De morbis libri XIIII. Librorum catalogum, & quid accesserit ex secunda hac aeditione, proxima docebit pagina / [Giovanni Argenterio]

461쪽

S annonae penuriam iis de herbis,vel leguminibus, aut alio genere victus multi uti coacti, in eosdem morbos praecipitatur, alioqui si peculiaria haec singulis cotingant, ut solent pe, culiaria esse exercitia, vit conditiones,animi motus, pecu-

liares singulis morbi ab his cocitantur, signiscantur.Nee illud quidem alienu est ex communi natura, ct corporis statu communes morbos repraesentare ex ea autem diuersa

singulis proprios affectus arguere. Communia pisterea, aut parum euariantia in aegrotis accidentia comunes morbos proprie monstrant. inra vero propria sunt fingulis symptornata,nec tamen ob corporis diuersam conditionem ue- niunt,peculiaris morbi ,3 non communis sunt indicia.

De signis benigni malignique morbi.

CAI'. XXIII. benignum malignumque morbii scribit

Galenus tertio de Crisibus ex casibus superuenientibus cognosci quomodo tame id fiat non docet, nec solii quidem ex casibus ipsis, sed etiam ex morbi natura, causis ipsius, denique ex eisdem fontibus idecolligere licet. Nam inter morbos quidam benigni sunt, ut diaria, synoch febris, quidam aute maligni, ut cancer,elephantia sis,comitialisque morbus, qui ex flatu assurgete ad caput nascitur. Caus pr terea quedam benignae sunt,quq benignos morbos inserui, significant, quaedam malignae, tu pariter malignos pariunt, monstrat: Si enim Languis, vel pituita morbi causa cst eum benigni esse agnoscimus. At si atra bilis, aeruginosa,vel etiam flaua Galeno aut hore libro secundo praedictionum morbu facit, credere necesse est eum malignum esse. Idem testantur remotiores causae, quς morbos concitarunt. Siquidem tristitia longa, venus inita cui secta muliere aer pestiletari putridae corrupta: l: qu venenosa medicamenta, maligni morbi sunt indices, his ver cotraria benigniorem assectum aperiunt. Ad haec in neruis,utero,pudendis corporibus male affectis maligni:in carne vero salubribusque corporibus benigniores excitari solent igniscantur Laeduntur facile ab omnibus causis, is o nisi ab his quae a tota substantia agunt,plurimum iuuantur maligni morbi, benigni autem omnia remedia facile prosunt

462쪽

Io AN. ARGENT. LIB. II. issicile quinetiam seruntur, qui peruersi sunt affectus, facit u uitii, , sunt morti tollerantur. lana vero sympto quaedam parti in eadem, partim diuersa a magia' morbi, maligni excitant, benigni autetia eadem quae parui, Vel Qui inserunt: etenim lingua arida in ama febrem a 'En morbum arguit. Sequitur ea de magi a febres,' '

inii ubi calor non urget, aut siccitas conspicu. non apparet,

is V, i morbi est indicium. ubd ii quis sitiat per ve

eme te febres hoc magnitudinem, non in alignitate oste-

Do tentatur. Liuidus per morbos color pulsuum subitus la- p u defectus, eprauata, aut abolita cibi potioni Oetentia, excrementa aeruginosa, vel atra, quae ab aegris ex Inuntur sudores pauci,ihique per frontem solum ruicem emanantes,urina suppressa vel liuida aut oleacea, di, Vel nigra, maligno morbos testantur:benignoserque his lant contraria. ubd si multos, qui eodem ei orta morbis correptos nouimus, Ve eri quoque oportet ne iiij qui illis temporibM nascuntur

111orbi,similem naturam obpine iit.

N hi si plicis compositi que morbi Ap. XXIIII.

ALTI R. V M simplicem, mi composito op-

a ponitur morbii ostedit morbi natura. Etemnadiariam, tertianam quotidianam,&quartana febrem inter simplices morbos reputamus, semitertianam, continuam tertianam, Min-

I ii Sem inter compositos. Causae praeterea, quom orbos inferunt. si simplicem vim adserant, morbos simplices Committunt veluti quae solum calefaciunt, refrigerant, humectant vel siccant,quae vero duplicem n .aturam habent,cuiusmodi sunt quae calefaciunt humectantque simul, vel re frigerant siccant, compositum morbum inducunt' monstrant sic cause, quisimplicem dispositionem curare aut ς-dere valent, si plicem quum aegrotanti corpori adhibentur, morbum significant compositum composite caulae illis Contrari .emonstrant. Eodem modo morbi estectus notas

prebent ad hos dignoscendos. Gracilitas siquidem, qu te-- sequitur: no solum calidum,sed etiam iam siccuna red-

463쪽

ditum affectum declarat. Calor qui solus percipitur sine ariditate, aut humiditate superflua , solius calidi morbi est index. At si accedat asperitas,duritiesque corporis, siccitas, tumor flaccidus mador lae, cum calore humiditas coniungitur. Alui excrementa agnea, calidum morbum testantur.

Quod si dura quoque reddantur indicio sunt, quod compositus sit ex calido siccbque morbus. Alias vero simplicis, compositi morbi differentias, quini baliorum nomine non sunt compr liens , facile percipiet lector, qui non omnini ignarus medicin fuerit, ut aliquid illi relinquamus, in quo laborar: ingenium que exercere possit. Postremo simplices vel compositos eos censebimus oui his similes existunt quos eius naturae esse nouimus.

6sua ostendant morbum se legiti

mum, vel spurinna CAP. XXV. AM 'ero exquisitos morbos ex sua natura

intelligemus Nana quum inter febres intermittentes tertiana vellemens sici qui inter eas velle mentissima sentitur acerrimo calore,ex- qui ita putanda est. Quae autem obtusiorem habet calorem, ut mixtionem frigidioris humoris cum bile, sic adulteratum, , spurium morbum esse si nificat. Ex morbi partibus sigia pariter sumuntur: si enim it increscat tertiana, aut tarde quotidianas sinceritas illarum ostenditur. Nec minus si tertianae interuallum purum impurum vero sit quotidianae, signum est eas pura esse Causic signa in hac re quoque prebent. Nam quς sinceram bilem gignunt, aut aliquid ad eius generationem conferunt, ut causi indicia exhibent sinceritatis tertianae: quippe media aestas, aeris constitutio calida admodum de sicca, iuuenilis tas, laboriosa vita. parcior,calidior, sicciorque victus corporis habitus gracilis. calidusquri&reli tuae simul calefacientes siccantenque cause, legitimam esse tertianam, quae ab illis prouenit, monstrant. invia utem bilem cuna alio humore mixtam pariunt, spuriam eam esse declarant. A causis iuuantibus, MLedontibus signa sum clarius est, quam ut demonstrari debeat: siquidem ea, quae exquisitis tertianis opitulari solent,

464쪽

hibenturi prosunt illarum certissima sunt est quum ' ' s. . baibu .qui tributitur legitimi , pR me ustuli morbis indicari qualis in hoc genere mor-L si omnibus constat.Tertianam si quidem sto: Teii calor intensus, vomitus, sudor, breue accen o tu tempus flauiadmodum urin ,& alia excrementa: de- i ias inplomata, quae in singulis morbi partibus

in tu, ex bile,& pituita mixtus, paucus,vel nullus sudor,t eb o minor ealor excrementa minus flaua, color, i repraesentat alterius humoris cum bile mixtionem a- icari L qua diuersi generis,humorem acervarunt, quaeq; i t affectus iuuan causae, laedunt idem monstrabunt.

N b Testa ratione redere eos esse spurio , vel

itimos quos iudicamus his simillimos qui legitimi spuiti sunt abiti. Atque haec satis quidem de gnis, quae Ibo uni differentias distinguunt si quae enim praetermissa Idebuntur in signis memorati uis,& prognostic suo loco reseretur. ii verb ostendunt morbi partes, etsi ad hue pertinerῆ videntur, quum hic demonstrativa signa o am r.quoniam tamen fiscin libello de Morborum emporibus abunde prosequuti sumus, superfluum esse duco eadem hoc loco repetere.

t. partium asse larvn .

CAP. XXVI. - in quo morbus residet,qui locus at sectu dicitur,praesertim si in parte morbus co istat locum enim sartem corporis pro eodem usurpare solent medici siquidem niuer- ροπα πω sum corpus laboret eicie signis facile est de- praeniser . si ver par amiciatur difficilior adeo ut 1 fieri posse putetur .cognitio redditur. O uamobre Galenus nistegrum opus inscriptum de Locis affectis, de hac re edidit, sed varie, ut arte fit opus adhuc non parua. Multa pripterea in eo desunt, lanarin: pariter potest methodus qua tradat. Oua enim polliceat sonora daturia partis ane ς,6 aptius affectus via ei parte coluncti, in singulis capita fontes no semel diuersos statuit. At qui methodii primo libro proponat omnibus comune,in aliis postea nunqua vel rara si-

465쪽

me certe ea utitur, lurciausas morboru solii fere tradat prς-

ter institutu, locoruuero affectorii lignotione non ex pro

posita methodo, sed potius legissatorum more explicet veluti iuua poplexiam, epileptiam lethargum, carum in cerebro, se alios morbos in singulis partibus fieri profert, ne litamen ita esse docet ex illis notis,eaque docendi via, Wratione, quam ab initio proposuit. Quantu vero, quam faepe variet in numero signorum partis laesae unicuique constare arbitror, qui primum, secunduli brude Locis affectis, eu, quem scripsit de Constitutione artis, alium de Arte medicinali inscriptum perlegerit, ut alio locos,r termittam in quibus de hac re agit. At ne singula prosequamur, sed omnia ex omnibus colligamus, partem ipsam illi iam

cognosci scribit ex partis excret .magnitudine, essentia, Iebus in parte cGtentis, vel illi ad natis, a natura partis actione laesa, positu, doloris proprietate, ab excrementoria, quae a parte excernuntur, qualitate, ex symptomatis, tumoribus p r ter naturam,ex coloris vitio quod sequitur parte ipsam, in toto. vel in parte una, vel pluribus apparet. ex affectibus praeterea per consilia sum, ex consideratione aliarum partiti, ac quotidiana ciborii potionumque experientia Tarte auigaffectam cu dispositionibus ex situ partiu,actiones, generatione morborum,& sympto matu causisque morbos parientibus cognosci scribit in libro de Constitutione artis: dispositionem vero ipsam ex excrementorii specie, loci natura, doloris proprietate, propriis accidentibus primo de Lo- eis affectis de praehendi refert. Haec similia de his tradit, nunqua diuersis locis eade, quo non solii lectorem colandit, sed etia in hoc probari non potest, quod fonte syrimo no doceat nec omnia coplectatur ad hanc rem necessaria Quum enim coloris vitiu dolor,actio' sa, excrementorii qualitas sub uno genere c5tineantur, nempe sub effectu morbi, siue sympto male genus imprimis erat docendii,&io ab infimis speciebus tractatio inchoanda: Non omnia autem coplecti signa necessaria ab eo certissimilest. Quur enim quemadmodii a positu partis signa sumi scribit, ita a conformatio

ne, magnitudine, numero, connexione, Munione vitiata si

gna capi no dicit3 quia nulla diuersitatis fit ratio, quod etiam ex ipso probare licet si quidem quarto Methodi exul ceratas partes ex ipsa substaatia positu figura, actione, do

466쪽

Vsu cognosci tradu, quo loco figura addit signa quoq; praebere ino solum situm, ut in libro de Locis affectis. At si xura adclit, quia r pariter reliqua, quae diximus non adiiciet Sic ibi praeterea, potion simque quot icti .ina experientia nota exhibet partis affectae, quia r reliquae causae, quae laedere, iuuare pie possunt, id no ostendent Quil reliquae qua litates, quq in corpore partibusque singulis apparet, nempe odores, sapores, reliquae enis modi, noeandem vim habebunt, qua soli colori tribuit Postremo illud o satis est scribere quod ab excre nentis signa capiantur, sed qua ratione, quibus quotve modis id fiat explicandu fuerat, an scilicet qualitate sua ventuatitate, vel excretionis modo, vel aliter denique id facerent. Ac quum docendi ratio suadeat, ut certa re tractandae principia ponantur, quae non solum lucem afferant reliquis, sed etiam ostendant nec plura nec pauciora cis posse eius, quod quirimus indicia, quis quaeso ex Galeni huiusmodi tractatione haec intelligere valeat Ied ne singula in hac re prosequamur, quae benignus lactor ex collatione nostrae tractationi scit his, quae ab aliis sunt tradita, co noscere poterit, quid bene, aut male a nobis, aut ab illidit in hac re excoqitatum, iudicare signa iam aggredi mur,qu. x locu affectu monstrant: ut enim affectum ipsum, illius ii causam ostendunt a perius iam sunt c5 praehensa.

Ex quibus sane licebit quoq; intelligere quid parte ipsam, affectum simul illiusque causam doceat quippe quum ex simplicibus ci posita facile innotescant. Igitur ad parte affectan de praehendendam sumemus indicia ab eisdem sontibus a quibus alia duximus, nempe ab essentia partis, a causis patiem amicientibus, ab effectibus quae parte affectam sequutatur alioru similitudine. In essentia qui de partis temperiem, substanti. i, conformatione imagnitudinem, numerum,copositionem unionem, proprietatem partis hoc loco ponimus. Ergo si quis intemperatam aliquam parte sentiat, eam a 'sam agnoscit. Eodem modo si substantiam partis vulneratam,aut ab alia separatam videamus, ut quum excernuntur ramenta intestinorum , vel tunicie, aut caro. vel inerui portio, ut alia quae uis pars, quae sui generis est, lata ostenditur, affecta nempe in te in putabimus, si intestin carne si carnis sit pars qua educitur Pari ratione si quis sit gibbosus, aut contorta habeat crura ob malam co'sor tionem

467쪽

tionem iudicamus illi spinam, huic tibias vitiatas, Venique unicuique eam parte Qua malae conformationis est cauti. Quod si pars male conformata cauitatem habeat, in qua aliae contineantur, e cotinentes,& colentas partes affectas putamus. Nam in gibboso,aut qui pectus praeter natura an

ustum habet, non solum spina laesa est, sed pulmo pariter

uram suaseruare nequit, naagnitudo vero 'aitis tum auem, tum diminuta parte affectam indicat. Etenim tumor ortus in aliquo corporis loco eum affectu significat, ut sungi membranae cerebri laesa sunt notae,5 tumor, qui in ab-d domine attollitur, subiectos musculos, aut ventriculum, vel ... hepar, aut lienem, aut aliam partem ex contentis in ea caui-- late nunciat. At ubi plures sunt partes subiecta tumoris, si-- tus, figura an agnitudo, e natura quaena sit inter omnes te-

statur Si enim insilii stro hypochondrio erectus sit tumor, aut isti . vel sul, lecti cuti ausculi patiuntur. At si in latitudinem ampla porrigitur tumor, vel sus stomachii in exte-ditur, aut si profundior est, vel durus , sit e dolore lienem potius, quam musculos ipsos, assedium putare debemus. Sic profectb per tabem extenuatae partes ob diminuta magnitudinem offens e videntur. Eadem ratione ob numeliam aitctum, vel deperditum membrii ipsum affecti dignoscitur. In luxationibus autem ob malam connexionem, i tu peruersum luxatae partes depraehenduntur. Ad hoc genus reserendae pulmonis fibrae,consos , si orace per vulnus ex un-tes: ostendunt namque partes contentae in auitate aliqua ob situm, que mutant, partis cotinentis affectione, satiusq; est ad situm haec referre, quam ad excretionem , ut Galenus facit: siquidem excreta pars eam ostendit laesam, qua decisa est: quum vero per vulneratum thoracem pulmo egreditur is non excernitur, in ec aliquid patitur, sed ipse thorax. Quod etia contingit, quu rupto peritoneo, intestina in scrotum deuolutitur,n ullo ipsorum malo, sed indicio a lecti periton ei: quum aute vulnus conspicitur ex soluta unione, vulnerata, assemaque pars agnoscitur. Sic profectis cotingit, vino solii in externis artibus, sed in internis quoq; vulnus conspiciatur, quod illarum laesionis est indicium. Proprietas partis signa etiam sua praebet. Si enim lapis corpore exeat, renes, vel vesicam aut colon intestinum affecta putantus, nimirum quod illae inter alias proprietate, vim ob-

468쪽

tineant igne ad lapidem. Pari modo si uniuersum corpus intemperie calida laboret,colligimus cor esse assectu, quod

ea duntaxat pars possit linius modi mutationis author esset caeterii a causis laoc modo signa ducuntur. Ab efficientibus quidem lesionem hoc pacto , si quis cantharides assumpse rit in partibus ad urinam colligendam, reddendamque destinatis, non autem in aliis laesione esse credimus, quis i huius modi venenaeas potissimum partes laedere sint apta Si in solatio nocuit, affectu caput credimus, quod ea parte praeca teris sol afficere consueuerit. Si aquae potio obfuit,ventriculum, aut hepar,vel lienem male habere arbitramur, quod illis partibus maxime molesta sit aqua. Vbi aute venus esit spiritu ossam substatia, neruosasque partes male habere credimus, i pterea quod hasce corporis partes peculariter haec molesta Neque vero alienu est inter ea, quae offendiit partes corporis, morbos, illorumque partes, reponere Na haec quoque sedem affectam aperiunt. Sic enim ubi tertiana insessat hepar ubi quotidiana ventriculti si quartana grauis est lienem affectum cognoscimu . Si continua febris est, internae, si ex genere intermittentiu externa partes, quae habitum corporis constituut, potius assectae indicantur. Si urget inflammatio, in carne viscerum , aut musculis affectus est. quoniam hoc genus mali circa eas partes consistere solet, via de indicia ipsorum morborii, partis, cuius est affectus, pariter sunt notari si quidem calculi vesicae, aut renum signa declarant eas partes laborare, quaru ais Et tu sunt indices: Iuuantes veris causa hoc modo parte affectam declarat: si quis enim dubitet, an vitio renum, vel vesica urina mutetur, i-tieturq; adhibitis autem remediis renibus ea natura suam recipiat, renes affectos S non vesicam laborare merito existimabimus: Sic si adhibitis, quae renes offendant, vesica autem prolint, vitium augeatur, aut nullo modo minuatur,n5 temere suspicari possumus in renibus malum cotineri Ab effectibus autem, qua parte laesam comitantur signa petuntur: sequutur enim actiones laesae usus, quae excernuntur,ct retinentur, qualitates mutatae,3 alia corporis opera praeter

naturam: aftiones qui de hoc modo affecta parte ostendunt: excedes vigilia, delirium. sensus, Motus abolitio cerebri laesi sunt indicia: deieci a cibi, potusque appetentia ventriculum testatur affectu: corrupta sanguificatio hepar pulsuum

mutar

469쪽

imatatio, cor,& arterias nutrimenti distributio impedita affectas venas prodit denique actiones laesa vel partem ipsam, quae fulictionem ae lit, aut ali. Punde vis agendi emanat, nisi materiae desectu, aut mutato, si id contingat, acta mili edere possisnt. Hoc enim modo deperditonia su vel amotu in cruribus vel in plis, vel in spina dorsi aut cerebro malu cosistere agnoscimus. Dolor praeterea factio tristis, vel quod ab huiusmodi aes ione prouenit,eam paric, qua in festat, laesam sis lificat ex sua natura, suis quo disserentiis, ocloco in tuo residet, ψ eluti punctorius dolor membranae assecta est indicium locus aute doloris, i citus, cluae a me brana sit, molli at. Si enim in thorace sentitur, membrana,quae subtenditur costis assecta est: si in hypochondito dextro ea patitur. quae hepar ambit. Sic aliae partes vehementes dolores patiui tur, alia no nili raues, o obtusos experiri valet, quo modo distinguis, an renu carin vel tunicaream ambietes laborant. nonnullas dolor secundum longitii dine extensus exercet alias secundum lesitudinem productus urget: alias xt semel dicam partes ali dolores molestant quod tuu intellexeris facile ex dolore quaena pars aegrotet c gnosces: At usus partium suas notas in hac re exhibet Laesa etenim voce partem aliqua, quae illi quoquo modo seruit, male habere necesse est, quae vero sit quae amicitur , ex aliis indiciis

depra hedere oportet. Porro in excrem iis substantia eius, quod excernitur, qualitate, quantitate, locu , modii excretio nis tempus, ordine hoc loco cosideramus: substantia quidem an sit de scintia ipsius partis, ut caro, pinguedo, membrana, venae arteriar, nerui, vel alterius substantiae pars an

aliquid sit familiare ipsi parti, ut cibus, qui per ventriculum

excernitur, an excrementum, ut stercus, urina, lapis Sumuntur enim ab his omnibus propria signa. Si enim carnis portiuncula educitur, caro est, quae amicitur, si membrana , pars membranosa, si arteria pars, arteria, si pinguedinis, pinguedo, aut pars, cui illa ad nascitur de vi semel dicam, quod est de rei es entia, sui similem eiusdemque natura in corpore Ixsam parte, aut eam, cui ad nascitur, laborare ostendit, hoc pacto ab essentia sumpto indicio, vesica de renum ulcera distinguimus 'ubd per reniana ulcera carunculae, vesica vero ulcerata, velut lamina quaedam cum urina minguntur. Cibus tanquam familiaris substantia ipsi ventriculo, qui per

470쪽

vultui egreditur, aut per intestina descendit,aut vomitu regeritur, at sectum ventriculum sistrat si stercus per vulnus exit intestinoru vulnus significata si urina eiicae, si vermes

vulnerata elle intestina putamus. Iam vero qualitates eoru irae excernutur, naturales, Lanatura sua mutata sedem

affecta indicant silue prima ,siue secundae aut alterius gene ris fuerint. Hoc enim pacto agnosci mus cor affect si vel pulmone, quum aer, qui expirado emittitur calidic, i sentitur: dc arteria non venam vulnerata putamus, si Cingurs, qui per xulnus exit, flauior, calidior, tenuibrque appareat, pulmone

affectum arbitramur si spumosa sunt quae tussiendo exeut: id quod per aluum excernitur, tale sit, qualis lotura carnis sanguinolentae L par ostenditur affectum. ita ventriculus prodeuntibus ructibus acidis, ve nidor utentis laborat. Eodem modo hepar aut intestina quia excrem Sta duriora, vel saviora, aut alia qualitate praeter natura affecta excernuntur, leta putatur. Qubd sit per ulcera aut vulnera abdomini rpus stercus redoleat, laborare intestina id significata pulmonem verbextreme tabidum indicat sputu quod ius iudoreiectum grauiter olet. Quinetia sincerae reria italitates, aut mixtae ostendunt locu a Tectum. Hac quide ratione ulcus putamus cosistere in infimi intestinis, si finguis, qui excernitur, non sit mixtus cum excrementis alui Tanto vero in superioribus malu est quato magis inter se singuis, ameta, ipsa excremeta sunt costisa.Ad hete a renibus prode ut non unquacuna urina oblonga quaedam capi IIoru modo extenuata pituitos excrementa. quae eos, ct haud quaqua vesicam ostendunt assectos: sic ab aliis partibus rotuda, quadrata ab aliis, vel alio denique modo sagurata, qua reiiciuntur apparent,qu. villorum malorum indicia sunt A quantitate nempe,copia vel magnitudine signa ductitur quippe si sanguis tussiendo expuatur magna quantitate, vasa pulmonis affecta esse oportet quia ea quae in aspera sunt arteria, angu niora existant quam vi possint multu sanguinis effundere. Eo de pacto si multum sanguinis quis ingat, optima rati ne coiiciet venas. lut in renes desiniit aut ab illis enascutur,

potius qu i quae in vesica cosis ut, sicilicet illae maiores hae minores sint osse fas . Si tussie do vasis magni portio reiiciat,no in asperis arteriis, qu in collo sed in illis, quae in pulmone costa unt,ulcus esse credit: simulta pius sim regerutu va'sorum