장음표시 사용
151쪽
dictum, ut Varro ait, quod tum manat dies ab oriente: nisi potius, quod bonum antiqui dicebat manum. Ad cuiusmodi religionem Graeci quoq; cum lumen affertur solent dicere pser αγαθυν, qui mos 3c apud nos ad hane diem perseuerat. Macrobius mane ait dieiu, quod ab inferioribus locis id est, a manibus exordium lucis emergati uel quod Lanuuini in Latio mane pro bono dicebant. Hanc partem Graeci communiter es do dc πεμ ω di- Ad meridient. cun r,& πρωι 8c ωr. Sole postea exorto,ad me
ridiem dicebat hoc est, ad media diem. Tum Meridies. meridies quae ipsa est medii diei pars, ad qua
partem nostro tempore aera turrium sonanti
Sunt qui meridiem didium putent quod in rus sit dies, id est, purus : nam meridies purior est diei pars, quia sol in medio coelo ruiblat,&omnem orbem pari illustrat claritate:
hoc est, sole supra caput cosistente. Post haec de meridie dicebatur,ut Censorinus ait. Macrobius tamen, inde, ait, iocatur tempus occiduum: S quod Graeci καιροι uocur. Suprema dies. Dehinc est suprema dies, quae & serum diei dicitur : quamuis plurimi supremam post occasum solis esse existimant, quia in XII . t bulis scriptu sit, Solis occasus suprema tem pestas esto. De hac eadem sic Macrobius scri. bit: Suprema tempestas,hoc est,diei nouissi
152쪽
DE ANNIs ET HENII B. LIB. 337mum tempus, sicut expressum est in X II .ra
hutis. Sed postea, ut ait Censorinus, M. Pl thorius Trib. Pleb. scitum tulit, in quo scriptum fuit: Praetor urbanus qui nucest, qui-2que posthac fuerit, duos lictores apud se habeto, is p supremam ad solis occasum ius in ter ciues dicito. Meminit 8c hac de re Varro: Suprema,inquit, summum diei, id est, a supremo : hoc tempus NII. tab. dicunt occasum
esse solis. Sed postea lex praetoria id quoq; te
pus iubet esse supremum, quo praetor in comitio supremam renunciat populo. Diciturre prima uespera, cuius Plaut.in Gurgul. me Prima uestera. in init. Post uero supremam dicitur uesper, ante ortum scilicet eius stellae, quam Plautus Hesperuginem, Ennius, Vergilius 8c Catul Ius vesperum appellaiar, quia Graeci a rvem quae stella ante solem Iubar uocatur , teste Varrone, quod sit iubata. Pacuuius: Pastor exorto iubare, Noctis decurso itinere. Vergilius: Tum iubare exorto. Eadem a Graecis exarpopor. Inde porro crepusculum est, ut ait O epuod . Censorinus, sic fortasse appellatu, quod res incertae creperae dicuntur, idq; tempus noctis sit an diei incertum est. Id uocabulum sumptum ait a Sabinis Varro: Vnde, inquir, Leniunt Crepusci nominati Amiterno, qui eo tempore erant nati, hoc est, crepusculo,
Di Lucii prima luce. Ab hoc tempore prima Prima sex. fax dicitur, ut Macrob. docet, quod lumina
153쪽
accendebantur. Hanc diei partem Liuius primas tenebras uocar,ut cum ait: Hannibal obuersatus eo die in foro auertedae suspicionis causa, primis tenebris, uestitu forensi,ad portam cum duob. comitib. ignaris consilii essi egressius. Sed quonia in mentione de accensis luminib. incidimus, nonnihil ea de re, ex obseruaris nostris afferre uisum est, quando eius rei freques est mentio apud autores.Vndetur aute id sumptu a tabernariis, qui circa plateas, iam uesper alcente, lumina in tabernis accendunt. D. Hieronymus contra Luciferianos: Dum audientia, inquir, & circulu, lumina iam in plateis accensa soluerent. Dionysius item Halicarn. lib. 7. 8cii. accensio num luminu meminit. Item Herodotus cum alibi tum in Polymnia, hoc est,tib. . dc cum his Censorinus. Horat. uero Flaccus epist. Iib. a. prima lumina hanc diei partem appeta Iauit,hoc ad Florum uersu: Lento Samnites ad lumina prima duello.
De quo Samnitum praelio 8c sic Ennius: E queis de manibus nox intempesti diremit. Fuit Zc apud Aegyptios celebritas,qus lucernarii accesto dicebat, cui9 ab Herodoto lib. α firmetio,his properuerbis: Vbi uero ad Salmurbe ad rem sacra facienda coueneriit,noeta sub diuo uniuersi circa moenia seequetes lucernas accedur, imbutas sale, dc oleo plenas, cum multo Hlychnio, qd tota ardeat nocte: cui
154쪽
cui festo nonae impositu est accensio lucern rii. Ad liunc couentu quicu*Aegyptioru natuerint obseruates sacrificii ii octe, dc ipsi lii cernas accedurar,nem id in Salmodo, sed eti per uniuersam Aegyptii. Sed &apud Hebr fuit lucernarii festurn.Vnde Persius Flaccus:
Quo loco Probus seu Cornius,seu quisquis. ille fuit qui Persium est interpretatus: Obseruat inquit, Iudei &sabbatis,quo die lucernas accensa S uiolis coronatas in fenestris po- nux. Christiani quom in pleri'; locis hoc in ris haber in quibusda celebritatib. ut uesperi hicernas in fenestris & emineti orib.sdiu partib. collocet. Id R O ms frequetissimia. Alia prεterea gentiliu celebritate lucernarii designat Annes Seneca in lib. debeata vita: Cii lauru, ait,lin reatus senex Zc medio lucernarum die proferes coclamat iratu alique deorsi, cocur Titis. Eade de re meminit Septimius Tertuli Cur die isto, inquit nec laureis postes obumbramus, nec lucernis dic infringimus Idem alibi: Quis inquit, philosophum sacrificare,
aut deierare,aut lucernas meridie uanas proferre copellii de Christianis ages in Apolog. qui ad haec copellebant. Sed dc Apuleius tu cerna in sacris Isidis describit, hoc modo: Sacerdotu primus, inquit,lucerna claro praemicate porrigebat lumine, no adeo nostris illis
155쪽
consimilem, quae uespertinas illuminant sputas, sed aureum cymbium in medio sui patore fiamulam suscitans largiorem. 8c reliqua ne longius uager. Fuit Sc antiquis tam padarum celebritas, quae Athenis praecipue agitabatur in Ceramico, qua currentes inuicem lampada tradebant. qua de re Grammatici plura. Quidam a Prometheo rem initia sumpsisse tradunt: hinc dc Proverbiu factu, Lampada tradere. Vide prouerbiorum scriptorem. Nunc in uiam rediens reliquas diei partes assero. Sequitur quam primam facem Cono iura. diximus quod concubium appellatur, cumitum est cubitum. Ennius in annalium vij cocubiam noctem uocauit,ut docet Seruius apud Macrobium: Qu i Galli furtim noctu summa arcis adorti
Μaenia concubi uigili ; repente cruentant.bumpe nox. Sic dc Cicero dc alii. Exinde est intempesta, id est, multa nox, quia nillil agi est tempesti uum. Aelius: In tempestu est,inquit, cum tempus agendi est nullum,quod alii concubium appellarunt, quod fere omnes tunc cubarcta
Alii ab eo quod sileretur, silentium noctis dimita nox. xerunt. Dehinc ad mediam noctem dicitur, dc sic media nox. Atm hactenus de diei dc noctis partibus quas &Iulius Pollux in primograece descripsit. Nunc est a nobis asserenda longitudinista breuitatis dierum causa, undeue solstitia
156쪽
les S brumales dies, unde N aequinoctiales: quae licet ijs qui in astronomicis periti sunt
notissima uideantur, breuiter tamen minua in iis uersatis, S ne quidprssenti lucubratio ni deesse uideatur, hic colligenda duximus. Sunt igitur dies uel naturales uel artificiales: S naturales quidem omnes ubiq; gentium NNIIII . horarum, quos hic in praesentia noquaerimus an id xx Im .horarum spacium
aliquando excedant, ut philosophi quidam S astrologi subtilius faciunt. Artificiales uero, quos S ciuiles Suulgares quidam no minant, longiores uel breuiores fiunt ex re elo uel obliquo ortu uel occasu: redie enim quam oblique oriens signum diutius ascen dendo morari naturali ratione dicitur. Si gnum autem redier oriri aiunt,quo cum maior pars aequinoctialis circuli, qui aequator ab Astrologis uocatur, oritur: oblique uero seu prone oriri, quo cum minor pars eiusdecirculi oritur. Ergo singulis artificialib. die hiis his seu longis seu breuibus sex signa o riuntur,& noctu totidem, quae dierit & no ctium moram uel longiorem uel breuiorem faciunt. At y ut a solstitio exordiamur, sole in Cancro existente mense Iunio, dies hac ratione longissimos fieri est manifestu, quod interdui sex recte signa oriant, quae sun r ista:
Cancer,in quo est Sol,& Leo,& Virgo,& Libra, dc Scorpius, dc Sagittarius: quae signa
157쪽
x42 LILII GREG. GYRALDIcum plurimum temporis in ortu consument diem extendunt,longum p efficiunt. Nox uero eodem tempore minima est,quonia sex roliqua signa obliquis ascensibus oriuntur: ea qui desunt, Capricornus, Aquarius, Pisces, Aries,Taurus,& Gemini. At uero ercotrario causa est ut dies brumales breuissimi sint qd sole in Capricorno, mense uidelicet Decembri, sex itidem ipso die signa ortu tur oblique
a Capricorno usq; ad Geminos: &nox eo
dem tempore longissima, quod reliqua sex signa ab initio Cacri rectum habent ortum. Aequinoctialia autem diersi causa est, quod tunc tria signa oriantur oblique, dc tria eque
recte,in die quippe & noctu similiter. Exempli gratia: In uerno aequinoctio sole iri Arie re posito, interdiu Aries, Taurus dc Gemini
oblique Cancer uero, Leo & Virgo recto nascuntur ortu : paris modo in nocte Libra. Scorpius &Sagittarius recte reliqua tria oblique oriuntur,Capricornus scilicet, Aqua rius,Pisces. In Autumni aure aequinoctio se Ie Libram tenente ipsa Libra,& Scorpius, dc Sagittarius recter nascunt sequentia tria obliquer. At in nocte Aries,Taurus,&Gemini obliquer habent ascensum, & caetera tria recta Arq; hec breuissimet de dierum ac noeliu loligitudine breuitate pex astrologorum mo humentis excerpta. Quibus sic a me destri
piis, facilius, ut opinor; Plinii uerba intellia
158쪽
nentiir,quae sunt in eius lib. 1.nat.llist. Sol autem ipse, inquit, quatuor disserentias haber, bis aequata noete diei, Vere & Rutumno incentrum incidens terrae octauis in partibus Hrietis ac Librae, bis permutatis spaciis, in audium diei, bruma octaua in parte Capri corni nodiis uero,solstitio totidem in parti bus Cancri. Inaequalitatis causa obliquitas est signiferi,cum pars aequa in udi super sub teri terras omni b. stat monactis. Sed quae rein sta in exortu suo consurgut signa, longiore tractu tenent lucc: qus uero obliqua, Ocyore transeunt spacio. Haec Plinius. Ex hac quoq; dierum ratione horas pro rata portione uel longiores uel breuiores esse colligimus: quadere,cum de horis agemus, statuemus. Porro de in coeli inclinationibus,quae graece ματα dicuntur, & a Pontano clivi, Scin te varii curvitate plus minusue longi sunt dies
noctesue, id quod segmentoru dc circulora
sic em uocat Plinius parallelos ratio osten dit: ex ijs enim umbrarum mensura colligi tur, neque est eadem ubiq;: nam N L circiter, uel ut longissime LX mil. pass. hae mutantur,
id quod Solis umbilicus, qui gnomon dici
tur, palam facit: tametsi neque id perpetuum est signum, ut Plinius monet, & ante eum PLVarro.In primo ergo circulo aequm octii die media umbilicus VI i pedes longus,um bram no amplius iiii pedes longam reddit:
159쪽
44 LILII GREG. GYRALDInoctis uero dieiq; longissima spacia horaqN IIII .habent,breuissima e contrario X ho ras. in liis semper ςquinoetiales intelligimus In secundo circulo umbilicus in squinoctio
NXXV. pedum, umbram X NI IM .pedulongam facit. Dies autem noxi maXimari II M. horarii est, accedente iis quinta parte unius horae. In tertio gnomonis centu unciae una bram LXX VII. unciarii facitit: longissimus dies est ii orarii Xm I .atm dimidiae,cu XXX parte unius horae. In quarto circulo gnomoni XXI .pedum, respodent umbrae X VH .pedum: longi sis imus dieshabet horas XLIII. dc duas tertias unius horae. In quinto segmen ro gnomoni septem pedes umbris sex agnitudo diei summa li orarii XV. In sexto,gno moni pedes nouem, umbre Vm .longissima diei spacia holarum XV. addita nona parte unius horae, uel ut Nigidio ac Plinio placuit quinta. In septimo umbilico, id est,gnomo nita XXV .pedum, umbrae XXXVI .ita ut tamen in partem Venetiae exsquel umbra gnomoni: amplissima dies horarii XV.&quintarum partium horarum trium. Idem fere breuius collegit in lib. r. nat.hist. Plin. Vmbra,inquit, in Aegypto, meridiano tempore,aequi
nocti j die, paulo plus quam dimidium gno
monis mensuram efficit. In urbe uero Ro ma nona pars gnomonis deest umbrae. In Piceno,in oppido Ancona, superest quinta triῖ
160쪽
trigesimae. In Venetia regione iisdem lioris umbra gnomoni par fit. Vtiq; uarietas haec ex coeli declinatione: qua ex causa apud Hyperboreos, dies semestri luce cfle,autores tradunt,parissi tempore noetes: quippe quibus semel in anno solstitio soles oriantur, & bruma occidat. Idem ferme tradit Pythias Maiasiliensis in Titule & circumadiacentibus in
sulis. C. Caesar lib. beli. Gall.v. cum in Britanniam cum exercitu traiecisset, ita scribit: In hoc medio cursu est insula quae appellat MoNa, coplures praeterea minores subiectae in sulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos XXX. sub bruma cite noctes: nos nihil de eo percunctatio nibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breuiores esse quam in continente noctes. In Italia certe longissimus dies X V .ho rarum esse, equinoctialium ratio &experientia docet. In Alexandria NI I M .horarum. In IVIeroe Aegyptia X Ii . horarii,& octauae partis unius horae. In Britannia XV D. ubi aestare lucidae noctes. Hipparchus tamen Pythiae Massiliensi fidem habens, in his Britaniae locis longissimu diem ait esse horarii aequino etialium XIX. Hipparchum quidem Strabo
reprehendit, & cum Hipparcho Pythiam dc
Eratosthenem, ut parum cosona scribentes, quae omnia referre ad institutum no faciunt.