Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita libri qui supersunt XXXV.

241쪽

vibu candidatum Papiriam serre solitum. mamma

XXXVIII. Insequenti anno Q. Fabio de re

L Fulvio consulibus, A. Cornelius Am Q. FIrim dictator, & M. Fabius Ambustus a sui. 'caer equitum, metu gravioris in Samnio u ME conducta enim pretio a finitimis Aus

itus dicebatur hintentiore delein habu is, egregium exercitum adversiis Samnites

Merunt. Castra in hostico incurios ita puta , tamquam procul abesset hostis quan subit advenere Samnitium legiones vi ferocia, ut vallum usque ad stati

rem Romanam inferrent mox iam VH Nisa.

pet atri id prohibuit munimenta adoriri e nec dissimulabant orta luce postero die fisturos. Dictator, ubi propiorem spe diaricationem vidit, ne militum virtuti damno locus esset, ignibus crebris relictis , quieonspectum hostium frustrarentur, silentiolvones educit; nec tamen fallere, propter propinquitatem castrorum , potuit. Eques extemplo insecutus ita instit agmini, ut, donec lucesceret, proelio abstineret ne pedestres quidem copiae ante lucem castris egressae Eque luce demum ausus incursare in hostem, carpendo novissimos premendoque iniquis ad transitum locis , agmen detinuit interim pedes equitem assecutus, totis jam copiis Samnis urgebat. Tuminator, postquam sine magno incommodo progredi non poterat, eum ipsum, in quo

suauiterat, locum cactris dimetari iurui:

242쪽

. in id ver, circumfuso undique equitatu, utve i. Vallum peteretur, opusque inciperet, fieri δ'' non poterat. Itaque, ubi neque eundi ne que manendi copiam esse videt , iust taciem, impedimentis ex agmine remos Instruunt conre , hostes, ε animis a viribus pares Dauxerat id maxim animos,qubd ignari loco iniquo, non hosti cessum, velut riagientes ac territos terribiles ipsi secuti fuerant. Id aliquamdiu aequavit γgnam, jam pridem desueto Samnite es,

Proelium morem Romani exercitus pati. At heretile: --i, illo die ab hora diei tertia ad octavam itan anceps dicitur certamen stetisse , ut neque clamor, ut primessemel concursu est sublatus, iteratus sit, neque signa promota la-CO , retroVe recepta, neque recursum ab

ulla sit parte. In suo quilque gradu obm xi, urgentes scutis, ne respiratione ac respectu pugnabant : fremitus aequalis, te norque idem pugnae in defatigationem uidianam aut noctem spectabat. Jam viris v res , jam ferro sua vis jam consilia due, bus deerant, quum subito Samnitium ectu, tes, quum , turma una longitis proveti, accepissent impedimenta Romanorum cul ab armatis sine praesidio, sine munimento stare , aviditate praedae impetum a 'ciunt. Quod ubi dictatori trepidus nuntius attulit Sine mora , inquit se e praeia prae

Eediani alii deinde super alios, diripi passim serrique fortunas militum vocist am

243쪽

M. Tum magistro equitum accito, Vides i mn, inquit, M. Fabi , ab hostium equire omise V g te pugnam 'haerent inperitio erimentu ris. Auredere , quod inter praedandum in maltitudini evenit, dissipatos raros missidentes, raros quibus ferrum in manu A, maenios equosque dum praeia onerant, 'inermes , cruentamque illis praedam eri . Mihi Iegiones peditumque Una curaem: penes te eques est decus.

IX. Equitum acies, qualis quae esse tactissima potest , invecta in dissipatos 22. ''

mpeditosque hostes, caede omnia replet: ulter sarcinas omissas repenth objacentes pedibus fugientium consternatorumque equo mn, neque pugnae, neque fugae satis p tentes, caeduntur. Tum, deleto propesequbem hostium, M. Fabius, circumduliis pam Hum alis, ab tergo pedestrem aciem ador, vir clamor inde novus accidensin Samnitium terruit animos, dictator, ubi re spectantes hostium antesignanos , turbat que signa,in fluctuantem aciem Vidit, tum pellare, tum adhortari milites , tribunos Uincipesque ordinum nominatim ad ite

more , signa inferuntur; , quidquid pro-ndiebantur mu's magisque turbatos stes cernebant. Eques ipse iam primis in conspectu δε Cornelius, respiciens. manipulos militum, quod manu, quod se poterat, monstrilat, vexilla se suo'

244쪽

mmmmae rum parmasque cemere equitum. Quod

. c. - audirum simulQue Visum est, adeo repe laboris, per diem pene totum tolerarii Vulnerumque obliti unt, ut haud sequam si tum integri e castris signum P accepissent , concitaverint se in hoste asnec ultra Samnis tolerare terrorem equitari peditumque Vim potuit partim in me Caesi, partim in fugam dimpati sunt. Grestantes ac circumventos cecidit: ab eopte fugientium strages est fa inter vi Pue m ipse imperator cecidit. Hoc demum pres lium Samnitium res ita infregit, ut os bus conciliis fremerent, Minime id quid mirum esse , si impio bello , O eonina faeda suscepto , infestioribus merii diis quam o minibus, nihil prospere agerent. Expianis. id bellum mund mercede luendumque esse ,

id referre tantum , utrum supplicia noxio pol corum, an omnium innoxio praebeant se inne : audebantque jam quidam nominar auctores armorum. Unum maxim nomea per consensum clamantium Brutuli aps exaudiebatur : vir nobilis potensque erat, haud dubi proximarum induciarum retor De eo coacti referre praetores deere tum secerunt, Ut Brutulus Papius Roma ni dederetur, O cum eo pr*da omnis M'mana, captivique ut Romam mitterentur ;quaque res perfeciales ex findere reptista se Ient , secundam us fasque restituerentur. Fe

fiala Romam, in censuerunt, missi. α

245쪽

eo us Brutuli exanime : ipse morte Vo-- abataria ignominiae se ac supplicio subtra re' l: M. Placuit cum corpore bona quoque ejus '

cidi mihil tamen earum rerum , praeter V ς 't tmos, ac, qua cognita ex praeda sunt, Me tum est ceterarum rerum irrita suis

deditio : dictator ex senatusconsulto trium- XLmoe bellum a consulibus bellatum man auctores sunt, eosque de Samnitis Matriumphasse : Fabium etiam in Apuliam cessisse, atque inde magnas praedas egisse Nec discrepat, quin dictator eo anno A. Cloelius erit id ambigitur, belline gerendi causa creatus sit, an , ut esset qui ludis Romanis , quia L. Plautius praetor gravi morbo fori implicitus erat, signum -endis quadrigis daret, functusque eo haud san memorandi imperii ministerio, Matura abdicaret nec facile est aut

rem rei, aut auctorem auctori praeferre.

vitiatam memoriam funebribus laudibus reor, sessisque imaginum titulis, dum s milia ad se quaeque famam rerum gestarum honorumque fallente mendacio trahunt. sed certes singulorum gesta, iublica monumenta rerum conflasa. Nec quisquam Riualis temporibus illis scriptor exstat, quo suis certo auctore sterur.

246쪽

Caudinas Fureas , deducto in Deum ma rexercitu, quum nulla spes evadendi Oi, Ddere eum Samnitibus facto , O forentis equitibus Romanis obsidibus datis , ita ex cisum abduxerunt, ut omnes sub jugum misererentur itidemque , auctore Sp. Pommio com

suu qui in senatu suaserat, ut eorum de ditione, quorum cul Oam deforme foedas actum erat, publica fides liberaretur cum duobus tribunis plebis, o omnibus qui furdus spoponderant , dediti Samnitibus , non sunt receptici ne mulio bis fusis a P πν fore Samnitibus, O si IugWm m , receptisque sexcentis equitibus Romanis, si obsides dati erant, pudor prioris flagitii abo Iitus est. Tribus duae adsieme sunt, Gyen O Falerina Suessari Pontiae eoloni dedisssunt Ap. Claudius censor aquam perduis: viam 'avit, quae Appia vocata est citae' tinorum filios in senatum legit. Ideoque, γniam is ordo videbatur inquinatus indigam, sequentis anni consules in senatu Iernis

observaverunt, quemadmodum ania per pro xinos censores observatum fuerat. Res m terea contra Apulos , Etruscos , Vmbm ,

Marsos, Peunos, quos , O Samine a

247쪽

iis fedas erat restitutum, prospere gestas

continet. Furius seribi libertino patre nam tua, aedilis anulis fuit per forensem factsio-- creatus p qua quum omitia o campum ruriaret, O in iis propter nimias vires dominaretur, a Q. Fabio censore in quatuor reseis redacta est, quas urbanas appellavit; Fores Fabio Maximo nomen dedit. In hoerim mensis Alexandri Magni, qui tempor

is tis fili aestimatis populi Romata

visitas quae tune erant, colligitur, si Alexam de in Italiam trajecisset, non tam facilem victoriam de populo Romano fore, quam de iis gentibus , quas ad Orientem impe so subjecerat.

LV Eudamon hunc annum nobilis clade Romana Caudina pax T. Vemrix, Castu a C hi; m, Sp. Postumio conssilibus Samnites eo . i. anno imperatorem Glium Pontium, He. β α' ixennii filiuni habuerunt, parrocl ghim Cossidentissimo natum, primum ipsam bellat rem duceni ae Is, ubi legati, qui ad dedendas res missi eram , pace infecta re dimini, Ne nihil aftim, inquit, hoc e , di tirmone enseatis , expiatum est , quidquid O atis. foedere rupto irarum in nos a lestiam α

248쪽

, ubi, nos ad necessi talem dedendi res, qua Ic Uro nobis ex foedere repetita si erant, iis non Ibisse eoesi tam superbe ab Romanis foedem expiationem spretam. Quid enim ultra fari ad placandos deos mitigandosque omisin potuit, quam quod nos fuimus praes σιium in praeda aptas, quae belli jure noφην videbantur, remisimus auctores bem , is vivos non potuimus, perfuncto jam fas,

dissimus bona eorum, ne u d ex comingione noxae remaneret penes nos, Rom-

portavimus. Quid ultra tibi, Romane, quia foederi, quid diis arbitris foederis debeo'quem tibi tuarum irarum, quem meorum supplici rum judicem feram, neminem neque PFuis , neque privatumfugio. Qubd si nihil eum p rantiore juris humani resequitur inosi , sit ego ad deos indices intoleranda vertiae configiam io precabor u iras gas verraum eos, quibus non suae redditae res, non aliena ae mulatae saris sine ; quorumsae'

liam non mors noxiorum , non deditio exarnimatorum corporum , non boria sequentia is

mini deditionem exsatient Placari nequeunt, ni thauriendum sanguinem, laniandaque viscera nostra praebuerimus. Iustum est bellum, Samnites, quibus necessarium DO pia amo, quibus nulla nis in armis relinquitur spe

Proinde , quum rerum humanarum maximam

momentum sit, quam propitiis rem, quis is versis agant dii ; pro erero habete , priora bἀia adverba deos masis , quam homiara

249쪽

Haec non laeta magIS, quam Vera , ε.C. 31M

inicinatus, exercitu educto, circa Cau die . oum castra, quam potest occultissimh, lo mTρcat inde ad Calatiam, ubi iam consules Iaaia Romanos castraque esse audiebat, milites -- pastorum habitu mittit, pecoraque tersos, alium alibi, haud procul Roma-

pascere jubet praesidiis pubi inciderint

in praedatores, ut idem omnibus sermo minet, legiones Samnitium in Apulia esse, certam omnibus copiis circumsedere, Re Procul abesse, quin vi capiant. Iam is etiam rumor anth, de industria vulgatus , Venerat ad Romanos sed fidem auxere ς tiri, e maximh, AEub sermo inter Ouine congruebat Haud erat dubium, quin Lucerinis opem Romanus ferret, bonis acndelibus sociis ci1mul ne Apulia omis praesentem terrorem deficeret ea -- db qua irent, consultatio fuit. Duae ad Luceriam serebant viae, altera praeter oram superi maris patens apertaque , sed quanibtutior, tant ser longior Paltera per Furculas Caudinas brevior Sed ita natus locus est saltus duo alti angusti sylvosique sunt, montibus circ perpetuis inter sejuncti Diacet inter eos latis patens esausus in medio cameus herbidus aquosusque , per quem medium iter est.. Sed antequam venias ad eum , intrandae primae angustiae sunt, &, aut eadem, qua te insinuaveris

250쪽

.e- retro Via repetenda; aut, si ire porrb per tactilis IM, per alium saltum arctiorem impedi' tioremque evadendum. In eum campum via alia per cavam rupem , Romani inmisso agmine , quum ad alias angustias pro tinus pergerent, septa dejectu arborum, saxorumque ingentium objacentem mollia

LlT inVenere. Quum Baus hostilis apparuisset;

ιoei I. praesidium etiam in summo saltu conspici tur Citati inde retro , qua venerant, ζ' sunt repetere viam eam quoque clausam

sua obice , armisque inveniunt sistunt inde gradum sine ullius imperio, stuporques nium animos, ac velut torpor quidam in solitus membra tenet; intuentesque alii alios quum alterum quisque compotem magis mentis ac consilii ducerent di immobiles silent. Deinde, ubi praetoria consulum erigi videre,in expedire quosdam risia operi, quamquam ludibrio sese munie tes, perditis rebus ac spe omni adempta,cemeDantri tamen , ne culpam malis , derent, pro se quisque, nec hortante ullo nec imperant , ad muniendum versi, castra propter aquam Vallo circumdant, sua

ipsi opera, inoremque irritum iraeter quam quod hostes super, increpabant in

cum miserabili conseruone eludentes MConsules moestos, ne advocantes quidem heonsilium quando nec consilio , nec a

xilio locus esset ysua sponte legati ac tri uni convenium militesque ad praetorium