Lilii Gregorii Gyraldi De annis et mensibus, caeterisque temporum partibus, difficili hactenus & impedita materia, dissertatio facilis & expedita. Eiusdem Calendarium & Romanum & Graecum, gentis utrusque solennia, ac rerum insigniter gestarum tempora

181쪽

ε66 LILII GREG. GYRALDIνmsQM. hoc est: Conuentus singulis nouem diebus celebrati in forum, nundinae uocati, quae Saturno sacra putantur. Porro quod in nonis diebus nundinae agerentur, indicio etiamnunc extant antiqua quaedam diuersis in locis reperta fragmenta fastorum, ex quibus umbram saltem colligimus octo dierit: nam menses ita praenotatos habent literis, ut adusque Id perueniant, quae est octaualitera , quomodo Sc nunc ex ritu Christia no usque ad septimam, hoc est G, ut dixi mus, noramus. Sed his missis ad nostrare deo. Et hunc trinundini morem adumbra te: quidem S quoquo modo hodie seruari Midemus, cum trino praeconio quid publice, uel a principe, ues a Republica promulgatur. Trinundinum autem dicimus, & tri num nundinum, & tertias nundinas: namnuodinae fc nundinum recte dicimus. V rum haec notiora. Eadem etiamnum ratio ne an id iam dista,candidatis in petitionibus usus fuit in comitium nundinis uenire,& in colle consistere, unde cora possent ab uniuersis uideri. Verum haec omnia negligentius haberi coepta, dc post abolita postquam tria nundino etiam ob multitudinem plebis se quentes adesse coeperiit. Dictae aut sunt nun dinae quasi nouendinae, a numero scilicet nouem Sc dies. At i a Nundina Romanorum dea, quae a nono die nascentium dicta est,ut

182쪽

Macrobins scribit, qui dies lustricus nuncupatur, quo scilicet infantes lustrantur,& no men accipiunt: quod 3c Pomp. Festus re statur. Sed lustricus dies marib. nonus fulti firminis octauus. Cur uero id Romani fa eerent pluribus explicat Plutarchus in quaestionibus: ait enim ideo citius foeminas lustrari, quod citius quam mas scemina adolescat: ideol septimum praetermistum,quod obseruatum sit eum diem perniciosum esse infantibus, ea praesertim causa, quod illia umbilicus saepe resoluitur. Sed dc aliam innumerorum potestatem retulit. Tum dc ii lud subiungit, foeminas duobus, mares uero tribus nominibus uti contaeuisse apud Romanos: quod idem in Marii uita in ex ordio statim repetit, et si quosdam uel ea ruisse tertio, uel ignotum potius fuisse ui deamus, ut C. Marium, dc αSertorium. Qua ratione Possidonium aliter sentim istem reprelictione dignum existimauit idem ipse Plutarchus. Verum de Romanorum

nominibus res notior est, quam ut ego

pluribus hic comprobem, ab aliis pridem

ante me tractatam. Saner, ne institutum de

seram , diem qui post quintum Iduum etasti , quinquatrus uocabatur , qualis dies Mineruae dicarus. Simili modo & triatrus, ec sexatrus, re septimatriis, & decimarrus, de quibus Pompeius Festus. Porro He

183쪽

et 68 LILII GREG. GYRALDIrunt dies quidam in mense etia apud Roma ' nos qui μορω inuo Iti sunt,quorum meminit Suidas, qui eos etiam ait prius a Phrygi bus fuisse obseruatos quales tamen, dc quot fuerint, hactenus uel ex ipso, uel ex alio cognoscere haud memini: si tamen coniecturae locus detur, Deum matri sacros fuisse puta

vim, hoc est, Megalesia uel Matronalia seu Matralia. Fuerunt S apud Graecos Daryli seu Darylli utrunq; enim legimus) dies seli ces ac fortunati, a Datylo quopia, cui apud Athenienses omnia felicia ac prospera con . rigere,ut res usi sit in prouerbium deditista. Sunt praeterea d duo dies in mense quoliber, Aegyptiaci dies. qui Aegyptiaci uocati sunt,quorum & paulo ante meminimus, quos S uarie relatos in

uenio: quidam enim inauspicatos eos esse dicunt,alii contra: ego de his nihil statuo: quae ab astrologis, S nostris quibusdam scripta

comperi dun taxat refero, n5 ueritatis,sed curiositatis gratia, ne lectorem hac in re fraudasse uideri possim, quem saltem rerum ua rietare, si non facundia ac lepore,mulcere cupio. Lectorem tame admonitum uelim,dies hos pietati ac religioni parum conuenire, ut 'monet Ambrosius, utcunt ergo hi sunt ab . . Aegyptijs instituti Sappellati, hoc est, a superstitiosissima natione. Sunt uero hi in sin gulis mensib. duo. In Ianuario quidem KL. dc um .KL. Febr. In Februario pridie nonarum.

184쪽

Man. In Maio V. Nonas, S pridie KL. Iu- i 3nias. In Iunio Im. Iduu, S X V. KL. Iulias. In Iulio I ii . Iduu 3c V I . KL. Augusti. In Au gusto KL.&IX. KL. Septembris. In Septembri III. Nonas&X1. KL.Octobris. Ino Stobri v. Nonas &XI. L. Nouembris. In Nouembri Nonae & III i . KL. Deccbris.In D cembri VII. Id.& XI. KL. Ianuarii. Quoruomnium dierum ratione concludere possi mus duobus his uersibus: Augusto decies auditus lumine clangor LicFit olens iij colla colet,excute gallum.

Horum uersuum singularum dictionum pri Aenptiacos inutimarum S secundarum syllabarii literas desu niendi dies ratio. me,& quota prior fuerit in literarum num

rΟ,eum mensis numerum accipe: alterius uero syllabae eundem a fine numerum. Exemplum propono ultimi mensis,hoc est, Dec bris, cui haec dictio, gallini, deseruit Prima li- tera est G. quae septima est in numero litera a . vrum: ergo VII. Decembris dies est Aegyptiaca. Secundς porro syllabae litera L est,quae κ

est in ordine,quonia H no est litera,sed affla tus nota igitur XXri, quae decima est a fine eiusdem mensis, altera dies erit Aegyptiaca. Et de his adhuc satis. His ita a me percursis aliam rurius mensis diuisione afferamus,

quam Suulgus S nostra obseruat ecclesia.

185쪽

illumi in quatuor hebdomadibus 8c alte

rius parte diducamus. Hebdomada seu heb-set statim. domas graece, larine: uulgo septimana uocatur: ab Hebraeis uero, a quibus fluxisse uide tur, sabbaton: unde &ipsi Iudaei sabbatarii dicti. Cum enim, Mose teste,sex dierum sp cio Deus omnia condidisset, septimum quietis octii diem esse uoluit, hoc est, sabbatum Lit unde seruari praecepit. Aonion uero sabbatum nodisi v a quiete. id est. σαββα eda oreus, hoc est ii ne, denominatu purat. Nam cum Iudaei, in quit, labore fessi essent eo inio diem solenis dolore correpti sabbaton ipsum diem uoca. licte a Labbo hoc est splene. Iustinus tame ex Trogo lib. 3 6. dc Corn.Tacitus lib. Σ1. a Mose uolunt institutum sabbatum,&sabbati iei nium. Lege utriusq; historias, uidebis quam uaria a nostris prodant. De hoc aute Iudaeorum in sabbato ieiunio, ante Iustinum &Ta- citum; dc Strabo ita ferme scriptum reliquisi . . V Pomeeium Magnii Hierosolyma cepisse ser . uato ieiunη die, clum ' ab omni opere absti- ν Σ μέ neret. Sueto. praeterea haec Augusti uerba de

- ὰφ hoc eodem ieiunio affert: Ne Iudaeus quide, σε ait.mi Tyberi tam diligenter labbatis ieiuniuseruatiquam ego hodie seruaui. otior uero

ea Diogenis grammatici,ut puto, Iudsi, qui cum sabbatis Rhodi solitus esset disputare. extra ordinem accedente Tyberia per seruulum in septima diem distulit: mox cum impe

rium

186쪽

rium Tyberius adeptus esset, Diogenes Romam ipsum salutadi gratia accessit: que pro forib. astante cumTyberius uidisset nihil amplius, qui post septimii anna rediret, admo nuit , arquie admodii refertos sabbari dilationem. Sed ut ad proposita rem redea, dchebdomada ipsa sabbatii uocata est: nam Hebraei δίprimores Christianorii dicere cosueuerunsi prima sabbati,secunda, tertia, quarta, quintare sexta sabbati, quae &grsce παρασκo id est, praeparatio dicit: septima aut proprie eit sabbatii. De hac hebdomada ira Isidor. Hesdo mada, inquit, a numero septe dieru die est, quorsi repetitione δἰ inclis de anni. ς secula peraetunt. Cesorinus q* de septenario ages: Septenario, inquit, Quo rotalium an a fini ut Solo scribit,dc Iudei in dieruomniii numeris sequunt. dc reliqua. Porro dc sabbatu om ne celebritate significare graecus Doetor scri

re σαβώτον. Veru de sabbato satis. Arabes nostros dc Iudsos sequiit in hebdomada, ut qui per septe dies X ipsi meses numeret: primu odie dominicii costitulit,incipictes ab occasu solis diei sabbati, atq; ita deinceps, id eorum tradui scriptores, barbare licet. Graeci quoq3 hebdomade utunt,appellanti prima,uel se cunda,liel tertia 6 c. uel ut nos,Solis, Lunae,

187쪽

a 2 LILII GREG. GYRALDrcui tame quae ab Hebrsis desumpta sunt die rum nomina non satis placerar, ut sabbatum.

gus sequitur, septe stellis uagis,hoc est,pla netis,nuncupauere: id Quod dc Indos fecisse his uerbis libro f. Philostratus in Rpollonii uita significat: Scribit, inquit, Damis Hia cham septem annulos Apollonio dedisse, stet Iarum septem nominibus cognominatos, quorum singulos diebus singulis gestabat Apollonius, iuxta dierit nomina illos distin guens. Eadem repetit Sc ridet Eusebius Pamphili. Hoc uero plane ordine constare uid mus. Prima igitur gentiles diem Solis, dein Lunae, tum Martis, post Μercurii, inde Iouis,mox Veneris,demum Saturni constitu runt. Idq; ea ratione factii quidam arbitrant, quod scilicet a Sole spiritum ceres se haurire

putabant,a Luna uero cornus sumere a Mar, reseruorem. ut pedas de rerii nat.scribisi ueli ut Isidorus. Diaduinem: a Mercurio uerba dc sapientiam ab Ioue tempeiantiam,volupta tema Venere, perseuerantiam ac tarditatem, a Saturno, ut laedas idem ait, ut uero Dido

i rus humorem. Et a Sole quidem, qui in mo, dio errantium stellarii est positus,totu mun-' dum spiritus initar calenem, T quasi uiuifi , cari uidetur.R Luna autem, propter humo i ris ministerium, cunctis incrementum cor

porib. suggeri. A Marte, utpote qui Soli pro

ncimus,

188쪽

Da ANNIs ΕΥ ΜΕNsIB. LIB. x xximus, uis &robur, quod calore ipse simul et natura sit feruidus. AMercurio Quonia Per

peruo circa Solem discurrens ueluti inexhausta sapicriae luce radiare putatur: unde & Stilbon dictus ab Ioue. quod Saturni frigore dc

Martis feruore hinc inde temperatur. A VOnere, quod luminis uenullate, quam haberea Solis uicinitate putatur,spectanteSm Orta les allicit atq; assicit. A baturno dem sit. Quod tardior caeteris sit, perseuerantiam cuncta

tionem . Sunt qui Aegyptios suisse uelint qui diebus ipsis hebdomadum haec errantiustellarum nomina indiderint, ut phila strius. qui Hermete Trismegistit, ut paulo post docebimus, fuisse scribit. Dion & Bed Aegyptios quidem fuisse scribunt, sed Hermetem non nominant Ad uero hac ratione factum, sol quod maximum sit luminare, luna quod minus est, S secundum dein ordinata qua dam serie S alterna, hoc est,tertio diei prima a sole stella nomen tertio dedisse, hoc est Marri: quarto diei primam a Luna, hoc est Mercurio: quinto secundam a Sole id est,Ioui: soxto secundam a Luna,hoc est, Veneri: septi mo tertia a Sole id est,Saturno attribuerunta

Alii a planetis ipsos quidem dictos, sed ex uire potestate numeroru :qua de re, mirii quantum laborat noster Egnatius in quadam tu

uenili sua, ut puto, racematione At ii nonnulli ea ratione autumant, quod cuius I diei pri

189쪽

et 4 LILiI GREG. GYRALnt mali ora ei numini attribuatur, cum omnes. diei Xai. horae, medietatibus, ut ipsi dicunsi planetarii adscribantur,ac regnare quodammodo uideant. Sane Dion historicus Bithynus lib. hist. . atq; 3 o. hac eadedere ita pro

pcmodum scribit, Politiano in Miscellaneis

interprete: Nam quod his inquit septem stellis qui planetas uocantur,dies assignari receptum eit inuentu Quidem putatur Aegrotiorum: led in omnes tamen homines haud ita pridem ut sic dixerim utileari coeptum. citerum Graeci ueteres, quantum equide iciam, nullo prorsus eam rem pacto cognitam ha buerunt. Quonia uero cum nationib. alijs, tum Romanis uel maxime, sic mos peruulgatus hic est, ut quasi iam patrius uideatur, pauca super his edisseram,& quo paeto,quaue causa sic ordinent exponam. Duplex igitur audita mihi ratio est,utram sane haud in tellectu difficilis, sed ut ambae tamen inspectionem contineant. Nam si quis harmoniam , quae diatessaron appellatur, qua una

uis uniuersa musicae totius contineri credi

tur , ad stellas has, quibus omnis coeli orna tus distinguitur, eodem quo feruntur ordi ne retulerit, atq; ab orbe illo supremo,qui Saturno tribuitur incipiens,omissis duob.s iquentibus, quarti denim dominum nuncupauerit, ac deinde duos alios transiliens, sopitiarum adiecerit, eodem F modo progre ui- diens

190쪽

diens praesides illorii deos subinde in orbem

recensuerit, atq; ita dies adnumerauerit, de prehendet omnes ratione quadam musica, eum coelesti illa distinistione ornatui conis gruere. Caeterum haec una est quae fertur ra tio , altera uero eiusmodi est. Si diei noctiso horas a prima statim carperis numerare, sicut primam Saturno, dein sequente Iouisse tiam Marti, quartam Soli, quintam Veneri. sextam Mercurio, septimam Lunae tribuas, per eam scilicet orbium seriem quae ab Aegyptiis traditur, atq; item denuo facias; donec horas quatuor dc uiginti pertranseas, inu nies primam sequentis diei horam soli cohaerentem: tum hoc idem in quatuor illis S ui ginti horis eade qua prius ratione si facias, Lunam prima tertii diei horam conciliabis. quod si subinde hoc ipsum in caeteris obse Mabis, congruente plane deum sibi dies qui libet asciuerit. Haec quidem Dioti, cuius de scriptic nem,ut planius quiuis etiam et plebe percipiat,exemplo declarabimus. Primae dominici diei horae Sol dominat, Venus secundae, Mercurius tertiae, Luna quartae, Satur nus quintae, Iupiter sextae, Mars septimae. Iterum quom Sol dominatur octauae, atque

deinceps, ita quod xv & xxii Iuppiter,

Venus uero X X III dominabitur, Mercurius X X IIII, Luna X X V, quae ii ora est prima insequetis diei, ergo Luna dominabitur