장음표시 사용
431쪽
ones corporis hoc loco morbos ipsos, illoria accessiones,&do Iorem, en unae ramus: calidiis enim morbus c. thdulata morem abundare monstrat, frigi ius nigidum: Sic accessioque quot icile actu nati Pituitam, tuae tertio quoque lie balem fauam quae quarto melancholia, vel atra bilem, tu Lucio Perpetuum quendam tenorem seruiat sanguinem: lon accessione pituitam, vel melancholica, breue bilem ver .atu redundare ostendunt veli mentes morbi, qui ex umore prO- uenuit, sangumem, aut balem omnino sequuntur, languidi pituitam: benigni ex sanguine potissimum, deinde ex priuita nascuntur: in aligni primas obtinent: qui ex atra bile secundas, qui ex humore melancholico: postremas, qui exeruginosa, vitellina, flaua proueniunt Lethales ab omnibus humoribus mini morbi, maxime autem a bile flava, vitelli ara, a ruginosa, atra: qui vero perpetuo hominem ad mortem usque comitantur, ex atra potissimum origine ducunt, ut ostendunt cancri, elephantialis: a Jod si ex aliis humoribus eadem vis almitibus concedenda es pituita dabimus ex qua si limata scabies nonnunquam, podagra toto vite tempore fa pe affligunt Dolor eadem ratione maior ima abundantem significat. Erodens enim bilem flauam obtusus arauis pituita: tensivus vel flatu, aut sanguinem setiui
V r Is in i licebit unicuique ex ei actibus praedi
ctis, allas eiusdem generis abundantis humoris notas reperire. Alleutationes quoque aggravationes quae excretionem humor si se uuntur, inter passiones corporis no inepte reput ari possiliat. Ex quibus etiam indicia potuntur: erauis quide esse solet superflua, familiariu humori vastia tio, leuis aut ii id quod est noxium educitur moderate Iam vero ex humorii causis illoruindiciaco modissime hoc modo ducemus: Nam quin causis calidis 3 siccis bilis iis natatur fit profecto ut que calefaciendi, siccandi vim h abet huiusmodi humorem ostendere dicantur: Hac nim ratione aetas aeris conditio regio, anni tempus calidum siccum, vita laboriosa, vigiliae, cura bilem flauam aut etiam atram quum scilicet vehementius diutiusque processerint, osten 'dere dicunturi quoniam eam gignunt: Eiusdem generis cst temneries corporis calida, sicca, sexus: velut quum vi
ros biliosos, mulieres pituitosa dicimus in alia huiusm di, quae vel ni morem gignendi statim Vini habent, Vel ita et
432쪽
monstratat quo Leam vim obtinet notas praebere ad bilemvit tritamque cognoscendam dicuntur ii quidem temperies per se humores procreat: sexus autem, S aetas non id faciut,
sed qualis temperies sit indicant: velut aer qui gignit qui de
sibi similes humores, non tamen statim, sed quoniam pii mocorporis temperie vitat: Regio, anni tempus quillis sit aeris conditio declarant, quorum sane varietatem ne a distinguere poterit,qui ignoret quonam modo liscabundantium
humorialitat indicia. Praebet quoque suas notas materia ex
qua humores gignuntur: eam autem stippeditant, quae assumuntur, retinentur. Q uum enim id, quod assumitur, facilius promptiusque vertatur in sibi similena, quam in alium humorem, eum, qui calido,& sicco nutrimento, aut medicamento, utatur rationi consonum est bile abundare: Eodem modo si quae consueuit excerni bilis, non amplius excernatur, materia suppeditatur biliosa corpori, differtque a superiore quod hic astu, illic potetia materia bilis sit, quam ob- rem genus signorum, quod ab excrementis cohibitis capi scribit Galenus ne plures fontes fiat, ad materia humoris redi atur, non tame impedio alios aliter facere modo omnia indicia certi quibusdam generibus coplectantur. Ducemus
autem ex materia qualitate, qualitate, Ordine, I assumptionis tempore humor u notas. Diuersi etenim humores, quum haec euariant, procreantur: Na temperati cibi in calidiori
bus corporibus veluti admodum iliolis, bilem gigniat, In pituitosis pituitam,qui copia grauant coctrice etianas biliosi suapte nat vir tuerint, omninis in pituitam degenerat, quod etiam pec iliariter de vino notauit Galenus, quod quidem etsi calidii est, bi tamen largius sumitur, quam conrici possit: sopores,&alios huius generis frigidos affectus parit. Vbi autem ordo peruertitur, ut plurimum corrupti sunt humores, qui gignuntur ubi vero intempestiue sumuntur, nondum priore percocto pituita est qui prouenit humor. Nec minus licet ex subiecto corpore an strumento, in quo humores procreantur, illorum signa capere. Q ui enim in ventriculo , aut cerebro colliguntur, utplurimum pituitosi esse putantur, iubi illic pituita sit sedes: qui in liene continentur, melancholici esse solent, in venis serosi aut biliosi, et sanguis ipse purior: in hepat evero bilis, vel sanguis coaceruantur. Colligimus pariter humorum notas ex comuni corro
433쪽
corporis instrumento. Quibus enim nativus calor imbeciIlior est, his pituitapa abundare credimus Q ij vero natiuo calido abundant, feliciter concoqtiunt, sic s. anguinis optia mi plurimum procreant. Quin etiam causu sine ciuibus sua: vim in hoc ostendunt. Nam ii alimentum non fatis retine- tur, donec sit perfecte elaborat sit, pituitam abundare neces Ieest: contra vero bilem, ii postea quam est concoctu excremeta tempestiue non excernantur: tunc enim quicquid est, longiore mora exuritur. Ad haec iuuantes causae, la dentes ut ostendunt qu. alis temperies iit: eodem modo quales sub sint humores indicabunt, siquidem qui temperati duntaxat iuuantur, temperatos tumores habet: sui offendisii iii a similibus intemperatos eos obtinent: quibus frigida, humida prosunt, calidis, siccis hurno Dbus sunt referti,' denique exceptis operatis, alios omnes offendunt similia , contraria autEiuuat. Se iunguntur porro hae causae a gignentibus, cnaateri. suppeditantibus, quod facti humorem corrigant, non aut ut aliae gignant. Superest quartu genus ignorum, quoi a militudine capitur, quod etia ad uniores cognoscendos suas notas confert: Nasiduos eodem orbo affectos csistitu. imus uno mortuo, aut dissecto uniuersum corpus, aut cor, ut aliam partem maligno, aut putrido, vel alterius
generis humore plenii inuenerimus,aptissimae colligemus eosdem in eisdem locis contineri humores, nimirum quod similia ostendant similia Iam vero illud explicandum est, quaenam signa ex tanta multitudine certa omnino existant, nunquam fallere valeant, qua vero incertiora, duntaxat coniecturalia, quidq; in singulis obseruandum, ne hallucinemur: I t. aque notς, qui canatura humoris sumi in tu perpetuo vere esse opossunt: saepe enim humor est calidus, qui in corpore viget qui nihilominus frigidiim corpus sentitur: quod in his apparet, qui per initia accessionu biliosae febris,co tracto ad interna viscera calore extrinsecus rigent, frigidiq; senti itur Que apropter n. aequaliter amici corpus
no oportet, si exta tu qualis sit colentus humor, digno sic re tentemus: tu enim si corpus calidius, qua temperato conueniat percipiatur, calidi omnino redundant humores vel propri .l natura, vel aliunde a scito calore. Nam pituita putrida alioqui suapte natura frigida calida essenda est liter effectus autem ea quaesumuntur ex sapore indicia, quum
434쪽
adsunt, perpetuo vera sunt. Neque enim continuo ii exii perant humores, in linguam eis induntur, sed iuum percipiuntur, nunquam fallunt. Bilis si quidem necessariotia erit, quod mirum est melancholicum quod austerum lacerbum quod vero dulce, omnino vel Cinguis vel pituit, sic
profecto, quum ea, quq a corpore exhalant, grauem Odorem repraesentant,cormptos putredineque affectos humores arbitramur. Caeterum in colore necelle est easdem distinctioties a bibere quas prius notauimus, quum ab humori essentia ligna sumebamus, ut scilicet corpus in calore, frigore mediocriter habeat. Nam frigus quum cutem constringit, humores simul intro protrudit, cutim liuidam, ac sine calore reddit: sic fand calor sanguine ad externas partes, quo cutis rubicunda uadit comouet Q uamobrena quae aut calefaciunt, ut refrigerant,exteriores partes, ut calorem ambietem, frigus externum, internos affectus, veluti febrem, pudorem, iram, trist itiam, motum nimiam quietem, somnum, vigiliam immoderatam, ut quae alia huius generis
Ieperi; tur, abesse oportet, qua ex colore iudicare volumus, qualis humor in corpore vigeat At quae sumtitur ex animi moribus humori indicia prorsus certa esse non solent, tum quod Cepe videamus alios esse mores, quam corporis conditio ostendat, ut in his, qui metu, aut religione coercetur, aut nimia licentia protervire sinuntur tum ii ad corporis temperiem sequantur, in qua qualitatu adest quida excessus, quibus tamen nullus similis peculiari humor redundat: Non enim necessari si est in eo, qui paulo calidior sicciorue sit bi-lam statim abundare aut humorem melancholicum in eo, cui tu temperios frigidari sicca, nec pituitosus ofestim pirtandus est, ut sanguineus. qui humidus es cum calore, ve II rigore. .rippe quum humorum generationes non qualecunque, sed inatoremquedam qua sitatum excessum requirant. Potest praeterea unica qualita exuperare, quς mutationis motu animi erit causa generationis aute peculiaris alicuius humoris minime si modo in singulis duae qualitates
vincunt, 'fio etiam spectasse Galenum videmus: quum in Arte medicinali temperaturaru corporis notas praescribit rLicet tamen ex animi moribus si non speciem , falle genu num oris de oreb d p. Nam calidos humores in eo exuperare oportet etia ino sit bilis qui ad ira est procliuis, ubi vero
435쪽
magnus luidam excessus in animae functionibus conspici a fur ex illis certas de tumoribus notas ducimus Q ira vero pariunt humores in corpore, prasertim si eas a ter natura extiterint, igna certa praebent Tertiana hoc modo febris bilem necessario abundare declarat. Sic accessio, quae et ri- gore invadit. motus morbi velox dolor mordicans, acris calidi i humoris exuperantis sunt indices. Tumor qui
vehemente dolore infert, sta guinis, aut bilis, vel calidio m -
nino humoris est testimonium: ostendunt nihilominus ha- bitus mollis humidos humores subcili durus, Masper sic
ciores, corpuleiatia humidiores,&copiosiores, obae litas fri gidiores, quan tua ut dixi ualis iliae reduli date humore , qui unam ex quatuor humoribus speciem obtinat, ob cert. te- periem haece .ulem fieri pollunt, nec non ob alique errore, congestos illos esse succos, quam huliis modi naturales corpo tum constitutiones repraesentcnt. 3 uis enim dubitet iii
molli corpore bilem abundare, si pracesserint quae bile procreent, in aspero ui ob cruditatem Motium pituitam aceruari posL Idem cito iudiciu de his, cluae in habitu cor poris nascuntur ut pilis, qui ut naturalem lcmperie humores indicare valent: ii eos qui ex quacuque Occasione in
dies mutantur, minime possunt. l. auus quidem pilus biliuest indicium, ex qua genitus est, qui iam viget pituita , huiusmodi colorem diu servat. Caeterum in excrementis illud obserua dum est ne ab aliqua vi extranea emittantur. Nam si ob acrimonia bilis os venae aperiatur, sanguis fuet et iasi non abundet Fode modo ii aestuante corpore sanguis profluat, non est id abundantis huius humoris indicium sed si humor, qui excernitur sit excretionis causa, tunc signum est eundem, sibique similem in corpore vigere: qui tame excretus, qualis fit conspicitur. Bilem enim abundare in corpore agnoscimu . si effusus sanguis pallidior extiterit. At qui in causis, vel efficietibus, vel materiam suppeditantibus illud latere non debet si certa indicia habere velimus, ut omnes causae simul coniungantur. Si qui de bilem abundare necesse est, si aetas, regio,caeli status vita coditio, ali meta, Momnia denique bile procreantia affuerint. Quod si qua uia desciar,
non certae erut notae, sed an tu a certitudine deficiet cognitio quantia a comuni consensu recedunt causae. Quippe ne-
cellarii non est in iuuene bilem vigere, quum otiosa vita,
436쪽
frigidaque acris constitutio, vel alia huiusmodi aetati estra . ita adsutat, quae id quod aetas conficere potest, vincunt. Licebit unicuiq; ad horun imitatione in aliis, si cuς reperiatur, exceptione ira circus Mi .is adnotare, haec enim mediocriter etiam doctis sufficere possunt. Nunc vero ex his fontibus signa haurire oportet ad ea cognoscendique de humoribus scire medico expedit. Opus autem est na primis separare genus a genere, ut bonos humores a malis, S calido a frig
dis, humidos siccis, speciem a specie, ut intercalidos bit a sanguine, inter frigido pituitam ab humore melacholico, sero sum dictum humore a reliquis omnibus, infimas species ab infimis speciebus, veluti bilem flauam a pallida, pituitam acidam ab insipida, dulci. dotalitatem praeterea substantia necesse est seiungere Est enim aliquando id quod in humore peccat illius qualitas non propria substanti. a. velut quu bilis calidior acriorque, non tamen copiosior existit: ad haec scire oportet qui vinci alteratione possint,&qui non nisi vacuatione corrigi valeant, quibus praeterea alteratio conueniat per ea quae tota substantia agunt quibus vero sulfficiat sola rerum qualitas: qui praeterea ex humoribus ad vacuationem sint parati, ut vero minime postremo an in toto corpore, vel in multis partibus, vel una talars humor contineatur, in qua aliae sunt in humoribus disserentiae, quae medici olficia variare queat per proprias notas dignoscendae. Praestant autem id, ut summatim dicam, ex singulis sontibus signa ducta, unicui sue propria. Quod si in
uno genere comunia omnia forte inuenies in altero certe
non deerit, quod unicuiq; sit proprium. Itaque bonos humores indicat imprimis essentia ipsorum humoria, quae proba est, temperata scilicet quedam qu ilitas, bonus color, sapor, odor, sub stati mediocris, boni effectu tum animo tum corpori peculiares bonae causae efficientes, inqua, quaeque materiam suppeditant, sunt instrumeta, vel inter laedentes, ritu tes reponii tur Prodest enim probus victus, quibus boni adsunt humores, obsunt autem remedia, tuae male a Dfectis humoribu confer ut contraria vero his malos humores ostende t ac ea .digna malignos, ct 'enigna benignos abi dare mostrant sic calido a calidis distinguimus. N. naetii sanguinem,& bilem caliditas sequitur, peculiaris tamequidam calor, nempe acrior, mordacior bile comitatur,
437쪽
initior I halitu otior inest sanguini. At color certius unum ab altero separat. Pallidus si quidem in quo bilis, rubetis in quo sanguis viget, color apparet. Alius praeterea es sanguinis, alius bilis sapor,diuersia quo oue est eorum substantia, causae propriae propriique effectus, diuerse similitudines, quibus inter se differre cognoscutur. Atque eadem etia speciem a specie distinguunt. Diuersataque haec omnia in eo apparent, in quo faua, vel vitellina, aut pallida, vel aeruginosa bilis exuperat. Nec non ex eadem methodo perspiciemus in quo loco humores redundent. Si enim in uniuerso corpore qualitates humorum naturam constituentes sentiantur, ipsitque humores, qui excernutur per ingulas corporis Partes, per Quas natura sese expurgat, simile natura habuerint, si causae humoris praedictae totum affecerint totiusque este eius sequantur, qui unius generis humores exuperare monstret, qui negabit eos in uniuerso animali exuperare λ quod si in partibus quibus d. i, aut una solum haec adlint, in eo duit taxat loco humorem vigere ex eis te notis colligemus ocia anaque pacto, qua uniuersum corpus aestuat, acremq; persentit qualitatem, color flauus apparet, percipiturq; amaritudo in ore, urgent vigiliae, a duntur motus celeres Min- constantes, pulsui emicant elatiores, deiecta est appetetia, torretur alimentu, sanguis, infestat morbus biliosus niuerso corpor 1 peculiaris, adest iuuenilis aetas, corpus gracile, hirsutum, venis latis praeditum, praecessitque victus omnis calidus, .siccus, ubiq; calida sicca obsunt, prosunt autem quae bilis acrimoniam retudunt, ipsam bilem educunt, si praeterea qua excernuru per cutim, aluum, vesicam fatia fuerint, plenii huiusmodi bile uniuersum corpus agnoscimus. Aod si pituite indicia in vetriculo adsunt, bilis autem exuperatis io habitu corporis aut venis signa apparet, intelligemus inaequaliter corpus affectum varios in diuersis partibus humores redundare,quo modo ex urina, sudore potis simu quales sint humores, qui in venis,& habitu corporis continentur,&ex aliis etia notis quae succos in eo loco vigere peculiarito monstrant, quantum medicina promittere potest, cognoscimus, Non desunt etiam signa ex hac methodo qu.ae ostendant vel exuperantes in humoribus qualitates, vel ipsorum me humoru in corpore redian dantia. Nam acrimonia, quae tactu sentitur,calidiore osten-
438쪽
di subesse humorem biliosum, non tamen propterea eos Iosiorem, qu .im mi sit ipsam bilem. Veluti necetia acuta exercitatio, vigiliae, aut qui praecesserunt animi corporisq; labores,ex quibus corporis quidem calor, v siccitas intenditur , non tamen usqueadeo ut perpetuo ex sano uine assato bilis procreetur. Acrimonia vero, I sauities simul, cibi calidi, Id sicci e quae Iehementius excalefaciunt, icc ntque, caus a non solum ac morem, sed etiam abudantiorem in corpore esse huiusmodi humorem tellantur. At signa, qua humo rem indicant, qui alteratione omnino vinci nequit, mon- nrant, huius generis materiam O liter, quam vacuatione corrigi posse, quae extenuatos, nul l ue alia insigni qualitate praeditos succos nunciant, eo ostendunt ad vacuationem paratos, fore que facilem tile huiusmodi vacuati item pollicentur iniarum rerum usum in eo opere , quod deo fauentes de euacuandi ratione breui ardemus, alibi
in tota fere medicina agnoscemus mihil enim frequentius ad manum aimq; venit, quam de humoribus tractatio, cognitio. Nunc vero superesse video, ut multitudinis omNis notas tradamus: nam exuperantes humores nunc vires grauant, nunc conceptacula sua distendunt, aut proportio nem iustam excedunt, quae modicum ignorare non oportet, quum hinc ara morbi nascantur, curandi, praserua dique ratio ex horum diuersitate vatietur. Sed quoniam varia est multitudinas natura, varia vis, multiplicesque diffe- Tentra', quarum erum signa nemo unquam intelli Ret, qui
haec prius non cognouerit, paucis haec explicare o ra pre-rium esse duco praesertim quum nonnulla in hac re occurrant m quibus Galenus, qui eum sunt sequuti, mihi non Multitudinis micCAP. VIII. VO Graecis fra,' dicitur, quibus sana plenitudo ab alii vero multitudo verti so- et, identurque mihi melius hi, quam iliissentire. Nam quum a Graecis πλὴθ ρ defi-
alicuius substantiar vltra naturalem modum in aliquo loco abundantia , plenitudinis
439쪽
no nen id nobis non indicat, siquide partes plenas etiam
appeti amus, quae naturalem mediocritatem non excedunt,
Mec ubi aliquod est vitium veluti quum carne corpus, aut entricula aut rimento plenu dicimus, quum nec vires nec rasa quidluam patiantur: nec proportio vitietur per liuius sa odi plenitudine. inium aute inultum esse quidpiam dici mus id, quod mediocritatem excedit multu dicimus, damnamus' tanquam id, quod excessu na significat. Porro quum multitudo sit substantiae cuiuspiam plusquam conueniat Iaaliquo loco consistens abundantia, merito a tribus illis dinferetitiae sumentur, nempe a diuersa substantia, quae abundat, loco diuerso, 3 ab eo, cuius ratione dicitur multitu do. Ac vide tertia differentia prinio agamus, multam substantia iri in corpore intelligi det, re scribit Calenus, vel ratione loci contii aetatis, vel virtutis,quae cana regit: unde ilia multitudo ad vasa, haec vero ad vires, ocari solet Ueria mi hi praetermittere videtur Galenus tortium quodd. genus, illudque non solum in arte nostra, sed in aliis omnibus maxime neces trium . quod quidem ex proportiolae sumitur. Milli ueni in saepe dicimus esse in corpore hiana ore, ut multabilem, multam pituitam, quae tamen nec vires gravet, nec vasa distendat: sed quod proportionem , qu .a una aliis humoribus habere deber, excedat. Alioqui quomodo quis so)huiusmodi redundantiam multa nuncupabimus, si ea duo duntaxat ponantur, ad quae omnis multitudo referat ut Statuantur ergo in tertio hoc genere tres differentie ad vires, inquam, ad vasa, ct proportione: ex quibus copolitiae differetiae: ex eorum complicatione res ultabunt ad vires ivasa, vel ad vires,& proportionem, vel ad vasa, proportionem, vel ad tria simul coniuncta, vires, vasa, de proportione Vi res rursus intelligimus vel naturales duntaxat, vel vitales, vel animales, vel duas, vel omnes iunctas: locum item capere debemus, vel vasa, quae cauitatem habent ut venas, Marterias, ille proprie vasta vocantur, ut ventriculi; intestina:
vel qui vasis respondet, queadmo una lenia multitudinem fieri scribit, quae proportione respondet ei, quae est ad vasa, ut carnis pinguedinis lue multitii do dicitur quae non omnino ut humore in vasis multitudinem faciunt. Praetere a vel niuersum est corpus in quo multitudo huiusmodi colligitur, vel quar iam partes, ut venae, vel vena quepiam pars, velu
440쪽
veluti ventii culus,J hepar. Porro substalitia, quae multitudinem facita ut diuersa est, ita particulares quasdam disterentias facit propitis nominibus a Graecis saepius, a nostris etiam nonnui tua illinctas: quie enim a cibo fit, a rccis πλοι avocatur ut aut lior est Galenus in uod a phorismo fecundi libri, Celso satietas dici videtur, quum ait, in erunt initium Orbi, calor attulerit, an friguri fames an .uietas, libitum scilicet alimenti excessui opponens. Quae vero a sanguine, vel omnibus humoribus proportiora a Dcti committitur, generali vocabulo πολιν αμ π,id est sanguinis abun l. lntia a Galeno in libro de Plenitudine nuncupatur. Q iod si in toto corpore abundauerit sim guis eodem teste decimo tertio Methodi πλο α huiusmodi multitudo nominatur At sit in p.rrtis subitantia imbibitus humor fuerit, id est inflammatio communi vocabulo appel- I. itur tu Tr. trione partis, peculiaria nomina recipit, ut pleuritis, phrenitis. Si vero in spatio, concauitate partis contineatur anguis, luoniam tunc concrescit hie uiso id est grumus dicitur: quod ii alius humor ab udet, ut bilis utraq; pituita, aut serosus humor, vocatur in toto corpore cacochymia, ut Galenus author est Dario Methodi, peculiari autenomenclatura cacoethia,c corruptio ut Galenus vult plenitudo nuncupaturi cacoethia uidi humorum , quando illi maligna, is peruersa sunt prrdit quilitate, ut in pestilentia accidit: corruptio, qu. in o magni ita vitii est, ut non amplius ex natur .ecoctione ad prima bonitatem humo rex redire pol si iit, mi illitudo vero si paruum it vitili, ita ut sanguis eo, quod ipsum vitia vacuato, ad suam natur a redigi queat. Haec .ilenus d cimo septimo aphorismo libri secundi Noli tamen video quia multitudinis generale nomen ei differentiae m. agis accommodet, quam aliis Caco chymiaepi aeterea nomen vario modo et irili usurpat. Nuceni mea in definit et se acrium humo tum abun dantiam, aqua hoc modo excludit pituita naturali excessum , quumr men .uptiis Cacochymos eos vocet, inin tibus alius a fanguine humor redundat. Q uod si in habitu corporis huiusmodi a Dorcs xii perent,p culi aria nomina consequitur talis redundantia. t uae enim abile fit per uniuersum trabitum si arsa, i tertis,e ea nostris morbus re ius, quae vero ab atra bile, eleph. Utiasis, a pituita, leucophlagma si hydrop