipsum ex ipsa sun tione,& diuersas partes assectas ex dilferentia operationum
patefieri: a terum excrementa corporis vim non habent
omnes partes affectas, nec omnes affectus ostendendi. uandoquide non omnes partes e crenaenia gignunt, quae quidein nostrum conspectum veniantis quae ea gignunt, non ex omni malo perinde afficiuntur, ut variari quoq; earum excrementa necesse sit. Quis enim septi transuersi morbos, sumptis indiciis ab excrementis, dignoscere studeat Zexcrementa procreat Cyar, at per illius vulnera aut peruersam figuram, aut inepta connexionem, nisi accedat simul intemperies, nulla contingit in illis mutatio. Illarum ergo duntaxat partiti vitia monstrant excrementa, a quibus vel gignuntur, vel suscipiuntur, vel denique ad eorum excretione natura sunt constitutae, quum scilicet affectus in illis contingunt,per quos recrementa ipsa mutari Oportet. Qua ratione quod excernitur per aluum lotura sanguinolenticarni, simile hepatis vitium ostendit, excrementa cum fanguine,& ramentis mixta viceris intestinorum sunt indicia:
Ac non solum quidem partem laesam, sed etiam genus affectus ex suo genere. illius disserentias ex suis differentiis,
causarum etiam discrimen monstrant Quum en in praeter naturam excrementa sunt affecta, morbi sunt indices: at
quum vel pallida, vel nigra, vel crassa, aut tenuia aut alia B
414쪽
demum qualitate praedita apparenta qualis adsit morbuς,
qualisve causa quae morbii ipsum vel foueat, vel etiam excitet, produlat: eadem sane ratione opera alia, quae sequuturpartii osticia, tuum apparenti praebent perpetu,notas eius dispositionis, quae causa est actionis, unde illa proueniunt: miis pecarnis abundantia humidioris hepatis pinguedinis vero copia frigidioris est signum Dea terum qualitates corporis non omnia etiam significare possunt, sed solum eos affectus quibus aliquis subest humor, nec Onanium partium coditione, sed earum duntaxat, quae sensibus sunt expositae,
vel humorum generationi. aut excrementorii expurgationi
seruiunt et Nemo enim ventriculi, aut septi transuersi mala ex colore aut aliis corporis qualitatibus depraehendere conabitur,propterea scilicet quod illae partes in profundo situ corporis sunt collocatae, nec aliquid ad coloris, vel alterius qualitatis totius corporis mutationem conferant: Nemo ex qualitatibus corporis indicia se capere dicet ad partium fixuram, magnitudinem, numerum, connexionem dignoscendam: Qui vero extrinsecus apparet vitiatus color nunc hepar nunc lienem, nimirum pro diuersitate coloris, male
habere significabit, quoniam scilicet ab illarum partium morbis huiusmodi color prouenit si uide laborat hepato inteperie excremet osus sanguis gignitur, affecto vero ite ne id quod in eo est alienum ex atra bile non expurgatur. Ostendit pallidus color meatii per quem bilis ad intestina descendit obli ructum, nihil saepe interim patiente epate: uum vero per cris es ad cutem regeritur biliosus humor, qui regii morbi speciem praebet color, solius cutis vitium an dicatur, expurgatis beneque affectis internis partibus: sic etiam rubedo Quae in parte inflammata apparet illius duntaxat partis Liborantis est signum idem sit de alii qualitatibus corporis iudicium, ne sin3ula prosequi cogamur. Licet quoque ex signis sumptis a reris similitudine quis, qualisve sit morbii , illius causa, ibi sedes asseista percipere: Si enim vigete forte peste ea, ius pr diximus ignorenaus, dis dii , 5 nullis corporibus, qui in ea perier sit cognitis' illorum orbis vcati sis, Winebris, qua prae caeteris laborarunt, colligeinus, similitudine eos qui adhuc laborar ut, pariter ut illos elle als ctos duod vero ad significandi modum attinet,paucis in singulis generibur buc modo percurremit :
415쪽
Nam essentia, ut diximus, non semper significat quum ali quando percipi nequeat, velut quum partes internae tumoribus laborant. Eodem modo color ob loci conditionem, alie qualitates a signatis rebus Diuirgunt ui Dolor es e-naes in parte admodum sensibili leuiores suis te natura Diectus, graviores repraesentat Tussis per via ruersum morbi decursum pleurit idem comitatur. Dolor vero lateris, tulius durities declinante morbo desinunt: Aetiones issae communia pribent morbis indicia: excrem Sta vero quibusdam
duntaxat propria: immediata sunt signat sae partis suncti num vitiarat color non item sed quia primum actiones la betactatas monstrat. Ubi vero partes extern laborant, vela ι 1 contingit in inflammationibus, immediata est nota, o ut a colore capituri C sterum maiorem aliis in uniuersum vim habeat ad aflectus dignoscendos actiones: At excremeta in aliquibus prςualent. Pulsus celeriores calidum a lectum, decor intemperatum eodem ni odo testatur. I, si immationem autem succingentis membrans, Tebrem diuersa ratione, illam quidem duritie, tensione: hanc velocitate, Vcel ritate patefaciunt. Deniq; quum nunc in aliquibus quaedam
appareant notς, que postea abeunt, Millorum loco ali succedant, qu in uno affectu sunt nerpetua, in alio vel mininium durent:& que in multis nullam vim obtinent, in aliis maximam ostendant. Ac denique quum significandi modus ratio in omnibus fere uariet pro diuersitate rerum, qui significantur, nihil preter communem eam rationem, quam proposuimu , tradere in hac re possumus nisi singulorum affectuum partium corporis naturam, quod a nostro instituto est alienum, attingere vellemus inas enim eoruna genera, differentias collecta ex omnibus sontibus signa peculiariter ostendunt, ut quid sanitatem, quid morbum, quid partem assectam, horum differentias si-g: aificet, paulo post explicare agg eisiemur, lirum paucis docuerimus a quibus notis inchoandum sit, dum omnia uepr sentia sunt dignoscere u limus. Itaque quum hec pars, oue de signis demonstrativi a it, rei essentiam, enera, differentias, causas effectus locuta in quo liqc fiunt si 1i proponat cognoscenda: ordo ali tuis requiritur, quo intelligamus quorum notitia prius' u renda sit, ius vero poste
our, recens da Ac postulat quidem methodus, ut in hac a
416쪽
arte tradenda, scribendave primo doceamus signa, quae relpssentiam declarant: deinde quae illius genera disteren-xias, tertio loco quae causas affectus significant. Postremo quae locum ipsum in quo haec conlistunt patefaciant. Sic
enim apparet cognatarum erum connexus. At quum me
dendi causa aut aliud agendi in singulis haec cluari ianus,le nultimo loco de loci affecti notis agedum l)ostremo de iis quae causas sectus monstrant. Effectuum vero ipsorum inutilis considetatio relinquitur, quae alioqui quum artem tra dimus, praetermittenda non est, sed post ipsas causas idoneulocum inueniet,quum vero age di gratia haec inuestigamus. pariunt ea sibi lucem si praedicto modo doceantur. Irae enim pleuritidis sunt notae, illius etiam differentias testantur, modo solum variato, ut antea ostendimus: si qui de punctorius in latere dolor inflammationis membranae succingentis est nota: idem quum magnus est, affectus mas nitudinem repraesentat, idem clocum peculiariter affectum indicat. Nam dolor punctorius afficere nequit, nisi membrana praeter alia vicinas pari s insigniter sit laesa: Sanguinis praeterea sopiam de nunciat; ippe quum a pauco, frigidiori huiusmodi dolor hebetetur. Quo quidem costa quae morbi differenti et eadem loci affecti, causariamque essicientium esse iudicia, quae ipsum locum laesum produnt, causas etiani morborum simul indicare non contra aut non nisi generatim: etenim eo cognito quod membrana, qu costi subtenditur laboret, simul etiam nouimus tenuem ut plurimum oportere esse pater am, quae inflammationem
committat, quum pars densa cras Mira tumorem facile non admittat illud vero necessarium non est membranam peculiariter affici,si tenuis sit humor morbi causa nimiru quod possi etiam in musculis magna sui parte contineri paruo ipsius membranae vitio: Praeterea quum in actione pri inbsese offerant causis quae corpus vitiant, ita progrediendum
est, ut illipostremo loco inueniantur. uod enim vitimum in resolutione existit, id in actione primum constituere oportet,id quod nu quam cornmode siet, si aliunde initium sumamus,&alio ordine progrediamur.
417쪽
CAP. IIII. Ga igitur ex praedictis sontibus, quis, qualisque iit corporis status,& conditio, an secundum naturam vel praeter naturasti aut interbos medius dignoscere aggrediamur id imprimis natura uniuscuiusque docebit: Si enim temperat uni ciuis hominem sentiat, decen ter conformatum, A singulas illius partes ius an magnitudinem, numerum,coniunctionem, unionem obtinere videat cum statim sanum, A secundum naturali affectum iudicabit plus vel minus ut hic persectiora, aut deteriora apparebunt: Praeter naturam autem intelligetur esse illius uitus, sic6traria adsint, medius neuter censebitur, si ab extremis aequaliter recedere sentiatur Ostendunt id etia causariquet corpus efficiunt: coiisti tuuiit, iuuant, laedunt. Eos etenim potissimum bene affectos putamus, qui ex parentibus bene assectis sunt procreati, ouiq; temperatos, moderat Os. suo loco contentos humores habent, tum quae fructuram corporis secundum naturam constiti runt causae, quum nec excedunt, nec defici ut, illud secundum naturam habere
declarant. Quinetia bene affectos putamus, qui a remediis, medicameli laeduntur, iuuantur aute familiari victu, Malimeto. Contra vero preter natura habent, qui cotrario modo a causis iuuatibus, ledentibus afficiuntur: Ac no solum quidem immediatae causae,quae primo corpus immutat, sed etia quae remotiores sunt,s c testatur: Si quis enim a sum Apserit,aut secerit, aut admouerit, vel excreuerit, aut retinuerit, qua auentur naturale corporis conditione, secundu naturaeu habere arbitrabimur praeter natura aute si cotraria
illis contigerint: Subiecta vero materia nullii videtur in hac re prςbere signisi ut nec etia peculiaria corporis instrumeta: It comune instrumentum non leuis est nota ad idem significandum. um enim nativus calor bene habet partium temperiem, illarum structura recte se habere fere necessarium est . Iam veris a tertio genete, ne impe quod ab effectibus sumitur, indicia ad ea de percipi eda hoc modo ducemus: etenim actiones,excremeta,alia opera, qualitates corpo
418쪽
ris quu secundia natura h. ibent,corporis statum secun Iuni natura in esse lemonstrant. At praeter natur. aisci corpus sicotraria appareant, intellige inus: veluti si actiones sit ut abolitae, vel debiles, vel auctae vel iiites, aut vi tuo modo deprauarr. Jc exciemetria nullo modo emittanturi vel exeant quidem, sed vel illorum substat i mutata sit, vel qualitates, et minori quantitate, aut maiori quam oportet , vel no eorno lo. nece tempore, tuo debent, nocte naturale locum sibi accomo latum excern si tur: Si quid item durius, mollius. asperius, i ii ius,candidius, vel alio deni clue colore insectum appa eat. Si qui pretierea id ores foetidi, aut ingrati sapores . aut soni in corpore sentiuntur, corpus secundum natii ram non h bere indicant, sed praeter naturam toto ipso
a S isto corpore vel partibus quibusdam si plurim si hic a naturali statu reced uata alioqui si minor recessus fuerit, in neutro,' in dio statu politum putabitur Nec desunt in hac re significanda notet, quae similitudine capiuntur. Si enimali in perinde ut ille de uo agimus, ita a sectum conspexerimum e secundum vel praeternaturam habere agnouerimu . idem te hoc sentiendum esse iudicamus: Ae ab his quidem sontibus, sed non omnibus, neque exacte quantum docendi ratio postulat Galenus noster capite o lauo, de quin Ouagesimo octau , Artis medicinalis ad haec cognoscenda signa sumpsit, quum scribit corpora salubria, insalubria.. cneutra depriae hedi ex hi olua secundu es entiae ratione illi qinsunt, A praeterea ex illis, quae ex necessitate ea sequutur. nempe accidetibus 8e corporis senistionibus, quae veto grotant corpora, si quidem vitium sensibus patet, ex permutatione eoi quae secundo natura illis insunt quod si sensu ni ossi igia in lunae l. aellone isti onsi, exere ii letiq. doloribus. tumoribu praeternatura illoria si in peti. Neque enim solum ab hi notia sumtitur, sed etia ut ante ostendimus, a causis ipsis, quae assectus corporis gignunt, iuuant laedunt. tollunt materiam praebent ves alio modo illor cause dici
possunt: mio dipso postea suarsim ductis; nonnulli eausia indiciis facit veluti usi sim nliciter insalubria corpora ab alii distin qui res, it . v d scilicet a causis morbosis fomptissime assician ur: v erobri tepera Diras cognosti seribit sumptis noti ab his uir exfrinsecus illi cedrrunt, do pas
sim alibi a iuuantibu ο,3 laedelitibur causit signa petit V
419쪽
sum non solum ab illis sed ab aliis omnibus causis eadem iumenda, ac bi methodus proponitur, quod comune omnibus esse debet, docetur, capita omnia ponenda,ex quibus singuio postea notae ejiciunt tir. Nam quia a duobus ut axat corporii signa peti debere antea proposuerit nepe abessentia, sis, quae eam consequuntur, necesse est, ut i uim alibi
l .udentium iuuantiumque causarum mentionem fieri vide mus, ignoremus an pol sint aliqua indicia ab illis capi, nimirum quum ab initio nullum constitutum si caput, sub quo liuiusmodi causae ,& quae ab illis ducuntur signa, contineantur. Atque id est potissimum, quod in ioc authore damnari potest: quod quum ille eos passim repraehendat qui meth do non utuntur, 3. sontes rerum non cofectantur sed ex malis positis principis ratiocinantur, sui statim in omni serὰ re obliuisciatur, i nihil minuessu ira qua omnibus sunt co- . naunia, quaerat, sed sparsim sit; gula tradat quasi in cibo lus in an eo maxime quod comune est, positan si esset. Illud etiam probari non potest, quod in arte medicinali inter ea , quae corporis costitutionem se lusitur, ponat solum corporis ac cidentia, s functiones. Nam addenda sunt excrementa, de alia opera, quae in corpore proueniunt: si modo ba civi paulo antea ostendimus, euidentissimas constitutionis corporis notas exhibent. Ab eisdem praeterea fontibus, quos an te statuerat quum de signis corporii sanorum ageret, eunt ducere oportebat notas S rotantium corporii. Id enim docendi ratio postulati si modo contrarioru eadem sunt genea ra .eademque disciplina, praesertim quum huiusmodi varietate qui arte ni scribit, leti orem confundat 'i enim uniuersum genus eoruni qua habent secundum naturam .co: noscitur ex his, quae illi insunt pecundum essentia ,3 aliis, quae essentiam necessario consequutur Quur pariter ab eisdem notas non petimus eorum, quae praeter natura sunt affecta Praetere aquae latent vitia in partibus internis non tu exl fione actionum, excrementis, doloribus: & tumoribus deis prcheniuntur, sed et ina ex causis suis, corporisque accidentibu , alioruni similitudine. Eodem pacto externarii partium morbi non soluta ex perita utatione magnitudinis, coloris, si ura . nurrieri, si tu , duritiei,& alia ruria qualitatu co- noscuntur sed etiam ex suis ciuisis, lanctionibus depra enauatur. Etenim causz, quae febrem aut alium morbuni
420쪽
excitarunt, vel laedunt, aut iuuant, non solum corpus osten duo aegrotare, sed etiam quo morbo laboreta indicant. Eodem pacto flavus color qui in regio inorbo affectis conspicitur, morbosum corpus, morbique natura, causas etia in strat: Caetera quae diximus etia absque ex epli patent: postremo duritiem inter ea numerat, quς sensibus subiiciuntur. Sic profecto tumores prςter natura poni oportebat. possent alia quidem in hac re dici sed lis satis ostendunt his, quiveritatem amant,certa methodo non fuisse a Galeno explicata signa corpor uia norit,& grotanti ii, quum multa omittit capita, ea in singulis variet. Qui vero sectis sunt addicti etiam si multo plura, luce clariora scriberemus, nunquam errorem agnoscent, perpetuis aliquid habebui quo se subsque aut hores tueantur, veritatem ipsam damnet.
Verum ut Gale laus optime dicere solet, his ne Apollo quidem cum Musis mederi posset. Sed illorum gratia, qui bene sunt affecti, ad alia properemus. causo Zendunt.
CAP. V. V EMADMODUM naturale statum ab eo, qui praeter naturam est per signa destinximus: sic ea, qua secundum natura in unoquo que reperiuntur inter se seiungere, ex suis notis dignoscere singula oportet. Igitur sanit ii 'x propria ipsius natura, causis,effectibus. similitudine depraehendes. Proba etenim temperies, recta stri ictura similarium , dissimilariumque partiti propria estillarum essentia, sanitatem illaru prodit: bon actiones, quae sanitate arduntur, excrementa secundum naturam, aliaque opera, quae sanitatem sequutur, illius sunt indices. Idem faciunt causae, quae illam efficiunt,conseruant, iuuat, Ia 'dunt, quum enim illa adsunt, praesente adesset sanitatem ligni licant. Ex similitudine praeterea, id quod ex superioribus patet, idem colliges. At causas ipsas sanitatis ex eisdem cogno sic , pars enirn bene sgurata, quae sanitatis causa est, ex ira ipsius natura, luti talis apparet, dignoscitur, tum etiae liuis e flectabus, sunt autem hi tum ipsa Lanatas, tum quae nitatem sequuntur omnia inramobrem praesente sani