Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita libri qui supersunt XXXV.

411쪽

fugiunt, nec quemquam praeter hostes me tuum. Peditum agmen, quod supersuit Pu te. , gnae, in castra ad Aquiloniam compullum est nobilitas equite1que Bovianum periise gerunt. Equites eques sequitur, peditem pedes aes diversa cornua, dextrum ad castra Saninitium , laevum ad urbem temdit. Prior aliquant Volumius castra pit: ab urbem Scipioni majore resistitue V non quia plus animi victis est, sed melitis muri, quam vallum, armato asecent indes lapidibus propulsant hostem. Scipio , nisi in primo more, priusquam

colligerentur animi, transacta res esset, lem Horem fore munitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites, Satiis quo an, mo paterentur, ab altero com castra captaus is vi res pelti a portis urbis pine lamantibus universis, primus ipse scuto seper caput elato, pergit ad portam sericuli alii, testudine facta, in urbem perrumpunt deturbatisque Saninitibus , qui circa

portam erant, muros occupaVere : en

trare in interiora urbis, quia pauci iam

dum erant, non audent.

XLII. Haec prim ignorare consul, dc mentus recipiendo exercitui esse jam enim praeceps in occasum sol erat, ε appetens nox periculosa 6c suspecta omnia etiam vi toribus faciebat Progressiis longitis ab de tra castra capta videt ab laeva clamorem urbe mixtum pugnantium ac Men

412쪽

--- tium fremitum esse : Qtum sori ceri re men ad portam erat. Advectus deinde equo propitis, ut suos in muris videt, nec iam integri quidquam esse, quoniam te

meritate paucorum magnae rei parta occa

si esset aeciri quas receperat copias, mgnaque in urbem inferri jussit. Ingressi prinxima ex parte, quia nox appropinquatat, ouieVere nocte oppidum ab hostibus disertum est Caesa illo die ad Aquiloniam Samnitium millia triginta trecenti quadra ginta; capta tria millia octingenti semingntari Ma militaria nonaginta septenueterum illud memoriae traditur , non sese me alium ducem laetiorem in acie visum, seu suopte ingenio, seu fiducia benera rundae rei. Ab eodem robore animi neque controverso auspicio revocari a proelio pintuit, in ipse discrimine, quo templa dare

immortalibus voveri mos erat, VOVerat

et Iovi Victori, si legiones hostium sedisset,

ιι δενι pocillum mulsi, priusquam temetum biberet, sese iacturum id votum diis cordi fuit & auspicia in bonum verterunt. XLIII Eadem fortuna ab alter eonsule ad Cominium gesta res. Prima luee, ad moenia omnibus copiis admotis , or a cinxit urbem; subsidiaque firma , ne qua emptio fieret, portis oppositit. Iam fgnam dantem eum nuntius a collaga trepidus deviginti cohortium adventu c ab impetii moratus est, tartem copiarum remeare

413쪽

instructam intentamque ad oppugnandum

coegit. D. Brutum caevam legatum cum Aς tin' legione prima, decem cohortibus es

ius equitatuque ire adversiis subsidium hos num iussit quocumque in loco suisset o

Vius, obsisteret ac moraretur; manumque,

si fore ita res posceret, conferret modω comω ne ad Cominium eae copiae admoveri post z gi, ient. Ipse scalas ferri ad muros ab omni parte urbis iussit, ac testudine ad portas successit simul, refringebantur portae , vis undique in muros fiebat Samni in

tes , sicut, antequam in muris viderent armatos . satis animi habuerunt ad prohibendo urbis aditu hostes , ita , pomFambam non ex intervallo nec missilibus, sed cominus gerebatur res &, qui gre successecant ex plano in muro , loco , quem magis timuerant, victo , facit in hostem imparem ex aequo pugnabant; in His turribus murisque, in forum omnes ς0mpulsi, paulisper inde tentaverunt exu mam pugnae ortunam. Deinde , abjectis armis, ad undecim millia hominumin qu dringenti in fidem consulis venerunt caesa ad quatuor millia trecenti octoginta. Sic ad Cominium , sic ad Aquiloniam gesta res. Inde medio inter duas urbes spatio , ubi tertia exspectata erat pugna , hostes nonimenti: 1eptem millia paetuum quum abeo sent a Cominio, revocati ab suis neutri WWlio occurrerunt. Primis serme tenebris,

414쪽

uum in conspectu iam castra , iam ApDdg ' loniam habuistent, clamor eos utrimqu par accidens sustinuit deinde e repone castrorum, quae incensa ab Romanis erant, flamma at fusa certioris cladis indicis

progredi longitis prohibuit. Eo ipso loco proph temere sub armis strati passim i

quietum omne tempus notas, exspectando timendoque lucem , egere : prima luce, incerti quam in partem intenderent iter, repent in fiagam consternantur, conspectra equitibus ; qui egresis nocte ab orpido Samnites persecuti, viderant multitudinem, non vallo, non stationibus fim tam Conspecta Mex muris Aquiloniae ea multitudo erat Liamque etiam te onariae cohortes sequebantur. Ceterum nec pedes

fugientes persequi potuit ;/ ab equite novissimi agminis ducenti ferme Moct ginta interrecti Arma multa pavidi ac Dgna militaria duodeviginti reliquere Dasio

agmine incolumi, ut ex tanta trepidatione, Bovianum perventum est.

XLIV. Laetitiam utriusque exerciths Romani auxitin ab altera parte feliciter gestire uterque ex alterius sententia consul Laetum oppidum diripiendum militi dedit; exhaustis einde tectis ignem injecit, eo demque die Aquilonia 6 Cominium deflagravere. Et consules, cum gratulatione mutua legionum suaque castra conjunxere. In conspeω duorum exercituum mor

415쪽

-Iios suos pro cuiusque merito laudavit -

GP1Qm, in acie, circa castra, circa urbem,

Quint certamen, Sp. autium, Sp. Papis Hom, fratris filium, d quatuor centuri HES , manipulumque hastatorum, armillis amreisque coronis donavit; autium, propter EκPeditionem, qua magni agminis modo terruerat hostes iuvenem Papirium, propter navatam cum equitaturu in proelio opexam , nocte, qua fugam infestam Samsu us ab Aquilonia clam egressis fecita,

centuriones nutilesque, quia primi portam muriunque Aquiloniae ceperant: equites omnes, ob in ignem multis locis operam, corniculis armillisque argenteis donat. Consilium inde habitum, quum iam tempus esset deducendi ab Samnio exercitus, aut utriusque , aut ceri alterius optimum V, sum sub magis facta res Samnitium essent, eo pertinacius O infestius agere cetera , O persequi ut perdomitum Samnium insequentibus onsultibus tradi posset. Quando Iam nullus esse hostium exercitus , qui iis uatis dimicaturus videretur, unum superesse besti genus , urbium oppugnationesta quarumper excidia militem locupletare praedi, hostem pro aris ac focis dimicantem eonficere

possem. Itaque, litteris missis ad senatum populumque Romanum de rebus ab se gestis, diversi, Papirius ad Saepinum, Carvilius ad Volanam oppugnandam legiones

ducunt. R H

416쪽

tridui supplicatione publicum gaudim Privatis studsis celebratum est nec primatis Romano nugna sellini, sed peroppor imae etiam ea victoria sitit, quia per idem soris tempus rebellasse Etruscos anarum est. Sub-

-io. abat cogitatio in mum, quonam modo to

lerabilis fistura Etruria fuisset, si quid in

Samnio adversi eveni , quae , conjura tione Samnitium erecta, quoniam is consules omnisque Romana vis aversa imSamnium esset, occupationem populi Romani pro occasione rebellania istae Legationes sociorum M. Atilio praetorvin senatum introducta querebanrur, uri ω vastari agros a finitimis truscis, Phadescistere a populo Romano nossent; o testabanrurque Patres Conscriptos, ut se aeri atque iniuria communium nostium tui xenviri Responsum lagatis, curaesena f- rurum, nesocios fidei ae pomiseret Etruνω- rem properiem eamdem fartunam, quam Sa-mιium, fore Segnitis tamen, quod ad Etruriam attinebat, acta res esset, ni Faliscos quoque ciui per mestos annos in amicitia fuerant, aliarum foret, amin Etruscis su xisse. Huius propinquitas popu acuit c ram Patribus, ut secialas mittendos ad res repetendas censerent quibus non reti tis, ex auctoritate Patrum iussu populiae

tum Faliscis indictum est itaque consu

417쪽

hs sortiri cliter ex Samnio in Etruriam cum .isis, exercitu transiret. Iam Carvilius Volanam. I. at& Palumbinum , emerculaneum ex Samnitibus ceperat; Volanam intra paucos dies, palumbinum eodem auo ad muros acces sit. Ad Herculaneum Dis etiam signis oblatis ancipiti proelio ,- cum majore sua, uuam hostium , actura dimicavit Castrisaeinde positis, moenibus hostem inclusit: oppugnatum oppidum captumque In histribus urbibus capta aut caesa ad decem nulli hominum, ita ut parvo admodum phares caperentur. Sortientibus provincias consulibus , Etruria Carvilio evenit sec--

tam vota militum, qui vim se ris jam in Samnio non patiebantur. Papirio ad sa pinum maior vis hostium restitit saepe in acie, saepe in agmine , saepe circa ipsam

urbem aciversiis eruptiones hostium pugna tum neque obsidio, neque bellis ex aequo erat; non enim muris, s se Saninites,

quam armis ac viris moenia, tutabantur.

Mandem pugnando in obsidionem justam Quem hostes obsidendoque , i atque opinribus iubem expugnavit; itaque es ira plus eaedis editum, capta urbe septem millia D dringenti caesi; capta miniis tria millia hominum praeda, quae plurima iuit, comgestis Samnitium rebus in urbe paucas, mitti concessa est.

XLVI mive jam omma oppleverant, di

Modurari extra tecta poterat; itaque com 'βM

418쪽

is maerem sui exercitum de Samnio dedit t. emenudicet. . Ron .in triumphus omnium consensu est delatus triumphavit in magistratu, insegni, ut illorum temporum labitus mi , triumpho. Pedites equitesque iussae dinnis transiere, ac transviati stant: mittata

Vicae coronae, Vallaresque , ac murales con

spectae Inspectata spolia Saninitium 4 4

Core ac pulchrirudine paternis spoliis, quae nota seequenti publicorum ornatu locorum erant , comparabantur. Mobiles aliquot captivi, clari suis patrumque factis, dum Igris gravis transvecta vicies centena ad triginta tria millic id aes redactum ex captivis dicebatur argenti, quod captum ex urbibus erat, pondo millia trecenta ἡ-mta. Omne aes argentumque in aerarium conditum. Militibus nihil clarum ex praeda

est Pauctaque ea invidia est ad plebem quod tribum etiam in stipendium miliatum collatum est quum n spreta gloria fuisset captivae pecunia in aerarium illatae,& militi tum dari ex praeda,in stipendium militare praestari potuisset. dem Quirini quam in ipsa dimicatione votam apud

neminem Veterem auctorem invenio, in que hercule tam exiguo tempore perseere

potuisset ab diditatore patre votam, filius consul dedicavit, exomavitque hostiumspinliis, quorum tanta multitudo fuit, ut non templum tantis forumque his maretur,

sed sociis etiam colonisque finitimis, ad

419쪽

templorum locorumque publicorum om---rum, iriderentur Atriumpho exercitum ger) in Frum Veicinum, . regio ea infesta

in amnitibus erat, hibematum duxit. I ter haec Carvilius consul in Etruria Troialium primima oppugnare adortus , quadringentos sepruaginta ditissimos , pecuna grandi pactos, ut abire inde liceret, dimisi ; ceteram multirudinem oppidumque ipsum vi cepit: inde quinque castella locis sita munitis , expugnavit Caesa ibi hostium duo millia quadringenti tantis duo millia capti. Et Faliscis pacem petentibus annuas inducias dedit, pactus cenrummillia gravis aeris,in stipencuum esus anni militibus. His rebus ms ad triumphum ac decessit, ut mi s clarum de Saninitibus . his. D m collegae triumphus fuerat, ita cumulo Etrusci heis aequarum. is gravis tulit in

aerarium trecenta octoginta millia de rein liquo aere aedem Fortis Fortunae de manubiis iaciendam locavit, prope aedem ejus deae ab rege Servio Tullio dedicatam in

militibus ex praeda centenos binos asses , alteram tantum cenmrionibus atque quiatibus malignitate collegae gratius accipiem

tibus munus divisit. XLVII. Favor consulis tutam ad populum est L. Postumium legatum eius; qui, dicta die a M. Cantio tribuno plebis, gerat in legationem it fama serebat po

puli judiciiunci aditarique magis , quia

420쪽

- peragi acculatio ejus poterat. Exacto iam c. et, . -- , nori tribuni plebis nuclimatum nidi rantriciisque ipsis, quia vitio creati e-G. Trauinque post me alii suffecti Lustram com - ditum eo anno est a P. Cometio Arvina, C. Marcio Rutilo, censoribus et censi a pitum millia ducenta sexaginta duo trecenta viginti duo Censores vicesimi sexti apri mis censoribus lustrum undeviceianumisit. Eodem anno coronati primimi ob res bello bene gestas , ludos Romanos jectar Verunt palmaeque tum primiun, translato e Graecia more, victoribus datae. Eodem anno ab aedilibus curulibus, qui eos Indos fecerunt, damnatis aliquot pecuariis, is a Martis silice ad Bovillas perstrata est. Comitia consularia L. Papirius habuit: ere

vit consules Q. Fabium Maximi filium Gin item & D. Iunium Brutum Scaevam: ipse i. apirius praetor iactus. Multis rebus lata annus vix ad solatium unius mali, pes lentiae urentis simul urbem atque agros, sus secit; portentoque iam similis clades erat. Et libri aditi, quinam finis , aut quod re medium ejus mali ab diis daretur: inve tum in libris, culapium ab DidauroM-mam arcessendum neque eo anno, bello occupati consules erant, quidquam de ea re actum, praeterquam quod πω

diem Esculapio su licatio hadita est.