장음표시 사용
151쪽
ς uersario agere ut diximus opponendae sunt, hoc est,ante litis contestationem, iudicio minime suscepto, quo quidem repore magis i l. ampli sagere velle, quam revera agere dicimur i. Caeteriim post litem cotestatam retia sug defensionis negligentior, inuito actore dilato g hin rias suas exceptiones proponere non potest,saltem ut imminerem praesentis iudicij condemnationem effugiat. Nam post litem Contestatam opponere quidem non prohibebitur, sed nihilominus interim condemnabitur, ut cum tempus venerit solvat. Enimuero qui intra tempora olim agebant,& quibus opposita erat exceptio, nihil eo iudicio, neque postea quidquam cosequebantur. Nam intra tempora exceptione summouc batur,x si post tempora iterum egistent, rei iam iudicatς exceptio illis oberat. Qtionia in uniuer- sum ita constitutum erat, ut qui exceptionem dilatoriam efficace semel opposuisset, hoc est, actorem a iudicio repulisset, peremptoriam sibi excellionem acquireret. Qua ratione huc in modii caussa cadebat, totamque rem amittebat, i aue ex lege xij. tab. qua bis ii oe .l bagebatur: priorem nanque actionem reus dilatoria exceptione, i.de . cuius pecuniae dies non fuisset quae a Praetore postulabatur, ad tempus soluendae pecuniae summouebat,& ubi hoc tempus venis.set, alteram actionem perimebat,exceptione prioris iudicij.
H em ne tam huic subtilitati locus esset, non ita Hodie
stricte hic procedere voluimus, sed ita c6stituimus, ut qui post duum s quinquennium dare stipulatus est aut qui mutuum dedit, de paetrum deinde cum debitore fecerit, ne intra quinque annos id ab eo peteret, aut si tacita sit dilatio ex natura rei promisse Vel ex loco adiecto, & ante quinquennium stipulationi insertum, aut ante tempus tacite intellectum petitum sit, tum Zenonianae constitutioni quam de iis qui plus tempore peterent Zeno edidit locus esset. .ga ita cautum est, ut qui tale aliquid deliquit,
ante triennium forte quam tempus conuentum exiret egerit pactumque induciarum ut verba Castrensia ad forum transio feramus) quo inducias actor sponte indulserit, ne interim reum lacesseret, minime seruauerit, nihil consequatur: sed aduersus eum praescriptae induciae duplicentur , & ipse sexennium ex pectare cogatur . Post quod peractuni sexennium si agere volet , non aliter litem suscipiat, nisi omnes expensas, & sumptus
152쪽
9. Pinerea etiam. Paraphrasis in titulum
litis antea restituat, hoc modo enim actores tali poena perterriti, dc prudentiores facti, inducias quas ipsi dederint, non tam facile
Vemadmodum autem dilatorias quasdam exceptiones esse ostendimus,quae ex re ipsa,vel obligatione nasciitur, ita Mea etia- qu da aliae sunt dilatori , dc exordiales,quae exa sona productitur:
cuiusmodi sunt procuratoriς exceptiones,quae ex persona procuratoris c5petunt, quaeque ipsum iudicem remorantur dc differunt, non quidem ad ullum certum tempus, sed donec actor mutauerit incommodum quod ei obiicitur. Nam qui non licere procurato-l l. ii.*.vl. rio nomine agere obiicit personam tantum euitati, veluti siquis 4ς ς ς P per militem, aut scemina agere velit, exceptione certe summoue bitur. Milites enim quum se totos armorum studio, dc exercitio dare debeant, neque si velint procuratores dari possunt, ne pro patrem l .postli- quidem, aut matre, neque pro uxore,aut filio: quanta is factum re-cu. z4ό icriptum habeant, quia di inpljna castorum omni pietate parentu
'' liberorumque charitate antiquior fuit m. Imo neque hi aliena negocia procurare extra iudicium possunt R. Veteranos tamen mi --ἡ e' ' litia missos, procuratores dari posse non est dubium Q , militesque
eon l. ob ipsos qui stipedia merent si de caussa status quaestio vertitur. Nam ς--ON' ea digna visa est,cur miles signa desereret, suis necessariis opem la. l. filiussa turus, praesertim cum in hac re periculum ipsum quoque militem milias. νς tangat p. Mulieres itidem ob sexus imbecillitatem, animique in- ς -Πi m constantiam,procuratores existere non permittuntur: cum id mu r 'S' nu, civile sit, ab hoc sexu ademptum q, dc ab omni numere iudi- P i 3s m. ciali mulieres arceatur,pcipuaeque pro cu rato rio,ne virilibus o Lia: ...c. ciis fungatur. Nam alienam defensionem suscipere virile munus i ''' est. Ne praetextu etia litis impudenter, dc contra congruentem se-q in s mi' xus verecudiam in coetus viroru irruant s : sicuticalphurnia improbissima foemina olim fecisse dicitur,quae cotra sexus pudiciam in uerecundae postulans,dc magistratum inquietans origo fuit,vir s. lithv quas naturae conditio, dc verecundiae stola non detineret, Pr oris C dς P ς' edictum compesceret,ne postea sceminae postularent, vel pro aliis s l.maritus in iure patrocinium sustinerent x. Vsus enim procuratoris, dc si in Q ' hoc perquam necessarius esse coepit,ut qui ob morbum, aetate, ne x l. i. I secsi cessaria peregrinatione liamve caussam rebus suis ipsi adesse,vel
ψ' 'ς' g nolui vel no valent: saltem per alios, vel agere,vel litem suscipem possint:
153쪽
De Exceptionibus. s. Praeterea autem sy
r possint ': huic tamen functioni mulieres parum apte existimatae sunt, cum ob mandatum quod sustinere no possunt, tum obsatisdationes quibus cauere minus permittitur. Flt tamen Vt pro parentibus,vel morbo,vel aetate impeditis,si idoneu alium procuratorem non habeant, ceu necessariae Personae admittantur, quia propter penuriam eorum qui idonei sunt, costitutio iuris ad aliquid infringatur, meliusque sit regulam iuris transgredi, quam defensionem impediri y, nec si in rem suam,& ad priuatum como dum manda-a tas habeant actiones a iudicio repelliatur. . Suis etenim negociis tam mulier, quam etiam miles, inostensa disciplina superesse possunt. Atq; adeo miles ipse non tantii sitis, sed & sui numeri caussis interesse potest quum proprie caussae hae Videantur, quae nobiscum aliis c5munes fiant Q. Porro exceptio haec Scuratoria duplex est, altera enim procuratorem aliquem esse non posse dicimus, altera non esse omnino cotendimus. Harum prior ex quatuor potio simum caussis oritur: Prima est cuius iam hic meminimus ex capi-3 te dc persona eius qui Ecurator datus est,ut si detur miles, mulier infans, furiosus , prodigus, seruus, surdus, mu-t Ea reuocatio colli ct tus, & eiusmodi personarς. Secunda cauos si stana eius qui procuratore dedit,ut si
non aliter nisi ueladuer- pupillo, Vel minore, alias versonis similibus, Drio uel iudici denucle- sine tutore, aut curatore procurator constitu- tu .ut scribit rebn.m .c. tus d sit,aut quia mandatum a domino reuoca ex paene.extruderestino tum ' esse dicatur φ . Tertia est coditione & nass die autem praeterea neces tura litis, quς procuratorem non admittet,visi Arium est, i alter pro η- causi status f sit vel populare g, aut crimina
nator loco reuocura detur elusiue nomen aduersario declaretur te alioqui asa cum priore uires οἴtineant.
Ie ii iudiciu . Minoribus tame singulari quodat Ad accusatum d iure concessum est, ut eis agentibus, pulsatisVedendum, foriqης in criminalibus caussis, curatores Vel tutores
s die nullo modo admitti- Π calore, imprudcter aliquid aut dicant, aut ta turprocurarer,quantum- ceant, quod aut non dictum, vel expressiimnis steriale mandatum utilius illis futurum crat. Quarta ex modo procrat, nec si iusta eius & forma constituendi, ut si solum mandato absentiam ex siet. Nae generali procurator niteretur, cum speciali o- pus esset i . Alterius generis procuratoria ex
men indui, ut a I ein absentia causa uora esse deceatur,edictum id circvnd ccus.
154쪽
S .Eas vero exceptiones. Paraphrasis in titulum
i Per quot ceptio locum habet, si mandatum , domino procuratorem non lhabere t obiiciatur. Quae a superio rei hoc di fert,quod illa inter exordia litis non talite con Iρ- Imbe .sib I . testata P poni debet, neq; aliter si omittatur 2p--ura est: haec vero spe tuo opponi potest, quu iustriora regia tri- si quisl curator no sit, iudiciu non esie constet. banaha Gm ita inua. No tantsi vero ex persona P curatoris dilatoria Iusse dicisint etiam si e exceptio pro Miscitur, sed & persona actoris, si mandato procurator dia agere Phibeatur: Vt seruus,pupillus,& minor, mittatur, tu usa iudiceariaeque eiusmodi personae. Aut etiam si agere ricer m diem ma η- quis no vetetur, sed litem ideo prosequi impς dbinis o Zeadbie: cusnon paruerit ex eo die lao sise obtulit,elictum is dominum ueluti tu absente decernitur. diatur,quia minime aut iudicatum isolui, aut se a
iudicium peragi satis dederit. Itcmque ex perso l
na iudicis, quem copetente no e 1se dicimus in
qua quide specie exceptio qua fori pr scriptio- nem appellamus, statim in ipso limine iudichobiici debet, priusquam aliquid agamus, quo iurisdictionem iudicis prorogasse, vel approbasse videamur m. Est & ex persona iudicis ex-
ii . Verti Francim costi uterque litigantiu iube- 8tur in iis iudicii timine domici iam bibi eo loci νο lis pendet co tu re, uel tam confirmium declarare, ne alioqui qui Ufacere Gutempseritorestione exceptioneae summoveat sic causa cadat.
ceptio,quς recusandi i illius gratia opponitur, '
ri L ,.si q xς i ita summonis cauila aduersus eu de- L.FE ii Asia ducitur R . Plane hae sunt exceptiones quas an tandem reser A- smi . C. de te a pr scriptiones, seu trassationes proprie VO' ' rutionitas ita cautum: se IE.ε. cari dicebamus: quum ex translatione contro- ut si recusationis causae fleteg.&.e. uersia nascitur,& vel tempus disserendum, aut θμα qui iudice immς'spς: 'i, accusatore, iudicemve mutandureus cotendit. θ ire V mr proponen
mus, illud minime pr termittendum est,tan iudex irae rem arus eas ro exce tam olim maioribus nostris fuisse iudiciorum a latendas no esse pro- raptiones. curam, ac sollicitudine, ne aliqua ex parte cul- nuriare debeat. Quod Fab eo appellitur , cu Jα tu cognitioni ηο aliter sive sitire debeaquae ad eu qui a 'test pro tribώηali sedere holet
trasin verusi recusationis cosiae legitimae coperiantur,is qui uice eius gerit dr uerita e cognoscet, na latii recusaui dilarione coces vitru qua de reiectionis Aa cu sisti doceat. Voriaeque mulctae rem re aut recubantibus, tetril tribus Fruisti copi eis decretae sent
155쪽
s o De Exceptionibus. I. Eas vero exceptiones.
3 pata praehendi conspiciue possent: ut ignominia vel nominis infamia notatis, neque procuratorem dare, neque ipsis in iudiacio comparere perminum esset, quemadmodum M adhuc hodie postulantibus infamia obstat φ, quibus tanquam pro Repub. militantibus leges multum semper contulerunt P. Verum quia morum probitas paulatim elanguit, Sc functionis huius procuratoriς prouincia vilior haberi coepit tum quia in iudiciis exceptiones ignominiae atque infamiae procuratoris, parum in iudiciis, det nullo modo versari, sed veluti in desuetudine abiisse prospeximus, coquiescere voluimus. Quum dc illud absurdii videretur, dum de personarum coditione altercatio fieret, ipsius negocij disceptationem lon sitis frustra proferri. Idcirco quilibet etiam infamis si nosit infamia grauior q)alieno nomine litem inferre, aut suscipere potest. praeterquam apud principem, ubi neque infamia notatus admittitur, neque admissus ignominia notatur i. Sunt Sc aliae exceptiones dilatoriae, tras alitiae, quibus actionem recusamus: visi co-3 trouersiae exanimatio triennium fuerit interi Hodie proicVLcom missa, quia agenti tum positimus obiicere ab ea Iliturione uel cum est, litis instantia dimitti nos debere, litemque de-neres prum pisad nub repetendam esse s, nisi lis contestata esset quoniam litis contestatione fit, ut ante quadra- cedantur,ut nultim h '' δ RRHQβ mitantia non pereat, quemadmo rum iudex rationem ha 'nec actio. Aut si quis proprietatis iudi beatiubetur, qua tamenicio pulsatus, interi in possessione ab aduersario costitutione minimὸ u- turbetur, exceptione nanq; habet, ne in ea literimn pergere cogatur, donec vacua possessione aduersarius permiserit ': Vel si aduersus sententiam aut contractum in authenticas tabulas redactum quis restitutus sit, & secundum restitutionem pro nuciari postulet, recto obiiciet reus non antea se defensurum, quam sententiae aut conuentioni contractus ab eo fatisfactum fuerit . Aduersus omnes praeterea actiones praetorias ,.quas iure ciuili post annum non da- ri antea docuimus, post id tempus reo datur exceptio. Idemque
erit si lege municipali exordiendae , cuiuis actioni dies praefinitus sit, intra quam incohata non fuerit actio: Atque aded si post eam incohatam eiusdem temporis mora in ea persequenda missa fuerit, quae praescriptioni introducendae sufficit, idem
de iud. e l. itI. C. de praestri.
ni ii, supra de actio. π probattex. in s. v-niea. C. de reput. & l. si quis maior. C. de
156쪽
y ηξ adhuc esse melius y est l. Sunt denique sc ad- f iti iudicatum suisse s
dὸ itis, has dilatorias prius obiiciendas esse, Vt interim h laui re titiis . litis progressum effugiat reus, quoad super iis rit. ue uide multa alia ius redditum fuerit. Postea vero ad perempto- de exceptionibus dice rias exceptiones descende dum erit t. Quod si tem, quibus hodie tu μ-Vtrasque cumulare voluerit, id quidem no pro- τρηΠm Ghibetur, sed consulte fiet, si earum exceptionuconcursu ,deteriorem suam co ditionem mini 'ς Ni 7
me factam iri reus pro testetur, M super illis ut 'i 2
recte atq; ordine a iudice pro nucietur postulet. dis retinendae pol taut
Ictum est,quemadmodum actionibus quς, iure quidem ciuia Dii efficaces sunt, veruntamen ex aequitate naturali inique nocent,exceptiones opponantur: eo Gem modo videndum est, si & exceptiones ipsi; re vera validς surit,sed ex aequitate etiainique appareat, qua via huic malo succurratur. Ne aliter id quod natura aequum est,& omnibus ex aequo commune esse debet, unico cedere, M alteri negare inquissime videamur. Et sane actori nominus quam reo in hac causia consultu iri voluimus, cui defensio- , nem quoque dedimus, qua aduersarij exceptionem excludere possit, quae replicatio appellatur: dc nihil aliud tame est si exceptio x, , ρεν. quq a parte actoris Venit, n5 minus ipsa exceptione necessaria, qua rei exceptionem iniqua oppugnet, iusque quod suu est x proprius mul contineat, firmet, & tueatur. Ac inde nomen habet replica tio, quod per ea replicatur dc resoluitur ius exceptionis, ut in hac specie ostendi potest. Pactum cum debitore tuo iecisti, ne quod tibi deberet peteres: deinde postea quandocunque in cotrarium pactus es,Vt tibi creditori petere liceat: si post secundum hoc pactum δ' condictione aduersus illum ad ea quae tibi debentur experiaris, Mille pacti exceptionem opponat, prima certe facie videtur hoc pactum multum grauiterq; actionem tuam laedere: Nam re vera itat conuenit,& nihilominus hoc verum manet licet contraria postea
pactum sit,quia per secundum pactum prius ipsi iure sublatu non
157쪽
a l. simus g.pactus nepeteret. T. de pacab I. sub prae
De Exception gus. s. Exceptiones autem. fr
est, quandoquidem in pactis non ius, sed factum versetur R. Sed quoniam iniquum est te excludi, ex secundo pacto quo petendi facultas data est, tibi dabitur replicatio: per quam exceptio eliditur, de actio quae prius labefactata videbatur sustinetur. Quae
tamen si per exceptionem omnino fuisset perempta, & sublata, non nisi noua actione consilli tibi potuisset Ut putas non nuda conuentione pactus esses , sed acceptilatione debitorem liberasses, ea sane prima obligatio funditus euersa restitui,deinde rein tegrari non posset. Aut si pactu conuentu tale fuisset, quod actionem ipsam tolleret, veluti iniuriaru, per posterius pactu effectum non esset, ut agi possit: quia & actio prima sublata est, & posterius pactum ad actionem reparandam inefficax est, neque ex nouo pacto prior obligatio resuscitatur φ. Caeteriim quemadmodum exceptioni opponitur replicatio, ita & replicationi quae prima facie iusta est, sed ex aequitate naturali inique nocet. Alia quidem allegatio reo obiicitur, quae duplicatio vocatur. Vt si amplius non petendi pactum cum Maevio feceris, deinde alio postea pacto conuenit, Vt petere posses, tertiumque posterius sequutum sit, quo debitum remisisti. Quod si ea duplicatio aliquam ob caussam inique noceat, alia rursus allegatio necessaria erit, Vt ea adiuuetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium exceptionum usum, dc interdum ulterius quam dicimus varietas negociorum producit: Nam scut contra replicationem datur duplicatio, & contra duplicationem triplicatio, ita dc contra triplicationem quadruplicatio dari solet, & deinceps multiplicantur nomina, dum reus obiicit, & actor perurget. Eorum tamen qui tribunali praesunt erit prospicere, ne istiusmodi allegationes vltro citroque adductae, & ad caussas nonnunquam protelandas Verius quam expediendas conquisitae, aliquando in labirin-Hoaπη uispi ilium t exeant. Sed haec de replicationibus Ω- non progredimur. filixi pleniusque ex latioribus digestorum ii tabris cognosci postunt.
Dorro scire debemus plerunque exceptiones quibus principalis Exo 1 debitor aduersus id quod dari vel fieri petitur, defendi potest, a b Ah,
fideiussore etiam, sponsore, mandatore d, aliove quolibet qui al- terius obligationi accedit, opponi posse: si modo non sit is qui in debitoris locum succedit& substituitur, expromissor φ. Ne-
158쪽
s Exceptiones autem. Paraphrasis in titulum
que fideiu rioberit, si exceptionis auxilium sibi debitor ademe rit, quum semel quaesita fideiussori exceptio, ulterius ei inuito extorqueri non possit f. Nisi debitor sua mora exceptionis subsidium amiserit, quod fideiussori etiam damno est g: quanquam eam exceptionem quam sibi sito facto peperit fideius dr, neque ex persona debitoris habet, non perdat ullo,vel pacto,vel delicto debitoris . Ut si fideiussbr seruum quem debitor deberet obtulit, Adebitor moram fecerit, mortuo Sticho fideiussori succurrendum erit h.. Contra autem fideiussoris couentio reo nihil prodest,quia nihil interest eius a debitore peti: ubi autem fideiussoris interesset a reo non peti, vel ubi ita pactum factum esset, ut & debitori pro-s i. tis, E desse debeat ei quoque competere tu exceptio, non aliter atquedi I.iniis. fideiussori, ubi debitoris interest. Id tamen citra disceptationem ει ς p/' -, 1 fideiu re exactum iusiurandum reo prodesse, quia id locoii Liau. . solutionis cedit, . Plane merito constitutum est, ut exceptiones sui.Td. quibus debitor utitur fide iustaribus accommodentur, quoniam h quod ab his petitur ab ipso debitore peti videtur, propterque dei lau.su, bitosi ipsius personam id placuit, ne alioqui madati iudicio post - , ea a fideiutare qui soluit reus conueniatur. Adeo ut si mandati actio nulla sit, quia sorte animo donandi fideiusserit, exceptio fideiussori non prosit m, quae neque ipsi fideiussori proficere po-a test,.si hoc actum fuerit, viduntaxat a reo non petatur , huicqued de pact. personali liberationi fideiussor consenserit, & ius suum remiserit . Proinde si de non petenda pecunia pactus quis cum reo fue-
s. i. ff. de iureiur. m l. quod dictum est.
rit, nulla persona addita, ut non in personam, sed in rem pactum factum esse appareat, perinde iis qui pro reo obligati sint succur-hl.nisi hoe rendum esse existimatum est, ac si cum ipsis etiam conuentum actum S esset, ne ab eis ea pecunia peteretur: quia rei cohaeretes exceptiones etiam fideiussoribus competunt ut rei iudicat , doli mali,iusiurandi, quod metus caussa factu est, & aliae eiusmodi exceptiones Q. Veruntamen exceptiones quaedam sunt,quae non aeque fideiussori ac debitori competunt: Nempe si persona: cuiusque cohaereant , veluti s debitor bonis suis cesserit, & cum reo creditor experiatur, is defenditur per exceptionem, quia bonis suis cessit, quaequidem fideiussores ipsius non iuvabit: idque ideo, quoniam qui ladeiussorem a debitore suo accipit, eam ob caussam yraecia puε accipit, ut sibi rebusque suis consulat,& hoc maxime prospicit ut si contingat debitorem soluendo non esse,& faculta tibus.
159쪽
De Exceptionibus. s .Eexceptiones autem. a tibus suis labi possit ab iis qui fidem pro eo obligaueriint suum
consequi: Quod si & fideiussori exceptio cessionis concedatur, futurum est, ut accipiendo fideiussores nihil nobis prospexisse videamur. Sunt & aliae personales exceptiones,nempe ea quam socius habet in id quod facere potest, vel parens, patronus , dc similes, quando maxime personae conditio benefi-- cio locum P facit , qMe ad alios non transc
Paraphrasis in titulum de Exceptionibus.
160쪽
quae de Interdictis dicentur. Derdicta omni sunt aut prohibitoria,quilus aliquidsera vela raetor,ut vim feri postidentisne vitro vel mortem inferet 'quae sunt huiusimodi: Aut restitutori quibus restitui iubet, ut bonorum posses
flori ossessionem eorum quae quis pro bςrede,autpro possessorepossidet ex ea haereditat vel vi deiecto de possessione Iuninpossessionem Aut denique exhibitorialer quae exhiberi iubet, cuiusmodis interdictum de Ibere homine exhibendo. Item sunt omnia interdicta, aut adipistentapossessionis caussa comparata, ut inter dictum quorum bonorum: aut retinendae,utvli possidentis intemdiclam,m utrobicaut recuperadae, ut interdictum unde vi. Quae postremo interdicta omnia aut Aunt duplicia, aut simplicia. Simplicia sunt,n quibus disicernereposeis actore a reo. Duplicia vero, quando uterque litigator, tam rei, quam actoris partes Austinet. Vr est uti possidetis interdictum, utrobi. Nam caetera interdicta simplicia sunt. Porro certa quadam oesuperstitiosa formula
olim interdicta concipiebantur,quaepossessionis caussa introducta sunt. Sed hodie interdictum reddi necesse non est,quum per almo nem in actu recta via,siummotis pristis formulis ambagibus,aP commodiusposse visium sit