장음표시 사용
441쪽
dropis species, in qua corporis partes tumidae, mucosae conspiciuntur, dicitur. In partis vero alicuius substantia imbibito tumore ait ' flaua, herpes, erysipelas, ab atra cancer, ille scirrhus. A pituita tenui quidem Cedema, a crasti scit rivis. Aieroso humore in ventris partibus collesto, ascites,circa teiticulos hydrocele nuncupatur. Sod si in par tis cauitate humor contineatur, ita ut tumorem non faciat praeter naturam, multitudo vocatur cum denominatione humoris abuti dantis, velut quum in ventriculo, capite, dc reliquis partibus nunc bilem, nunc pituita abundare dicimus. Caeterum ex horii humorum mixtione, ct varia alteratione, mixti, vari assectus fiunt, de quibus hoc loco agetidum non est. At si spiritus flatuosus abundet auth Ore Gale. no libro quarto de Victu acutorum huiusmodi vitium πι es ματωσις a nobis vero insatio dicitur. Colligitur autem in variis partibus satus, ut sub peritoneo .circa venti iculta, intestina, qui ubi insigne tumorem facit, tympanites hydropis genus constituitur Aceruatur praeterea in membranis internis, in tendonibus membrano sis niusculo tu, spatiis, quae sola. ratione cognoscuntur, vocaturque huiusmodi abundantia pariter inflatio cum partis adiectione, ut insatio ventris, vel intestinorum .iniod si carnis multitudo sit, a Graecis lκια ut videre est apud Galenum libro secundo de Tempera metis, a nobis corpulentia nuncupatur, praesertim si in corpore uniuerso fuerit. In partibus en inis,pius etiam caro abundat, ut in testibus sarcocele dicta, d. epulides, parulides, thymi cluae nihil aliud sunt ut Galenus author esto quam carnosa quaedam gerni in a. At quae ex pinguedine fit multitudo, obaesitas nominatur, totum, partem ire obarsam vocamus: si a pure contingat, a nobis stippuratio, a Graecis vero εμπυημα appellatur. At quae exsul, stantia puri respondente nascitur, veluti quod ex coctione humorum, tua in venis,& arteriis per se bres obitur, subsidet in urinis, hypostasis, sedimentia appellatur, fit non un- quam ab alia substanti . . quae in corpore gignitur, ut in abscessibus refert Galenus lapides, fibulu, urina, ungues, Ossa, ligna, testas, amurcam, sorditiem, substantiam melli similem reperiri, unde huiusmodi multitudo μευκhii dicitur, quae vero ex substantia saeuo simili conficitur νείατα x, quae pultem reser nominata est. Porro huiusmodi substantiae
442쪽
santiae omnes multitudinem , quae est ad proportionem,
quum excedunt, semper committunt, eam vero, quae ad vi res, aut vassi non item, nec omnes eodem Ioco .l facere potas uiit, ii quidem alia solum in parte una multitudinem excitant, vicibus, potus, Pus,&alia, quae in abscessibus,&busdam partibus dantaxat gigni dximus alia vero in toto, I parte, veluti humores litigiali. caro, pinguedo, spiritus, quorum quaedam multitudinem comittunt ad vasa in toto, o parte, quemadmodusanguis, spiritus, serosus humor, pituita, ut apparet in leucophlegmalia ubi uniuersum corpus a pituita distenditur: quae ubi in partem decumbit, Cedem a facere solet. Alia vero sunt, tuae excitant multitudinem ad vires in toto, in parte ad vasa, ut bilis utraque. Nam in toto corpore redundante ς huiusmodi humores vasa distenderone lurunt, in partem vero quampia irruentes eam, illisisque vasa praeter modum replent, S tendunt, cum qua tame alia etiam coniungi potest quae virium ratione spectatur, si modo illare multitudine grauentur. Ad vires in parte eadem aliquando pariunt multitudinem, quum scilicet parte, qu hoccuparunt, non distendunt, vires tamen grauant. Ex quibus quidem complicationes harum multitu dinum unicuiq; facile innotescere possunt. Nunc vero quae sint propria cuiusque multitudinis indicia, tradenda sunt: de qua re Galenus in libro de uatit iidine, libro primo de Differentiis febrium, in ano Methodi, in libro de Venae sectione. passim alibi scribit. Est autem, inquit, eius quae ad vires dicitur natura, quid vires grauet, culus causa potest esse mediocritas, paucitiis, multitudo materi .e pro virium robore, imbecilitate. Incipereque potest cum bonitate humorum, non tamen diu potest cum illa permanere, quandoquidem nanino necesse et humores, qui regi a viribus neque uint, putrOscere, β corrumpi. In sanis pra terea, aegris consistet potest: Parit ergo putredine, A corruptione, pr terea di Biciles
motus, tumores praeter natura,&Fesus s. Unde si in toto corpore coliti laetur,ex totius grauitato, pigritia si quidem parua multitudo fuerit depraehenditur: Sin aut magna, ex
signis pridictis auctis, adii iacta mentis tarditate, .sensuum hebetudine dignoscitur, qud J si in ali tu, parte si sistat, grauitas membri illius indiciu est. Verum haec simpliciter hu
ius multitudinis propria nolunt signa: Nam partis quoque
443쪽
ondus sequitur grauitas, veluti in paralyticis contingit. raeterea quum grauitas n6 nisi a partibus sensu praeditis, percipi vale. at, in potest illa inmultitudinem partium, tu . nossentiunt in lic.ire, ted solum carsi, quae sensu sunt praeditae: Nec vero in iis omnibus multitudo grauitatem parit: qu. u enim parua est,in partibus difficilem sensum liabentibus sine lagrauitate infestit. Quare de notis liuius multitia dinis ita ita tuendii est, nullas omnibus communes esse, nec etia quae propria dicuntur indici. a, ut grauitas qua pilitibus sensu praeditis propria ponitur perpetua esse possunt, nisi di sinctio hic adlii beatur, ut Galenus non unqua facit: si in qua partes manifesto sensu sint praeditae, veluti ventriculus, vesica,caro, nerui: liuiusmodi enim partes ab omni multitudia ne, ilia vires exuperet, grauitatem quandam sentiunt, sto; grauitas huiusmodi multitudinis certissim si indicium, nisi pondus partis grauitatis suerit causa, id quod intelligemus, ii nullus praesens est mo bus, aut proxime praecesserit, auriam immineat, aut arta sit, quae membra ob infirmitatem rege i nequeat. Ueluti senectus,& prima infantia: Quod ii pondus partis substantia tu aed. a si , quae vires gravet, nihil tamen ad rem nostram facit, utpote qui de multitudine humorum hic agimus: At si partes obscuro sensu sint donatae, ut pulmo, iecur, renes, ossa quaeda, multitudo autem pauca furrit, nuli grauitas percipitur: Si vero multa obscvic ut Galenus se in osse multitudin Aa persensisse commentorat. quod si nullus omnino adest sensus ut in quibus da ossibus pinguedine, a senibus nonnullis, medull.i, cerebro, spina lime Iulia, .u ut quid putant carne hepatis, lienis, pulmoni, , renu cotingit: ut nihil possitiat huiusmodi partes sentire, sic ne grauitate. Nec moueri quid oportet, lubd grauitas in visceribus his nonnunquam sentiatur: non enim visceruipsorum est affectu , sed ambie latium ea membranaris, tunica rhi: ac nihil prosecto inuenio script si, quod, naru membranar si, cartilaginum, ligamen rorum, ad enum, ossi si moueipsorum multitudinem hanc indiceta nec etiam quid naturales facultates hac multitudine laborantes offendata Quod eo in quidam hanc indicari dicunt ex nutritione inabecilla, deprauata, abolita, malo corporis colore attractionis, retentionis, coistionis, expulsionis, naturalis appetetiae,
denique est quarum naturali iactionum vitio in on tam facult
444쪽
facultatem eam multitudine humorum molestatam, quani alio morbo, ut inteperie assectam monstrant Vitalem sane facultatem multitudine grauatam prodit pulsus inaequalis initia pulsatione, quemadmodu Galenus probat, animalem vero quum illius facultas sit sentire, Minouere grauitas,3
ad motum pigrities, prae habitis pret dictis distinctionibus, aliarum operationum qii testantur, nisi morbosi essequatur. Neque vero ab essentia rei nothduci possunt ad eam illitudinem, iugi quadam collatione coiistit, ostendendam. Cause preterea, que eam c5mittunt, nihil certum pre-benta quandoquidem corporum diuersa est c6ditio, fierique potest, ut aliquid unxi graueri alium vero mi ni me No sunt tamen prorsus contemnenda indicta , qu a iuuantibus, laedentibus causis sumuntur. Vae autem genus materiae,&qualitatem multitudinem hanc committentis declarant, ex his quae tradidimus de cognoscendis humo tabus, petenda. Iam vero multitudinis ad vasa nota trade lae sunt, quam duplicem facit Galenus contra Iulianu, ubi scribitina esse, in qua vasa plus humoris habent, quἱm habere debeant alia, quae no solum naturalem mensura excedit sed praeterea intra vasa no capitur: videturq; huic ultima plet horae nomen conuenire: uum scribat in libro de Multitudine plotho ram non ilum esse, quum sanguis venas non distendit: vel ergo multitudo ad vasa nondum aut iam est praeter naturam illa ex tumore partis indicii tur: ut ii in venis tumore
venarum, si in carne tumore carnis, haec autem tumore,&tensione dignoscitur, quae si adhuc increscat tensionem ruptio sequitur. una autem plet horam, cachochymiam, cach ex iam scribit Galenus primo Methodi este praeter natura, n5 de omni huiusmodi vitio, sed de eo, quod multu excesserit, intelligendum est. Utitur autem Galenus distinctione ut materia multitudinis huius causa certo deprchendatur. Nam venarum tumor a sanguine, spiritu fieri potest. Creditur autem tunc a sanguine fieri, si uniuersum corpus aequaliter calet. l equirit praeterea Galenus partis moderatum situm: verum id non tam ostendit a sanguine non committi, ut eum in omnibus venis minime abundare: uuenim decliuis pars continetur, sanguine quide reple- fur, etiari huiusmodi humor in corpore no vigeat, sed quae'-nis alia materia. Vnde hoc signo uti non licet ad materias Inter se
445쪽
inter se distinguendas, que ea de parte redundare queunt. Sed ut intelligamus an is ot corpore, vel in una solum sit redundantia, quippe quum in proprio situ pars detenta tu-urmidas venas habet, in uniuerso corpore Diaguincia potissimum exuperare intelligimus: tradit alia Galenus de natu- ra, proprietate, effectibus huius multitudinis, quod scilicet dum bonitatem suam seruat pariter augeatur cum viriurobore: quod filias gravet, bonitatem naturae amittat, nec amplius augem possit, sed necestario in putredinem degeneret, nimirum Quod illius causa utplurimum est sanguis, calidum scilicet humidum corpus,&ob id putredini expositum: uod praeterea paria obstruitiones, difficiles corpos os dimationes, venaria tentiones, apertiones, ruptiones, γ
motum, sensum perdat, inflamationes gignat, calorem natiuus ut socet obturatis corporis perspiraculis. Quae qui dem de multat udine sanguinis in via mersis vasis Hae nil in telligenda sunt. Carnis enim,&aliaruna multitudo huius modi vim non labet, liceat tamen ex aliis indiciis , uiusmodi multitudinem depraehenderes veluti ex causis propria i materis abundantis essentia, ex aliis effectibus de uibus omnibus abude supeliore capite egimus: Ne tu vero Iudhoc loco expectandum est, ut notas doceamus multitudinis, quae in proportione vitiata est constituta. Nam qui cuius i-bet humoris vincentis signa tenet, eo se negotio coonouerat quis, qualisque sit humor, vel alia substantia, ouagri, portione viriat. Licet enim ex humoribus ad alia facile tra sire. Frustra praeterea prosequeremur notas multitudinis compositae, veluti eius, quae virium, ' vasorum ratione vel etiain proportione vitiata simul consistit; quippe quum eo intellecto, quod simplex est,facillime quae sunt composita innotescant. Quare ad reliqua redeundum est.
CAP. IX. TII ea,quae hoc loco proponuntur ex iis, quae superius tradita sunt intestigi posse videntur, quandoquidem haec illis contraria existunt, ne quid tamen lector in tractationis filo desideret,paucio haec expediemus. Igitur morbum
446쪽
propria illius essentia, illius effectus,causta Lii militudines ostenilut: ubi en in vulnerata est pys aliqua, structura corru pia conspicitur, A per seipsam omnibus se prodit lic febris
ex calore in quo eius natura, de essentia posita est, agnoscitur,& ut semel dicam omnis intemperies, omnisque structura corrupta per suam essentiam compraehenditur: Docet&causae, qua morbos comittunt: Si quis enim ense hominu valide perculserit, illatum illi esse vulnus, de morbum in ea cxcitatum ex agente, ausa colligimus: febrem vero aut alte rius generis intemperiem deprehendimus ex cauli praeseri tibus,aut paulo antegressis, quae huiusmodi morbos comit
tendi facultatem obtinent: actionu vero vitia, inualitates,oxcrementaque Ic alia opera, quq praeter naturam censentur
tanquam effectus morborum eorudem sunt indices: Si quis praeterea remediorum usu iuuetur, victu autem dc similibu et offendatur,ex iuuantibus, laedentibusque causis corpus praeter naturam habere intelligimus: Quod si quempiam perinde assectum atque alium, quem certo nouimus morbo co- fictari, videamus: ex illius similitudine colligimus hunc pariter, alium affici. Eadem quidem ratione morborum causas dignoscimus. Si cui enim febre correpto exeat bilis, ipso humore conspecto, morbi causam agnosti mus Rigor tanquam bilis per uniuersum corpus delata esset tus causim, a qua prouenit, indicati Sic etia venarii tensio, ruberque color in febricitatibus humoru multitudinem, obstructionis febrisque causam tollantur: debilitata ventriculi cococtio, relii luis causis constantibus,communis instrumenti vitium prodit Quin etiam vitius rati Q, qua precessit biliosa, ct ea, quae bilem augent, aut extinguut, mitigant, tanquam causae remotiores, propinquiores alias morbi causa monstrat:
Hac quidem ratione libro primo de Locis affectis Galenuet
colligit an pus vel crassus lentusque humor urinaris meatum obtureti quod scilicet ea praecesserint, quae haec procrearunt. In his vero qui similiter affecti putantur, si euetus, aut alia ratio patefecerit, quae, qualisque esset in uno morbi causa similitudo docet, idem de alio credendum. At praesentem rigorem nusquisque per se agnoscit,utpote suapte natura conspicuum. Quod si in eorpore sinceram bilem redundaro per speetum fuerit. Idem ex causis colligimus, nimiru quod
causa, quae in corpore continetur, rigorem in Abribus efficere
447쪽
eere soleat: frigus vehemens, quod rigorem, vehementi incia corporis coire ussionem sequitur, decoloratioque si uiali sunt quae eis e tuum morborum effectus, veluti excre
m piata praeter naturam , quae laes .is actiones sequuntur,
posteriores priores significant, in omnibus similitudo
A P. X. si genera,&differentiae rerum ex suis gen ribus,& differentiis signorum cognoscantur,
docendi ratio postulat. Igitur genus Orbi, quod consistit in intempe te ab alio. quod iasi ructura instrumentariarum partium poni tu ex pro ria essentia genere diuersa, ex suis causis, Massectibus, similitudinis eodem modo discrepantibus perci pietur. Si enim in corpore sentiatur intemperies. aut sarma sit vitiata, similares partes morbo laborare cognoscimus: Si in conformatione, magnitudine, numero, coniunctione, verVnione vitium appareat instrumentariae partis morbus est. Partes praeterea morbi genus morbi indicant. Qui en in per accessiones ex. acuuntur, ex humore, Mintemperie cotissistunt tui vero in generalia solum tempor diuic untur, his exceptis, qui ex sanguine fiunt, aut cum sola intemperae infestant, nulla subiecta materia, quales sunt humida sicce, frigidaeque intemperaturae, calidae etiam, ubi nullaad et pux redo, neque fluxio, ex aliorum morborum sunt genere Distingunt praeterea genera morborum inter se Jectus, clui apti natique sunt diuersa genera sequi. Nam concoctio vita. ita in singulis partibus antem periem est tu esse eum, qui subest, morbum. Ambulatio very, quae flexis, aut reflexis, aut contortis libris obitur, vitiatae structurae est indiciu At vitiosus color, tui in corpore apparet, non magis unum, quam alterum morbi genus ostendere valet Si quidem eo loris vitia, s obstructiones viscerum, male peractas concoctiones, vel expulsiones, vol attractiones, vel retentiones
h umor uini sequuntur quemadmodum ipsc concocti opes,&aliae sanctioues, quae in publicis instrumentis exercentur. 2
448쪽
Nam quod ventriculus perperam nutrimentum consciat, jntemperies potest esse causa: Potest nihilominus ficus subesse aut, ub)Ws, quod vitiato instrumento, retentionem, una concoctionem labefactet. Vnde necesse est, ut is, qui velit morborum genera ex effectibus dignos ere, perspectum prius habeat, quid morbos similarium, quid vero instrume-
tamarum partium, peculiariter aut promiscue sequatur. Iam vero causae quae intemperiem solum inferunt, iuuant v laedunt, ut illatam conseruant, huius, Mnon alterius scireris morbuin manifestant, Quis enim intemperiem est non dicet affectum, quem externus calor peperit, quem frigida iuuant laedunt aute incalefacientia, fouentὶ Praebet in hac re sua quoq; indicia materia, in qua morbus concipitur. Sacenim in intemperie morbum esse agnoscimus, si in spiritu aut humore vitium est. Siquidem colligimus diariam esse ebrem, si spiritus: synocham vero si sanguis in corde IIaeter
naturam est excalefactus. Neque vero desunt ex similitudi, ne notae. Nam si quis ex morbo perierit, dubiunaque fuerit, dum adhuc viveret, an inflammatio internam aliquam partem, vel sola intemperies uniuersiim corpus infestaret dis secto autem cadauere, agnouerimus solam fuisse intemperiem: colligemus profecto idem morbide pus esse in his, ui similiter affecti reperiuntur. Caeterum qui cuius generis sit causa, quae morbum in sex eadem signa monstrant. Nam bilis, uuae in corpore redundare conspicitur, issectus,qui ab ea proueniunt, causae, tua illam gignunt, minuunt, augent, aut alio modo iuuant, aut tedunt: humorem, qui intemperiem parit, no alia causam docent: Sic profecto febris, quae per accessiones non affligit, tanqua efffectus excalesasti, vel putrefacti sanguinis, testatur causam esset quae,ntemperiem vitiet, 3 cuius generis ea sit, qua vero per in terualla intenditur, remittiturque febris, alios humo Ies in causa esse de nunciat. Eodem pacto quae, quales sint causae morborum instrumentariarum partium,ex propria arurn essentia, propriis causis 3 effectibus deprehendes, veluti etiam cuius generis sit symptoma , an ex illis scilicet quae intemperiem, aut vitiatam structuram sequuntur, an vero ex illis, qua calidam intemperiem, aut frigidam, vel hun ii-dam, vel siccam, aut potius formae corruptionem, aut vitiatam consorinationem, magnitudinem, numerum, coniun-
449쪽
ctionem, vel unionem labefactatam comitantur. Nam essentia symptomatum id ostendit, quuna quaedam ex illis sint ιuae intemperiem solum sequiuntur calidam, vel siccam, e Iitis: alia qua frigidam, ut fames: alia denique quae solum similarium, aut dissimilarium partium vitia,&in unoquoque genere peculiares quos dana morbos sequi sunt apta. Sic peculiares quaedam sunt causa , quae liuiusmodi sympto
mata inferre, intendere, minuere, iuuare, ted et Eque possunt
peculiaria alia sunt symptomata quae a prioribus gignuntur, illorum tanquam ei se ius sunt testimonia. Sunt de iiivno quoque genere genera similitudinem, pecul a re que naturae. Ex qui ou quod in hac re quaeritur, ne cogamur singula exemplis patefacere quilibet, qui omnino negligenter, quae iactenus tradidimus non legerit, inuenire poterit. Nam genera sumi ina ex summis generibus, de inseliora ex inferioribus deprae laenduntur.
A P. X I. morborum genera symptomat una, caua sarum patefacere studuimus' sic nunc de noti agendum est, quas aliquis in singulis morborudifferentiis, quarii causas antea explicauimus, habere possit. Q ua in re Galenus scribit libro de Constitutione artis medicae, dii serentias morborum ex illorum,.symptomatum generatione,&causis suis patefieri: at quo modo id fiat non docet. Nos autem ab eisdem fontibus signa ducemus, siquidem differentes morborum et sentiari eoru causae differentes,&inter se discrepantes casus de similitudines differentias semper indicabul. Prestate: hoc modo imeo quide iudicio, re prosequi, qua vi Galenus tacit, qui in singulis differentiis tractatione variat, diiuersaq; signori genera perpetuo constituit, I raro rem de qua agit, unqua persecte explicat: hinc est, quod saepius de cade re passim scribit, tanqua memor imperfectae explicationis, qua alibi fecit. Ac ne logius abeas, magnitudine morbi ex magnitudine sympto matu cognosse scribit libro tertio de Crisibus: in eo vero. luem aedidit de Temporibus morborum eum orbum, qui sua natura magnus sit , extrinis oleaceis, csputis, signisque aliis lethalibus manifestari commemorat.
450쪽
Qua in re imprimis deficere videtur qiabit quilinoibu ria gnum multipliciter dici putet, no distinguat, quomodo magnum intelligi velit, quum ex magnitudine sympto matueum significari refert an scilicet intelligere oporteat magnum ii, qui huiusmodi est sua natura, an vero potius, qui ex virium r. atione magnus censetur. Deinde explicandum
fuerat quid per regna symptomata intelligi velit. An quae
desperatariam terra nucient, an potius, quae vehementes causas ostendunt. Pr. aeterea urina oleacea sputa signa' ali. apernitiosa non tam morbum sua natura magnu quam qui vires excedit, aut etiam malignum repra sentant. Postre inbnon solum ex magnitudine symptomatum, sed etia ex causarum, S ipsaru dispositionum magnitudine. similitudine alioru magnitudo morbi deprae heditur Magni etenim sitiat, qui sua essentia magni, qui a magnis causis sunt excitati, qui in parte cosis iur, ubi huiusmodi morbi gigni possunt, qui ex materia apta sunt procreati, utq; non nisi a magnis Temediis iuuantur,4 qui ab omnibus rebus noxiis etia minimis laeduntur,' quos nouimus esse simillimos his, quos magnos antea didicimus. Ergo morbii magnu ita dictum, quod magnam vim habeat nam de eo, qui consertim asiligit. dicetur quum de vehementi agemus ostendunt impri-1nis magnae dispositio es, ut magna vulnera, magnae sebres, quin etiam morbi, qui accessiones longas, inordinatas i 3canticipantes, aut in eodem statu permanentes sortititur. magni validi esse solent. Caustri quae m. agnam vim obtinet,
veluti qu e vulnerant, calenci sit, refrigerant, contundiat, rumputat, frangunt, suapte natura morbos magnos infersit,ci declarant In neruis p. artibiisque neruosis, vel ou χῖ rincipatum obtinent aut public hi munus in corpore exercet, magna orii situr dispositiones, orta indicatur loci ratione in quo coii istut . Magna vim ad agendi sanguic bili viraq; calida denique vel acris materia,& copion obtinet: unde ex
ea tanquam ex causa exqtia morbi magni proueniunt, eorum agnitudinis notas ducemus. Difficile praeterea feruntur. mori ita a ni quo indicio febres infestantes non diarias,
sed putridas esse noscimus, quὁd scilicet diariam saciles rat, qui laborat dissicile autem putridam equutur dolores magni, immoderata sitis, vigilia. sopor inquietudo, magna in excrementisin colore,ac reliquis qualitatibus mutatio.