Everardi Ottonis ... De tutela viarum publicarum liber singularis; cujus Pars 1. est de Diis Vialibus, 2. de Magistratibus Viocuris, & 3. de Legibus ad viarum securitatem pertinentibus

321쪽

. P. T. CAP. XIV. DE FATI s

uperest de satis Deorum vialium quaedam adjiciamus. - Et primum quidem illud rursus pro certo hic est habendum , sapientioribus Graecorum & Romanorum, ex solo intel- lectus lumine, satis patuisIe, a perseel totie divina abhorrere , si plures uno Dii si

tuantur: nam sicut admiranda mundi ham monia unum duntaxat ejus moderatorem, uit ita contradictorium esse videbant, plura dari infinita, immo finitos sore Deos, si plures essent paris potestatis, qui & se

invicem impedire, aut contraria Velle possi sent. Hinc unum Deum, & mentem, & fatum, & Jovem, multisque aliis pro ratione officiorum nostrorum, appellari nominibus, docebat Zeno, auctore Laertio lib. VII: c. I 3 s. ejusque tota Stoicorum secta, ut ait Servius ad I. Georg. Vs s. & IV. AEneid. vs. 638. Similiter unius Dei,

numero singulari, ab liis imbuti, Pompo- 'nius in I. et de nit. N Dr. Ulpian. L 9 3

leis, Arcadibus, Corinthiis & Lacedae-

que dii deaeque colebantur , teste Pausania ; perinde ac si unum deum, Maiumque sacroriun gemis agnoverinti Vul-

322쪽

gus autem diversas Numinis virtutes S: operationes, Variis nominibus inlignitas , abjecta ratione, pro totidem diis habebat, unde polythei simus hominum ridicule superstitiosorum latissime manavit. Huic etiam errori longo aevo firmato , gentialium prudentiores se accommodabant, omnem illam ignobilem Deorum turbam Tic adorantes, ut meminerint, cultum ejus magis ad morem, quam ad rem pertinere, ut ait Seneca, apud Augustinum lib. v. de

Altera observati6 sit, vulgata licet, ipsos gentium faniores, non probasse morem limulacra deorum conficiendi & adorandi: Plato quippe lib. X. de I L. Vehementer eos reprehendit, qui in omni trivio delubra& altaria exstruant, vana religione commoti ; & Numa 'Pompilius, Romanorum rex , V8tuit, hominis vel bestiae sorma , Deum in publico fingi; nefas esse putans, augustiora exprimere humilioribus, neque adspirari aliter ad Deum, quam mente posse , ut Plutarchus refert, in ejus vita. Varro quoque scribit, antiquos Romanos, Plus quam annos centum & septuaginta, Deos sine simulacro coluisse; idque ii porro mantisset, castius Deos observatos suis.

323쪽

Beorum populis posuerunt, eos civitatibus suis N metum demisse, de errorem a Ddisse, apud Augustin. de Civ. Dei lib. I v.

c. 3I. Secundum hunc morem antiquum

Herculis Thebani & AEgyptii templa sine idolis fuisse, tradit Philouratus , lib. V. Apollon. cap. s. do Silius lib. III. Punici

Massate Deum sit sacro imp ere ti-

- more.

Rudes quidem ipse numina in simulacris habitare credebant, sed ipsi Poetae gentibles largiter riserunt. Horat. lib. I. Sat. 8.' s. I. Olim truncus eram ficulnus, inutile lis gnum ;Cum faber, Acertus sicamnum faceretne Priapum aluit esse Deum. Teus inde ego furam aviumque Maxima formido. De eodem Mgrtialis lib. VIII. Ep. O. Non horti neque Ialmitis beati PSed rari nemoris , , Priape, cusos, Ex quo natus es , polo renasci, Furaces , moneo , manu repelias , sit 'uvam domini focis reserves

324쪽

Tantiis porro, in tam diversis Paganis. mi regionibus , increverat Daemoniorum numeruS, eorumque Potestates tam variae erant & incertae, ut misella Plebs, praeter Iovem, deos deasque omneS crebro inVO- caret, iisque donaria solveret, ne praeteritum Numen aliquod iratum sibi sentiret.

Sic Hippocratis discipuli, in noto jurej rando, post Apollinem Medicum &2Εsic

bant, &ritu vetere homano, in omnibust sacris, post specialia , quae ad ipsum sacrum, quod hebat, necesse erat invocari numina, omnes dii Oel deae confuse invocabantur. auctore Servio ad lib. I. Georg. vf. IO. Apud Gruterum Pag. 2. n. II. I. O.

NI REGINAE, ET GENIO LOCI,

ET D. D. OMNIBUS vota silvuntur. Sed nostro instituto maxime inservit lapis, apud Sinetium & Gruterum mendose, i teger Vero exscriptus apud Mabulon. Itin. tal. P. I. Pag. 66PRO. SALUTE. ITVS. AC. REDITUS D. N. SANCTISSIMI.TI. AUG. AEDICULAM

325쪽

D E R ir M v I A L I t, M. Quidam ne iii sexu errarent , ut tamque conjungebant. Ita Onomacritus in Hymnis, qui Orpheus Vialgo creditur, Mine

DLO SIVE DEAE C. Terentius Dexter votum solvit apud Fleel ood pag. 6. LL Vius lib. VII. c. 26. de M. Valerio pugna

te: Precatus deinde ,si di L si diva essen, qui sibi pri eten, mi G. Gellius lib. II. c. 28 Hostiam s deo, s deae immolabat.

Servius ad lib. II. AEneid. Vs. 3 y I. ait, in C pitolio clypeum consecratum Misse, cui

inscriptum GENIO URBIS ROMAE SIVE MAS SIVE FEMINA . Macrob. lib.

III. Saturn c. q. Si deus, s dea es , cui populus civitasque Karthaginiens; est in tutela. Alii vero, imitatione Graecorum, qui . Θή- & η Θελ dicunt, Deum, Pro magno quovis numine, dicebant, ut Vim filius de Junone, vel Aleeto: Nec dextrae erranti deus ab fuit, lib. VII. Igneid. Vs. 98. ubi Servius numina utriusque sexus videri, ait, quia incorporea sunt, N, quod volunt, assumunt corpus. Sic Astueant Astarten Coelesum appellabant, nec sexum idoli prisca gentium mysteria disti munt, ut utriusque naturae vis inestabulis indicaretur. vii Selden. de diis Syris Proteg. C. 3. &synt. a. c. 2. Lunam quoquo seminam ac marem habitaci , supra vid,

326쪽

mus pag. I 29. In Cypro item simulacrum

barbatae VeneriS 'A φρομον Vocabatur; quia, ut Macrobius ait, putant eandem marem

ac feminam esse; quae corpore & Veste erat muliebri, natura autem virili, eique viri in muliebri, mulieres in virili veste sacriscabant. Arnobius vero lib. III. udV. gent. recte pagan0S insectatur Pag. I . quod ita corpora crediderint Deum ; ' eique genitalium membrorum partes dederint, ut

susscere prolem posset: Non enim, inquit, deas mas est, sed nomen ejus generis mascu- Iini es ; quod idem vos dicere in religone Cestra non quitis : nam consuestis iv prec

hus , SIVE TU DEUS ES, SIVE DEA,

dicere : quae dubitationis exceptio dare oos diis sexum, disjunctione ex tha declarat.

Alii rursus, cum mente linita modum, quo Deus eristit, non caperent, nec plura de eo perciperent, quam caecus, cui natura lucis explicatur, Deum ignotiun sibi colendum instituerunt. Plane Athenienses, reeeptis omnium Diis extraneis, ne sorsan incognitus lateret, etiam ἀγναπω ignoto deo aram dedicarunt, auctore Paulo , in Aetis apud Lucam xvii. Vs αλ Firmant lianc inscriptionem in numer x singulari, tum scholia Graeca, tum LuciaRus &Lae itius, uti Drusius & Grotius ibi annot runt : Pausanias vero, Philostratus & Tem

327쪽

tullianus, cum aras fuisse ajunt, 'aut multas aras tali inscriptione, aut aliam pluraliter , praeter illam singulariter i scriptam, intellexere. Nil sane opus est, .ut cum Hieronymo ad Titum lib. I. dic mus , inscriptionem arae non talem suisse, ut Paulus asseruit , sed ita : SEOlΣ ΑΣΙΑΣ

ET PEREGRINIS, Paulum Vero , quia non pluribus indigebat Diis ignotis, cum

veram religionem Atlaenienses edocere vellet, unum tantum ignotorum deorum suum esse Deum ostendisse; pia quadam vastu tie , ab Erasino omnibus commendata, quibus studium est, Ethnicos aut Principes mala educatione depravatos , ad pietatem adducere. Alii vero, cum Oecumento, aliter verba inscriptionis reserunt; alii eam primis Ecclesiae seculis confictam volunt. Vide totam ejus historiam apud Meurs. de Piraeeo cap. IO. & Sponium indissertat. de ignotorum atque obscurorum deormn aris, in Thes Gronsuli tom. VII pag. 233. Ignoti porro plerisque peregrinantibus erant dii locales & regionum tutelares, quorum nomina non temere solebant dia

catio

328쪽

P. 1. CAP. XIV. DE FATIs

catio esset, ideoque generaliter invocabantur ab adVenis , & in devotionibus urbium formula erat: sive Cos quo alio nomine fas es nominare. Sic Hanno Plautinus, cum C 1ydonem venisset, Deos maΙque venerabatur, qui urbem eam incolebant. Vimgilius lib. IV. Mneid Vs. s 6. sequimur te, sancte deorum, quisquis α. Cydippe apud Ovid. Epist. XXI. Vs 9 I. Protinus egressae SVeris , quibus inseula sacra es ,

Flava salutatis tura merumque damus. . Coloniae plerumque metropoleon sacra 'retinebant, eosdemque loci praesides statuebant, uti ex antiquis Auctorum juxta ac Num morum monumentis liquet. Municipia vero sua retinebant sacra, quae ab inbtio habuissent, ' cum in civitatem reciperentur , auctore Festo, upde Cicero lib.

I. de Nat. deor. cap. 29. Alis species δε- nonis Ammis , alia Lanuvinis. Et quidem alia nobis inpitolini , alia Afris Ammonis Duis. Id summa sua cuique non provinciae modo , sed Si civitati religio eirat, & numina pagi ex Prudentio cogno-Vimus , a quibus religio pagana est appel- Sacrorum Tusculanorum meminit lapis Grut. pag. 679. n. 6. alius Dei Nemau-

329쪽

Misceli. sect . III. pag. II .. Genios civitatum& coloniarum memorant Arnob. lib. I. , Tertullian. de idolol. c. 22. GENIUS C O L. PUT. apud Reines. cl. Ι. n. I 6 I.

GEN1US LUGDUNI, in nummo Albiani, apud Vadiantium. Aschylus in ἔδὰ

qui a patribus nostris, & in patria coluntur , vel & ἐγχωOti dicuntur , in quorum tutela tota erat regio,eOSque a P ficiscentibus cultos ex Aschylo & Stephae no Byzantino constat. Servius ad Ι. Georg. . vis 3oa. Genium dicebant antiqui naturalem deum uniuscujusque loci, vel rei, CH hominis. Catalogum deorum , qui peculiari cultu , singulis in civitatibus Vel provinciis consecrati erant, videre licet apud Tertullian. apolog. c. 2s Laetant. lib. I. c. I s. Prudent. in Symm. II. & Sidonium Carm. 9. Ubi singulis versibus binos incli sit. Exstat etiam vetus epigramma, quo

singuli lingulis hunc in modum includua

Dodone tibi, Dppiter, sacrata est. Iunoni Samos S M cena diu.

Undae Taenaros aequorisque regi Pasias Cecropias tuetur arces.

Delphos Pythius orbis umbilicum, Creten Delia, Cynthiorque coiis.

330쪽

unus Maenalon Arcadumque sima n tutela Rhodos beata scis. Gades Herculis, humidumque Tibur.

Cyllene Cereri dea nibosa. Tardo gratior aestuosa Lemnos. Eunaeae Cererem murus frequentat. Raptam Cyzicos ostreosa divam. Formosam Venerem Cnidos Paphosque. Sunt sexcenta id genus alia municipalium numina propria, quorum nomina eratra municipia & colonias illas non leguntur, in quibus peculiari consecratione dedicata fuere: Dii topici, id est locales, 'ad alias regiones nunquam transeuπt, ait Se vius ad Virgil. lib. VII. F.I. Vs. 67. nequct Romanis dii erant, quia Romae non coluntvr , qui , per ipsam quo e Italiam municipali consecratione censentur, ait Temtullian. apolog. cap. 26. Qiuamvis enim in Italia & in provinciis essent Pontifices maximi , qui consecrationes rite peragerent, tamen Romani ut omnia municipalia, VEL gus , Equites oratores , & Magi seratas municipales, ita & Deos eorum, tanquam minus legitimos trabebant. Minucius initio Octavii deos municipes vocat, & Tertullianus lib. 2. ad nat. c., ridet Deos δε-- curiones cujusque municipii, quibus bonorintra muros suos determinatur. Minoris