장음표시 사용
491쪽
EDICTI EIUSQUE AEQUITATE s1. hic accipitur pro omni eo, quod beat &aequalitatem civium servat; adeoque opponitur juri summo , quod summa plerumque injuria , summa malitia & crux est. Cicqro lib. II. ad Herenn. Ex aequo &b no jus constat, quod ad utilitatem communem Oidetur pertinere. Plautus aequum a legibus separat Menaechm. IV. sic. 2. E. ID. Qui neque Leges, neque AEquum bovum νθ quam cotulit. Terent. Heaut. IV. sic. I. Quiveque jus, neque bonum neque aequom bciunt. Statius lib. III. Sylv. vf 87. Solum D sive salicibus aequum vocat, cui fori rabiem& strittae jurgia litis opponit. Hujusmodi igitur aequus judex rationem habebit ii pensiarum , & honoris Medico praestiti,
nec non operarum, quas Vulneratus a tempore damni dati amisit, quasque inutilis ad labores factus, amissurus est, arg. l. 3. D. si quadr. Dup. Desormitatis autem &cicatricum jure Romano nulla habetur ratio , quia haec neque patrimonium liberi hominis minuunt, neque auferunt ei aliumentorum quaerendorum facultatem. l. div. D. de bis qui dejec. Tertium sanetionis membrum est: Ceterarum rerum, quantom damyi datum falctumve sit ΔρIi. Damnum, non a de tione, ut Paulus, cum Varrone Isidoro, neque δαπάνη, . Opππm , ut
492쪽
nus habet suo; sive res ejus inanimata sit corrupta, scilla & lacerata, sive servus vel ancilla sint occisi vel vulnerati : adeo ut artificii, ad quod inutiles facti, & deformitatis quoque ratio habeatur, si pulchra horum facies deturpata sit, quum ante majoris vendi Possent. HarmenOP. Προ c. lib. v I. tit. I. g. sim Sic Horat. lib. II. epist. 2. ad pretium pueri augendum refert, qu0d Candidus S talos vertice pulcher ad
imosa Iuvenal. Sat. X. Vs I96.
Plurima ount juvenum disicrimina , pulchrior ille Hoc , atque ille alio , multum hic robu-sior illo. '. Alias damnum istud, quod quadrupes sescit, JConsultis pavpernies Vocatur; quia dominum facit pauperiorem, nec tamen ab injuria facientis proficiscitur. Nulla est inivria, nis cossilio profecta. Nocereisoque vobis possunt muta animalia, ut fem
rum is lapis, injuriam quidem sacere nou
possunt, ait Seneca lib. II. de ira c. 26. Damnum autem intelligimus pecuniarium,
493쪽
IEDILITII EDICTI EIUSQUE AEQUITATE. 4sβ
.nec affectionis habetur ratio; quia pretia rerum non ex affectu, nec ex utilitate singulorum , sed communiter funguntur , I. 33. Di ad L. Aquil. I. 63. D. ad L D. Neque hic inspicitur, quantum quis forte ex re corrupta lucrari potuisset, aut quanti res in eo anno, Vel intra dies triginta retro pluris fuerit. Dasenum est mmissio eorum , quae babueris, ait Quintillati.
Sic ergo in triplici specie, hactenus era. Plicata , committitur poena ab AEdilibus
statuta, ad quam extorquendam comparata est adito in factum , honoraria, ex quasi delicto, poenalis, quae competit ei, cui nocitum est, & quandoque cuilibet depopulo , adVersus eum, qui animal ferox habuit, ad id, quod Edicto comprehensum est. Levius est hoc judicium actione legis Aquiliae , quia praesens aestimatio,
non praeterita inspicitur: gravius contra in eo, quod semper in duplum tendit, 11 damnum rebus datum est, quum damni formula, ut Plinius Vocat lib. IX. Cap. sui natura in simplum sit, & ab accide ii demum per insciationem dupletur l. 2.5. I. l. 23. f. pen. D. ad L. Mum Ratio est, ut metu. graviori S Paenae itinera publica reddantur tutiora, quod ut fiat Reu publicae interest. Praeterea cum hac AEdu
494쪽
litia in factum ' actione Primo concurrit utilis actio noxalis de pauperie, ii damnum , a cane Vel a Verre domestico datum, ejus dominus inops resarcire non ponit, i. a. f. I. l. l. D si quadrup. Sic enim non tam negotium es factum duplex spectatur, uti Cujacius Voluit, quani quod actiones illae ad diversia tendμnt, & instituta quadrupedaria aliquid amplius in v dilitia reperitur : nunquam enim , ut hispida & insuavi oratione, cum JCtis, ait Justinianus actiones, praesertim P m.
nates , de eadem re concurrenteS, altera,
alteram consumit A. I. Inst. yi qua . Dup. I. a. D. de prio. det I. 6 . D do obli s a I. I. 3. s. I. N I. I 3O. de R I. ibique Iac. Gothosiredus. Deinde praeter actionem de pauperie, cum AEdilitia concurrit actio extraordinaria criminalis, de qua 'Pauli locum infra cap. V. Videbimus ex eius lib. I. bent. tit. I s. s. 2. Nunc antequam manum de tabula totilamus, restat, aequitatem Edicti natur tem , & usum, Vel non usum hodiernum paucis investigemus. LX naturali simpliucitate actiones brutorum domino non is Putantur , nisi quatenus ille potuit & debuit eas moderari, ne in damnum aliorum erumpant. Prioris ratio est, quia absque facto suo nemo Obligatur; posteriori
495쪽
AEDILlTII EDICTI NUSQUE AEQUITATE. ἡ
ris, quia cohabitatio nostra nulli debetes se molesta , aliaS ex culpa, sive in faciendo, sive in non faciendo, obligatio oriatur naturaliter , Ut damnum resarciatur. Qiiod si enim ex regulis socialitatis quiliabet mala alteri impendentia avertere debet, ii id sine pericvlo fieri queat; quanto magis domini brutorum, ex regula generalide non laedendis aliis , dc tuenda hominum aequalitate, resarcire debent pauperiem, eam ob causam illatam, quod isti ex debita custodia &'circunsi estione aliquid neglexerunt, aut causani &0ccasionem malorum eventuum , qui praevideri poterant, vel ipsi dederunt, vel non subtraxerunt. ulli occasionem praesut dam m fecisse Cidetur , ait Paulus in L 3O. s. 3. D. ad L. Aquit. . Hoc vero ut accuratius intelligatur, vu
dendum est ri an ipse ui petulantia sua
V. gr. bovem cornu petere solitum, &soenum in cornu habentem, aut canem mo
'dacem irritaverit, vel magna negligentia, cum poterat, sibi ab illis non caverit, &talis de se queri debet. I. a. f. I. D. si quare. Dup. Paulus lib. I. sent: tit. Ιs. S. 3. Ei, qui irritatu suo feram bestiam, Cel quamcimq*e aliam quadrupedem in se proritaverit, eaque damnum dederit, ne-qge tu ejus dominum, neque is cusodem
496쪽
nictio datur. 2. Si tertius canem irritavit& effecit, in aliquem morderet, Aquilia vel in factu in is qui instigavit, minime vero canis dominuS tenetur l. I. 3 6. D. si
quadr. pavp. l. I I. s D. ad L.. Aquil. 3. Si arietes vel boota inter se commiserint, id est cornibus se invicem petierint,& alter alterum Occidit, cum Quint'Mucio , distinguendum est, utrum is peri rit, qui aggressus erat, & cessabit acti ,
an vero iS , qui non Provocaveratcbmpetit actu, ut noxa sarciatur, aut in noxam dedatur animal, quod nocuit I. I. s. II. D. s quare. pavp. cujus rei ratio non tam in umbra juris, quod brutis competat, quaerenda est, cum Grotio, lib. I. de J. B. & P. c. a. g. 3. n. a. quam quod 'dominus arietis procacis & provocantis eum non custodivit. l. Si animalia nostra, citra nostram culpam, & contra naturam sui generis sponte commota, alteri damnum dederint, Grotius lib. II. c. I 7 g. 2I. ex solo jure civili Venire putat, quod' damnum farcire, Vel animal dedere debeamus; id qu0d simili a furioso vel insante,
qui damnum dedere, petito, & exemplo navis nostrae , in aliam impactae, firmari videtur: sed quia noxa caput sequitur, in contrarium dici potest, quod dominus obstet laesio , quominuS is brutum capiendo
497쪽
AEDILITII EDICTI EIUSQUE AEQUITATE. Asa
vel occidendo damnum sibi reparet: in jor autem reparandae laesionis, quam dominii est favor, ideoque recte a domino' animalis postulatur, ut damnum reparet, aut si animal ipsi tanti non iit, illud noxae dedat. Vid. Pusend. de J. N. & G. LIO. c. I. 6. & quce notavi ad Ej. O.
II. & C. lib. I. s. 6. . . II. I 2.
Qtiid autem si bestia fera vel animal domesticum domini culpa damnum dedit, aut liberum hominem Occidit Z Omnis ce te culpa, etiam iminima, sufficit ad restitutionis obligationem; sed hoc amplius, 1i sera negligentius lὶabita , & quidem ita , loco, quo Vulgo iter fit, culpa augetur,& prope ad maleficium aecedit, ideoque Paenae est locus, cujus metu cives fiant attenti , & plebs adversus potentiores muniatur. Sicut ergo Aquilius , in Plebi - , scito suo hoc recte attendit, si corpore &in corpus, Occidendo, Vulnerando vel rumpendo , damnum a liberis hominibus fuerit datum, eoque duodecim Tabulis & legibus omnibus anterioribus, ob nimiam lenit tem , derogaVit; ita ridiles quoque, supplendi Juris Civilis gratia, Paenam pecuniariam proposuerunt, si quis magna negligentia seras habuisset prope Vias publicas, eaeque hominem liberum occidis.sent vel vulnerassent, aut in aliis rebuu
498쪽
damnum intulissent. Quod si adhuc 63
malitia quaedam notabilis accessit, & dois minus a vicinis monitus, Vel a magistr tu iussus animal serox non includat. diligentius, nec dimittat, extraordinariae poenae corpori S amictivae erit locus: dolo enim carere non Videtur, qui judicis mandato non obtemperat I. I99. de R. Ex lege divina dominus bovis hominem occidentis capite plectitur, cui testato, tribus' vicibus & corani magistratu erat
denunciatum, Ut bOVem alterVaret, euinque non asservaVerit, LXod. XXI. Vs. 29.
ubi, quicquid nugentur Rabbini, mors ludibcis sententia irrogunda intelligitur, ne legis mitigatio,' quae proxime sequitur, frustranea sit. De bove autem Plato lib. I X. de LL. Si jumentum aut quodpiam aliud Enimal quemqllam occiderit, ejus confanguinei homicidam judicio persequuntor. dicent autem agrorum magj uri, quos s quot occisi consanguineus Voluerit. Haec sunt, nili fallor, praecipua juris naturalis dictata, eX quibus controversiae huc pertinentes decidi debent, qtiaequei gentes inoratiores, additis quibusdam, vel detractis, in judicando secutae sunt. Sic Hebraeorum Juris consulti, cum mitius statui viderent de bove casu damnum inserente, quam de bove petulco, LXod.
499쪽
AEDILITII EDICTI EIUSQUE AEQUITATE. Us XXI. Vs. 3s. 36. animalia innocua a noc is, convictis & contestatis accurate distinxerunt, & alia damna ex ipso corpore vivi animalis noxae dati, alia Vero CX praestantissimo , id est in solidum, rependi
voluerunt. vid. Baba Κamma cap. I. g. .& II. g. l. Iisdem placuit regula, nihil. interesse occidat quis, an mortiS causam praebeat; sed aliquando animal tantum lapidari, aliquando dominum ejus, Vel Commodatarium, aut conductorem simul .ccidi, aliquando mulcta pecuniaria plecti voluerunt. Vide I 'Empereur ad B ba Kamma cap. Iv. g. s. '. & caP. VII. g. T. ubi: Nemo canem educabit, nisi catena ligetur. Apud veteres Teutones dominus anim lis noxii obligatus fuit ad damnum rest tuendum; ut tamen animas domesticum a sero, & dominus sciens ab ignorante separaretur. In lege Salica Francorum tit
39. Si alisuis homo ex quolibet quadrup de, qui domesticus fuerit, occidatur, taboc cum testibus poterit adprobari, dum illius Gininus, cujus pecus erat, ante legem non adimplevit, medietatem de ipsa Dudi componat, te pro alia medietate ip-sMn quadropedem homini donet. Si vero pecoris doluivus Citium in eo non intellex
500쪽
66 . P. III. CAP. IV. DE SANCTIONE
dere , , de ipso pecore vibit solvat. Le
dis est pretium hominis occisi, quo aut vivi redimitur vita, aut mortui componitur ; idque meregildum dicitur in simi li lege Ripuariorum tit. 66. nam apud nationes Germanicas non modo res & mancipia, sed etiam homines liberi, cujuscunque status & dignitatis, suam habuerunt aestimationem, uti ex earum legibuS. . Schil terus docuit LXerc. ad D. XIX. . . I . seqq. Graeci Galli reparationem civilem vocant. Vid. Cujao. lib. XIV. Obscap. l. In lege Saxonum tit. 12. Si animal quodlibet damnum cuilibet intulerit ab eo , cujus ese comtiterit , compovatur , excepta soda, id est, paena. Idem Rex Rotharis constituit, in lege Langobardorum lib. I. tit. 2I. 3. Wisigothi autem, Burgundiones & Scoti mitius eum domi
no egerunt, cujus nulla essed culpa, eum- que aut noXiarn sarcire, aut animal in no- 'xam dare voluerunt. LL. isigotii. lib.VUI.tit. l. cap. I . Burgund. tit. I 8. c . Saxones vero & Lubecenses, cum Alemannis hoc amplius domino VerriS, carnis, aut bovis cornupetae Permiserunt ibi. tis . aestimationem evitare statim derelinquendo caput, quod nocuit, Landr. lib. a. art. O. & jus Lubedense lib. III. tit. II. art. I. juncto jure Aleman. cap. z II.