장음표시 사용
51쪽
tum non semper γt aliqui arbitrantur ab uniuersali euacuatione inchoavisum est .nam Eselum adcam medicus confiigcre dci et, quado virus penetrasse genus renosum sti spicatur . Prasidia igitur atribus medicinae fontibus , nempe a chirurgia , plurim acta , ct diaeta haurienda sunt. Ratione chirurgiae,prima fronte se se offert,venae sectio,quam admittit Paulus Aegiancta, quotiescumque venenum per totum corpus fuerit disseminatum, & praesertim si patiens picthora laboret. Galenus docci punctos a Serpentibus mdcm in o csse curandos, quo demorsi a canc rabido sanantur. Venenum enim ad partes extimas Extrahendum est, ideoq; cucurbitula scarificatae commendantur, & potissimum illae paruae, quae in aestuarsis ierne: ι vccitantur: hae loco vulncrato applicandae sunt; dummodo partes circumiacentes vinculis prius constringantur, ne mala vcncni qualitas illis communicari possit. Alij absq; cucurbitulis, lacum affectum spongia prius iovent, deindescarificant,altius scalpello ulcuscula imprimendo, ut virosa materia e profundis partibus evocetur. Ali; vulneratam partcm accensis ovorum gallinae testis prius in aceto infusis addito cornu Cerui,& galbano suffumigant,postmodum illam diligetarer scari- Fficant. Alii pici, ni hirudines, quae sanguinem vitulciuum sol ant. Odramuis, ex Aui nna, sint qui, lucri gratia, ore proprio huiusmodi vulndra fugant: sed nunquam ieiuni ad hoc ministerium accedunt: immo sepe os vino odorifero colluunt, & in oreolcum rosaccum, aut violaccum continent, deinde quod sugunt saepe cxpuunt. crum ex chirurgico fonte nullum elicitur prestantius renacilium, quam partis ait bis incisio, ne venenum ulterius prosi edi possit. Hoc remedium, ex Dioscoride in Aegypto, ici pore spici lcgij erat in usu: tunc enim rustici sermidantes copiam anguium in campis versantium, ollam pice plenam in agros deportabant . ubi ergo pars aliqua a Serpenteriincta fucrit, illico fasciam in ollam conbciebant,qua locum stringentcs siccabant, d inde picem instillabatnt, & liberabantur.Clarissimus Mercurialis, & alij authorcs, post
inflictum vulnus, continuo partum inurunt. licccnim praesciat ancum auxilium reputant, cum ignea vis omne veneni genus castigare,&domare possit. Sed animaduerte dum est, ne, ablata eschara, cicatrix cito inducatur, quoniam ulcus tanditi seruandum est apertum, donec omnis venefica materia evacuata fuerit. Cstersi modus utendi igne Gin hoc casu, multiplcx esse solet. Alii caustica adhibent medicamenta, alij time accenso,& alij oleo feruenti utuntur. Nos autem satius esse opinamur ad forum candens ta quam ad remedium cxpeditissimum recurrere. Pharmacia reliqua ncbis suppeditat medicamenta climaluum, tum vomitum stimu- Iantia: propterea legitur in epistola ad Gesnerum,quod quidam agricola a Serpente in pede demorsus,consilio cuiusdam anus, dein terra obruit, &gallina disiecta usus est, quibus nihil conserentibus,tandem consilio cuiusdam matronar,theriacam ex cacursia sumpsit, indeq; aliquot horis euomes liberatus est.Modo a simplicibus inchoando incia dicamentis per clementa, animalia,&plantas ad compositas mcdicinas paulatim accedendum est. Inter elementa Io. γetres commendat aquam his versibus politicis in alatinum sermonem a Paulo Iacisio translatis.
Aliquis a Serpente morsus, aquam tacenss biberat, Capusim ensis nigrum aqua ιnrangem, Antequam Scrycns aquam gusiet, quι momordit, Scruatur maxime , Ilaesus a venem nocumento, Etstatius nunclaueras alicui , dicens hae,
Ille a Serpentercus unge ιμα, At j. HIue non valeat ille etenire, Γιbat nuncius dictam aquam, Et qui aegrotas, is ait m accipit etiam a Gy.
Non dissimile remedium a terra sumptum memorat Matthiolus adhibitum ab Eremita olim circa Romam morante, ad quem multi nomine vulneratorum ab anguibus coniugicbant. Hic selitus erat interrogare nunciunt, num vellet pro patiente rem diu sumcru, ct annuenti iubcbat, ut pcdum denudatum in solo collocaret, quem gladij acie circumscribebat, indeq: amoto pede, haec verba in vestigio inscribebat. CARO
PAR AC LETI' S. Deinde eodem gladio characteres delam, terram; colligens in cyathum
52쪽
A cyathum aqua plenum infundebat , donec subsiderint, quam postmodum indusio nundo colatam ei propinabat, D confistim aegrotus absens sanabatur. Vetu hoc praesidium, cuius rario rcddi non potast, omittendum csse existimamus. Ad animalia autem transeuntibus prima ii Ontcscsc Giscrt columba , quo viva inci- Remedi Osi,di morsui Serpentum imposita, tulita mentem Sextihi ven na omnia ad se trahere animal creditur. Item gallus, &gallina, ex Actio, dissiccta loco assci: o apponitur, vel ad alim μιν mistum mentem,sedes horum animalium deplumata ictibus anguium alligatur,donec vis sis an iis. uniuersa veneni extracta fuerit; cuius rei indiciu est,quando pullus postremo appostus
non moritur. Huius autem rationem Esse credimus, quia gallitas calido temperamento Inditia v. prsdite totam virulentam materiam imbibunt: Si tu dem proprium csse caloris attra- ne reserahere docuis Aristotclcs,idq, mulorum experientia comprobatur,in quorum aluo venea tr. nati conduntur,sicqἰ liberantur,dum illud vi iusto: u n a calore muli attrahitur. Eodem
exemplo docemur in ijs, qui puncti sunt a s balangio, tarantola vulgo dicto, a Taran to Apuliae oppido: quandoqui ni incolae sepe numVro horum ictibus alliciuntur,mil. B lumq; praestanti iis remedium inuci iunt, quam chordas ducere, laindiuq: saltant, donec tota vis veneni per sudorem educta sit. Capra ab his pro idiis non est arcenda :nam Aelius ,&Act rarius haedum di sceltun b. cogallinae probant, Dioscorides iecur prae, oreaprillum commendat, Plinius vcntriculum capi ae r enter Iaccatae apci tum parti af panes eata
ficta alligat , Avicennas harum Miluarum Orncm combi: stam puncturis Serpentum se; Husat inspergit. Alij denique lacie. caprillo partem vulneratam talici cum succcssu sbuciat. vcnenatis. Cuapropter in epistola ad Gc inerum legitur, quod rusticus a Serpente ictus pedem laesum in quantitates illic iciati lactis capiae nigrae impotuit, & stati in dolore, & tumore solutus est. Ideo non praetcr rati cin quaedam puclla a bcrpente demorsa, caseo recenti caprae viceri imponio, sanitati restituta est. Ccruus ab his praesidiis non cst ericludendus : nam Dioscoridos mcdula caui pci liniti iam a Serpitibus optime defendit. Item Galenus cornu ceruinum comburit, ae trituratum cum aceto subigit. Vegetius in Lib. i. dcta, iumentisa serpciuibus vulneratis utitur stercore suillo rcccnti , illo muri, & melle At- - , uritico cum vino,&vrina humana plagam inungit. At Dioscorides fimum bubulum suin-C moperi, commendat. Deniq; Serpens, & ipse suosmet ictus sanare perhibetur. Vnde tibi. Ode hoc animali poterimus pronunciare, quod Antiquitas de hasta Achillis praedicabat. med. rii l. Sic enim canebat Ouidius. par.
Vtilaus Achsura, quae quondam si erat hosti, Lib.3.Med.
Audiamus igitur Quintum Serenum de Serpente canentem hunc in modum. Fimus μα- duae me aut Serpensfertur caput 1ltius apte lux, O bu-
Vulneraris iungi, sana qu vGat . a. balus ven Hinc nonnulli filerum huius opinionis venenum pro antidoto, ad castigandum aliud nis re fit. venenum isticiter adhibendum esse, exeanplo theriacae, quae ex viperis integratur ,&tamen caetera venena corrigit,atq; profligat. Praeterea in regionibus Allobrogum,mul- Lib. I. si tae aconitorum spccies sponte crescuιὶt, circa quas muscae quaedam parue semper volitant, & hς illius vcnenatae plante vera theriaca esse perhibenturalem Nerium,seu Rhododendrum virulenta qualitate non caret, & tamen contra Serpentum ictus commen' Nam venev datur. Habemus in hoc genere apud Ausonium lepidum epigramma de quadam mu- num veris here toxicum marito propinante, cu i, ut citius operaretur, portioncm argenti viui ad- sit r. me.
didit: sed tantum abluit ut obtaci, ut potius hydi argyruin illi opem tulcrit. carmina aea igitur epigrammatis sic se habent. .
Toxica raelotypo Ecdu uxor mecha marito, Peressu ad mortem creri II esse datum tWHIt argenti Iuhalia pondera vi ut,
Cogerer ut restrem visgeminata necem.
Mutavi hae se quis, Gom Hscreta venenum, Antidotum Amra, qui soracla buet. Ergo inter sese dum8ocula noxia certam, Cessu lethalis noxa salviferae; Protinus, ct vacuos alui perure recesse Lubrica deiectis, qua via vota raris. uam,
53쪽
Et cum Lata volunt, Ana et enena is an .
Cur aurem id sine patientis noxa peractum sucrit Authores sentem ijs inter se variant. Alij scribunt id accidisse,quoniam toxica sibi inuicem aduersabantur. Alij, quia via uia alterius suerit antidotuin. Alij alias assignant causas Vci u nos a graui pondcre hydrargiri id dimanasse arbitramur,quod in ventriculo nullam contrahcns moram, aliud V nenum confestim secum duccns imos pclijst recessus, it aut venenum noxiam operati nem Exercere non potuerit.Id stabilire possvinus cxemplo casus,qui Bononis contigit; dum quidam ingrediens officinam,pharmacopaeo absente, pro acetoso sitnplici,argentum vivum hausit, quod paulo post absq; vlla lasone euacuauit. Auiccnnas etiam in LU1s So- simili casu, lapidem in Serpentibus repertum de collo patientis sus iasum multum periis is conducere affirmat. Aliqui murinam non vulgariter prCdtae attcstantur, exemplo c qui . iusdam viri nomine Cissi, qui, reserente Actiano, cultui Serapidis deditus , dcuoratis Murana De incaute Scrpentum ouis, valde augebatur: r ogatus itaq; ab eo Dcus muraenam vivamnem mediis praecepit emendam, & manum in vas, in quo scritabatur, immittendam: paruit ille ut Frari murina mordicus inlissit,quae postea dum attollebatur,simul ctiam inoi bus ablatus est. Hactenus de animalibus. Plantae succedunt considerandae, quae pro Serpentum morsibus adhibendae essent.' Aelianus scriptum reliquit in regionibus Ind cis plurimos Serpentes generari caete-L.9- p Α- ris animantibus nocuos; ibiq; etiam inu 'tas herbas salutis cras oriri aduersus letus Se pentuin pcrutales,quarum herbarum virtutem, & vium indigenae optime norunt. Item it Maphaeus narrat in otis Indiae quasdam procreari plantas , quas CUM V vocant, ex quibus tanquam e scatebris, per aest item, caeso cortice, liquor, balsami instar, dimanat, 'g ' ad quem laesi a Serpentibus confugientes sanantur.Propterea Euonimu , & ipse quo d- , μ' dam balsa num artificiaIe scribit, cuius duae, vel tres guttae in morius Serpentum' 'g'. instillatae totum virus delent. Plinius etiam tradidit peculiares arbores cx nuciam ge- /V μ' nere iii Syria nasci, quae aduersus anguium punctioncs mira operantur. In Gia Lia quoque liutcxcrescit foliis paruis, Epipactis nominatus; alij Em linen vocitant. ' 3'ημ' bianc plantam quidam lunariam maiamcni Nupcrorum est e cxistimant, quae iugisati Glissimorum mont: um delcctatur. Superest ut lici bas omnes nostrarum rcgionum cnumeremus , quae mcdicamcnta intrinscca, pro expugnando Serpentum veneno, ingre--λι. A diuntur. In primis Abrotonum, Acorum. Adiantum, Agnum castum, Altheam, An sisse, , . ilium, Marinem, Ampeloprassum, Arum, Ait emissam, Asparagum, Asphodeli um, ,. νυνυ, & Asietem Atticum, ymbant Authorcs, quae omnia in aqua tontis decocta et in pul
vj. uerem redacta, non modicam pCssunt laesis ab anguibus afferre utilitatem. At potissi-inum Anagallisex vino contra Serpentes iuuat, ut voluit Dioscorides. Agaricum non ι a.de mιnus commendant Authores: ideo Rex Ponti Mithridates gentes Agariae, in propriamat. meae aula omni tempore alebat, quoniam modum utendi agarico contra Serpentes optime callebant. Item Aristolochia longa ex Dioscoride Serpentum venenis resistit, si Loco ιiti drachma illius in potione 1 ini exhibeatur. Allium in hoc casu non infugiterum esse affirmat Avicennas, cuius periculum se fecisse testificatur. Quare Volaterranus author est referente Miχaldo sua aetate vixisse rusticum, per cuius fauces in cainpo do mimiis Serpens ingressus est, expergefactus usu Alliorum tanquam praesentanea antita Hdoto se curauit; At mirandum est, quod is uxori, incongressu,& moncm commimicauerit. Praetcrea Baccharis, Baa, Blattaria, Brassisa,&Bryonia sunt simplicia ad praedictum estucium colligenda. Item Calamcnthum, Carduus, Centauro, Carpa, hamedi ys, Chamaepitis, Chelidonium, Clinopodium, Coniaa, a ruda, Cupressus, Cyelaminus, Cynoglossa, Cyperus herbae sunt non contemnends, quia ex carum usu medicos non modicam litigem pro hesione a Scrpcntibus iacia dcmaere poterit, di praecipue ex cumino sylvestri, cuius puluis in vino datus morsus Serpentum miriS ce lanat. Verima quid dicemus de Dauco, Dracunculo,& Dictamno, quorum succum
ti/A.- . in vino LXbibitum Dioscorides ad syderavR, extollit. Scquitur Echium, Elefabos His,id cum, Enula,EΠdiuia, Erica. Eryngium, ruta, Iarculum,Fraxinus,Gentiana maior, Gladiolus, & Glans, ex quibus per os datis amplissimum fructum sumus consecuturi. Praedi Ctis addamus Hesiotropium, Iridem,Liquiritiam,Lilium, Ligusticum, taurum, Limonium, de Leontopctali radicem, quam Dioscorides labentissime contra angues
54쪽
si in vino propinat. Neq; omittere oportet, folia maluae,& mali aurant ij, nec Marubium nigrum, quod Galenus in puncturis ab anguibus tantopere commiadauit. Acce dunt Origanum, Paeonia, Panacus omnes. Paliuruς, Persoliata, Peucedanum ,
Phahis gites, Polemoni uin, Pulegium , sed intor has Dioscorides Pistacia edenda, &pitula x Platani in vino taliciter cxhibuisse profitctur. Deinde Autliores probant ra pum, Rhodod cndrum, Rosnaarinum, Rubiam, Rutam, &Rliabaibarum: quoniamia, Autecnnas de hac postre tua planta sermoncm habens praeter facultatum cribarii eam ei vim prossigandi virus anguium assignabat,& Dioscorides succum raphani 1 ι hibendum praescribebat. Succedunt saluta, sambuctis, scordium, serpentina, serpit Ium, seseli, sonchus,&staphis agria. At Marcus Ca o smyrnium conterit,&vino ue teri iumentis ab angue demorsis prabet, & idum in hominibus praestari posse assicue . rat. Deniq; Trifolium,a lalaspi, Tormentillam, Vorbcnam, Vitem satiuam.&Vrticam
possumus colligere, quarum omnium caulii, rad e,&semina in pulveruin rc dacta non parum commoditatis laesis ab anguibus sunt allatura. B Insuper praeter nominata simplicia, natura alia producit, oua jn medicamentie to- MN Opieis Iocu habent, ut bitumen, bdelium, Castor vim , Cedrus, Chamaeleon, Cicer Carthamus, Ceru cornu, HelleboruS, fel Elephanti Eruca, Euphorb: uia Galbanuvi, Halia isteri cacabum, Hem .iocallis, Hordei farina,d eris, Milium, Mycira, Naestitium, Nitrum,
Ocymum,Phu,Pityusa, Plantago, Rosa, sal, saphirti ,scilia, linapi, sulphur, sparganis,
fel taurinum,& Vrina; qua omnia, CX sententia clarissimorum virorum, aut contusa,
aut in pollinem redacta venenatis morsibus utiliter applicantur. Inter h rc ficus, vel missis di Caprificus primas tenct na MiZaldus tres vel quatuor guttas lactis sculnei in vulnera huius generis instillat,&miluin iiivcnit praesidium. Alij cinerein ex lignis sculnei laurinis, & vitis cum aceto subigunt, & initar cataplasimatis ictibus anguium superpota Par. a. At nunt. Timotheus sumit apes,& in illis contusis cmplastrum singit, quo puncturis Ser- c n. pentum se talici cum successu mederi fatet ut .. Caeterlim medici nostrae aetatis non solum in Serpentum ictibuς, sed etiam in alij af sectionibus raro simplicibus, scd plerumq; compositis medicamentis tum internis,tum C externis utuntur. Quare si libeat horum virtutem in nostro casu experiri, Galenuς passim in libris de Antidotis illa d cscribit. Et antidotum Heraclitis,antidotum ex ter. ralemnia, illud Eupatoris exscinco cognominatum, antidotum Aelij Galli, Ambro 'p' si sana , nempe antidotum Philippi Macedonis, illud Democratis, aliud Diaematon, ni mitum ex sanguinibus nuncupatum, & mithridaticam constetionem summopere proba His ab eodem additur Zopyria,de qua antidoto Zopyrum monuisse. Mithridatem Regem ferunt,ut capitali supplicio damnati quibus dedisset prius venenum, exhibe ret, & eodem modo ictos a Serpentibus, & .t sagitta toxico iniecta vulnera os sanaret. Amplius theriaca Zenonis Laodicet tanquam celebrati silina proponitur a Galeno. At idem Author, in libro de theriaca ad Pisonem, theriacam magnam Andromachi
caeteris antidotis tam simplicibiis, quam compositis contra venenatos morsus semper praetulit; nec praeter rationem,cum uniuersae gcntes eam maguificis afficiant laudibus, Maeromatum propter eius efficaciam actionis, tum etiam, quia neminem unquam percussum a rei vireta
feris,quae hominem solent interimere, iac statim pota,periisse memoriae est proditum. D Ided in poemate de Theriaca sic canitur.
Quamobrein Olaus Magnus tradit, quod gentes etiam Aquilona hes pro remcdio ve- L. 2I. p. neni in hominibus, 3c brutis, theriaca vcneta a mercatoribus in illas regiones, questus 3o- gratia, delata utuntur. Qui plura de hac celeberrima antidoto scire cupit,legat Galenum in libro de usu theriaca ad Pamphilianuin, ubi laudibus innumeris hoc medicamentum super astra fercbat. Apud nuperos authores ,&praecipue penes Nicolaum Myrepsum, describitur antidotus Adriani contra desperatos venenatorum animalium morsus valde essicax, & apud Matthiolum si mentio antidoti sibi familiaris. Est In Prae t. autem aqua quintae estcntia: Lx multis simplicibus parata, quae pondere quatuor dra, a hs. 6.chmarum praescribitur S cum pari portione vini odoriferi,vel tantumdem aqua cor- Dis.
55쪽
dialis chimicis organis sublimatae propinatur: cuius descriptionem lector apud ipsum EAuthorem videre potcrit. A., ML do composita medicamenta, quae extrinsecus apponuntur recitanda sunt. Haec emplastra esla dchcnt vehementissina , quae venenum ab intimis partibus elicere, &. cxpugnare possint : qualia sunt, quae ex sale, sinapi, nitro, &cachry Dioscoridis con F ponuntur. Imino theriaca etiam Andromachi instar emplastri loco talo apposita inter haec externa modicamenta infimum locum non occupat. Avicennas laudat confeci, Mai. Ution in Hermetis,quae supra partem demoriam extendenda est. Multa alia emplastra
,- , ' huius generis ad motius venenatos pcrutilia describuntur ab AEtio, quae unusquisq; lcgere poterit.Nicolaus Myrepius emplastrum cognominatum Epigoni gloriam apud se Dabi poste OS sibi comparasse fatetur: nam quidam in carcere ad ultimum damnatus iup-E s. His pii tum ope huius medicamenti dimissus fuit: siquidem filia Mariij Impera toris a Ser- M. Pente demGrsa in mamma,& omnibus medicis de ii ius salute desperantibus, hoc
emplastro sanata est. Recipit aut usquamae aeri ,ammoniaci,aloes hc paticae, a ruginis,
rasilis, aeris usti, thuris maris, salis ammoniaci, aristolochiae rotundae singulorum vn- pciam semis lem, seminis rapi scrupulos tres, radicis dracunculi unciain dimidiam seminis artemisiae drachmas tres, colophoniae libram unam, sinapi scrupulos tres, spodi, drachmas tres, aluminis scissilis,&opopanacis singulorum unciam dimidiam, deinde
cum cera, Soleo veteri, secundum artem, emplastrum paratur. Fumanellus sumit calcem vivam recentem cum molli sapone,& aqua capiteli commixtam, & hoc me-
Olci ri dicamento utitur. Idem aut lior oleum parat, quod vocat diuinum, extrinsecus enim πρων. linitur, atque etiam potari potest, & conficitur hunc in m dum . Sumuntur flores, &folia hypericonis coquuntur in libra oleioIiuorum, trium horarum spatio, percolatur, & denuo fiores, & folia eiusdem plantae in eo effervescunt, & tertio idem reperitur, addendo gentianar,tormentillae,utriusq; unciam unaimpost persectam coctionemouisis in colaturn ad usum seruatur. Tandem Matthiolus, inter meὰicamenta extrinseca,lausis ri A de. olei de Scorpionibus dignas encomijs cclebrat; quod venenatis tum ob ictus Serias pentum, tum Obsumptum venenum singulari auxilio esse solet. Huius olei descrip tio legenda est apud eumdem authorem in praefatione ad librum sextum Dioscoridis . cHac de naturalibus praesidijs dicta sint,quibus no conserentibus,ad diuinam opem proculdubio confugiendum est. Nam interdum verbis, & orationibus piorum viro-δ rum, noxae omnium venenatorum animalium superantur. Christus enim apud Ma cuna, signum credentium omnium esse dixit, quod Serpentes toti ant,& si quid morti-c 'Φ ferum biberint, eis non esse nociturum. Immo apud Lucam idem Christus alloquens
U- discipulos inquit. Ecce Hae votis potestarem calcania seper Serpentes, o Scor'ones, V
per omnem virtutem mImrer, or nihil et uis necebit. Hoc autem csse exploratissimum in
. tuemur in miraculis, quae Sancti patrarunt, & adhuc patrant: etenim habetur ex San- ' eio Gregorio Turonens, quod Samstus Phocas martyr apud Syriam requiescit, ad c ius tumulum demorsi a Serpentibus assidue confugiunt, & quando ianuam atrij, in 'Τ' quo martyris cadauer est collocatum, attingunt, illico pars laesa detumescit, & euacuata veneni virtute, pat iens sanatur. Vtrum modo aliquis prouidentia, ad euitandos Serpentum morsuS, & caetera veneia Prouidem na , uti possit, perpendendum est. nam multi lin hanc venerunt sententiam, quod ho plaae venena mo edere venena assuescere possit, ne imposterum, illis assumptis, vel etiam demorsus cauendum. a Serpentibus laedatur. Id innuit Avicennas, & multi alij autho res pro comperto ha-Li. .' I. bent. Haec propositio de venenis in genere nullo modo intelligenda est. Vita enim Iino. . humana in caliditate consistit ; ideoq. venena extreme calida ,&sicca in alimentum humanum transmutari nequeunt r neq; opus est in medium afferre vulgatam illam hiastoriam puellae napello nutritae; quoniam haec a veritate longe recedit: cum napellus heiba sit calida,& sic ea, ct tota substantia humanae naturae reluctetur. Quapropter si homo nutriretur veneno tota substantia sibimet Opposito, esset necessarium, ut liuia mana in aliam naturam degeneraret: siquidem omne animal suo simili semper alitur, ut optime docuit Aristoteles. Homo igitur si venenis nutriretur, similis esset veneno; hoc autem esse absurdum omnes attestamur. Quoad venena frigida, & humida v Iuti cst cicuta, possumus cum Galeno asseuerare aliquam horum portionem in nutri-αentum verti pota. Quando vero dicebant nunnullos homines esui venenorum aD
56쪽
Hist. Serp. & Dra c. Lib. I. 47
A suescere, id intelligendum est non de nittritione, sed de venenorum expulsione, quam valida hominis natura statim moliri solet: siquidem post veneni assumptionem, se se paulatim ad illud pellendum a sIuc facit: cum longa cxpcrientia usu venerit, ut natura modicam portionem vencni trudens, tandcin maiorem etiam quantitatem oblata ni confestim propellat. Huius rei mani testum habemus exemplum in Mithridate Reae Ponti, qui umetipsum v. no assumpto, perimere volcns, non potuit: quandoquidem eius natura quodcumq Oblatum venenum extra corpus illico detrudere assueuit,qua re de illo canebat Martialis hunc in modum.
Reliquum est igitur, ut dicamus veram prouidentiam esse, ut homo antidotis, se medicaminibus suprasci iptis munitus semper incedat. -
SERPENs b corporis prolixitatem a Latinis longus & a Graecis nuncupatur; ideoq; ολ η κ: a Nicandro dicitur, quoniam longo volumine caudam trahat: nam i Aκω traho cxponitur. Alioquin lati hi quia non recto tramite seipat, flexilem, reflexum tortum, intortu, retortum, tortilem, sinuosum,stimatum, implicitum,& voluminosum Serpentem indigitaturat. Hac dc re necis λιχι He σκοMir, - Μ λ. 4ὀς in Lib. . Epigrammatibus graecis, nempe non rcclusco nominatur, &alibi σε γραελια ιμ οδι, nimi iram quater circumuolutus Vocatur . colorem anguium Lat ni perpendentes, atrum, nigrum, caeruleum , viridem, inaculosum,& textilem nominarunt. quare Gra cis ob eamdem causam ε νιηιλυς , nempe varius, & versicolor dicitur. Hoc nomen . 'quandoq; ad animum transfertur, diciturq; de vafro, & astuto: quapropter duplici G m. ς' de causa hoc epitheton Scrpentibus conuenire poterit. In hoc sensu α : vocatus suit C ab Homero αι eλα , quia callidus, & vafer sit. Aliter, ψ, vel γ υ--n , item κἀ , glaucos, seu caesios habens oculos exponitur: ideo Pindarus hoc epitheto Serpentem donauit. Ratione aestus , Latini Seryci item callidum, &tiistem nuncu- s, ιι ι parunt; quoniam olim in Paradiso terrestri hominem rationis participem deceperiti
Quamobrem Naaianhenus upra te, γε κακοῦν, scilicet malorum authorem nominauit. Ita - .etiam Homero νηεc dicebantur, quae malorum causae suerunt. Item Apol- μlonio μόνιμονι nuncupatur ; quoniam Pitici omnia infesta ,&infausta teste Sc lic-liaste Aristophanis) ,οον α vocabant. Immo apud Eustathium x όνιος dice. tiliabatur homo subdolus, & fraudulentus; quia x, ri e simpliciter terrestris,& subterraneus vertitur.Ub Serpentis a pectum, qui intuentibus metum incutere videtur, Latini eum squallidum . atrocem, minacem, minantem , martium, terrificum, horrendum, horridum,horrificum,horribilem,formidabilcm,dirum,& squialia cognominarunt Item Graecis nempe grauis,& horrendus, γοp πο aspectum horridum habens ut Gor- 'it m go, tu . terribilis, saeuus, πελ:pta immanis, & Gram amarus dicitur, quia in- ιμ pG D tuentibus, & percussis insignem amarorem afferat. Deinde Latini comtempsantes gra- c siccumuem noxam, quam Serpentes hominibus, ct brutis in dics afferunt, anguem noxium, nocuum, mordentem, impium, exitiosum, scrum, trucem, venenatum, virulentum , venenosum, venenigerum, pCstifcrum, lethalum, set histrum,&veneno plenum indi f gitarunt. Pariter Graecis δ ημων nocivus,& pernitiosupa vcibo δελ- laedo, Σακκ ob: si contracte pro κακοεργῶ ma Ieticus : cum κακο ρ ἱκ maleficium t gnificet, ουλο αενο ι ur vel ου-ς,&ο-ς exitialis, mortem in sinu fouens, & lathiter. At quamuis dicatur de ijs, qui sagittas conijciunt, tamen expnnitur etiam de eo, qui venenum eiacula tui: propterea totasλα θηρῶα leguntur apud Herodianuui. ψυγρα exponitur frigidus, immo lethale figus inducens: quare in hoc postremo intellectu Theocritus Go appellauit. Demum Latini Serpentem, a voce, sibilantem ab ori--i 1 gine terrigenam, ii nuxibilitate lubricum, a loco Maurum, Afrum, Niliacum, Arcni- uagum, Libycum, & Cinyphium a Cinyphici Libycae regionis fluuio vocitarunt. Car. cus a Columella dictus iust. At nonnulli non perperam opinati sunt, per caecum co-
57쪽
Iubrum Co Iumellae, vermem intestinorum intelligendum esse. Alij et iam fuerunt, qui Eberpentu S n minarunt elephantias , ex Solino, quoniam demorsus ab angue asseetu simili eles hantia si corripiatur, egrotus enim iiitumescit, & cutis rigiditatem quamdam adipiscitur. Dcinum si apud Latinos Serpens aliquando cristatus nominatus est, ille, quem c steti fugiunt, intclligebatur quemadmodum etiam Serpens sacer; nam veluti au is sacra in genere falconum nuncupatur, quam reliquae aues formidant, idem de Serpente dicendum csse putabant. Apud Graecos,ratione vigilantiae dictus luit eo γia, nimirum custos, nam τρουγά custodiam denotat. Ideo Apollonius agens de custodia vclleris aurei-ουγῆν lan vocitauit etiam dicitur, quia repta. Itaq; non sine ratione, oppianus oecie ἐρπης-ae appellabat. Quoniam autem angues inter an mantes ouiparas collocantur, a Nicandro ze- dicuntur. At op c exponitur Stapcn S, qui venatur mures; veluti πιρι ιαι Serpens quidam rusus, di ποθω. Se penu, quc in ApolIO confccit,natus exputredine terrae; cum πυθω putre laetio vertatur. Ad finem ηνος M. Serpens multa habens capita exponitur.
CV M a Serpentibus non solum homines,& bruta, sed etiam herbae, & multa inis
animata denominentur; in prs sentia ab hominibus iuchoando , omnia sigill tim demonstrabimus. Prima fronte se se of ert οτιοβολοι Serpentis percusior, fuitq; epitheton Apollinis in Ouo Si in miae Illic dij. Pausanias Mercurium appellauit Areiphontem, cum fuerit orCαθ - , nempe quoniam sustulerit Serpentem, quem no nulli οῦ, γη vocabant. Alioquin strii ino demorsus a Serpentibus exponitur. At Ni , scilicet ophion luit nomen filij oceani, qui cum Eurynome uxore, ante Saturnum, rerum omnium potitus est: huius meminit Claudianus. Item ophion socius fuit Cadmi,& in Thcbis aedilicandis adiutor, ita cognominatus, quoniam ex Serpentum dentibus prognatus esse diceretur.Multi volunt hunc esse eumde cum illo, qui ab Ouidio Echion Gnominatur. Ophion etiam suit Gigantis nomen apud Homerum. At Ophioneum Mes niorum fuisse vatem scribit Pausanias reserente Rhodigino qui proprio natali die luminibus captus, & priuata,& publica vaticinia peragebat. Sed ophioneus, nempe Serpentiniis princeps Daemonum fuisse perhibetur: siquidem tradunt Pherecidem Syrum olim sci ipsisse Da mones e Caelo deturbatos a Ioue, & principem Ophioneum nun cupa tum habuisse. Hoc codem nomine tres furiar insernales ii ruin Alectit, Tysph ne,& Megeia Acherontis,&Noctis filiae ab Antiquis fuerunt insignit ε ι cim loco capillorum angues gestarent. Harum meminit Ouidius in Ibin.
duas Usrierunturio vittatis angue capi Itis carceras ob cerat antistae reueres.
Et alibi de iisdem vel ba faciens sic cecinit.
Immo easdem furias in nostri aslarti confirmationem, paulo inserius colubras appeti Hlauit, quando dixit.
Periura vinxerunt Erebeae fine colubra,
Terq; cratentatas Increpuere manus.
Praeterea Serpentiger nomen est adicetiuum, quod de illis dicitur, qui aliqua corporis parte Serpentibus simili integrantur : propterea ab Antiquis ,&potissimum a Poetis Gigantes Serpentigeri, anguipedes, Serpentipedes, & loripedes denominati fuerunt: cum pedes intortos, more Serpentum habuisse dicerentur. De his sermonem habens Ouidius sic canebat. 90ngaq; o Harh ras, Sementigerosis, Gigantes. Serpentis ena autem, siue apud Strabonem, genitus a Serpentibus exinponitur : unde quidam populi apud Plinium fuerunt nuncupati, qui ob qua redam cum Serpentibus familiaritatem eorum ictibus solo tactu medebantur. Os hicos etiam vocarunt nonnulli populos Oscos, nimirum Capuenses, ut Seruius in
58쪽
A commentarij, ad Virgilium interpretatur; quoniam apud illos multi Serpentes olim stabularentur. Ophiophagos etiam populos memorat Plinius, qui Serpentibus olim uesccbantur. Idco Pliit arctatas Spartanos ora β νους cognominatos fuisse testatur: pr ptereaquod in quadam annonae caritate, Serpentes in humanam escam vertere coacti fuerint. D. Augustinus ophitas, Opticos ,& Dpbi Omorphos haereticos quosdam interpretatur, qui Serpcntem primos parentcs d Ccipientem Christum reputantes, ipsum uti tutis corni. ionem in Iaradisum induxisse arbitrati sunt: immo Serpentem nutriunt,& vcnerantur,qui, cxcantante bacvrdote de specu egrcdiens,&super aram ascendens eorum oblationcs lambit, S circa illas sese inuoluens ad speluncam reuertitur. Deniq; a Serpentibus hodie multae familiae cognominatae sunt. Nuper hic Bononiae quaedam familia nobilis ML Serpa cognominabatur. His notatis, bruta animalia a Serpcnte denominata ponderabimus . Primo anguiculus nomen est diminutivum ab angue a Ciccronc usurpatum,Graecis vel ὀρ - ουιον, nempe paruus SerpenS dicitur: quo nomine Rondeletius piscicuIum instar Se II pentis Iongum indigitat, quem Bullonius non rcete inter asellos connumerauit. Alioquin Serpentini catuli, faetus anguium nominantur: tulita illud Virgilij de Sei pente loquentis.
Nam istus anguium adhuc in utero viventes ita ερυα dicuntur, cum hae verba Iegan
λων. Praeterea haec comitia idest anguineus, secundum Oppianum ;& oφιώδε, Serpentem referens, variis animalibuS assignari pDiIunt,& praecipue testudini,c iam anguinea ceruice praedita iit. Immo convcniunt, & Cerbero Inferorum canicolubrisero monstro nuncupato. Virgilius enim , &Ouidius cerberi colla anguibus horrentia re- prssentarunt. Item Elephanti anguimani dictituisse scruntur, quia proboscidem tanquam anguem ad varia munia intorqueant. Anguilla etiam quasi anguis illa,ab angue denominata est: Quamobrem non iniuria Iuvenalis sic canebat.
Vos aneu tu manet longa cunua colubra.
C Immo haec Serpentis ritu incedens λιόπους vocari posset : cum hoc nomen apud Suudam, Serpentis modo incedens vertatur: Serpentes enim μοδες sunt. Pl inius memorat animal ceruo minus, & pilis simile, Sardiniae peculiare , Graecis ophion vocatum, sed interijsse arbitratur. Item Graeci ελαφον, nempe ceruum a Serpentibus denominatum fuisse autumant, nimirum απ ιτῶ ἐλα νει 'ους φεις, nempe a Serpentibus abigendis: cum Etymologus,& Varinus scribant ut superius notatum fuit ceruum, cornu ad saxa astricato, & odore eXcitato, Serpentes a cauernis fugare. Sequitur ophiomachus duorum animalium nomen: Primis denotat Iacertum virudem cum Serpente acriter dimicantem; secundo significat illud locus is genus, quod apprelie n. Serpcnt is collo , bestiam sui locat. Textor ophiomachum auem cum anguibus pistiantem constituit: qua inuis apud probatos authores, huiusmodi nomen is pro aue non reperiatur. LCgitur quidem apud Hcsychium opiουρος avis quaedam, cauda Serpentis pindita, ct ar per regiones Aethiopicas diuagatur. Item αμπαγοι Ibis, quia Serpentes comcciat. Alioquin in scriptis Hesychij leguntur soluin haec verb: ADe γοαύλος ἰχwucum, em ακpu υν γ 'ος μὴ έχον π pa . Vbi manifeste videmus autho rem, per ophiomachum intellexi sic Ichneumoncm ,& genus locus is alas non habens: quamuis οριοικίγηc genus cicadae alis carens apud Suidam legatur. Demtim Marccllus Virgilius ophio tenem scolopcndrae genus ab anguibus enecandis nuncupatum est e statui . Post animalia, succed ut plantae ab anguibus denominata ,veluti Serpentaria, Lupli Serpentis ab Arabibus vocata, quae extima corticis siperficie varijs distincta maculis, Serpentum exuuias aemulatur: hac de causa Porra aduersus Serpentes valere icripsti Arum quoque, Serpentaria minor Herbariorum dicitur, quia folia aliquando maculosa proferat. Bistorta a Lonicero colubrina, & ab alijs Serpentaria vocatur, vel quia ad instar Serpentis retoria radicem genuior, vel quia eius facultas colubri vires extinguat. Lonchitis aspera , in ant quis Dioscoridis nomenclaturis, colubrina cognominatur, & merito: nam interdum solia instar Serpentis retorquet. Plinius ophiuis herbae meminit, quae in Elephantine Acthiopiae nascitur, hec pota terrorem Serp-E tum Lib.3 A
59쪽
tum obuersari facit , ita ut patientcs necetario mortem sibi consciscant: hac de causa R
et s. 1. e. s. siet; lehi eam bibere cogebantur. Alioquin, ad mentem eiusdem PliniI, Ophius ςst
Coronepus insita, cuius terra Serpentes fugare tradebatur. Praeterca Corono piis sponte nascens, repent. a Mati biolo Serpentina appellatur, quia radix in vino data venenatorum morsibus ccc uirat. Item Scrpentina est quaedam spccies Anchusae, I τ' ἐε is, nec non
aio: ab Alcibid de quodam . xt notat Scholistes Nicandri qui ob 1e sentis moi sum
- giotans, hac planta deuorata conualii ita Pariter Enula, siue Helenium, a quibusdam serpentina vocati est, quia Helena eius valoris contra angues periculum fecerit. Item Cantabrica in Gallijs Serpentina appellatur, ut Author est Ruellius . Nummularia etiam , seu centimorbia a Brunselsio , nomine Serpentarie tertiae descripta , alijs colu- , brana, ct herba Natricum dicitur, nec immerito, propterea quAd Ruc illus tradit se de ERIM ' Me nomine rusticos interrogata, qui referebant ita cognominari, quia Serpentes ins μ' partes disiecti huius herbae contactu sanitati restituantur. In antiquis Dioscoridis no- seMi uienclaturis, Elephaboscum pastinacae species ophiogenium,& ophtoktonon nomina-Zh tur, cum Serpuntus necare crederetur. Bryonia, scii viris alba, d apud Gallos colubri- FILI 3. p. na , secundum Ruellium, in antiquis nominibus Dioscoridis, Ophio flaphvlo', 3 quasi uua Serpetum vocitatus: quamuis nonnulli rix τά-υλω lcgant.Alioquin Lac capparis dicitur, ut animaduertit Plinius: quamuis etiam scribat cynosbaton. 67μ hcostaphylen ab aliquibus appellari : Gallis quaedam Tithimali species mirti folia
secus vias, ct scp es nascens lac colubri nuncupatur. Scquitur Ophioglosium, quod La- CR tu, i linguam Serpentinam vertunt, cum finris argit illa cuspis lingitam ab ore Serpen- tis exertani amuletur. Illa autem planta; cx cuius in tu pharmacopaei Claterium exu-I- 'ρ gunt, cucumis anguinus a Cordo nominatur; foric quia libcntc rcrescat in ruderibus, MI in quibus Serpentes ut plurimum divagati fur. Nam cucumis ilIcsscxuolus, & lovgusCV Hi a Mattiliolo nuncupatus, apud Taberne montanum anguinus,&apud Lo bellium cu VH cuiliis flexuosiis anguinus vocitatur. Item quamdam cucurbitae speciem oblongo, &Zi citruo fluctu Dodori ei)s, de Li bellius cucurbitam anguinam indiguam ἱ quoniam in μηδε ης ici dum suo coni curuatu Serpcntum gyros aemuletur. Similiter , cx Clusio, Asphodel - σ 39' luna caepam colubrinam Granatenses appellitant. Quid ani alii, ex eodemm et Clu- GC AE εώ -clirysamhenuina Valentinum herbam Serpentis nominant. linino inter alliorum ' specics una est, Ophiosecrodoti ncmphallium Serpentinum dicta, cum exteriore a
LQ3 bulbi membranam instar corij Serpentini maculosam habeat. Christophorus etia i βη - ης - Acosta duas planias iub nomine herbarum Serpentum depingit, quoniam ad pronia I pandunt virus anguium summopere commendentur. Tandem tum quamplurimi hespia L. Dri harum stores, quoium stamina in summitate adeo diuisa sunt, vi bifidas Serpentum I si e litiguas prasistrantιidςὀq; Serpentini flores essent appellandi: quandoquidem Porta si ab hac signatura contra Serpentum ictus mirabilia operari arbitratur.
in gen ina illa memoratur , quae aliter Echites dicitur: cum maculis viperinis se insigni-ίδ. 37 ta. AI ibi ab eodem author e gemma nigri coloris binis lineis es bis colorem nigrum in- φ eludentibus describitur, quam Barbari ophiocardelum vocant. It cm Ophitcs , seu, ve bire 1 ali; volunt , Dracorines appellaturgemma illa coloris carulei, formae pyramidalis, quam in hydris, vel chelydris inueni ut. Apud Plinium in cerebro magni Draconis re HDr c ' ε periti traditur. Alberius fatetur se vidisse hanc scalmam nigram non pellucidam ing m' ia circuitu coloris pallidi crutam a capite magni Serpentis in Sucula: in cuius superficie ire ago Serpentis conspiciebatur. CesaIrinus hunc vidit Iapidem figuram corniculi, abscissa cuspide , colore partim nigro, partim saucscente, splendido non pellucido, cuius basim linea nigria, specie beryeotis circumdabat; additq; a donante intellexissecta linguarin cuiusda in magni burrentis. in Germania versantis. Rursus ophites alia est gemma lineis cinereis, ct nigri cantibus repraesciitans colorem Serpentis,& inuenitur
ad ostium Tangrae. Alium la i idcm pellucidum spura verticilli , nempe spumam Serpentis, instar chi, stalli, cons elatam vidimus apud Dominum Ladislaum Hunearum Amplius quoddam marmorix albo ,& nigro maculis frequcntibus costans, ritu ma- mar ε . culosi Serpentis, opi ires dicitur, cuius inulta esse genera reicit Dioscorides, quae tamen ad ties tantum dificientia sic ducit, unum pCndcrosum,&nigrum, alterum cinereo colore runciis distinctum, tertium lineis quibusdam candidis resertum. Plinius. duas
60쪽
Hist. Serp. & Dra C. Lib. I. si
A duas tantum species describit,candiduin,quod molle est,& nigricans durum. Meminit pota a etiam cinerei mal moris, quod a colore cincris tephriam vocat. Dioscorides aut τὸ ri ita, omnes huius marmoris species alligatas, aduersus Serpentes valere tcstificatur. Ophi- misis. tem nigru constantem punctis nigris in liuido cor ru, las' cida: Viperain Aegypti vo- Di, ὰ cantiophitem vel o cinerei coloris Granitu Syris nominantunsunt enitia puncta nigra in Ghu ..id corpore candicante.Insuperanarinor viride Lacedsmonium prctiosi generis Lithotomi M. Serpentinu cognominant,ex Alberto, qui secunda speciem Ophitis viridis maculi scam sis is,Mdidis esse tradit: insunt enim in viriditate marmoris macula' quaedam frequentiores, de mombri clariores. Aliud est unica maculatum compositione,& huius generis est Thyites, cuius mentionem fecit Dioscorides; sed non spiratilili odorem , quem in suo ophite Diosco rides commendabat. Amatus Lusitanus farctur sc vidille vasculi1 quodda ex huiusmo
di marmore fabrefactum non insuauem,dum Dicabatur mittens odormi;ideoq; non
nulli albitrati sunt huiusmodi vas esse cxillis, in quibus Romani Imperatores theri m cana seruabante cum ctiam huiusnod i lapis contra vcnenatorum morsus a Dicistoride ter a essent B summopere probetur. Galcnus autem vitrum cum ophite coniungere videtur, dum V se, inquit ophitem possidere vim abstergendi, confringendique vi vitrum, quoniam illi in g olim vino dato facultatem comminuendi lapidis in vesica assignat. Quocirca non est dicem Neriac Odum, per ophitem, intellixisse genus marmoris quod habetur apud Dioscoridem non μμ latur. enim facultates utriusq; conueniunt sed forte denotasse murrhmum a Plinio vocatum: coloris enim varietate maculas Serpentum aemulatur. Neq: obstat murrhinum effodi,& vitrum arte parari: quandoquidem incendus subterrancis eadem heri pollunt, qua in Dinacibus fabricantur: nam murrhinu esse humorem subterra densatum Plinius af lirmat . Praeterea lapis quidam est ophites,vcl Serpentinus dictus, quia squamis, more Serpentum tegatur, ut lapis Isicbanus crosus, fissilis, niger, durus, ex quo aes conflatur. LV
Aliqui spinam Theophrasti esse putant. In hoc quandoq; imago piscis conspicua cernitur, & piscisorinis ii uncupari potest nigri coloris, in quo squamae aureae, vel argenteae piscium licet conspicari. Quandoq; in hoc animalia alterius generis a natura insculpta Lapides - obseri tantur. Tres huius generis lapides in publico Illustrissimi Senatus Bononiensis Iriformes.C.Musam struantur,qiciorum unus geminis piscibus est insignitus. Alij duo singulos habent pisccs reserentes imaginem Percar auratae, & Alburni. Huiusmodi lapides fissiles
sunt, bitumini'; materiam in se continere, odor indicat. Hi autem lapides non procul i monte Maeli co reperti fucrunt. Plaeter enumeratos lapides alium inueniri multi autumant, quem Plinius pro Serapentum ouo descripsit, non intelligendo tamen otium, ex quo catulli Serpentini ex cluduntur : cuin de hoc in praesentia non fiat scrino. Plinius igitur iure habet. Pr.e
ne tellurem minas. Profugere raptorem equo, Si rpe res emm in fur, donec arceantur atio curvis amms interuentu, experimentum raus esse, si contra rqu.t urtet, vel auro via Ium . Atque τι es invisum Iolcma occultanius fraudibus sagax, certa luna es tendum tenstent, tanquam congruere Ferationem eam Serpemium, sumani sit arburn. Vidi equiacm Mouum M magnuumne moder mati orsiculati, erui Iacartilaginιs, veluti acetabutis brachiorum ραγ- ρι cruris insigne Druidis . Ad victorias Lisium, ac Regum adtus mire laudaturi tanIae z-nitatis , ut habentem id m iste in sinu equitem Romanum e , o mys a D. Gavio Principe interre itim non ob aliud simam. Hic tamen complexus an Ium efferatorum conto is a causa Udetur, quare extera gemes cariceum ιn facts argumentum , c/rcumdua e me
angulum ricerant. Nostra aetate huius Oui tantopere in Gallijs commendati, & ol struati, nullum cxtat mollimcntum. Immo tradit Geseerus neque ullam huius oui
supercisse famam apud Helvetios quondam Gallis adnumeratos, & Druidarum superstitionum participes. Praetcrquamquod non est veritati consonum, quod huiusmodi ovium, aut quodvis aliud inanimatum, accedente etiam auri pondere, aduerso Omm -- flumine feratur, ut iccitat Plinius. I atctur quidem Giserus in suo lapidum thesau- gwnuvi ro habere duos globi s duios, solidos, graucs, crusta albiore,& duriore, quam sit inte- quid. 1 ior substantia, intectos. Alter cst magnitudinis pugni humani, Drma denticulari; alicr longe minor globosae pariter tigurae. Inco per interualla aequidistantia conspi-E a ciuntur