장음표시 사용
521쪽
523쪽
Q Uaedam de modo ptyalismum excitanti, & morbis inde pendentibus
monere, hujus diisertationis propolitum est. Uuorum , & ultra taculorum experientia , ptyalismum, mercurio in ιanguinem recepto, provocatum, tuis venereae remedium potentissimum este , jam constiti, sed, quoniam haec labes . utcunque dira , vitaeque humanae infesta . sepe morbis aliis , qui hydrargyrosim forte non ferant. implicatur, horum primos, sicut a claris practicis enumerantur , strictim
Imo. In re medica , stabilitum est, quod quando plures morbi complicentur , ei, qui vitae praecipue minetur , primo succurrendum. Hinc, in siphylico . malo acuto , vitam minante, tentato , salivae proritatio non est excitanda. ado. Sed in pathologicis quoque , evacuationem novam , ingruente. fluente quavis periodica vitae salutari, nunquam solicitare , axioma est.
Haec liquido patent. 3tio. Sed quid faciendum , quando morbis diuturnis, ut tape..t, implicatur virus venereum Hic revera maturo judicio opus est, quippe, quoniam permulta mala Chronica a lue Venerea oriantur, an huic vel alteri morbo originem debeant,
Si a lue ortum trahant, nil mali extimescendum, quoniam , causa hydrargyrosi sublata , tolluntur effectus. Sed , si morbus ab alia peregrina materia pendeat, quaenam praxis . In universum , si sputi proritatio malum chronicum vel penitus insinabile redderet, vel subito vitae minaretur, a mercurio abstinere convenit. Sed, quoniam a quibusdam praeticis in morbis nonnullis , quibus sanandis revera confert, & in aliis, quibus ex mea propria experientia , obest , praedicatur hydrargyrosis, horum praecipuos speciatim memoremus:& primo. 4to. Obstructione viscerum tentato, multi in medicina celebres exitialem fore piyalismum proclamant; & sane si in schirroma abierit obstructio , Vel altius morbum infigeret, vel vasa rumperet mercurius ; sed , si recens sit obstructio, quid tam , praemissis praemittendis, materiam immobilem adeo permeat, ac sputatio Z Febrem quippe semper, quae deobstruentium rerum longe potentissima est , accendit. Ast , in pus resoluta materia obstructa , anne salivae excitatio prodesset ρ A plerisque , nec injuria , damnatur; attamen ulcera interna, mercurio parca copia exhibito , tape selicissime sanantur; sanatis, nil obest, quo minus excitetur pty lismus. to. In hydrope thoracis, improbatur hydrargyrosis; & laiae fidanguinis crasis di luatur penitus , si laxentur nimis solida . hoc est, si vii es vitae
524쪽
vitae stangantur; Iputationis copiosae excitatio neutiquam convenIt , parcae , prodest. Aquam e pectore, mercurio praecipue , .plus una vice feliciter eduxi. Ab hydropicis facillime sputum elicitur ; nimium humores cito corrumpit, haemorrhagias exitiales, saepe producit, gangraenas, motatem arcessit. Raro luem veneream concomitatur.
6to. In scorbutica sanguinis dysserasia . quoniam in hoc teterrimo malo, vasorum cohaesio sic minuitur, ut a leviculo etiam impetu frangantur,
simulque humorum putredo ingens adest , improbatur nec injuria sali
Militi siphylico , gingivarum putredine, & semoribus &c. maculis lividis nigris interstinctis, mercurii crudi drachmam unam inungebam vespere. Dic insequenti sputum verum mercuriale magna copia effluxit, Rrite ad decimum diem processit, tunc mala , lahia, oris interna intumum runt valde, dentium infirmitas ingens sequebatur. sere omnes exscreavit,& quod mirum, mole auctos. Halitus commilitones foetore vix toleranis do percussit. Sanguinis multum foetidi , immo gingivarum quotidie exspuit. Erat urina foetidissima, crassa , parca, fere nigra. Animo desecit saepe. Omnia , quae alias, ad effraenem sputationem cohibendam, cum successu usurpaveram, adhibui. In pejus ruebant symptomata. moribu dus erat misellus. Tunc vinum cum aromatibus decoctum . & elixirem
vitrioli, singulis horis dedi. His, vires brevi redierunt. sanguis , & tai
dem sputum, sistebantur. Eorundem usu diuturniore, maculae, tumor &c. tandem evanuerunt; attamen per tres menses militis officio fungi nequibat. Lues venerea saepe comitem habet scorbutum verum.
7mo. In ictericis . sed perperam, damnatur hydrargyrosis ; nam modo evacuantia & balneae tepidae praemittantur, hepar obstructum , nisi in scirrhum concreverit, semper Oxpedit. Ter, morbum regium tui aphrodisiacae implicatum, in Flandria vidi 8vo. In insania interdicitur sputatio. Et revera, maniaco larenti, mercurium ad sputum provocandum , exhibere, sanae non mentis consilium videatur ; sed quoniam melancholici & morbo hypochondriaco affecti,
saepe viro Venereo tentantur, sese saepius tentatos autumant , an tali enixius petenti conveniret hydrargyrosis r Hoc sedulo expendi meretur. Quoniam consortium , quo corpus pum animo unitur. ignoratur sere.
morborum plurium rationem , in quibus animi vis praesertim assici videtur , ut & therapeiam exquisitam , tradere non esL At melancholia , Ω morbus dictus hypochondriacus , magna ex parte, in vi imaginationis consistiant. Itaque, de his luculenter disserere non datur. Sed ia corpus, mutationes quasdam subit, quarum ductu . nosmet ex angustiis expedire nemur. Bilis acris primum , dein viscida, & demum picis instar atra fit ι quin & sanguinis ipsius habitus in melancholia crassus est & tenax , nigroque colore. Unde incisa cadavera, cerebrum siccum , sanguinisque canales atro ac lento cruore distentos ostenduut. Et in malo, quamvis
525쪽
λ eorporis reliquum infestat, hypochondriaco dicto, maxime vitianturimi. ventris viscera , quorum singula , pro natura Ilia , & usibus vitae quibus accommodata sunt, afficiuntur ; prae caeteris vero laborat jecur. Bilis crassor & tenax , in canaliculis suis haerens , hos opplet, inflat &c. Hinc in utroque morbo , adsunt & humorum lentor , & laxitas vasbrum. Sed mercurius piyalismum provocans, utrique causae medetur , sanguinein
fundit, vasa stimulat, obstructa deplet , febrem accendit, vide λ . Ergo in melancholico, incipiente saltem, & hypochondriis laboranti, utialis esse debet. Ratiocinio quoque alsentitur experientia. Plurimis hypochon driacis , sputo proritato, & mentis & corporis sanitatem reddidi. Addendum tamen eli, quod nimia in his nunquam erat sputatio , quod urinae viae semper apertae manebant, quod alvum eccoproticis gummosis
semper post triduum solicitavi, quod animos spe grata erectos tenui, quod vires , generosis stomachicis datis, omni molimine sustentavi, &, finito ptyalismo , iter longum suscipiendum suasi.'iro. Sed insultibus epilepticis quati solito , an salivatio proritanda eΕpilepticum lue laborantem , semel ad sputationem sat copiosiam inunxi septimana 3tia, subito spasmis, epispastico pone aures, & venas jugulPris sectione, disculsis, os firmissime occludentibus corripiebatur. Declinante quoque sputo , dum in sella sedebat, humi subito cecidit convulsus, omni sensu privatus et minuta 8 sere duravit paroxysmus. Hoc, aliis si-phylicis nunquam morbo comitiuli obnoxiis, positione erecta sedentibus , ' accidere faepe vidi . At in polierum hac passione lacessitis , sputum elicere
nunquam tentabam : sed, quando labem veneream comitabatur epilepsia,
mercurium septies sublimatum, praemissis evacuantibus debitis , cortici pe-ruviano, castoreo , chalybi, immiscui , luem sic semper, nisi valde saevam,
immo una morbum caducum semel sanatum vidi. Iomo. Sed quandoque cum nervorum resolutione conjungitur lues ,
quid fieri oportet 3 Haec mala atrocia implicita sedulo expendi merentur ;artificibus quippe , mercurium familiariter quotidie tractantibus, Vel fumos ejus haurientibus , spasmi, nervorum resolutiones , ut fidi satis au tores tradunt , solennes sunt ; immo nonnunquam & olim notabantur, S hodie, peracta sputatione praepropera, membra resoluta, Videre est. Anne ergo abstinendum Z In aetate provectiori, longo jam a tempore paralysi parente, ptyalismum provocare insaniae esset. Sed quando minuum
tur tantum calor, sensus , motus, alicujus membri, in homine etiam aetate adulta, calomelas , cum remediis, quae fibras roborant aromaticis ,
adjuncto chalybe, rem luculentius peragit : fortata quoque, parca salivatio a rarissime illito mercurio his malis mederetur r hunc casum tracta di nunquam mihi copia sui IImo. Scd in utero gestantibus quid faciendum 3 Hoc ubique nimis saepe evenit. Salivatione plena excitata, vel abortum facit iamina; Vet nutrimento idoneo fraudatur misellulus , vel, si in utero non pereat, ii
526쪽
lucem susceptus , vilem plerumque & infirmam animam trahit, peccatorum parentum martyr luctuosus. Quapropter satius , vel parcam omnino sputationem educere , vel potius, alterantis sorma, mercuri uin suspensa manu adhibere. limo. Sed nullum morborum a 4 ad Ir. contagionem veneream co- mirari demus. Nonne aliquando symptomata etiam venerea, quae ante inunctiim mercurium curari debeant; vel quibus naandis impar, imuiolanelia foret saliva proritata, dantur Ad priorem classem, oris interni
ulcera, Ophthalmi .e referuntur 3 alteri, contagium carie ossi tenuia narium &c. erodens , vires nimis prostratas, vel morbo jam veteri, vel sp to saepe frustra tentato, praecipue annumero.
I. At ulcera oris. quamvis primo difformia & hiulca, semper ante peta actam sputiationem sanantur. Sie quoque instam mationes quotidie , saliva fluente, decrescunt. a. Sed quando ossis narium inficiuntur, serpit cito lues , quam citiorem etiam reddit hydrargyrosa. Hoc in misero nuper, exercitus olim venustiisimo, comprobatum vidi. Quamvis enim tantum libras duas. nyethemerae spatio, exspuit, inde tamen capitis dolor multum intendebatur , spasini musculos faciei saepe convellebant, nasus ceci. dit . & vicissim aliena loquebatur. Haec longo decocti lignorum A altetrantium usu amovere tentatum est; vixit nimis diu spectaculum luctuosum. parum mente constans, insultibus diris epilepticis saepe quassum, pulmones semper tulli rejiciens. 3. Quando vires, morbo iam veteri, vel sputatione . in nostra regione , faepius incassum elitata, valde prosternantur , cardiaca . euchyma adhibenda, & quamprimum ad coelum tepidius migrandum est. iamo. Sed si nihil horum a 4 ad Ia. quominus provocetur pty lismus, impediat; inter practicos, utrum corpus praeparari debeat an non, lis est. Sydentiamus noster, & qui in verba illius addicti sunt, omnem corporis praeparationem Vires frangere, ac praestare , nihil omnino aegere, quam importune satagendo nocere, statuunt. Ε contra, Astru ius harum rerum auctor luculentissimus, & practicorum plerique contendunt, quod temper quantitas & crassitudo languinis vecae sectione minuenda ἱquod purgantibus everrenda cacochylia est ; & denique quod partium s lidarum erethismus. ut via Dei ius mercurii efficaciae in singuinen paretur, balneationibus tepidis . nisi symptomata funesta praecipitari silivationem suadent, laxandus est. Anne ergo sunt siphylico cuivis, nimia quantitas, lentor sanguinei laticis nimius P In morbo fractis, vix sanguinis ad vitae munia peragenda satis est; ad hoc plerumque in talibus, tenuis nimis est. Anne tunc foret medici prudentis consilium ibi U. S. celebrare , repetere Sed in plethora, & hinc plerumque in exercitu, r petita sanguinis missio eonvenit. Omnes siphylicos , aqua tepida semel, strigosos cum farina sepius abluo ι hoc summi momenti est. Dum catharsis a cibi solidioris abstinentia, &, ad pravam illuviem , in primis Viis Dipitired by Gesos l
527쪽
saepe haerentem , educendam , corrigendam , & ad diarrhaeam praecavendam proficiunt. ratio. His rite peractis, lanula succida, quippe de anni tempore eclectico parum selicitus sum, probe induatur aegrotans 3 eligatur cubiculum
satis amplum, ab aeris externi iniuriis tamen rite tectum; & tunc de modo mercurium exhibandi considerandum est. Imo. Inter medicinam facientcS, quaenam methodus maxime tuta, es-ficax maxime est hydrargyrosim excitandi, acrius disputatur : omnes fere mercurii praeparationes , in praxi satis frequente per novem annos, adia hibui. Sumtus plerianque dira symptomata excitat, cerebrum turbat &c. 3& quamvis ogaenae & ulcerum oris curatio huic permitti queat, nullus cinnabare accenso, unice salivam pr ritare tentet. Argentum vivum intus
si impium , etiam aliis additis , vel penitus spe sputi aegros lactat, vel numia ejus quantitas requiritur. A viridi mercurio statim plerumque vitiatur ventriculus , alvus funditur, est drasticus nimis ; praecipitatum album intus adhibui nunquam , nunquam corrosivum sublimatum , sed mercurii crudi affusione, & sublimatione iterata retusum saepissime et aequa vero comparatione instituta , aquilam albam , saepius nauseam , vomitum, dia arrhaeam , tormina creasse , incertiorem fuisse , appetitum semper plus prostravisse, quam mercurius cuti illitus inveni. Anne frequens , alvi fluxus calomelani superveniens, ab ejus acrimonia, vasa exhalantia intestinorum, praecipue Vero magnam glandulam salivalem , pancreas dictam, irritante, pendere videatur Quapropter nunc, caeteris missis , nisi quaedam calom
lanos usum suadeant, unguento utor.
R. Argenti vivi per alutam colati, & probe a peregrinis desaecati partes
duas , axungiae porcinae recentis partem un. & dimid. tritu longo in parva terebinthinae quantitate extinguatur , & tunc cum axungia, in sormam unguenti incorporetur. Hocce unguentum satis sorte est; & mitius, addita axungia , pro delicatulis, pueris &c. reddi potest. Ad secum brachia, axillae primo , postea inguen, semora, tibiae, linteo calido bene deter-lantur, fricentur; ad secum , cuivis harum partium , sortiter unguentiujus quantum capit drachmam mercurii m. & v. per triduum, os solicite inspiciens , illino : quarto die si vel nulla vel parva futuri ptyalisia appareant signa, bis iterum drachmam unam affrico , & dein quid sit suturum cras attentus expecto. Sed tunc si nec halitus, nec os internum,
quod raro fit, mutationis dent signa , die sexto bis iterum eandem quantitatem semper partem fricandam aqua saponacea calida Iavans, linteo calido detergens inungo. Hoc argenti vivi pondus, nisi se per vias ii testinales irruens profundit, sere semper in glandulas salivales patentes numerosas, sanguinem copiosum recto sere tramite a corde recipientes , effectus proprios edit 3 vel per poros cutis sudorem ingratum exhalat ι vel denique per renes, quod rarius , se praecipita As , urinam faetidam
copiosam flandit. Sed si nulla horum accidunt, quod reliqui est ex dua-T t e a bus
528쪽
hus mercurii unciis eodem modo illino , & dein alterum diem sedulus animum attendo. Tunc quidem, si non mutentur oris interna , quod rarius est, ventriculum radice brasiliensi ipecacuanha dicta , & nonnunquam grano uno vel altero emetici flavi addito, concutio ; sortiori raro utor. His plerumque brevi post erumpit sputatio. Ante quatuor annos, me remedium in sale absinthii, ad vires mercurii in sanguinem tuto , cito expediundas , invenisse gloriabar. Nupera vero pericula a me caute adhibita , quod, quamvis nonnunquam effectus mercurii fundentes summe promovet, huic mirae ignis soboli non esse semper fidendum , monstrant. Ubi vero tres uncias illeveris , nec inde sputum elicitur, salis absinthii semiscrupuluin bis die in idoneis poculis per duos vel tres dies propinare possis. Nihil noxae ab illo , immo potius appetitum firmiorem , & urinam valde auctam vidi. ado. In inunctionibus nunquam uncias quatuor transcendo, & probo memini ne vel hac quantitate, sputum in quodam proritatum. Ast enormiter per duas septimanas , sudavit aeger, & epidermidem sere totam tanquam exuvias posuit. His , si phylica niata curabantur. Erat attamen haliatus oris vix serendus, & genae intumuerant. Uncia una vel altera , modo priora observentur, & quantitas ad salivae debitam copiam proritandam , in plerisque accommoda; laudabilem vero hydiargyrosim semuncia sepius excitatam vidi. I 3mo. Sed lento gradu se sputum elieere, est summi omnino momenti. Mercurius est semper remedium anceps. Desidiosus , & quasi sui ossic ioblitus in corpore aliquaudo videtur; tunc vero subito, collectis viribus.& Omni suo terrore armatus, erumpit, & miserum pessundat. Hinc, ab usu argenti vivi nimis praecipitato, olim mors vel morte pejora mala sequebantur , & adhuc hodie nimis crebro sequuntur.
I ino, Prodit se salivatio his signis praecipuis. de Calent primo oris interna, praecipue circa vesperem , injucunde sapit sputum , in diversis hominibus diverisimum. c) Tument, rubeat, calent, dolent, genae, labia. Gingivarum , scicile sanguinem scelidum fundens, est tumor iungosus. In quodam ante salivationem , a gingivis valde tumidis , semilibra, & ultra sanguinis atri
γ Foetet intolerandum spiritus ; hic fictor a mercurio malium sanguineam dissolvente, sales oleaque ejus volatiliora reddente; hoc est, a sanguinis inducta putredine vera pendet. Hoc ulterius sequentibus patebit.
δ) Stupent, vacillant dentes. Quemdam lavissima per totum sere sputationis tempus vexatum vidi. Illi omnes capilli decide
ε Intus malae , stigmatibus , praecipue circa ductuum salivalium ora,
cineritiis, Olentibus notantur. Lingua tumet, albet superius; ductum har
529쪽
V hartonianum ulcuscula generis ejusdem, siepe & margines, & linguae apicem, Valde dolentia , conicae quippe & fungi formes papillae margine frequentes , molles sunt, ibi quo majores quam alibi, i turpant. Hinc
gultatus pervertitur , loquela, manducatio impediuntur. Hoc tempore quoque estiorescit plerunque cutis , & hebetatur visus. Auditum sputantium nonnunquam imminutum , aliquando acutiorem , dolorosum . sed tunc ulcusculum maxillam inferiorem prope articulationem oblidebat, vidi. Surditatem quoque perfectam , in juvene ulcusculis oris & veli palatini venereis laborante, in castris recordor. Anne a tuba Eustachiana tumore compressa Z Vitiis oris mercurio discussis, rediit
θ Ex ulcusculis , sanguis, saepe magna nimis copia . noctu praeei,
piae , erasi dissolutus , male olens, funditur. Provenit a genis saepillime, a gingivis nonnunquam, a lingua saepius , a faucibus aliquando, a dente carie exeso rarissime. Ad hunc compescendum , & os interne mitigandum, ribesiorim gelatinam aceto vel vino rubro solutam, prae reliquis accommO-dam inveni. ι Sputum hoc tempore pleno rivo manans , a saliva , Odore , colore , sapore, valde differt, acidis mineralibus vero , ut quidam scribunt,
ne vel minimum tumultum ciens unquam vidi. Saepe deficit mane ; e lecto vero surgere, corpus tantisper exercere, & liquores tepidos affatim sorbere, iterum promovet. κ Procedente salivatione , minuuntur reliquae secretiones, excreti pinnes. 1'. Parum urinae reddit vesica, est ea colorata, acris, suetida, ali- . quando etiam sanguine parum tincta . sedimentum deponens. 29. Alvus quoque adstricta manet; sic pe nihil soccum, per unam. duas, raro tres septimanas, fundentem . videre suit. Sed consert excrementi partem , postquam mercurius in glandulas oris vires probe exeruerit, calore indu-
a tam , pessiario quovis . vel clysmate miti . singulis septimat is subducere. Melius sic cursum ptyalismus absolvit. Febris, cephalagia de quibus λ)minuuntur, immo fortasse, alvi fluxus praecavetur, certe dolor atro X,
a lacibus in lapideam sere duritiem compactis, finito ptyalismo proveniens, cluditur, minuitur. vide l9. 2. Conseri quoque haud parum, urinam nonnihil promovere. 3φ. De insensili perspiratione nihil habeo dicere psed semper magis rite procedit hydrargyrosis, si initio sudor, & posteam adoris sectentis parum per porulos cutis emanet. Est optima salivationis
victria sudatio hoc modo excitata, Vid. I 3. 2.
λ Febricula semper , febris aliquoties adest. Sanguis hoc tempore milius , est crasi diffolutus, tetrum odorem statim exhalans . vix separans, citissime putrescens , in aura difflans, abiens. Pullas ad i , IIO, Ieto, & si nimius calor cubiculi est , ad I 3o, & ultra acceleratur. Capitis dolor plerunque urget.
530쪽
- Vigilia. Sputantes raro, nunquam alte dormiunt. An a mobili. tate, tenuitate, calore , pondere aucto, putredine γ θ λ sanguinis id pendet Anno physiologicis demonstratur, partes tenuiores , solidiores ,
sphaericas sanguinis, sere recto ductu, magna copia, cerebrum alluere Certe quicquid sanguinem minuat, velocitatem , stimulos demulcendo , diffringendo , tardet, quicquid in cerebro congerat, somnum conciliat. Ismo. Haec sunt sputationis praecipua signa : quo modo rite fluat, ut differamus , jam rellati & primo , de cubiculi calore pauca monere
ιι In calore cubiculi, etiam primi sputum excitantes medici Itali &c. erraverunt, in hoc etiamnum practicorum plurimi peccare videntur. Calor sani in regione noltra est 9o vel 96 grad et hic calor , febre excitata, λ ad Ico, vel ultra, ascendit. Sed, si calor cubiculi, a qui est inedius, in nostro coelo , caloris gradus ad Ioo, vel ultra, ut saepe fit, intenditur , quae non extimescenda sunt b Imo. Accenditur febris: ado, cephalalgia saevior sit ε. 3tio, tuomet stupendum facies : qto, vox plane, lingua vel extus tumida indecore haerente , vel intus immota manente, intercipitur: sto, nimia spuistatio, foetidissima, tape cruenta r 6to, dissicillima redditur deglutitio :7mo, vigiliae urgent i 8vo, spiritum anheli ducunt : 9no, ventriculi
nausea, vomituritio : Iomo, sanguinis multum ab ore exscreant, a pulmonibus tussiunt : ramo, tormina, sedes cruentae vexant: Iamo, animo Lepe deficiunt : I3to, delirant, quid multa Iψto, moriuntur. e Annon calor nimius sere similia in fano producere quit Z la castris, in itineribus, atrocissima ab insolatione vidi. Et quid, quaeso, in febribus acutis , putridis, malignis , essiorescentia comitatis , pejus est calore immodico I cd Horum symptomatum haec fortasse est αιαιολογια. Vis aeris calentis ad 96 gradum , totum sanguinem , primo serum , cruorem lentius, donec utraque in volatilem & stetidum halitum , experiente egregio Haltero exigua faece relicta, abeant, solvit. Sed calorem cubiculi hunc gradum superantem saepe nimis notavi. Hinc fit putridus quippe mercurius natura sanguinem putrescentem reddit) sanguis, hoc est, aeris, stimulans, venenatus sere 3 inde lymptomata ad numeros I, 2, 3, 4, , 6, 7,
Ad haee, calore febrili omni rarescunt humores , extenduntur solida , extenditur & gluten iκtermedium ergo cohaerent minus 3 sed & momentum , ut & velocitas , mercutio adhibito, sanguinis augentur; immo &fibrae & humores putredine tabescunt, diffluunt 3 sed & putridus jam sanguis. vid. γ, θ, λ, d. . His fibrae teneriores solvuntur , disrumpuntur ι emuunt liquores acriores. Hinc 'mplomata ad numeros 8, Io, 31, 33, ΙΑ, & reliquorum I, a, 3. 4, F, 6, 7, 9, Ia, incre