장음표시 사용
471쪽
ET NECESSITATE AEDILITII EDICTI. 437
suae ad spectacula custodiebantur, scribit,
remota inuise a Curia, Praetorio ac Palatio, ne sorte bestiis erumpentibus, perla culum his in locis cuiquam crearetur. Qilinimo Nardinus Romae vet. lib. IV. C. 2. Vivarium Romanum extra muros Urbis ad portam PCenestinam fuisse, ex ruderibus ostendit, cui suffragatur Procop. lib. I. Acie in Ira ta circa Praenesinam porta n , ad eam inuri partem mox ducit , quam Romani Viduarium vocant. Jussit id 1ine dubio multitudo casuum luctuosorum,
quae nostros quoque . Ediles , ludorum
editores, et pericula crebra edoctos, jam sub libertate excitavit, ut hoc Edictum , adversus cives ostentatores , vel MagistratuS , aut privatos , ludos daturos , vel alios quoscunque proponerent , quo 1pHet cives formidine liberarentur. Haec de occasione & necellitate huius
Edicti sussicere poterant , nisi quis sorte de ejus sonte , origine & progressu quaedam attexi postulet. Qt Iotquot , cum Tertulliano , Cassiodoro& Hugone Grotio, in ea sunt sententia, leges Romanas de lege divina , ut antiquiore , formam ellumutuatas , illi exordia hujus Edicti ex jure Hebraeo Exodi XXI. Vs 28. repetenda existimabunt, inde ad Phaenicas , ab his ad Graecos pervenisse: nam Solon , aucto-
472쪽
η38 P. ixt. CAP. II. DE OCCASIONE
re Plutarcho, in ejus vita cap. O. inter alias leges de damno, quod quadrupes dedisset, posuit hanc : Κύνα δακοδα--οιώ τετραπήχει δεδεμένον. Canem, qui momord
rit , catena quatuor cubitorum revinctum, noxae dato. Ad hanc respexit Xenophon
catena Ciuim s. noxae' a tint. tandem quoque repetiit Plato lib. XI . de Lia his
την βλήιcην. Si jumentum, atat equm , aut cm nis, aut aliud quod domesticum animaI ηο- euerit, dominus eodem modo damnum V sarcito, ac si servus dedisset: nimirum noxam dedendo, vel restituendo quod alteri abesset, nisi intercesserit dolus. An vero Paulus Solonis legem laudaverit lib. I. Sent. tit. I s. g. I. in VerbiS: quadrup de cedat, quod etiam lege Perianis de omne cavetur, non satis constat. Cujacius, Augustinus & Bitterihusius malunt Solonia, quibus ego assentior, donec natales legis Pesulaniae clarius, quam adhuc factum est, in lucem proserantur. Nota erat lex Solonis Paulo, quae in XII. Tabulas quoque translata fuit, tab. VII. Si quadrupes pauperiem faxit, dominus noxi
473쪽
ET NECESSITATE AEDILITII EDICTI adi Putarunt namque Decemviri satis esse, damnum vindicari, quod contra naturam sui, generis lascivia aut pavore dedis hequadrupes, id est, equus calcitrosus, vel bos cornupeta, aluidve animal, quod dorso & collo domatur, ut Ulpianus definit Frag. XIX. I. De ceteris animalibus , quae ex generis sui natura saevire solent, non Valde tunc temporis soliciti fuerunt, quia rarius illa Romae habebantur. Canem vero, domus custodem sub quadrupedibus contineri, placuit in interpret . tione Prudentum I. I. S. s. l. 2. g. I. D. 'si qua . forsan & utilis quadrupedaria ad bestias Mnansuefactas ac seras, quae in aliu cujus potestate essent, extensa fuit d. l. I. I, 2. IO. l. pen. D. eod. Verum AEdiles: deinde, ob luxuriem quaestionum, quotidie ex culpa emergentium, noluerunt amplius dominum serocis animalis noxae da .do desungi posse, sed prudenter contra omnes, qui animal quodcunque serox, sise ve serum, sive mansitetum, sive mansi1e factum, ibi habuerint, qua populi iber fit , -Paenam pecuniariam , ii nocuisset, ' proposuerunt; quo iter facientes servarentur, indemnes, & incauti domini plecterentur. Haec Vero tandem in extraormnariam. fuit conversa, si reus non haberet in aere, uti insta ex Paulo L. I. ut. I s. S. a. dicemus. Le s Pro-
474쪽
44io P. III. CAP. II. DE OCCASIONE
Propositum est hoc Ediectum initio Romae tantum, sed deinde ob insignem utilistatem , maxime Vero post compositum Ε- dictum perpetuum, et datum Omnibus in
orbe Romano liabitantibus jus civitatis, una cum ceteris ΑΕdilium Edictis, late inprovinciis valuit. Τα δε -- ῶ- ' is Ταῖς Horum, AEdilium scilicet, edicta etiam in provinciis istinebant Theophilus, ad s. 7. Inst. de J. N. G. et C. Merito autem hoc ubivis obtinuit , quia iter facientibus prospicit, et magnifice tia luxusque per Italiam et provincias indies magis magisque, a Tiberii aevo , iambae
tur. Nam ut liberi parentum vitia lactilius exprimunt, quae specie amoenitatis blandiuntur, sic coloniae et municipi Pompλm ludorum aemulabantur, adeo ut noxii, perdita securitate suis epulis bestiarum saginas instruentes, illas, in ap- Paratu arenae, argenteis gessis incesserint, auctore Plinio lib. 33. c. 3. De DQmOchae re, in civitate Platearum, munus gladi
torium edituro, sive vere, sive octe, ita scribit Apulejus lib. IV. Metam Qui praeterea numerus, quae facies ferarum Z nam praecipuo sudio forens ainvexerat etiam severosa illa damvatoraem capitum funera. Sed praeter ceteram speciosi muneris supeL θω- , ἔρι, ν curq e patrimonii viribus.
475쪽
ET NECESSIT ETE AEDILITII EDICTI. vit
immanis ursae comparabat nummum coplasim. Num praeter domesticis venation bus captas, praeter largis emtionibus partas , amicorum etiam donationibus variis
certa, im oblatis, tutela sumtuosa sollicite nutriebat. Ipsi etiam de plebe municipes
et lihertini homines, favorem vulgi captantes , munera edebant; unde Juvenilis notas per oppida buccas, et Martialis si torum regulum cerdonem ludos edidisse , indignantur. Adde Plinium lib. 3 s. c. 7.et d acitum lib. IV. Annal. c. 63. Vix denique colonia nobilior superest, in qua non insanarum istarum caedium reliquiae. Gallia magnam amphitheatrorum copiam dedit, nec minorem quam Italia; Foro-jtilum , Arelate, Nemausum, Burdigala et Augustodunum rudera ostendunt. Tintinnacense descripsit Balugius in Historia QTutelenii, Nemausense Joannes Poldus, Arelatense Josephus Guilius, Arausionen
se Josephus de la Pise, Burdigalense Elias
Vinetus, Veronensis Torellus Sarayna. De Puteolano, Campano et Mediolanensi Lipsius de Amphitheatris , quae extra Romam, et Montiaucon. tom. III. Antiquit. paS. Is .. ineundi sunt. . ,
476쪽
P. 111. CAP. III. DE SENTENTIA
i . Miles vetant haberi omne, quod nocer epsis, animal qua vulgo iter ' , Et ca- nes feroces solutos; sed domus illos defen- , sores vinctos limina aedium excubare . permittunt. Osiarii servi, pariter ac
canes, in catena. Ianais Graecorum Romanorum inscriptum: Cave, cave CR- . nem. Philip. LII. .f. a. illuseratur.
Canes interdiu clausi, noctu soluti , tam . in Urbe quam ruri. Feras bestias pro- he inam licuit habere, clauseris N ω--η eis recte inclinas. Leones pantheraei . Num mansuefacti sub jugum missi, bigas N quadrigas in publico traxere. Circulatores, qui sierpentes aliaque animalia peregrina quaesus causa proponunt , in. hoc Edictum incidunt, vel emtra ordinem coercentur. L. xli. D. de extraori crim. ab Accursio 9 Arca-
tuto perperam explicata. . Quid si bu- bere, qua volgo uersi.
Diles igitur serocia quaevis ani- malia, tam domestica , quam sera, haberi vetantes, qua Vulgo iter fit, canem, Verrem, Urum, im
477쪽
pum, ursum & PRntheram Ρempli ca sa addunt: Ne quis Vero MXistimaret res liquas maleficii generis belluas: , ut Cgrides, uni meS , elephRato. , luras , vel etiam quadrupedeS re jumentaςο tra naturam generiS sui ferata , ut equos calcitrone'. V PetulcOS pe mitti, generaliter, est , 'in universum , tanquam clausulam generalem adjiciunt taliudve, quoi mceret animal, sive solutasnt, sive alligata, ut cootiueri vinculis, quo minus damnum issemat, non po t. .Quorum Verborum, sive e multum, sive
Pauli sint, mentem ut recte percipiamus, rursus in memoriam revocandum est , qtis supra ostendimus Pag. a L. animal, noceret , idem'ic elle , quod nocere posi
canes& verres: ex publico pellRntur, sed feroces & immanes. Hine Basilica canem Vertunt, uis, atque ita in Synopii legendum esse, 'recte Labbaeus animadve tit. Phaedrus & Seneca canem acrem, Paulus serocem appellavit in I. a. Si quadr. paup. eoque. pertine canis, ab Ulpiano memorata in I. 1. g. s. eod. quam Graeci παγλητα appellant. Mi nime autem haberi prohibent vertragos la sagaces venaticos, quorum non ubi,
sed domino venantium, haud mediocris
478쪽
P. et tr. CAP. III. DE SENTENTIA
multitudo fuit in divitum praediis; neque
reliquos mites, Vocales .& ad nocturnos strepitus solicitos; quos Varro domus d
fessores, Phaedrus liminis exsodes appe lavst. Nihil enim mali est, canes ibi quam plurimos esse , ubi permulti. observandi , multaque servania Iunt, ait milius pro Roscio cap. 32. In ipso Capitolio alsbantur canes, semper in eos saevientes, qui soli ingrederentur; alii in aede Uul cani aedituos agebant, neminem allatra res , nisi sacrilegos, vid. . Gell. lib. II. cap. I. & Valer. MaX. lib. IX. cap. 13. Eleganter Columella lib. v II. de R. R. c. 12. Quis hominum clarius aut tanta --
eisieratione bestiam aut furem praedicat, quam se latratu ' quis famulus amantior domini' quis Melior comes 2 quis custos imcorrupti ory quis excubitor inveniri potes vigilantior δ quis denique ultor aut vindex constantior' De canum fide, robore &sagacitate multa Plinius, Plutarchus, avsianus, item Janus Vlitius ad Gratii CP Meg. Joh. Cajus de can. Britann. & Lbplius cenR I. ad Belgas epist l. quo, rest Julium Caesarem Scaligerum, anima-
lis . hujus blandientis nemo fuit amantior. Verumenimvero quia dubitari poterat, ah non canes feroces, ante aulas Potenti Orum, in vinculis, aut claustris habere lib
479쪽
ERICTI AEDILITI ceat, .si nullum ab iis metuendum sit periculum, ideo AEdiles elogium suum declarant ulterius, in Verbis: sive soluta sint , lice alligata, ut contineri Uinculis, quo minus damnum inserant, non possint, tacite, permittentes animalia , etiam sera , prope vias alligata habere, modo Vincula sum ciant ad continendum, eaque non facile ab iis queant revelli. Hanc explicationem nobis suggerit particula ut, pro qua male Haloander i , alitis legunt, & confirmant Graeci, tum in Basilicis lib. XIX.
nique indicant verba sequentia Edicti in L
a. ita habuisse velit ut cuiquam nocere, damnvmoe dare post, quae sola rem Omnem conficiunt. Constat praeterea Romae , parister ac apud Graecos , canes suille acres, ad limina aedium , sed vinctos catena, qui su- res, januam intraturos , magno tumultu excipiebant. Apud Homerum Iliad χ. Priamus est, se aluisse, πυλαωρους qΘυροισι κειμ ενους , Canes portae custodes , qui pro
foribus excubabans: & ALschylus, in Ag
480쪽
- P. r. CAR IlI DE SENTENTIA memnone , idcirco eoa , qui res cust appellavit. Seneca , declam tor Roman , catenarium canem Vocatis. III. cqntr. 2O & alter Seneca lib. Ditide ira c. 3 'Irasceris ergo catenario cavi' ubi male situs , in Inst orat. janitorem vel ostiarium interpretatur. Petronius cap. 72. ad ianuam Nevimus, ubi canis cum renarius. Praesto autem erat plerumque atriensis, qui interventu suo canem pia caret, a soribus abduceret, Plaut. Mosteli. aII. Q. Vs. I 67. Quinimo janitores, sive ostiarii, aeque ac canes catenati, in Emine domini & in cellulis, quae magnarum domorum aut insularum foribus e antadstructae, excubabant. Multis id docuit Faber lib. II. Sem. c. I 2. Brodaeus lib. II r: Misc. c. g. & Sagittarius de jan. vet. c. I Q idestque paucis erimus contenti. Meminit Alfenus Varus in I. 6 I. D. de I nat 3: Ulpianus in L Ia. g. 9. 62. D.
VII. c. I 6. confugitque in cellulam janitoris, religato pro foribus cane. Idem deci . Rhet. c. 3. Lucius oriacilius Pelitus
'ΦΦ dicitur, atque etiam hostiarius . mereri mo e , in catena fuisse. . Ovid. lib.
nitor indigne, durae risi are eate visur em moto cardine pande forem