Everardi Ottonis ... De tutela viarum publicarum liber singularis; cujus Pars 1. est de Diis Vialibus, 2. de Magistratibus Viocuris, & 3. de Legibus ad viarum securitatem pertinentibus

341쪽

3 6 P. tr. CAP. I. DE REGIA CURA

promiscua Via sumta, laederentur & co culcarentur. Cura igitur Viarum publicarum non alii competit, quam ei, qui Q. κυ ιον in Republica habet; is enim solus

speciale dominium, quod in solo publico populi est, exercet & administrat. Hoc est quod Ulpianus in I. a. 2I. D. ne quid in De. pubi scribit: Viae publicae solum publicum est, relictum ac directum cem ris snibus latitudinis ab eo, qui jus publieandi habuit , ut ea publice iretur, commearetur. Publicare hic idem est, quod publicum facere, separare scilicet rem &eximere commercio privatorim, eamque

publicis usibus, vi summi imperii , destinare. Id vero cum non possit privatus, solius Principis munus est, sive initio conditae reip. sive postquam divisio agrorum inter cives facta est, certis finibus loca designare, quibus Viatores & Vectores utantur. Hinc Graeci vias publicas id est. regias , Latini consulares & regales appellarunt, d. I. a. I. 22. D. ne quid in . Deo pubi. Siculus Flaccus de condit. agror. Pag. 9. viae publica regale ue , quae pari re muniuntur. Cicero pro M. Fontdo cap. ad rempublicam pertinere, ait, Ciam Domitiam muniri, & Fridericus Imperator Vias publicas inter regalia ponit. z. Feui S 6.

342쪽

VIARUM PUBLICARUM. r

Neque jus tantum Principi competit vias constituendi, sed , si publicae moderator utilitatis & rector commodi communis esse velit, omnitio etiam curare debet, ne impetus latronum viatores spoliet aut occidat, neve aspera montium eos fatugent, ambages retardent, aut paludes iter

morentur. Per Vias enim ,' tanquam' totidem nervos, vita, annona & satietas datur omnibus provinciis; quum domin ta quaquaversum facilius evehantur , &quicquid sub alieno sole nascitur, omnes littoris alieni pisces,. manufacta peregrina, cuncta denique ad victum, amictum. ει habitationem pertinentia, ab extremis terrarum finibus , ad cives perducantur. Hujus rei cura gloriam olim ingentem p perit Caesari, Appiae viae curatori constutulo; majorem Pompejo Magno, annonae praesecto, sed maximam Trajano, cui Plinius idcirco gratulatur , in Panegyr. c.

29. Nec vero, inquit, civilius Pompeius, quam parens πυter, sutitoritate , consilio, Me recluset vias, portus patefecit, utin ra terris , littoribus mare, nitora mari reddidit, diversasique gentes ita commemeto miscuit , ut quod genitum esset inquam , id apud omnes natum esse videretur. Mi

to nunc celeritatem mittendi Isteras , ex

quendi mandata, compescendi seditiones,

343쪽

ars P. rr. CAP. L DE REGIA CURA

A maxime facilitatem ducendi exercitus per vias militares, & quaevis necessaria de oco in locum transferendi. Tibullus si ne Valerii Messalae laudes ab agricolis celebrandas ait, ob viam in Tusculana &Albana terra restitutam, lib. I. Eleg. 8. Ff 6I. 'Te canet agricola, e magna cum veneris Urbe Serus, inoe ensum retuleritque pedem.

Statius item solidi quondam diei iter, o bitis. tacentibus impedituri, ad horas vix duas perductum este canit, in descriptione viae Domitianae lib. IV. Sylv. 3. H. 36. At nunc quae solidum diem terebat

Horarum via facta vix duarum. Romani quidem Viarum munitionem pro majestate imperii. eVeXerunt, eaquere omnibus gentibus palmam praeripuerunt, sed prima Viarum curatrix, in Hibstoriarum monumentis, Semiramis nobis occurrit, inter cujus Opera decantatissima, Strabo lib. xv I. init. aggeres, qui Semiramidis vocantur, & Vias, & pontes' celebraVit. Diodorus Siculus lib. II. Bibl. . c. ΣΙ. non modo meminit viae nobilissimae, quae Babyloniam ducebat, juxta quam iula obeliscum, inter septem orbis miracula numeratum, ornatus causa posuerit, sed & cap. I, addit , versus Ecbatana immo tale ipsius monimentum extitisse, in Via

344쪽

vIARUM PUBLICARUM. .

ad Zarcaeum montem, rupibus dissi actis .cavisque locis ingestione terrae. Compla ratis, expeditissima facta, ad hoc tempus illius nomine in vis est. Idem inter alia Semiramidis opera c. 8. refert pon 'ptem, quinque stadia longum , & triginta , pedes latum, super Euphratem, siceis Olim regionibus immissum, qui nulli operum s - , tertia concesserit. Properta lib. III. Heg.

Duxit γ Eufratem medium, qua condi

Tussit'imperio surgere Bactra caput. Multis autem , post Semiramidem, seculis

Phoenices feruntur esse primi, qui invenerint mensuras viarum, easque lapide & mlice muniverint: eorum enim Hercules non tantum spatium, quod sub uno spiritu cO fecerat, mensuram viarum sive stadiumco stituit, sed & in montibus, ad quos nutilus patebat aditus, rupes secuit, ut viat ribus iter aperiret & cetera molitus est, per quae omnis terra & mare omnibus co mune esset, omniumque usibus inserviret, auctore Dionysio Halicam. lib. I. Ant. c. V. AEneas ideo apud Virgilium lib. I. AEneid. Vs. 626.

tur portas , strepitumque S strata

viarum

Servius: Primi enim Poeni vias lapidibus

345쪽

no P. tr. CAP. I. DE REGIA CURAdibusfrauisse dicuntur, & Isidorus eum secutus lib. xv. Orig. c. ult. Primum Poeni

dicuntur lapidibus vias Aravisse: postea Ro

mani eas per omnem paene orbem dispensa-Merunt, pro ter rectitudinem itinerum , se ne plebs eset otiosa In Iegypto Viam laudat Strabo lib. XVII. qua, centum st diorum itinere, Syena Phylas profectus suerit, in cujus utroque latere viderat petras rotundaS, politas, & propemodum sphaericas, majori saxo impositas, in morem Mercurialium tumulorum, qui in viis Graecorum apponi solebant. Apud Persas

Xerxes, Velut naturae dominus, monteSin planitin deduxit, convexa Vallium aequavit , immo maria pontibus stravit, ad viarum commoditates & compendia, auctore Iustino lib. II. c. IO. Idem multa hombmum millia impendit, ad montem perso-diendum, unde Catullus carm. 67. Ille quoque eversus mons es, quem maximum in oris

Trogexies Phthiae elara svervehitur. - s Eum Medi properare novum mare quumque juventus' ' Fer medium rius barbara navit Athon. Quam dextre Cyrus hoc regio munere su eius lit docet Xenophon lib. I. Miacpedit. Cyri pag. 267. Quum enim saepeniunem uitis in viis cernere suisset viatores pediabus a

346쪽

VI RUM PUBLICARUM 'ari

bus, manibus Vel oculis male multatos, is effecit, ut omnibus in locis, ubi imper .vit, cuivis tam Graeco, quam barbaro, neminem laedenti, secure licuerit iter fac . re, quocumque Vellet, & quicquid secum ipsi gestare commodum esset. Apud Hebraeos Synedrium quotannis omisit viros, qui vias reficerent, hiem libus pluviis & tempestatibus caenosas, maxime vero illas, quae ducerent ad civistates refugii: in biviis quoque stipes erectus, cui instriptum Miklat, uti ex Mabmonide in RoZeach c. 8. supra Vidimus Pagala. & L t tus in cent. chor. Matthaeo

praemissa c. so. confirmaVit. . Ibidem diaximus, non absurde quosdam eX Genes.

riolari, lapides & signa, quae viam mons strarent, apud eos in usu fuisse. Nonnulli

putant Christum Matth. VII. . Vs I 3. est dere ad latitudinem viarum publicarum c bitorum sedecim, & privatarum, cubitorum quatuor. Plane vias, quibus Emauntem,G

χam, Ioppen & Bethlehemum tendebatur, silice stratas & amoenas suisse, tradunt gen- . tis illius scriptores; & de Solomone refert Iosephus lib. VIII. Lntiq. c. 7. n. l. quod, cum summa solertia & diligentia in omnibus uteretur, & elegantiarum Valae studiosus esset, viarum curam insuPer non - X h

347쪽

la uerit: quotquot enim Hierosolyma renae sedem, ducebant , nigro lapide co .

stravit; tum ut ultro citroque commea

tibus stu faciles essent , tum ut diviti rum & imperii magnificentiam ostenderet; currus etiam distribuit & disposuit per c,

, quae urbes curruum dicebantur. Lacedaemoniis tantae dignationis visia fuit viarum cura, ut eam Regibus mand rint, eosque solos de iis cognoscere voluerint, in re Herodoto lib. VI. cap.

inani nonnisi summos & , principes via ros huic negotio praesecere, quos Tele- archas appellabant: nam cum is magis r tus non nisi in stercorum ex angiportis ejiciundorim & aquarum derivandarum procuratione quaedam constitisset , Epaminondas eum ad magnam dignitatem ac ma-jAtatem evexit, narrante Plutarcho, in aecepti rei p. ger. cap. 37. cui accedat Valerius Maximus lib. III. cap. 7. ext. s. s. R minondas, cum ei cives iratifernenda'. rum in oppido viarum, contumeliae causa es curam mandarent serat enim illud minis

Hum apud eo ordido um: sine usu co statione id recepit, daturumquese operam, ut brevi. Deciosissimum fleret, asseveravit: Mirifica deinde procuratione abjectissimum negotium pro amplissmo ornamento expetem dum Thebis reddidit. Athenis senatus Aro Opagu

348쪽

VIARUM PUBLICRUM opagiticus Vias curabat,ne quis eas obstru ret, neVe praesepimenta aediun, Erant praeterea singulares magistratus, ad decorem & commoditatem illius reip. i

stituti: οδοποιοὶ Viarum munitionem, τα των ὐλλων aquarum inductionem, ἀςυνομοι

vero munditiem urbis, sordibus sublatis, procurabant: horum omnium vero inspe- 'etionem Plato lib. v I. de Rep. & Aristoteles uno μrvνρρο- Vocabulo comprehendunt lib. v Ι. Polit. c. 7. Dieti autem sunt δευ- νομοι ab α &-; sive quod άς. per e cellentiam notet Athenas, ut cum ' dicimus

curatores Urbis, id est, Romae; sive quemadmodum Terentius, in verbis, in usu venit , Athenas intelligit, quia scena ibi fingebatur. Vid. Tanaq. Faber ad Timon. Luciani cap. I. & Meurs in Theseo cap. 17. qui alibi etiam de numero Astynomo- ' rum docte disputat , lib. I. Attic. lest. c. I9. et quinque fuisse in Piraeeo, quindecim

in urbe evincit.

Apud Indos veteres alii Proesectorum annonae, alii urbi praeerant: illi, conficiebant vias, et per dena stadia lapi dem locabant, diverticula et distantias indicantem : hi vero, , hospitum procurationem gerebant, diligenter inspiciu endo, quomodo peregrini acciperentur et tenderet, teste Heraclide

349쪽

m3 4 P. II. CAP. I. DE REGIA CURA

alerentur, aegrotantium quoque curam habebant, et mortuos sepeliebant, ut Str bo pluribus exposuit lib. XV. Geographa pag. 7O7. εο seq. Apud Indos quoque no- .diernos viae publicae, immensis sumtibus constratae, peregrinis admirationi sunt: singulis enim quingentis passibus acervi mercuriales reperiuntur dealbati, ne facitibus opus sit ad iter nocturnum; alicubi etiam aediculae sunt positae, in quibus aqua ad bibendum, et ignis ad accendendum ta' bμum, teste Tavernierio lib. I. et IV. Itin. Per totum porro imperium Sinem . se viis nihil est commodius, nihil nitidius , maxime in Australioribus provinciis, ubi

minor equorum et curruum est usus, a

flore Preyelio in Sina c. 22. Quin et apud barbaros Permanos, in America, duae viae, quinque viginti passus latae ce nuntur lapid hiis stratae, et arboribus undique tam Pulchre cinctae, ut vias a sapientissimis repulis extructas non aequarint tantum, sed etiam superarint, uti ex variis tradit Cl. LIenninius ad Bergierium lib. 2. seel. 28. Turcae item inter ea, quae maXLmis sumtibus exstruere student, ponunt

vias publicas; quae apud ipsos spectabiles

et eximiae simi, auctore Leunclavio Pand.' Hist. Turc. pag. m. 2O3. et 227. Denique apud Francos quanta viarum et pontium i sta

350쪽

. VIARUM PUBLICARUM. 3is staurandorum & purgandorumsuerit cura, Capitularia Dagoberti, Caroli M. et Caro-il Calvi ostendunt, apud BaluZ. tom.I. Capit. Pag. Izz.sIφ et t. II .Pag. 69.Hodie in Gallia plures magistratus, majores, medii & mbnores huic muneri praesunt; unde vix aliaud regnum in orbe Christano reperias , quod vias publicas, tam intra quam extra urbes, adeo commode habeat instructas&lapidibus stratas; id quod inprimis de patria sua Aurelia gloriatur Annaeus Rotae tus lib. 2. rer. jud. cap. 3. Cetera huc pertinentia se daturum promisit diligentiusimus de la Mare, in tractatu Gallico dela police tom. V.

DE CENSORIBUS , PRIMIS PRAEFECTIS VIARUM ROMANARUM.

ma aucta, velabia, aut uia dicta, describitur ex Ulpiam l. 2. 2I. D. ne quid . in loc. pubi. Dividitur in publieam , privatam N vicinalem: haec nunc publica est, nunc privata , s ex agris privatorum collatis facta. Omnis Cia militaris fuit publica, sed non omnis publiea fuit militaris. Salmasti, Dr. Gotho-fredi s Ziegleri dis erentiae resti M. Vias militares latiores ae nobiliores fum