Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita libri qui supersunt XXXV.

401쪽

mpost caeduntur. Consul Interamnam icto dominis ad res suas noscendas reci- - 4s mdasque revocatis, exercitu ibi re- io, comitiorum causa Romam estir ius. Cui de triumpho agenti negatusimis Mob amissa tot millia militum in

bd captivos sine pactione sub jugumisisset.

XXXVII. Consul alter Postumius, quia reu a Samnitibus materia belli deerat, in Etru

traducto exercim, primim pereast erat Volsiniensem agrum dein cum egres: ad tuendos fines haud procul moen d ipsorum depugnat duo millia treeta Etruscorum caesici ceteros propinqui-M urbis tutata est. In Rusellimum agrum xercitus traduehis : ibi non agri tam ii vastis , sed oppidum etiam expugnum: capta ampli. duo millia hominum , viniis duo millia circa muros caesa. Pax me clario majorque, quam bellum in truria eo anno ruerat, parta est. Tres V idissimae urbes, Etruria capita, Volsinii , 'erusia Arretium, pacem petiere 'testimentis militum frumentoque pacti cum 'sensule, ut mitti Romam oratores liceret,dducia in quadraginta annos impetraverunt muli praesens quingentum millium ieris in singulas civitates imposita ob hasce ς' aestas consul quum triumphum ut moris maus causa, quam spe imp

Windi petisset, videretque alios, qudd lase

402쪽

--m dilis ab urbe exisset, adios, vis imamiae 2 senatus ex Samnio in Etruriam transinet,

partim suos immicos , partim collegae COS, ad solatium aequatae repulsae atque negare triumphum , dis iis, Parres οὐ stti, vestrae majestati m , ut me eoisulem es oblivifear:

Iure imperii , quo eua gessi, bessis summi

festis , Samnio atque Elmria subactis, vi rico Me narra, riumphalo. ει unama

reliquit. Inae inter tribunos pleias contio orta D pars intercessuros , Re -- exemplo triumpharet, aiebant; ρο

xilio is adversiis collag s tri . at f. turos Iactata es ad populum e 1 'oc tusque e consul, quum M. Hora 1m, L. Valerium conssiles, C. Mawium Raatisium nuper, patrem eius, i ψε timc ens esset, non ex aestaritate senatus, sin iussit populi triumphasi diceret; adlisiabat, Sequo ipsa laturum fuisse ad viarum , ad sinret , --ia cuiliam araviros subis is semi essituros volamare ibi a -- consentientis opis pro πιπι ι jussis, aes ιιura posteroque die auxilio inbua

Misim rum Plebis trium, adversus intescessioneinis septem tribunorum in consevium sena--μα - ει, celebrante populo diem, triumphari Ea Mausam parum constans memo est.

Postumium stor est tamdiu inriti captis aliquot urbibus, in Apuliamsumis garumque, saucium apium cum paucis ν

403쪽

eriam compulsum ab Atilio in Etruria me gestas , eumque triumphasse Fabius , -ς-4sMinis consules in Samnio & ad Luceriam 'ς' es gessisse seribit, traductumque in nr iam exercitum sed ab utro consule non fierit , ad Luceriam utrimaue multos K - inque ea pugna Iovis Statoris

idem votam , ut Romulus ani voverat:

senum tantiam, id est , locus templo

Mus sacrauus fuerat. Ceterum, hoc d 'num anno ut aedem etiam fieri senatus sieret, bis ejusdem voti damnata re inolica in religionem Venit. XXXVIII Sequitur hunc annum comi.

insignis L. Papirius Cursor , qua pa- ,α ς x asioria, qta sua, bellum ingens Σ ' .

Vittoriaque, quantam de Samnitibus nemori 2 - η m diem, Praetera papirium patrem tas, pepererat ' fore eqdem Ryx manamque omni opulentia Ἀλ--- amnorum bellum domaverant &: muniinam adhibuerant opes, ritu quo dii rameaui vetusto vehit initiatis iaet , de lectu per omne Samnium ha- μην -- - , Tu , a juniomm non' - ει ad imperiam mediatam , qui e

t in exercitus omnis Aquiloniam est immitu ad quadragina millia militum quod roboris in Samnio erat, convene

misi madiis e castris locus est com pras eiatibus plateisipis . si eis pont

404쪽

mis ,riis tectus, patiens ducentos metuisn pedes hvες-4 9 omnes pariter paries Ibi ex iuro vetere

su T linteo lecto sacrificatum, sacerdote in Paetio quodam , homine magno natu, pi.ATA se id sacrum petere firmabat ex velinini iam Samnitium religione , qua quondam uisit

.. 'rex eorum fissent , quum adimenta Etruscis Capuae clandestinum e Ment eos

filium Sacrificio perfecto, per viatorem is perator acciri jubebat nobilissimum pridique genere fasisque singuli introductium tur. Erat quum alius apparatus saeri, FPerfundere religione animum post tmm loco circa omni contecto arae in meis, Victimaeque circa caesae, circumsitam centuriones strictis gladiis Admovebatur altaribus miles, magis ut victima, mn sacri particeps adigebaturque iisjst rando, quae vita auditaque in eo loco ου

runt, non enuntiaturum. Dein jurare cingebatur diro quodam carmine, in deria

tionem capitis familiaequein stirpis em posito , si isset in proelium , is impe ratores duxissent; is aut ipse ex acie iugisset, aut, si quem sustentem vidisset, non extemplo occidisset. Id prim,quidas

abnuentes Iuraturos se obtruncati circa al

taria sunt jacentes deinde inter se a 4mmarum documento ceteris silere se abnuerent. Primoribus Samnitium araditestatione obstrissis, decem nominatis isa eratore, eis dictum, ut vir virum e

gerent,

405쪽

herent, donec sexdecim millium munerum ... -- sis ecissent: ea legio linteata ab integumen V.e.4sq.m consepti, quo 1acrata nobilitas erat, a 'r' 'a' pellata eu. His arma insignia data, trist tae galeae, ut inter ceteros eminerent Paulis plus viginti millium alius exercirus fuit, nec corporiun specie, nec gloria belli, nec apparatu linteatae legioni dispar hic hominum numerus, quod roboris erat, ad Amuloniam consedit.

XXXIX. Consules profecti ab urbe Prior 2I:

Sp. Carvilius , cui Veteres legiones, quas com M. Atilius, superioris anni consul , in agro

lateramnati reliquerat, decretae erant, cum

eis in Samnium prosectus, dum hostes , vera superstitionibus , concilia secretamni Amiternum oppidum de Samnitiabus vi cepit Caesa ibi millia hominum duo serme atque octingenti; capta quaruor mi, hi ducenti septuaginta. Papirius , OV. exercim ita decretum erat scripto, Dinroniam urbem expugnavit minus, quam collegari cepit hominum , plus aliquanis civit praeda opulenta utrobique eula ' Inde pervagati Samnium consules, in

rivi depopulato Atinate agro, Carvili Cominium , Papirius ad Aquiloniam ubi summa rei Saninitium erat,perve--. Ibi aliquamdiu nec cessatum ab armis

'si , neque naviter pugnatum lacessendo quietos , resistentibus cedendo, commismndoque mass, qvim inserendo Pugnam,

406쪽

m ies absumebatur quod quum inciperemtire. . ' remittereturque, omnium rerum etiam'ar Varum eventus proferebatur in dies. Alte in Romana castra viginti millium spatis erant: absentis collegae consilia ominhus gerendis intererim rebus intentior

que Carvilius P maiore distri ne res vertebatur, in Aquiloniam, qu m ad cinminium, quod obsidebat , erat L. Papirius iam per omnia ad dimicandum satis para tus, nuntium ad collegam mittit, Sia is animo esse , postero die , si per auspiciaci, cenet, confligere eum hoste. Opus esse 9 tam , quant maxim si posset, comis oppugnare, ne quid laxamenii β M-us .us ad subsidia Aquiloniam mittenda. Dimia proficiscendum nuntius habuit nosterediit, approbare collegam consulta reis rens. Papirius , nuntio misi , extemplo concionem habuit muta de nive sole nere belli, multa de praesenti hostium arparam, vana magis specie, quam ficis

. . ad eventum, disseruit. Non enim eri lusus milite, nem sacer 6 per preta atque auratas i. δ' μ μ 'aransire Romanum pilum Ceandore misecarum fulgentem aciem, ubi res frenouem tur, cruentari. Auream olim atque a 'ream Samnitium aciem a parente suo tardione occisam; spoliaque ea honesiora istror hosti, quam ibis arma fulse μιν

hoc forsan nominifaminaeque Itiam, ut advergus maximos conam Sammtium opponem

407쪽

e Mes, poliaque ea referrent , qua insi-- . . sola publicis etiam locis decorandis essent. .e 4sq. Deo immortatis adesse propter toties petita 'ς 'n' 'dera , toties rupta et tum , si qua convecturamentis divinae sit, nulli umquam exercitui

fuisse iris Fores , quam qui, nefando sacro

mixta hominum pecudumque caede respersus. ancipisi tam in devotus , hinefoederum eum Romanis ictorum testes deos , hinc aris, randi adversus finiana suscepti exsecrationes

horrens . inmisus juraverit, iderit sacra mentum , uno tempore deos, cives, hoste

mettiat.

XL. Haec , comperta perfugarum indμ us, quum apud infensos jam sua sponte milites 1sseruisset, simul divinae humanaeque spei pleni, clamore consentientiis inam poreunt poenitet in posterum diem dilatum certamen ; moram diei noctisque oderunt. Tertia vigilia noctis, jam relatis litteris a colleg , apirius silentio stirgit, pullarium in auspicium mittit. Nullum erat genus hominum in castiis intactum ci piditate pugnae essiimmi infimique aequest

tenti erant : dux militum, miles ducis an, dorem spectabat. Is ardor omnium etiam Meos, qui auspicio intererant, pervenit ν - γα nain, quum pulli non pascerentur , pulla d 'ri is rius, auspicium mentiri ausus , tripudium ρ uir insilissimum consuli nuntiavit Consul laetus, ' 'mspicium egregium esse, 6 deis auctor,

408쪽

mi --pugnae proponit Exeunti iam sori in Mem J-ς-4sq. nuntiat perium, viginti cohortes Samm- ' tium quadringenariae ferme erant C minium profectas , quod ne ignoraret eo, lega, extemplo nuntium mittit ipse spaocilis proferri iubet , subsidiaque suis ad que locis , praesectos subsidiis aut

Tat. Dextro cornu L. Volumnium, sinistro L. Scipionem , equitibus legatos alios, Caio Caedicium & Trebonium, praeserit. . Nautium mulos, detractis clitellis, cum cohortibus alariis in tumulum conspectum propere circumducere jubet , atque inde ter ipsam dimicationem, quanto maximἡ posset, moto pulvere ostendere. Dum his

antentus imperator erat, altercatio inter

pullarios orta de auspicio eius diei , exauditaque ab equitibus Romanis qui rem haud spernendam rati, Sp. Papirio sutris filio consulis, ambigi de auspicio, enim

tiaverunt. Iuvenis ante do nam deos spementem natus, rem inquisitam, ne quid incomoerium deserret ad consulem, o

tulit cui ille, a quidem macte virgare siligentiάque esto ceterum qui auspicio ade', quid fas nuntiar, in semet inum πιμgionem recipit. Mihi quidem tripudium mur riatum, populo Romano exercumque τητα auspicium est Centurionibus deinde imperavit, ut pullarios inter prima signa const, merent Promovent Samniim signa Lim sequitur acies ornata amataque, ut hostium

409쪽

Romam magnificum spectaculum esseti--riusquam clamor tolleretur, concurrere- ς' 'turque, emisto temere pilo icius pullarius MDu

ante signa cecidit quod ubi consili num Σ 'tiatum est, mi in pmlio sunt, inquit ha-

ora poenam noxium caput Ante consillem haec dicentem corvus Voce clara occinuit; quo laetus augurio consili, assimans numquam humanis rebus magis praesente i

teritisse deos, signa canere,in clamorem tolli iussit.

XLI. Proelium commissum atrox, et vim long disparibus animis Romanos ira, spes, ardor certaminis , avidos hostium sanguinis in proelium rapit Samnitium, -- partem necessitas ac religio invitos magis resistere , quam insene pugnam , cogit; nec sustinuissent primum clamorem atque imperum Romanorum, per aliquot jam annos vinci assueti, ni potentior alius metus insidens pectoribus a iuga retineret. Quippe in oculis erat omnis ille occultii ratus sacri, Marmati sacerdotes, & pr miscua hominum pecudumque strages, &xespersae fando nerandoque sanguine arae , dira exsecratio, ac iuriale carmen d

testandae unilia stirpique compositum his vinculis fuga obstria, stabant, civem magis , Mim hostem, timentes. Instare

minu a comu utroque, a media acie, caedere deorum hominumque attonitos

metuo repugnatur sesester, ut ab ita,

410쪽

-- quos timor moraretur a si a Iam propartieta digna caedes peremerat, quum ex trans verso pulvis, velut ingentis agminis i cessu motus , apparuit. p. Nautius ossimum Metium quidam eum tradimtydax

alariis cohortibus erat D pulverem malo' rem , quam pro numero , excitabant insidentes mulis calones frondosos ramos per terram trahebant: arma signaque per tu

bidam lucem in primo apparebant Iin altior densiorque pulvis equitum speciem cogentium agmen dabat. Fefellitque non Samnites mod , sed etiam Romanos in

consul assirmavit errorem, clamitans inter prima signa , ita ut vox etiam ad hostes accideret, Captum commium victor legam adesse : anniterentur vincere prius , quam gloria alteritis exercitus fieret. Haec insidens equo inde tribunis centurionibusque imperat, ut viam equitibus pate. ciant. Ipse Trebonio Caedicioque praedis rat, ut, ubi se cuspidem erectam quatiemtem Vidissent, quanta maxima vi possent, concitarent equites in hostem Aa nutuae omnia , ut ex ant praeparato, fiunt pam duntur inter ordines Viae : provolat eques,

atque infestis cuspidibus in medium ames hostium ruit, perrumpitque ordines, qν cumque impetum dedit: instant Volumnias

Mi.' deorum hominumque victa vi landuntarsintstatae cohortes Demter iurati injurati ἐπ