장음표시 사용
41쪽
bit se a viro a fide digno id intellexis cui ouum Serpentinum in fornacem proiecit,& Emox matrem festinanter accedentem, sibilantem, & in sernacem ingressi iram vidit,nisi ab assistentibus partim baculis, partim lapidibus intericeta fuisset. Dubitandum est an hoc per ςοι. γεν, nempe ob parcntum erga filios amorem, an vero propter odor acciderit. Prater animalia, plantae ctiam innumerae ad arcendos Serpentes validissime ab authoribus celobrantur. Dioscorides si avem abrotoni odorem Serpentes fugatur si promittit. Galenus suismentum ex radice peucedani, vel lilia, nec non ex Diijs origani parat , & Serpcntes abigit. Interdum usus est tetro dictamnii odore, acrimonia seliorum contra', & amaritudine radicis gentianae. Avicennas infinita etiam prescribit simplucia cumdem effectum praestantia,quae apud ip sum legi possunt Plinius arum crematum adhibet,balsamum sincerum urit,nepetam,iuniperum, radicem ebuli,& cedrum acce dit. Vnde Virgilius ad rem canebat hunc in modum.
Immo Plinius tradit,qudd Sabet ad Serpentes dissipandos in syIuis odoriseris frequen- stissimos , styracem saepissime comburunt. Insuper probat sella ibisci, radicem pastinacae sylvcstris, baccas lauri, vitem nigram , & folia cunilaginis, in quibus omnibus succus est cxprimendus, quo homines aduersus Serpentes linicia di sunt. Cardanus, ex aliorum relatione, scribit, roboream materiam in fimetis collocatam, Serpentum g nerationem impedire, & succum raphani, in quo manus madcfiunt, Sc cntum morasus prolii re,vel quia ab odore acri plantae abhorreant, vel quia codem exanimentur. Constantinus Caesar tribulum herbam summopere commendat, quam cum aqua triatam in lat ibit a anguium infundens, eos in fugam vertit. Miγaldus in simili casu odo- . rem filicis combustae non esse contemnendum asseuerat: immo filicem in locis a Se pcnte fimueritatis plantadam esse prCbat. Amplius addit aristoloclitam rotundam non esse ab his rcmedijs arcendam, quia nonnulli eam cum rana campestri,& modico ain menti diligcntertriturant, sicque Serpentes tanquam mortuos jubsistere confirmant. Textor odorciniasymachiae a Serpentibus vitari fatetur. Domum Iabulam, seu an bulam genus quoddam tithimali maioris Barbari vocant, cuius lac Serpentes expelle- cire dicitur. Praedicta simplicia videtur commendasse Lucanus verba faciens de militiabus Catonis in Africa a Serpentibus admodum vcxatis, praedictis cnim plantiso alijs etiam adustis illos abegerunt. Sic igitur inquit.
Denique Poria omnes illas laudat plantas, quae ob antipathiam Serpentibus aduersari
Si nosmet conuertamus res inanimatas, Aristoteles primum docet amnem esse nomine Pontum per mediam regionem fluentem, in quo lapis inucnitur cuius suffru Serpentes pelluntur. Huius sene remedij meminit Nicander, quando dixit. HVelia Threycm Zamma succenae lapillum. Gagates, si credimus Oribasio,praeter alias manifestas qualitates,hanc peculiarem posissidet,ut deferens a Serpentibus non mordeatur. Galbanum etiam multi commendant. Quare Virgilius non immerito sic ait.
Galbaneos agitare graues mdare chelydros:
Calphurnio quoq; iussitnen ex galbano,& pelle ceruina paratum non displicet, dum
canit hunc in modum. s---Huccendere Galbanas pe, Et tua ceruino i Dare mapatia fumo. O auii, metis odor an istis ipse videbis. Scrpentum cecidisse minus 3, non Bringere dentra Vuapotes uncos ,sed ιnam des os ore Marcet, o uias iacet exarmaIa veneno.
42쪽
A Ali, venerunt in hanc sententiam, ex Aeliano, quod terra illarum regionum,in quibus
Serpentes non generantur super illos proiecti in fugam vertat: ideoque circum sera nes venantes in Africa angues, admouendain hominum admirationcm, talia machinantur: siquidem Serpentes mansuefactos pcr Urbes circumserunt, & terram Atticae monstrant, quam aduersus Serpentum impctum valere praedicant, sicq; plebem imperitam decipiunt. Actius utitur aqua seruenti, vel muria acida, quam Fr siphonem in latebras Serpentum infundit. Hodie aliqui calce viva in aqua dissoluta cauernas anguium irrigant. Quidam in prato foueam parant, in qua argento vivo reposito Scr-pentes congregare profitentur. Rhasis sal ammoniacum in ore prius humefactum in fauces anguium expuit. At Avicennas aqua, in qua sal ammoniacum prius fuerit solutum, loca inspergit, ut illa a Serpentibus secura reddat. Tandem experimento certissimo comprobatum est, combustis veteramentorum corijs, Serpentes illico fugari i quod Gatinara medicus celeberrimus, sua aetatae, accidisse narrat: nam, cum innumera pnrsidia, & frustra adlubita fuissent ad abigendum Serpentem, qui in ventrem
B cuiusdam hominis per os intrauerat, tandem ad fumum veteramentorum tanqua αδε -
ad presidium singulare confugerunt; qui ore patientis per infundibulum exceptus fuit; -
statimq; bestia huius nidoris impatientissima per anum, magna omnium spectantium admiratione,egressa est Ad finem multi, ex Ptolemeo, duorum Serpentum imaginem in Iamina aerea, ascendente secunda facie arietis, sculpunt, promittunto: huiusmodi imagine ligari Scipentes, ut nemini noceant , ubi sepulta fuerit, nos auloen haec tanquam nugamenta explodimus. Nicander inter caeteros authores in fugandis Serpentibus diligentissimus , tria remediorum genera pro nisi primum est suditus ex varus rebus , siccundum est sit stratus variorum sexplicium, tertium cst linimentum ex variis succis paratum. Primittis commendantur suffimenta Scrpentibus contraria, quoniam natura frigidi esse
perhibentur: ideoq; ab odoribus grauibus facile feriuntur, ut Aristoteles docuit. Nam In V desR sicuti homini odores suaves Ob frigiditatem cerebri detestabiles sunt: idem in Serpen-μ, o Glibus in natura frigidis cum ire solet.At homo si in prunas ardentes incumbat,illico ca- ας pitis grauitatem percipit, ct si diutius perseueret, sustocationis periculum incurrit: e dem de causa Scrpentes ab odoribus valde acribus pungentibus, & igneis abhorrent, quoniam illis suficcationis periculum immineat. Quamobrem Nicander simplicii valde acria superius propchia, & ab ipso etiam confirmata pro arcendis Serpentibus adsintiones eligit, dian his versibus in latinum trandatis iis caniti DNeriri
Noxia Serpentum redolenu spicula umbrae, Cerums igraui crena nidore gabis.
Et ceum accendens gagare quandoq; lapinum,
sem consumentis no exedγιιmpetus ignis. Multifidam silicem crepit tibus myce ammis, Auι imas viridis hianotidas accipes raminxtumdemq; acris eundi his Iunge duobus
t equali capreae 1.-ιectum floudere cornu, Aat exiccantem nares, cerebrumo, neteliam;
D Interdum sulphur ,saeum quandoq; bitumen, Ut sumpta aquais endantur gula flane. I tu rarseium ammas cenis e lapilium, det ilicet irriguis mersus tamen ardet in undis, Expressaq; Itatim resinguitur unctus Misa, Hunc que acti seni mutum de Iutore Pantimi, rude vulgus, ibi vesentes earne ma λέPsendi pecoras με post armenta sequuntur.
Praesereagraae olens eandentibus in Danunis
Gasiana, o ignitum faciens uri ita dolorem, Dentatis; cedrum maxiltis fritile lignum, omnibus inussim Serpentibus assias odorem.
Isis ori*s casia lustra nitrosi; recessis, in omnes rati purgatis peste iacebras,
43쪽
Tymbra igitur, & cornu ceruinum si urantur vaporein quemdam acrem edunt. Lapis gagates ex quodam oppido Liciae, Gagate dicto, cognominatus bitumen redolet,&cum sit succus concrctus facile acccnditur,& pe stimim,more sulphuris, reddit odorem ad pellendos Sermntes valde id cum . A filice quoq; adusta odor grauis, veluti,&ex radice rosinarini emittitur. Nasturtium eadem vi pollet , quia temperamento calidum, & acre est: propterea Latini illud a torquendo naso cognominarunt; nam auth re Plinio, tanto calore resertum est, ut in nares inditum sternutamentum excitare valeat e parirer dum accenditur, vaporem admodum acrem effundit. Cornu capreae, vel Damae eumdem praestare essestiam dicitur, quoniam cum viribus cornu ceruini communicat. Similiter cadcin ratio de sulphure nigella, & bitumine asserri potest , quam paulo ante de lapide gagate assignauimus. Bitumen crgo corpus est limosii, atq, tar 1lm,idq; pro loci natura, ex quo desumitur:na quod e mare mortuo colligitur limosius est, in Syria autem magis terrestre esse perhibetur. In praedicto mari ex limo pingui, &viscido generatur, de aquae innatans a ventis ad litus truditur, ubi indurescit: hoc genere bituminis Babylonij ad construenda aedificiarii solebat; quemadmodum nos gypsum,&calcem ais lapides in parietibus ligandos adhibemus; hac igitur materia Seiamiramis Assyriorum Regina Babylonis muros erigi curauit: ideoq; non est admirati ne dignum, si conicet a face conflagrauerit.Thracius lapis naturi est hituminosae,& nualiud est quam species gagatis , de quo Georgius Agricola consulendus est. Unica et iam combusta acrem reddit odorein ad angues fugandos perutilem idem prestare galbanum dicitur. Cedrus arbor eadem vi potitur; usta enim grauiter olet. Et haec de suffimentis Serpentes iugantibus di sta sufficiant. Nicander postea memorat substratus nonnullarum p Iantarum, in qaibus noctu i centes a Serpentibus tuti esse feruntur his voesibus.
Λιn hac Mosrati constent π- rompta lasore, . raq; Nox 'LIII tectarem contegat alis. Finisu, operis Euhem titi rione faιetem. Visua aechus redeat vis artubus, optes, Tunc iam tarides sinas vorticis alueos, Ammcolam nepetam per obesas eia e rapas, Nisea quando locis nasia r plurima, namsi is lasa Idris, o amaru amines aer, Ast tus east impulebis inore renidet, Praebeat inerata securum Hronde grabatum. Sicquoq; mentamum potium, emus graue is πεHorret odor; nomen insum qua de et risid Herba, ct ab Euxina qua fretur origamus urbe, diu eum ae iliarum iacerritur sima ,prodest Parn etiam multo per praea rara inna re Ridens drotonus,pecoris intrara petrium
Accipe uem innocua medicantem fragore humum
Hac raraone etiam dosicomasias Messi,
44쪽
A Sed aduertendum est, quae substernuntur, talem debeant participare virtutem, ut Se
huius plantae tria senera proponit, unum simile ocymo ratione foliorum , surculos,& caules angulosos proserens, secundum pulegio simile, sed maius, ideoq; pulegium 19ι - δε
sylvestre nuncupatum, hoc nepetam Bolanici appellare solent; tertium mentastro ises non absitnile, solijs tamen oblongioribus praeditum. Nicander tamen primas duas species potissimum intelligit. Per castam flaticem, author viticem, nempe agnum castum insinuar. Flut ex est in arborem assurgens & folia ad similitudinem salicis proser- siastris virens: huius Dioscorides duo genera tantiam constituit, unum , quod tempore ad stivo herbastum floribus in albo purpurasccntibus, alterum fioribus caeruleis comatur: Quamuis ho- pro Hugam die haec pIanta fioribus etiam catad id is alatur in hortis. Hae autem variae species viticis dis . o euinca lament ho , in abigendis Serpentibus, vires communes habere traduntur. Po- bus. B lium montanum eamdem habere praerogatiuam dicitur, est planta incano colore r serta,& grauiter olens. Helba vero, tuae ab echidna nomen sortitur, echium ab Herbarijs,& aliter buglossum sylvestre vocitatur : magna enim virtute contra Serpentes po
titur: Propterea a Graecis duplici de causa ita appellatur, vel quia semen capitibus viperinis simile proferat,vel quia morsibus viperarum medeatur. Sequitur Origanum, quod aliqui maioranam sylvestrem in digitant,& apud Dioscoridem trium generum cse perhinetur, nempe heracleoticum, Onitide, & sylvestre. Abrotonum ijsdem pollet viribus, duplicisq; speciei, nimirum imas,& ta .nina assignaturi mas ramis gracilibus Ν ut absynthium crescit; semina quodammodo fruticat, ideoq; Bolanici hanc speciem
chamae cyparissum, nempe humilem cupresiuin cognominant. Serpillum aduersus an- I guinos ictus valet: caliducia im, ex Galeno,& acre est, herha nota, quia per loca incul- . . ta,& etia hortos late serpat, atq; sese extendat. Coni a triplicis est generis,maior,minor, & media folia hirsuta,& parum pinguia profert, floribus luteis in papox abeuntibus, vire'; aduersus angues, ob grauitatem odoris, sibi vindicat. Ana gyrus postea is C Nicandri, hodie sub hoc nomine planta est ignota. Meminit quide Hesychius plantae non dissimilis sib praedicto nomine, sed aliam non assignauit descriptione.Nostrae arta- tis Bolanici hanc plantam anagyrim Dioscoridis esse opinantur ; quia Nicander scribat grauiter olere: sed adduci non possumus, ut id credamus, quoniam ana gyris Dio scor idis non est planta spinosa,neque dentata,quas conditiones Nicander suae planipat tribuebat.Rami mali punici potius ob vim quamdam abditam, quam manifestan Serpentibus rei uetari apud Nicandrum feruntur. Per rega Iem hastam inteIligit author asphodellum solijs porri maioribus, & caule leni in nostris viridarijs florentem. Per strumum, vcl potius strycnum, solanum apprehendere debemus,quoὸ nulla ratio ne naturali Serpentibus resistere potest est enim omnis solani species ad mentem Di scoridis frigida. Dicendum igitur est,pro tutela Nicandri, sol ini genera ob quamdam LG. M
abditam contra Serpentes antipathiam, id operari. Per subsequentem pIantam author mat. meae. forte erythrodanum, vel rubiam tinctorum sumit, quae manifestis qualitatibus contra Serpentes pugnat : nam, ex Galeno, radicem gustu habet aerem: idedq; Dioscorides L ελής D illam aduersus Serpentes in vino taliciter prescribit. Tandem ponit pina stellum, peu- , cedanum Herbarij dicunt,planta est seniculo similis, flore luteo, radice nigra,&odore graui: propterea non est mirum, si Nicander eam contra angues substernat. Postremo Nicander ad linimenta ex varin simplicibus composita confugit,dum canit hunc in modum.
Siccan qua incestu campestribus ιnvba Aurgunt, Patiario iniuriris, Lacturus ut ante, tiquore.
me quoq; cana meis tib saluta proderat, or qua Multa fore solas radixpretiosa Cyrenasociau. Prima
45쪽
Prima fronte fructum cedri introducit, edi quactauit resina , sed medicamen e dicacius Eredditur cerui medulla addita, quod etiam a Dioscoride fuit commendatum. Dc inde author merito addit hcibas multas superius ut iam descriptas cum oleo, & cum portione pulueris salaris: hanc radicem cyrenaicam nuncupat. Laser autem est herba, testibus Dioscoride,&Theophrasto, caule scii laceo, foliis apio milibus, qua Europe icarent: in Syria auicae, Armenia, Libya, ct Media nascitur. Graeci silphion, Lai ci laserpitium cognominat. Pra terea Nicander pio hominum cautella componit pastillos, dum recipit duos abrotoni ramulos as uitium ad pondus unius obuli, seminis nasturtii quantitatem, quae manu comprchendi possit,&ex omnibus in mortario contulis, & cum oleo, & Cerui medulla confusis praedictos lingit past illos, quos, urgente necessitate, rursus teirit cum oleo, X hominem inungit. Ad eundem effectum praestaniatissimum parat unguentum, quod recipit duos Serpentes libidini indulgentes, nimirum in sine Veris captos aliqui vi petas intelligunt medulla, Cerui drachmas trigin ra, unguenti ros acui uncias sex supra itiginta, di olei olivaruin crudi tantumdem, amnia cum vncijs nouem cerae permiscet, Serpentibus prius in olla diligenter coctis, do- snec caro ab ossibus separata suit. Audiamus igitur Nicandrum versibus in latinum is
LAOCOON ille Troianus, percussa equi fatali machina, paenas luisse perhibe
tur ; dum eius duo si ij a Serpentibus necati fuerunt, qu ibus ipsc mox auxiliaturus venenatis vulneribus obrutus interi jt , de hoc Virgilius legendus est. Item Opheltes,qui alio nomine Achemorus vocabatur filius Lycurgi Mcmea Rugis, di negligeter ab Hypsiphile nutrice custodiretur, in cunabulis dormiens Serpentis ictu saucius
46쪽
A elut animam effudit. Ambrorum nempe tam lautus pueri, quam Laocoontis meminit Ouidius in Ibin, dum cecinit.
Cuspide siuo ecti robora Dis equi. Orpheus Apollin is, & Cali iopes must filius, seu iuxta aliorum mentem , Oeagri, mu tus celeberrimus uxorem nomine Euridicem duxit: hanc ad ripas Hebri fluminis it Thracia cum Dryadibus spatiantem Arysteus pa stor violare voluit, quae libidinosum iuuenis impetum festinanter vitans, Serpentcin incaute calcauir, qui in pedem reuolutus venenato morsu illam interemit. Vnde Orpheus ad Inferos pergens uxorem recuperaturus apud Ovidium introduci tui loquens hunc in modum.
Haviae est eoniux, in quam falcata venenum Serpes dissurit, crescentes Ni alentit annos.
Hane etiam mortem memorat idem Ouidius in Ibin, quando sic eanit.
3 4 uam sevis Oeagri Callive a nurus. Casum non dissimilem narrant accidisse Hesperiae puellae, qua Aesachus Priami filius deperibat: hac igitur ab insequente fugientem anguis in herba latens momord it:vnde veneno toti corpori communicato ob ijt. Mox /F1acbus vulnus ab aneue inflictum sui ipsius causa perpendens, dolore afflictatus, e scopulo in mare se precipitauit. Ouidius hunc casum eleganter decantat his versibus.
Ecce Ialens herba coluber fugientis adunco Dente pedem strinxiis in cyi rn torpore 6qurti Perae mas mseram nos te duo, uas as angue. me ea a Gra est, egosumstare Iurisio, tili marte mea morat olaraa mittam; Dιxis, ct escopulo, quem rauca rius ederas unda Decidit in Pontum. Lib. I O.
Orestes furore liberatus, cum Tisamonem filium in Mycenarum imperium suffecisset, C Serpentis ictu perijsse fertur. Propterea Ouidius in Ibin haec habet.
Utq; Agamemnon vulnus dedas aravis Orι , Ta quoDῶ demorsu virus habente earis.
Orion quoq; qui iactans se profitebatur nullum a terra monstrum produci pose,quod ipse non conficeret,iandem Scorpionis ictu,vel ut alia scribui, Serpentis morsu inter fectus est. Demetrius Phaleratus auditor Theophrasti ,& praefectus bibliothecς Ptolemaei Soteris, Isthali Serpentis , seu aspidis vuInere affectus est. Hunc etiam interitum Ouidius in Ibin memorat. Politianus etiam scribit. Ampycidem in Libya versantem a Serpente saucium interijsse, dum inquit.
Serpens caturicrofa nces accens veneno.
Immo Mopsus Ampyci filius, ex Lycophrone, eadem nece extinctus est. Sedeca, & i' 1, se eiusdem meminit in Libya a Serpente cadi, ibiqi sepulti, his carminibus.
Concidis Mapsus MApesantus Acrisi, filius, ex Plutarcho, iuxta Inachum amnem ad latus Peloponesi M. fluentem, lethali Serpentis morsu interiens nomen monti dedit. Sulpitius in commentarijs ad Lucanum scipsit Canopum gubernatorem nauis Menelai, apud CanO- iapum urbem AEgypti , a Serpente occisum fuisse. Pausanias etiam narrat non longe a 'Τri fontio montem fuisse, cui alias Sepia nomen fuit,& ibi AEgyptum Elati filium hothaliter ab angue percussum interijsse, ibidemq, humatum fuisse tradunt, quoniam cadauer, ob odoris grauitatem, longius efferri non potuit. Habemus a Parthenio, Benantem Laodices, & Acamontis filium, iuxta Olynthum Thraciae urbem, vulnere Serpentis occidisse. Quid plura Cleopatra Aegypti Regina ab Augusto Cesare superata brachium Serpenti mordendum porrexit, ne ab Imperatore duceretur in triumphum. Propertius eleganter id innuit hunc in modum.
47쪽
athiaspectarisacris a mors colub is, E
F t trahere occultum mem a sonoris Der.
Xanthus historiarum author scriptum reliquit apud Plinium, Tillonem ab angue quidem interfectam, sed heiba, quam vocant ballin, denuo vi restitutum fuisse. Legendus est etiam Cynthius poeta, qui elcgans conscribit epigramma de Dedalo penes lacum morsu anguis extim . Dcmum innumeros Serpentum morsibus obiisse creden dum est , quorum nomina nobis sunt ignota: quandoquidem Huliogabalus, ex Lampridio, infinitos Serpentes, pcr sacerdotcs nationis Marsica collegisse fertur, illosq; antequam dilucularet, in populum ad ludos celebres conuenientem e studiise ideoq; multos horum ictibus in arena concidisse coniectandum est. De saucijs a Serpentibus multae essent recitands' hisitoriae, sed unam, aut alteram, breuitati indulgentes afferrC-mus. Aleon sagittarius Cretensis, ut animaduertit Tcxtor, bcipentcm confecit, filio suo leuiter laeso, quem anguis iam iam in faucibus hal chat. Georgius Cappadox , sub Diocletiano, tribunus militum maximum Serpcntem in Africa trucidauit, liberata puella, quam sauciam crat deuoraturus. P
VENENI ANGUIUM DIFFERENTI H ET SIGNA.
ANTEQV A M ad explicandas veneni differentias accedamus: nostra prius
interest veneni aequivocationem meditari.Siquidem venenum aliquando procantione, Ae veneficio surpatur. Id prastitit Cicero in suo Oratore, quando scripsit memoriam sibi veneno nimirum cantionibus, Jc venefici j γ ereptum fuisse. Interdum vencnum pro timctura,scu imbutione coloris sumitur , in quo sensu hoc vocabulum suit usurpatum a Virgilio sc canente. i Alba nec ea εν laxa veneno. GInfectionem, seu tincturam a Priscis venenum appellatam fuisse arbitramur; quoniam herbas venenatas ad inficiendum, seu colorem inducendum valde idoneas estu credi-dcrunt. In praesenti autem historia, venenum pro eo, quod inficit animalia, intelligendum est. Prisci autem ad distinguendum a veneno mcdicamentum, has particulas bonum, vel malum addc ba ideὀq; per bonum Pharmacum, medicamentum, per malum ver vcnenum intclligebant. In hoc intellectu canit Homerus hunc in modum.
Spondanus ad verbum haec carmina ita vertit. inoma, auae uri pro citinerutra terra Pharmaco plurima salubna mixta, multa letfaba. Sed erit satius latinis versibus ita cancre.
Latini quandoq; venenum, vocabulo a Graecis mutuato, deleterium appellant. Hoc igitur in genere, quatenus per se consideratur, est rus non naturalis,quae corpus humanum penetrans maximi nocumenti, vel etiam perfectae corruptionis causa esse perhibetur. Hoc deinde in duas partes praecipuas distribuitur: nam venenum est corpus, &omne corpus, veI est simplex,& naturale, vel compositum, & artificiale. Ideo venena simplicia, & naturalia primum membrum huius diuisionis occupant: composita vero,& Artificio aliquo parata secundam partem diuisonis constitu ut . Venenum igitur natur de vocatur illud, quod est pars quatuor elementorum, aut ex illis absque ulla art integratum Alterum vero est, quod ad arbitrium hominis venefici, componitur. Ad in praesitia de naturalibus sermo habetur, inter que vcnenata animalia, & potissimum Serpentes connumerantur, quorum historia in his libris exaratur. Venenia ergo, quoad Sei pentes, in cysti fellis residere Plinius astruit. Greu inui autem , & alij statuunt virus Serpentum in vesca quadam sub lingua, inueniri: qua di rupta,
48쪽
A rupta,liquor quidam biliosus emanans inficit corpus,cui communicatur etenim Reus nerus in Paradiso poetico sic canebat.
Saepe latet virid sub amrne concolor Myguis, Ei collecta graui faucemenenara II.
Omnes enim Serpentes non sine aliquo veneno esse perhibentur: quandoquidem natura singulis, & quibuscumq; proprιum virus impertita est. Quidquid de Serpentibus innoxiu dictum sit: innocui enim in comparatione ad valdi' nocuos vocati fuerunt. Quare non sine ratione Virgilius olim introducebat Iouem cunctis anguibus virus co- Li. IGcer. municantem, dum inquit.
Ine malum virus Serpentisus ad Qt acris.
Propterea iusta de causa possumus cum Isidoro attestari Serpentum esse to venena, quot genera, tot pernicies, quot species,& demum tot dolores, quot colores in ipsis obseruantur Quoniam ha bcstia non iv. d Ghon ines, sed etiam caeteras animantes mordendo venenare solent. Iuxta illud Baptistae Mantuani. B More Colubrorum quIbus os innata litido Dente venenato et em ιι nunes; necandF. Vertim a Serpentibus percussi non omncs codem tempore, vel pereunt,vel liberantur, hocq; non semper a vcneni qualitate, ted adiuersa patientis temperatura dimanare solet: Siquidem iuxta calorem naturalem debilem, vel validum maior, vel minor re- Operat σsstentia nascitur: quemadmodum etiam in medicamentiscat harticis obseruare licet: ve em aerinam drachm a rha barbat i in altero patiente celeriorem, in altero vero tardiorem mo- qu. lietur operationem.Quod non ab alia caula,quam adiuersetcmperamento prouenit. Quemadmodum etiam venenum lumptum citius, & serius operari solet, iuxta varietatem quatuor primarum qualitatum frigidi, calidi, humidi, & sicci,nec non aliarum, quas Philosophi secundas qualitates appellant; nimirum iuxta mollitiem, duritiem, grauitatem, lenitatem,&visciditatem. Obseruamus enim res calidas leues,& tenues celeriorem, quam frigidas, duras,graues, & viscidas cxercere operationem. Hoc docuit Galenus, quado scripsit esse quaedam venena multo post assumptionem in tertia Lab. 3. νC mentia,& potissimum,quae viscidam,& terrestrem naturam participat: ideoq; statuen- μ' meae. dum est, venena statim necantia esse calida tenuia,&leuia:propterea facilius per ve- casinas, & arterias ad cor penetrant. Huius conditionis fottasse fuerunt venena in scrinio Venem C Caligulae Imperatoris reperta, quae in mare proiecta, statim illud aded infecerunt, ut ligula qu pisces paulo post perierint. Id totum Suetonius in vita Caligulae tradidit. litas. Modo ad differentias veneni anguium properandum est, uuae a multis accipienda sunt. Primitus, iuxta sexum, mares fa minis sunt nocentiores. Iuxta aetatem , senes iu- DiFresianioribus deteriores; licet aliqui totum oppositum sentiant. Iuxta molem corpoream, venem a magni loquendo tamen de eadem specie paruis vi venenata antecellunt.Iuxta inani- gMum. tionem, & repletionem,ietus Serpentis ieiun i magis quam saturi est pernitiosus. Iuxta anni tempus, aestate magis, quam hyeme angues sunt timendi,quam sententiam sec tus est Matthiolus, ad quem lectores possumus relegare. Caeterum verno tempore , L - . V
quando senium exuunt magis formidolosi esse feruntur. Id docuit Virgilius, quando Cm scripsi t instascriptos versus. Dios.
D Non mihi tum molles sub dis ea ere somnos, Nec dorso nemoras libeat tacui se peroratam, L. 3. Gcor. Cum flos 3s nouas exmrys, nitia Dpra Le tam lauar hic Serpens.
Hie inquiri solet, an aliquod assignetur tempus, quo Serpentes Venono prorsu ca- L, , 6. .g reant: propterea quod Vincentius, in speculo naturali, pronunciat Serpentes in aqua versantes virus deponere, & exeuntes illud resumere, & si forte accidat, ut anguis ab aqua egrediens depositum non reperiat venenum, caput ad saxum allidere, & prae dolore interire. Ad dissoluendam hanc discuItatem, sciendum est ad mentem Plinu, nil aliud esse venenum Serpentis, quam fel, quod pedetentim per Cur totum
venas ad vesicas oris pervcnit, ubi secus dentes continetur: natura enim in huius- corpns Sese modi animalibus, nonnullas partes destinauit, ad quas excrementa demandaren- penus non tur ; quia si hac per totum corpus diffunderentur, proculdubio totum animal esset sis venena- venenatum. Id autem non est asserendum cum Serpentes, abscissis capite,& cauda,& iam.
49쪽
Vis veneni ratrone i ei. Signa veis
cauda, & ablatis stlic, & interaneis, in quibus venenata, & excrementitia materi. Econsciuatur , ab hominibus etiam cdantur. Ideo non videtur veritati consonum , quod a Serpentibus denuo vencnum resuinatur: quoniam venenum in illis collectimi vcsculis non potest, nisi per ictum, illis disruptis, exire inisi quis velit asscr re vencnum iterum in ventriculum animalis detrudi, indeq; ad cystim stilis,& deinceps ad destinata loca deseri t. Hinc ratio Vincenti j nullius valoris est reputanda . Praeterea cum nil aliud sit venenum, quam Di Serpentinum id potcst depcrditum d nuo generari;cum assidi ebiliosus liquor in huiusmodi bestiis procreeturiquemadmodum in sele 1ibethi illud odoratum excrementum in dics producitur,& cluti in mulieribus quotidie menstrua excrementa resultant. Qitare non erit necestarium, ad mentem Vinccnt ij. fateri Serpentes, ob amissum venenum prae dolore disiumpi: propterea quod vidimus a Circulatoribus Serpentes iratos ad panum rubrum mordudun impelli, ut disruptis vesiculis venenum perdant, consequenterque nactius pertractari possint; quod venenum tamen, temporis tractu, in iisdem locis denuo congregatur. Insupei si vera e sset opinio Vincent ij, nimirum a Serpentibus aliquando venenum in Faqua de puni, pctendum esset ab ipso , an illa aqua sit fluens, vel st.ign.ins: nam si fluit, proculdubio in illa venenum dissipabitur sicq; ab anguere sumi non poterit. Sin fuerit stagnans nulli dubium est. quod venenum illud in aqua putrida alterabitur,& curn venenum sit excrementum biliosum, & tenue in huiuimodi aqua facili ime evanescet. Iuxta potentiam veneni alij Serpentes vulnerando hi cui temporis spatio, alij diuturniori perimunt. Ideo legitui in historia Indiae Lusitanicae, quod in campis, & nemoribus illarum regionum d tu agantur Serpente , a quibus canes, 3 sues demorsi, sextantum horas vivunt: homines vero leti diem solum naturalem supciuiuunt:& si accidat, ut remedijs opportune adhibitis liberentur, & denuo mordeantur,viis discrimen
amplius non incurrunt. In confirmationem potentiae veneficae Mapheus narrat in nonnullis Indiarum Ioeis, Serpentes inueniri , quorum halitus a duo pestilens est, vepraetereuntcs interimat. Ad rem Pon Zetus prodit ob potentiam venuni,quc mdam interiisse, cum se lauasset in aqua calefacta lignis secus Serpentum cauernas cxcisis. Immo Scaliger Paravicinum quemdam non procul Dertona, in venatione,Serpente lan- Gcea Occiso, una cum equo mortuum esse attestatur: nec sine ratione . quandoquidem Avicennas publicauit quemdam militem, angue hasta cano, perijsse,quia venenum per hastam manui vulnerantis communicatum deinceps totum corpus occupauit. In huius asserti confirmationem Matthiolus tradit in agro Tridentino iuxta qucmdam collem a custode vaccarum longa hasta, magni, I horrendi Serpentis caput transfixum fuisse, dumq; pro viribus sxa teneretur hasta, ne Serpens elaberctur, magno statim tremo rc correptus est. Unde magno Edito clamore transeuntes ad se conuoc uit, qui accedentes Agricolam sere exanimem inuenerunt. Quare cognita in sor- tun ij causa , ob Serpentem, qui sine dubio per hastam virus percuticnti communicaucrat, ad theriacam,&ad alia praesidia confugientes, rusticum tandem ad vitam re
Praeterea,ratione loci,& alimenti vis vene ca in anguibus consideranda est. Siquidem montani caeteris magis mordaces, & venenati cste scruntur. Immo iuxta pabulum magis, & minus vcncnosos esse Edoa idus Uuot arbitratur, exemplo viperarum . HArabicarum inter frutices balsami vivuntium: nam incolae balsamum colligentes earum morsum minime fo 'dant. Hinc colligendum est quaedam animalia in una regione e se venenosa, in alia vero omni veneno carere.Id exemplo plantarum comprobari potcst isquidem napellus in iug s alpium nutritus vires admodum deletersas cxercet. dclatus autem in hortos, in venenando parum operatur. C uoad signa olaus Magnus scripsit percussiam a Serpente prim tim obstup seere deinde postquam calefactum fuerit virus patientem interire, nisi remedijs cficacibus occurratur. Tagautius stuporem quemdam induci in patientem asseuerat, ut fere non sentiat:Praeterquamquod vulnus dolore non vulgat i affligitur,color mutatur,fit enim ruber, & inflammatur, aut liuet, aut nigricat ,& deniq; patiens magis angitur mole-
50쪽
Hist. Sei p. & Dra c. Lib. I. 4vENENI SERPENTUM MEDELA.
ANTIQUI Ethnici suos habebat sacerdotes,& alios, quos diuinitus naidbs putabant,ad quos vulnerati a Serpentibus tanquam ad sacram anchoram con fugiebant.Quare Vulcani antistes in Lemno Insula ut volucrunt Graecorum nonnulli hac prsrogatiua sanandi demorsos ab anguibus potiebatur. propicina selius Rhodiginus Philoctetem penes aram Apollinis Smynthei a Serpente pustum,illuc me. dicinae gratia missum fuisse attestatur.Item Umbro sacerdos de gente Marubioru apud Virgilium, & Atyr apud Silium Italicum, vinulem sanandi Serpentu morsiis possidere dicebantur. Alij medicam opem a Psyllis populis petebant. Hoc praestitit Cato ,quando cum exercitu Iulij inuaris per inferri Libyae iter faciens a Serpentibus adeo vera. B batur, ut, singulis fere horis, inilites a Sarentibus percussi caderent. Ideo Psylli accedentcs vulnera ab anguibus inflicta sugebant,& cantionibus Serpentes fascinaban,, ne impost crunt pratereuntcs milites latibus agitarent. Huius meminit Lucanus, quando Li.9.Pha
Idem reserti a Nicandro in libris de natura animalium lcstificatur Aelianus, nonnul- Polli, oloim Nicandri recitat ici ius desumptos sol tu ex libro, quo hodie nos carumus. Exiiii - uas minabat enim Antiquitas Psyllorum, & Marsorum corporibus innatam esse virtute sali medeia quodcumq; venenum profi gandi. radit autem Callias inhilloria , quam de Siracu- bantur icti C sano Agathocle conscripsit . demorsuin a Serpente, si vir Libycus natione Psyllus scita bos a Mutuito inuenerit, vel aduocatus accesserit, dolore non valde oppressum, sola saliua d lorem sedabat ,& plagam curabat: sin magno dolore afflictum viderit, tunc Psyllus hauriens aquam, os suum diligenter colluc bat, deinde illam in poculum proicetam
vulnerato bibendam tradebat,& si pra/d ictis rei dijs venenum non cedebat, tunc cum fgrotante nudo nudus accumbebat,& proprio corpore veneficam vim frangebat,hac laratione ab impendente necis periculo paticntem prorsus liberabat. Idcirco hi versus ad rem leguntur apud Aelianum. Aud aes Lybicos 'γlios . quos sera s/us, Serpentu ferox patria ist opulos.
Non reta Imnustum duo, morsuve venenam
caedere, euix Iasis ferre ct opem reliquis:
Quibus Praesidijs nullam fidem adhibendam esse pronuntiamus: proptereaquod Gale- ram in D nus, & ipse attellatur Marsos populos, qui sua aetatu adhuc extabant, contra Serpen- rsis iatum virus nullam propriam facultatem possedisse, sed quibus dari dolis, & vanis com-
mentis uniuersam pIcbeculam decepisse: quemadmodum hodierni Circulatores, qui Serpentes, & viperas non debito tempore venantur, captisq; carnes morticiadas Obis-ciunt, ut, omni veneno ab illius ore evacuato, talicius coram populo contrectari pos- . sint: Immo de D.Pauli stirpe quod certe menti uutui se propagatos esse promulgant. Oinissis Priscorum nugamentis, ad seria,& rationalia remedia propcrd ndum cst,quae venenum digerant ,& veneni transitum ad partes principales impzdiant , illis cui i Hisbaeo occupatis, praesidialica prima incassum adhibentur. Itaq; duo icopi pracipui in hoc . bH G casu ab authoribus medicis proponuntur: ncmpe virulenti humoris euacuatio, dc ais cli corporis immutatio, seu alteratio. Cum igitur apud Medicos duplcx cuacuatio r censeatur; nimirum uniuersalis, quae medicamentis potissimum catharticis procuratur, re particularis, quam Medici pcr partem affectam moliuntur, illi applicando pliarm ca ad virus eliciendum idonea. Est igitur aduertendum, quod in punctionibus Scipcn-