장음표시 사용
401쪽
aeficietibus notis perpetuo dubitare cogamur, an res ea si h vel alia de qua agimus. Praeterea quum propriis signis singula maxime digito scantur, ab aliisque distinguantur, nus. quam quae lint propria morborum indicia docet, nisi forte quum de febribiis agit in libris de Digerentiis ebrium, idque in paucis, in primis solum generibus facit, quod profecto erat in ornnibus ab eo praestandum , docendumq;. quae sint pleuritidis ieris' neumonia alia ruitique partium inflammationis, lingulorum i morborii, qui in singulis partibus consistunt orsum etiam mothorum ipsor una noti olum inseparabilia, sed etiam propria, .communia indi- cia. Sequitur sane peripneumonia, ileurit idem difficilis
respiratio, tussis, febris acuta, magnus pulsus, velox, mul-
ta deniq alia inter se communia ea obtinent, iue medicum Dcile decipere possunt At quae propria sunt,errores euitat. confusionem l omnem tollunt, certam cognitionem reddunt quani nemo via qua ast equetur, nisi qui 'liuod propriit. commune, separabile, inseparabileq; unicuiq est perspectu habuerit. inlinetiam primaria signa, immediata cuti rei motis eodem ordine saepe miscent: quum tarrien plurimum reserat ea inter se distinxisse. Sic enim agnoscimus quid aliud pariat quidve ab alio nascatur quid necessario enumerandum, quid vero tanquam notum praetermittendum.
Nam alioqui si singula recensere velimus, vel nunquarti id ob infinitam multitudinem assequemur, vel quiescere interim animus haud poterit, tanqua omnia necessaria sint copraehensa: nec aliquid praetermissum, quod ad rem propositani faciat. Qiis quide errore no solii recetiores scriptores, sed etia antiqui medici ornnes tenentur: Si enim forte enumeret notas peripneumoniae, tussim, febre acuta, ematione calida, genarii rubore, palpebrarii,venarumq; capitis tumorem . sitim, sopore, linguae ariditate, deiectam appetentiam.
Latia huiusmodi reserunt, quoru qua iam poneda sunt,quq ab affectu necessario proueniut, eculiaria i illi existut , aut salto intelligi neque lint, alia vero, tua in aliis omnino percipiuntur, superfluo recensentur Nam qui dixit acutam febre huiusmodi morbi esse indictu, frustra addit sitim,linguet siccitate A cibi fastidium: quum sebris acuta haec necessario pariat, illius a vi compraehendantur: Quod si omnia recesenda sunt, qua ex omnibus nascutu symptomata, multorum
402쪽
moi borum signa in eo de semper repetenda forent, id quod
ab omni arte est alienum. Caeterum in enumeratione signo ruin bifariam peccatat illi, primum quod a nullo capite rem exordiantur, sed Empiricorum more singula enumerent: vir dest, ut non solum inter se discrepent de nulli ero signorum omnes fere scriptores, sed rem incerta reddat Q uum enim unum ex illis plura, eaque diuersa signa, quam alium aut borem ponere legimus, ignoramus ciui credendum sit, quum neuter certa ratione, ' melliodo utatur, qua intelligeret sceat certiorem, perfectiorεmque esse eum numeliam, quem it, alio diuersum constituit. Hinc illς profecto eo tentiones medicorum qu ae in consultationibus saepius oriuntur,quu unus ex Paulo, alius ex Aetio , alius ex Galeno sua
signa se collegisse refert, alium accusat vel quod somnia ex omnibus collegerit, vel quod eo nitatur scriptore, cuius in inor es aut horitas, I fides. interim qui alium accusat maiore sorte re prshensione est dignus, utpote qui te me multa addat maiorum authoritate confisus, quae ars ipsa relicit. Deinde in eo errat qui designis scribunt quod quia
singula enumer. at,qu. e diuersi sunt generis, inter se miscet. Nam quum quatuor sint fontes omnium signorum. Jocendi ratio postulat, ut ab uno genere exordiamur nec desinanius illud uniuersum excutere, nisi aliquid prohibeat, donec inseparabilia, propria, ea densque quae sufficiunt indicia, ab eo duxerimus. De omnibus signis non esse perpet tibagendum con stat. Queorsum enim dum solum ea, quae praesentia sunt dignoscere studemus, notas enumerabimus, quq prae teriti, suturi sunt indices uorsum bi nobis ane- Cius cognitionem proponimus, causarum signa explicabimus 3 De illis ergo solum agemus, de quibus res proposita cogit: Qui tamen artem scribere aggreditur in singulis rebus praesertim in morbis no solum dempnstrativa, sed etiaenae moratiua non unquam prognostica,ubi de euentu dubi tari potest, tradet: quod minor a Galeno praetermissum. E ceptis enim morbis acutis, qui communia habentiasutis mortis indicia, raro omnino quem fine expectare oportea dii singulis, orbis docet Tantum abest ut ea etiam , quae ostendunt solutioni qualitatem tempuς, modia. reliqua, litorum cognitio summopere est necessaria explicet. Non
enim quid pr. aesentem hydropem monstret,tantum odo docend
403쪽
tendum est, sed praeterea signa ponenda iiiiii arati desperaiae salutis. Non solum quid anginam sistret, sediti. i quidrae nunci et salutem, aut mortem, illor inaque genus, temius, quid ostendat, qui qualis' fuerit generationis causavi ratio est scribendum. Itaque qui artem scribere aggreditur, aut etiam de aegris cosultat, non modo demonstrativa, sed etiam memoratiua attingere debet. At vero cui docet
de eo solum genere quod sibi proponita agat Carteria quum de omni genere agedum est, ab iis notis exordiri oportet, quae res praesentes declar. at propterea quod illa lucem aliis
adserant. Nam praesentium notae, quum ad praeterita,&futura reseruntur, illorum quoque signa sunt non ita vero in aliis semper cotingita Quoniam autem occurrui costitutio ipsa illius causae, effectus, horum omnium genera , cdifferetiar, licet unicuique ab unoquoque incipere, quemad modum initio libri secundi de Loci affecti Galetius ostendit, quum mellio dum docet inuente di partem affecta: siquidem symptomata morbos, illorumque causas, haec rursus illa, mutuo denique sibi lucem adfertit: milii tam placer, in alior videtur ratio, ut exordiamur ab affectu ipso, siue e5stitutione corporis, tanquam ab eo quod inter causam ct ellectum medium est: propius ad utruque extremi signa sua porrigere potest. Morbus enim fere semper quae sit illius causa, quiue effectus prodit. At symptomata etsi morbum, non tamen illius causam cert&ost endui, veluti etiam causae raro quae sequalia sint symptomata, Interueniente morbo nata indicant: quippe quum desinat supius extremorum vis in medio hoc vero semper ad illa naturae suae vires effundat. Quin etiam quum ipsa costitutio sit, quae nos primo ad agendum mouet: siquidem causas morborum abige
re nitimur, ut bona reddatur corporis constitutio, actiones
veris ipfar, reliquique effectus hanc sponte sequutur, merito ob id ab ea inchoandum esse putabimus. Ac imprimis quidem notae tradendae, que genus ipsum declarat, deinde quae disserentias & species omnes, nisi quum de peculiari aliquo agendum est. Frustra enim tunc quae ad uniuersum genus partinent, prosequemur: si molio illud absque hoc intelligi valeat. inaur enim de signis morbi disseremus, ubi solius febris cognitio petitur At si quis ignoret quae signa sequan tu heratis obii ructionem , obitet interim quae ipsam ob -
404쪽
structionem significent expendere potest, ut cognitione generis assequat ir, quod in specie tigrit.Transeundum deinde ad rei causas, illius que indicia exponenda. Pol rem quet effectus ingulos monstrant, si forte per se illi non pateant. Enumerandqautem non sunt omnes noti in singulis, sed illisolum, quς propriet existunt sufficiunt ad rem dubiam declarandam. Nam ubi pauca pr stant quod volumus,quid opus est superflua multitudine vita uis, qu so, ubi dolor
putastorius in latere sentitur, Z tussis urget cum febre acuta, laborabit amplius, ut ostendat hominem pleuritide correptum Vbi vero propria non adsunt signa, aut cum aliis confunduntur, omnia recensenda sunt, quae inseparabilia elle solent,&quae a re proposita aliquando seiunguntur: omnia denique cluar in aliis sic allecti visa sunt, notare expedit: Sic enim aut statim intelliges, quae communia sint, Aquae propria relinquantur, quae immediata,vel remoti
rI, quaeque vim maximam habeant ad id significandii, quod proponitur. Hoc pacto Galenus nephritidem a colico dolore distinguit,quae communia fere omnia inter se indicia ab
initio obtinet, procedente autem morbo, quae propria sunt, clariora evadunt, sicum inseparabilibus coniuncta certam cognitione reddunt. Porro ab eo genere exordiri nos oportet, quod euideliores notas praebere potest:& si omnia enumeranda sunt indicia, uniuersum genus percurrendum At si solum quaeramus quae propria sitit, de quae rem fere patentem ostendere valetaliis enumeratis qua praecipua in eo genere reperiuntur,ad alia transeundum genera,eaque ut primum pariter excutienda: Na si cui forte pulsus vix amplius sentiatiir,&propemodum abolitae reliquae actiones appam reant, superfluum est ab essentia rei 3 a causis, mortis signa colligere: Quod si actiones noli sui sciant, adiungendum ex aliquo alio genere indicium est, denique non plura cumulanda quam res ipsa postulet ad sui dignotionem: Qua quidem in re plurimos hallucinari videmus, dum rem, quae ex uno, aut altero signo satis patet, insciit aliorum multitudine ostendere nituntur Min obscuris rebus uniuersa genera non percurrunt aut si id faciunt, peruerso ordine idem ex e quuntur: quum stilicet enumerationem eorum, quae ab uno genere nascuntur, quo auspicati suerant, intermittunt, ut
ad alia transeant, a quibus rursus ad illa redeutiquorum integrana
405쪽
tegram enumerationem nulla ratione antea sacere omiserunt. Quoniam vero, ut diximus, eadem genere signa in diruersis partibus saepe conspiciuntur, ut actiones laesae qualitates mutatae', quae ab essentia sum utur, ut in febribus, quar er uniuersum corpus sparguntur, iubet Hippocrates messicum haec primum in facie spectare debere: deinde in aliis partibus,quod quidem perpetuo facie luna non est, si modo ab his auspicandu est, quae uidentiores notas praebere possunt, ut etiam Galeno placuit libro . ad Glaucone, ubi scribit incipiendum esse a maximis, quae circa aegrum apparet.
Deinde ab aliis. Saepe enim lethalis morbus infestat, quum tamen facies salutem ostendat, si ire salutaris affectus urget, quem illa exitialem praenunciant Nam si cui crus, aut O aputrefacta sit, aut illatum vulnus in pectus,aut ventrem, vi tam summo periculo versatur, quum interim facies nihil fere, quod praeter naturam sit, ostendat vulnerata in aliqua parte ignobili vena, exvitia copiosius sanguis siluxerit, cadaueros ob inanitionem facies apparet, quum tam Omne periculum iam suppressi sanguine sit sublatum: Ab ea ergo parte auspicadum, ab illis indiciis, quae clarius quod quaerimus osten flere possunt, a pulsu. Murina silebras affligat a vulnerata parte si vulnus infestet, denique ab ea,quae praecaeteris laborat, aut laborantem repraesentare est apta. Ex iis quidem constat, quid sit signum, quae illius utilitas, quae per ligna cognoscenda sint, quae, quotve illorum genera, cdifferentis: quibus h c omnia sumantur, que 'uanta illorum omniussit vis, quo preterea possint esse in na- quaque re indicia quo modo inqui reda,& recensenda. Quibus ita explicatis quae communia sunt uniuerso operi, per ire lium esse duco, ut ad e. a quae
406쪽
V. N IR M vero quaedam per signa
cognoscere oportet solum ni pressentia sunt, quaedan quum praeceiserunt, alia quum sunt futura, nonnulla aciem pluribus etiam modis utile est expendere: cogit ipsa rei tractatio, ne superfluo quaedam explicemus: Meadem saepius repetamus, ut singula eo modo, quo ea dignosci oportet, tradamus. Itaque hoc libro de Signis demonstrativis agemus: Tatione miliae docebimus qua ea, quae prasentia sntit in corpore nostro, deprae heia hete liceat. Posica autem signa explicabimus, quae praeterita: postremo quae sutura praenuncrant: Sic enim puro clariorem fore doctrinam. Praestat tame hoc loco imprimis docere utilitatem, is sum horum trium ganerum ignorum: ea quidem perspecta, illorum tracta fionem auidius coplectemur: Nam quum multa inter se communia illa obtineat prae stat hoc loco semel de omnium utilitat agere: de qua quidem e Galenus non ullis aliis locis, potissimum tamen libro primo Praedictionum scribit, ubi statuit interea quaedam medico solum esse utilia ad honorem, J famam coparandam, qualia sunt, quae pr. aeterita cCmmemorant quaedam aute medico, Maegroto,cuius genexi sunt, quae sutura pres agi unt: veru qua ratione id fiat non docet: aec naro quide iudicio ulla diuersitatis ratio huiusnimodi reperiri polost. Si enim ea aegrotis utilia censem uxeis qu ad eorum sanitatem recuperandari faciunt, quum absque illis naturam affectuu saepe agnoscere nequeamus
ii quidem causa, ct effectus, qui praecesserunt, indicant qua lis
407쪽
iis sit dispositio in corpore derelicta, cuius natura ex praeteritoruio conantem oratione perspecta, curatione postea re loe r scribit par sane est, quae ex illis prouenit utilitas ei.
quam demota strativa, R praedictiones praebent Medico vero haec omnia aequali modo ad honorem, famam comparandam conferunt. Ita enim eum admirantur, quum praeterita commemorat ut quum praesentia agnoscit, aut nitur arraenariatiat. Nec minorem quidem laudem consequutus est Calenus, anum ex pulsu mulierem male depraehendit, ii
quum Eu emo tribus quartanis media hyeme laboranti, praeter omnium ex ' fiationem, salutem promisit, A moriturum cum si id ore et eagenem philosophum praedixit eo quod solis relaxantibus remediis ad excutienda in eo hepatis inflammatione medicus Thessalius teretur: Par illi prose' bfuillet laus,si aliquid quod praecessisset, ex arte diuinasset Aegroto vero, qualis quoque utilitas ex singulis generibus prouenit, A non in a 'rotis tantum vi ille facit, ted in omni alio corporis statu, illo tu utilitatem metiri portet. umeni in medicus praesente sanitate lucri, absentem Testituere profligatis morbis, ' interim hos praecauere co-imodis praesidiis debeat, necesse est, ut ea, quae praetentia in corpore sunt aut sutura,vel ita antecesserunt ut suas adhuc reliquerint quas secerunt in corpore impressiones, dignoscantur, variant enim haec medici opera: Aliter siquid eos tractare oportet. qui fani sunt aliter qui aegrotat aliter qui cum morbo colas ictantur, diuerso etiam modo qui varie per sanitatem, aut morbii sunt affecti: par omnia demonstrativa signa patefaciunt. Quin etiam uno modo cum illis agere expedit, quos diu sanos, nulla apparente in corpore morborum occasione fore speramus: alio autem eos, quos in morbum lapsuro prospicimus, atque etiam in morbis iter victum. reine di que instituimus quando proximus adest illorum vigo i .iliter vero, quum longius dist at . I is
praeterea quos morituros praeuidemus, remedia verno adhibemus, vel non certe a quae artem infamare possint, nempe generosa: luibus uti non debemus,nisi quia ea aegroti fore utilia Cp ramus: Conserunt ergo prognostica signa ad praecautionem, curationem morboria, sanitatis con seruationem. Caeterum quum memoratiua ad causarum dispositionum corporis, quae prscesserunti inuectigationem Dei ant
408쪽
faciant, ex quibus postea quq in corpore adsunt, qualia quantique sint ostenduntur: ad eadem profecto, ac quae alia genera o serutra iter enim febres curamus, quas ira comisit, aliter quas intulit tristitia, aliter eos, qui morsu venenato runt animalium, quam qui ferro, vel alio modo vulnerati fuerunt. Diuerso praeterea victu utimur in illis, qui a morbis nunc primum resurgunt, quam in aliis, qui firmam, confirmatamque propriam sanitatem sentiunt. Illos enim ita tractamus ne liberaliore licentioreque victus rursus in morbum grauatis viribus prolabantur, is interim adhibito quod moderatum est, refici valeant. Hos vero libere,&vt consueuerunt, antequam morbo laborarent vivere permittimus. Atque hqc de utilitate horum ignorum sint diffa ad ova reserenda sunt quae sparsim, nullisque positis capitibus
de hac re a Galeno traduntur. Nam reliqua utilitates, quae singulis generibus sunt communes ex primo libro, ubi generatim de suomnium signorum egimus sumendae sunt.
mi dignoscere oportet praesentia
C A P. II. EDICVM imprimis per signa cognosce: re oportet quis, qualisve sit corporis status, an
secundum naturam, vel illi contrarius, aut inter hos medius, siue neuter Deinde compositionem ipsam a suis causis, essectibus distinguere expedit, ut intelligamus quid compositio sit, quid compositioni causa, quid, sectus. Ac in singulis postea quq qualis sit illorum natura, ad quod genus ad quam differentiam pertineat, percipere necesse est: veluti in naturali statu qui dimitatis ratione obtineat, cuius generis existat, an similarium vel dissimilarium partium, an salubritas, vel insalubritas id ell, an perfecta, vel imperfecta, aut neu tra etiam sit sanitas: differt enim in hoc una ab alia Eadem porro in suis cautis .effectibus ponenda an videlicet sanitatis causeat similare , vel dissimilares pertineant, an salubritatis, insalubritatis, neutrae constitutionis sint causa'. Eodem modo actiones, qualitates, alia opera, quae in corpore fiunt,quaeque proueniunt adiuersa constitutione partium internoscenda. Haec eadem in statu praeter naturam
per sua signa dignoscere opera pretium est,ueluti quid sit
409쪽
t morbus, morbi causa, vel effectus: dein te cuius peneris sit, an intemperies vel vitiata structura, praeterea an magnus, vel paruus, acutus, vel tardus, continuus, vel interpolatus, ordinatus, vel inordinatus, aequalis, vel inaequalis, per consensum, vel primario genitus, uniuersalis, vel particularis, benignus vel ina lignus, simplex vel compositus, legiti- in is, vel spurius, denique niuersae illius disserentiae patefieri debent. au in etiam morborum partes, siue tempora quum adsunt ignorare, non oportet, veluti nec etiam locii,
in orbus residet. Causae morborum perspectae ita esse
debent, ut intelligamus quae sint, quae morbum ouent, augent, minuunt, quaesit materia morbi, auc)d sit subiectum,&quo loco etiam contineantur. Q ii ditem causa sine qua morbus consistere nequit, aut cum qua in corpore alitur,&perseuerat. Quid praeterea tunc, ouid alium morbum intendat,aut alio modo mutet:&, ut breuiter dicam, uniuer- Lar causarum differentiar, quas in morbis considerandas esse diximus, quum adsunt,cognoscere necesse est. Id auod etiade morbi effectibus intelligedum este admoneo. 'ostremo quum morbi soluuntur signa tradere oportet: quibus intelligere liceat, an fida, vel insida,facilis, aut difficilis, perfecta, vel imperfecta sit huiusmodi solutio in si quid praeterea aliud est in corpore morbo vexato quum adest, ignorandia non est, illiusque notae ob id explicaniis Nec sufficit mole, magnitudinem, speciem, motum morbi, ut Galenus in libris de Crisibus dicere solet, perspecta babere, sed talia omnia, quae praediximus, inter se sunt diuersa, medicique actiones variant: sic illorum quoq; indicia sunt explicada.
Devi signorum demon Datiuorum,quove modo in
illorum numeratione progrediendum. A P. III. generalis omnium signorum, sic peculiaris quaedam demonstrativorum vis est, ct eorum pariter quae praeterita commemorant, aut futura praenuntiant. Quemadmodum prς iterea Ordo aliquis erat neccslarius in enume-
Tatione primorum generum signorum, sic in singulis generibus quum multa occurrant, ars requiritur, quae certum initium
410쪽
initium doceat a quoad reliqua conam cute progrediamur. Ic nunc quidem vim, x ordinem dei non strativorum paucis c Splectemur, wealem de aliis suo loco trademus. Porro non omnia iic quoque omnia significant: sed quidam sunt, quae in aliquibus nullam vim habeat, quaedam vero tu a solum genus, speciem, eamque vel non omnem, aut si omnem, non solam: alia vero, quae solam, v omnem monstrar possunt: luaedam rursus, quaec stitutionem ipsam, non tamen illuis causas, nec locum,in quo haec posita sunt repraesentant. Modo praeterea significandi talia inter se differ inta quum quaedam semper inseparabilia sint alia separentur: nonnulla propria, alia communia,& paruam, aut mai
rem vim alia aliis obtineant, denique significandi ratione, qua antea descriptimus inter se Escrepant. Etenim e ho mens sitis in febribus acuti ni orbi est indicium. Decubitus vero in alterutrum latus nihil ad id intelligendum coafri t. artium imbecillita genus uniuersum morborum amonstrat, illius autem causam minime. Excretio atra bilis morbi caussam nuntiat: qui vero 'rbus ab ea sit excitatus, non necessario ostendit: siquidem ulcera, tumores, vari denique morbi ex ea nascuntur. Rigor in intermittente febro causam S morbum pariter declarat. Aistio a s partis age-cta est nota: morbi autem non item. Dolor punctorius ea ira solum inflammationem, in qua membranis patiuntur, docet. Calor vero omnes sequitur , immediatumque est indicium. Sitis ardentes omnes febres conlitatur, sed longius
eas sequitur: per uniuersum morbum tussis ades 4n plataritide. Dolor vero in latere, properante ad salutem morbo, assigere desinit. Maximam vim ad omne corporis constitutionem significandam habent a ictiones, in aliquibus color, aliaeque qualitates nihil monstrant, in nonnussis vero euidentissimas praebent praeca teris notas. Ac ex omni quidesonte signa sumuntur ad plura signi licanda, sed diuerso modo singula declarant, fele fit, ut genus signi signata rei genus ostendat, differentia vero disterentiam: id quod si singula genera breuiter excutiamus omnibus perspicuu fiet. Etenim morbi cssentia, quae in calore est, calidum affectum significat. Caloris vero diffferentiae quis, qualisve sit morbus declarant, quippe febris index est calor per uniuersum corpus expensus. Atqui acris, mordax sentitur,rutridae,