Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita libri qui supersunt XXXV.

151쪽

molem metiaturam censebant Ioetamini: a s aeriae anos stimulabat ira, tam JH m aes nunc ad ferenda, nunc ad ar 'cedenda adversus se auxilia Ut ver,castra nomana videriint, ferociter pro se quisque inum duces poscereri affirmare, eadem lamina Romanum Campano laturum opem, 2 campanus Sidicino tulerit. Valerius, ibus certaminibus, tentandi hostis a haud ita multos moratus dies, signum proposuit , paucis suos adhortatus M ovum riuum eos , novusque hostis UM uidquid ab urbe omas prose ento magis morique in Ahelus genus eos Id π.m ire. Ne Sidicinorum campanorumque cla TV amnitium stimarent virtutem tua

in usu inter se erraverim, necesse suisse TI Porsem vinei. Campanos quidem haud dii magis nimio luxu fluentibus rebus , Riuquesia suam in hostium, visos esse v auum esse duo nospera in tot seculis: Samnisium advensus tot decora populi 'mani qui triumphos pene plures , quom M ab urbe condita, numeret qui omnia ' se Sabinos, Etruriam, Larinos, Lem AEquos , Volnos, Auruncos, iam mi habeat qui Gasios tot proeliu m postrem in mare a na es fuga compu-- Quam gloria belli a virtute sud quem peios ire iri aetem debere, tum etiam in--, cujus ductu auspieioque ineunda e vinum qui audiendus duntaxa4

152쪽

'' ipse tela tractare , procedere ante signo , Iari media in mole pugna saeat. Facta me , non dicta vos, milites, inquit, sequi vos sne disciplinam modo, sed exempGm a me petere. Non factionibus modo , neV coitiones usitatas nobilitas, sed is Δ tra mihi tres consulatus summamque audia peperi Fuit, quum hoc dici poteris trietus enim eras, O a liberatoribus panis Ormo O eodem anno familia ista eo Minrum, quo urbs haec consulem habuit. Nararciam nobis Patribus, vobisque plebeiis , ρη miscuus consulatus patet nec generis, manu sed virtutis est praemium. Proinde Aran mum quodque pectate , milites , decus. Non, mihi novum hoc comi eognomen diis anc aoribus homines dedistis , Ptiblisolarum v sustum familiae nostrae cognomen memoria ex cessit Semper ego plebem Romanam militia domique, privatus, in magistratibus parvi magnisque, que tribunus ac consul eois tenore per omnes deinceps consulatus , coluatque colui. Nunc quod instat, diis bene,

Nantibus, novum atque intemm de Samiitibus triumphum mecum petrie.

N.A. XXXII . on aliti militi familiarior dux rati . lait, omnia inter infimos militum haud p Irrit vare munia obeundo In ludo praeterea militari , quum velocitatis viriumque inter se aequales certamina ine i comi r sicilis

153쪽

π a mnari parem , qui se offerret ille a

benignus pro re , diatis haud miniis Remus altem vitam suae dignitatis mmor &, Fb hi popularius est, ubbus artibus petierat ma 1 ratus, iisdem gerebati Itaque universus exercirus, increditili alacritate adhortationem prosecutus iuris, castris egreditur Proelium, ut quod et Iuniam, umquam , Pari 'e, utrimque aequis ' ιε virilius, cum fiducia sui, sine contemptu 'U' 'hosthim, commissum est Samnitibus fer

eum augebant novae res gestae in paucos ame dies geminata victoriari Romanis comtra madringentorum annorum decora, &eonaeue uini aequalis Victoria. Utrisque t me novus hostis curam addebat rugna indicio fuit, quos gesserint animos ; namque ita conflixerum, ut aliquamdiu in ne - partem inclinarent acies. Tum comta trepidationem inficiendam ratus, quam

do vitelli non poterant, ciuitibus immisis turbare prima signa hostium conatur: vos ubi nemaidquam tumulinantes in sp ti exiguo volvere turmas vidit, nec posseveris in hostes viamri revectus ad antesignanos legionum , quum desiluisset ex equo , Nostrum, inquit, peditum illud, milites, est opus is tedum, ut me viderius , acumque ineessem in aciem hostium , ferro vi- faeientem , fle pro se quisque obvios M. Iua omnia , quis nunc erecta misant

154쪽

in hasta, parefacta 'age vasta emeris. iae' dim dederat, quum equites consulis jug.

discumini in comva, legionibus in mediam aetem aperiunt viam. Primus omnium coaesul invadit hostem ; c, cum quo ora contulit gradum, obtriincat. Hoc specto culo accensi dextra laevaque, ante se quisque memorandum proelium cient. obnixi Samnites, quamquam Plura aca piunt quam inserunt vulnera. Aliquamdia am pubnatum erat: atrox caedes circa signo Samnitium, fliga ab nulladum parte erat. adeo morte a vinci destinaverant ni mis. Itaque Romani, quum fluere iam lassitudine vires semirent, . diei haud minium superesset, accensi ira concitant se in s.ώ hostem. Tum primum referri pedem atque ito in inclinari rem in fugam apparuit . um cst

ni nox victoriam magis, quam proelium, diremisset. Et Romani fatebantur , num ram cum pertinaciore hoste conflictum; Samnites , quum quaereretur quaenam Prima causa tam obstinatos movisset in gam , Oeulos sibi Romanorum ardere risu aiebant, vesanosque uisus, furensia ora:

inde plus , quam ex alia ulla re, terroris ortum. Quem terrorem non pugnae se

liun eventu, sed nocturna prosectione con fessi sunt. Postero die, vacuis hostium castris Romanus potitur Nub se onmis Cain Panorum nruritudo gratulabunda etaditi

155쪽

IIIIV. Ceterum Me gaudium maia --

ppe clade in Samnio foedatum est: nam U-ς-4ε

is adcula profectus Comelius consul cata exercitum incavi in saltum , cava valle IE

pqmum, circaque insessum ab hoste indu- 'αx; nec prius, qu- recipi ut signa non 'poterant, imminentem capiti hostem vidit. Dum id mora Samnitibus est, quoad t tum in vallem infimam demitteret agmen, RPerius tribunus militum, conspicit unum editam in saltu eouem imminentem hostium castris, aditu arduum impedito agmini, e peditis haud dissicilem. Itaque consuli ter rito animi, Mesene vi, inquit, A. comeli,

s uspis nostrae . eam , quam ac re q. e Samnites, imp.re capimus. Ne tu mihi ρίαν quam unius legionis primi es ast

ι que dederis a cum quibus uri evasero in summum , perne hinc omni liber metu, teque exercitum Ierma neque enim moveri hostis, Abyectus nobis ad omnes ictus sine sua per nisi muris. Nos deinde aut fortuna opuli Romani, in nostra virtus expedire Colla datus ab consule accepto praesidio , Vadit occultus per saltum nec prius ab hoste est visus Atratin loco quem petebat appropinquavit. Inde admiratione paventibus Umetis , quum omnium in se vertisset oculos, M spatium consuli dedit ad subduce dum agmen in aequiorem locum is ipse is summo constitit vertice Sammtes dum

156쪽

is in is, huc illae signa vertunt, utriusque rei amisa. α ' occasione , neque insequi consulem per eamdem vallem, in qua paulo ant. subsemim eum telis suis habuerant , pinsunt nec erigere agmen in captum sumi se ab Decio tumulum. Sed quum ira inho magis, qui fortunam gerendae res erip xant, tum propinquitas loci, atque ipsa pescitas incitat 3 nunc circumdare undi Collem armatis volunt, ut a consule De cium interesudant; nunc iam Patefacere, ut degressos in vallem adoriantur et incep tos quid agerent, nox oppressit. Deciunt primum spes tenuit, cum subeuntibus in adversum collem ex superiore loco se paegnaturum .deinde admiratio incessit, quod nec pugnam inirent, nec, si ab eo consilio iniquitate loci deterrerentur , opere se valloque circumdarent. Tum centurionibus

ad se vocatis, Quanam illa inseisia bini ac pigritia est ρ aut quonam modo si ex , dieinis Campanisque victoriam epererant

Huc atque iuue pra moveri , ac modo mutnum conferri, modo educi videtis: opus qui dem incipit nemo, quum jam eliseumdati salis potuerimus esse. Tum vero nos miles i mum Irmus, si diutius his moremur, quis commodum si A tedum , ite mecum , ut, dum lucis aliquid superest , quibus loris prae fidia ponant , qua pateat hinc exitus, o ploremus. Haec omnia sagulo gregali amic tus, centurionibus item manipularium am

157쪽

linis latim ductis, ne ducem circinrure dimam

iam notarent, perlustravit. Ita a XXXV. Vigiliis deinde dispositis, et

ris omnibus tesseram dari unet, ubi s evnda vigiliae buccina datum signum esset, armati cum silentio ad se convenirent Q o auo ubi, scut edictum erat, taciti convenerunt. L . Me sumium, milius , inquit, omis alia si , αβ in me audiendo servandum est:

abistiuentiam meam vobis peregem , in , stabas eadem placebunt, in dextram patrem tacitiis an uic quae ars major erit, eo 'Mutareonsilio Nun quae mente agitem, ais M. Non fise Haros , ne inertia relictos in vos circumvenis Uua virtute cepistis,cum virtute hinc oportet evadatis. Venieno iac, exercitum egregium populi Romani

servastis erumpendo hinc vosmet ipse sem re dimi sis , a pauci pluribus opem risis, si nauius avxilio egueritis. Cum Moste res est , qui hestem die delendi om-- exemitus fortuni per socordiam usus non si hane tam opportunum eorum imminemum capitisuo non antesvideris, quari captum Vmbista nos tam paveos o ipsi millibus Mounam ne adseensu arcuerist, nec tenem' locum, quum diei tantum supereseι, valla pumdederint. Quem videntem ac vigilam

fle eluseritis, sopitum oportet fallaris ; a meis est. In eo anim Deo res sun n. , ut vobis ego magis nacessitatis vestra imini quam conseia auctor neque cam

158쪽

maneatis, an aleatis hanc , Hiberari pore1 quum, Praeter ama, animos armorum mores, nihil vobisfortuna reliqui fecerit, Imeque bis moriendum plus, qua

viros ae Romanos deret , ferrum timeamuEgo una essalus erumpere in aeque abire id aut intendi aut nocte faciamus oportet Etae autem aliud miniss duhium Ἀπιπε sis exspectetur, qua spes est, non auo petrem. Useque nosseptunis hosem 'qui παπeorporibus suis subjectis undique cinxeris, vividetis , ouem. Atquis nox opponuna qemptioni , cur es, hae profectis noctis aptis a hora est. Signo seeundae vigiliae conve nistic quod tempus monales somno asti m

premit per orpora sopita vadetis , vel a tio ineautos aluntes , vel sentientibus es more subito pavonem injecturi Me moia floquimini, quem secuti sic ego eamdem qua duxit huc, sequar fortunam. Quibus Mese Iutaria videntur, agitedum, in dextram fas sem edibus transite. XXXVI. Omnes transierunt, vadentem e per intermissa custodiis loca Decium ecuti sunt. Iam evaserant media cama, quum superscansiens vigilum strata somno corpora miles, offenso scuto praebuit sinnitum, quo excitatus vigil quum proximum movisset, erectique alios concitarent, ignari eives an hostes essent, praesidium erumpe ret, an consul castra cepi Decius,

quum non talerent clamorem tollere jusse

159쪽

militisis, torpidos somno insuper pavore ae

Pec ere, nec obsistere, nec insequi, in temni Inter trepidationem tumultumque Samnitium, praesidium Romanum , obviis tactibus caesis, ad castra consulis perV-μ Aliquantum supererat noctis Iamquem tuto videbantur esseri quum Decius , in vi te, inquit, milites Romani se Parios

iter a redietini omnia saeuia laudi T, M'ent. Sed ad eo pietendam tantam vir 'aruum aerae die opus estu ne vos digni e M ,

- - tanta gloria in astra reduces μsimum ae nox 'at: se Leem quieti 'pina tri dictis obtemperatum Datque ubi pmum illuxit, praemisso nuntio ad co Me in castra . ingenti gaudio concitan

m. Missier data, incolumes reverti I se corpora pro salute omnium haud ylo periculo fecissent, pro se quisque' iam ess 1s laudant, gratulantur, sing misersosque servatores suos Vocant laudes grate ue agunt, Decium in co serunt. Hic Decii castrensis triumphusis, incedentis per media astra cum semis praesidio, coniectis in eum omnium η-,in omni honore tribunum consuli quantibus. Ubi ad praetorium Ventum est, se classico ad concionem conVocat 'Mimie meritas Decii laudes , interfant

ipso Deeio, distulit concionem; qui auctor λη- posthabenssi, dum occasio in mani

160쪽

i-bus esset, perpulit consulem , ut hostes. c. - noctum PQore attonitos in circa costem castellatim dissipatos, aggrederetur et μ' credere etiam aliquos ad se sequendum emis,giar sos, per saltum sagari. Iussae legiones ama capere, egressisque castris, quum Pere ploratores notior iam saltus esset, Via patentiore ad hostem ducuntur et quem l cautum improvis adortae quum patri passim Samnitium milites , Plerique iner

mes, nec coire in unum, ne arma Capere,

nec recipere intra vallum se possent' pa Ventem primit in castra compellunt, arim de castra ipsa, turbatis stationibus, capiunt. Persertur circa collem clamor , fiagatque ex suis quem e praesidiis. Itaque magna par absenti hosti.cessit quos intra vallum ege mi PaVor fuere autem ad triginta millu)B. omnes caesi castra direpta.... XXXVII. Ita rebus gestis, consul adro cata concione, P. Decii non coeptas γllim anth, sed cumulatas nova virtute lau de peragit &, praeter militaria alia dinna, aurea coronet eum,in centum bubus, eximioque uno albo opimo auratis Orm'bus donat Milites, qui in praesidio simul

fuerant, duplici frumento in perperuum, in praesentia singulis bubus, binisque tu nicis donati. Secundlim consulis donatio

nem legiones gramineam coronam obsdionalem, clamore donum approbantes,

Decio imponunt altera corona ejusdom