장음표시 사용
121쪽
I . Huic autem. Paraphragis in titulum adpositas,disiungunt. Quantu ad postrema duo attinet ut obiter s
de his agamus id certum erit longiorem diem solutioni destinata minoremq; summam in stipulationem promissam latummodo in obligationem venire,veluti si ita dictum post annum,aut bientita stata nium dabis 4t post biennium debetur, vel decem, aut quindecim F. de Verb. dabis decem tantum debentur. Quando vero personae in obligatione disiunctae sunt, ut si dictum sit mihi, aut Titio decem spondest Is sane cui proni illium est suo tantum nomine petet, & post Ipetierit T itio adiecto solui non poterit,quauis antea posset. Idem Z. si Titius &Maevius aeque principaliter sibi essent a Sempronio sub disiunctione stipulati, quia dixerit uterque spondes mihi aut Mae-u tot vel Maevius mihi aut T illo quonia uterque s agere volet suo
nomine tantum petere debebit, nulla disiunctionis etiam mentione facta φ. Obligationibus autem quae locos solutioni destinatos disiungunt,detracto altero loco minime experiendum esse dicen-' dum i est: ut si quis ephesi decem, aut capite decem dari stipulatus ς' a. E. 6 sit, in potestate promissoris erit quo loco solvat. Ne tamen in pro- 8eerido. posito si fuerit in debitoris arbitrio, semper ubi petatur: id tandem eueniat, ne coueniri possit: propterea quod semper alterum locum electurus sit, ut etiam in eo positum esse videatur an debeat, exit. ι, ΛΨ stimavimus posse ab eo peti altero loco,& sine adiectione: ita viatique,eod. ctori electio petitionis g , reo vero solutionis usque ad litem contestatam sollim detur. Idem erit si mista sit rerum alternatio locorum alternationi, veluti si dictum sit equum Romae, aut bouem capuς dare spondest Ecce in rebus alternatio, equum aut bouem, & 'locorum Romae aut capuae. Nam adhuc ut dictum est)erit actoris electio ubi rem petat, propter loci alternatione. Alioqui dum rei optionem suam seruare voluerimus, actori prorsus actionem adimemus. Quod & si rerum locorumque alternationi personarum misceatur alternatio,veluti si dictum sit equum Romς, aut bouem caput mihi aut Titio dare spodes idem repetendu erit. Haec om-i s- nia quς superius diximus de electione rei cum alternationet misi' pi=si st, quando electio soli debitori conceditur,sic intelligi voluimus, si utraque res extet. Nam si alterutra perierit, si id quidem acciderit antequam promissor et exisset,sine culpa tamen illius, tunc solai I. cures. res quae extath peti poterit. Igitur quae superest pure pecti rectepos, qv M test. Attame liberabitur debitor, si peremptae rei precium offerat .
Sed si debitoris facto res altera perierit, non alia peti potest quam
122쪽
De octionibus. s . Huic autem. 4 3
quae solui potest, scilicet quae extat. Neque peremptς osserri aestimatio poterit,si sorte longe i vilior sit. Sed si maioris prech fuis
set,etiam peremptam petere potest creditor, ut illius aestimatione consequatur i. Id enim pro peritore in promissoris poenam constitutu est. Quod si semel promissor rem quam praestare voluerit elegerit,creditorq; quum accipere noluit in mora fuerit,suo periculo rem peremptam postea esse citra dubium est m, nisi sorsan debitoris culpa intercessisset R. Enimuero si citra moram fuisse creditorem dicatur, & electione rei alterius a debitore facta per eundem minime steterit, quo minus rem ipsam daret quod ita fieret, si aut interem erit,alidve modo perdiderit creditoris certe periculo rem esse perempta magis conuenit : quum ita sit electione semel facta rei alterius per debitorem,perinde esse ac si sola illa res in obliti sationem deducta p fuisset. Postremum constituendum est quid futurum sit,si utraque res in obligatione adposita perierit. Et quidem si debitoris culpa utraque perierit, in creditorem transfertur electio,cuius aestimationem petat q. Si vero utraque perempta altera tantum,& quae posterior esset facto debitoris perierit, in illam solam dabitur actio, taquam quae in obligatione sela sit, ut sit aestimationem petitor consequatur. Ex aduerso si prior sic res in qua culpa intercesserit posterior vero citra factum debitoris perierit, ne impunita admissa remaneant, non immerito de dolo actio desiderabitur. Quae diximus de plus petitione quae caussa fit propter electionem debitori cocessam in obligationibus disiunctis si actor alterum latum petat, eadem ad generales stipulationes sue obligationes transferre licebit: ut si quis generaliter hominem stipulatus sit deinde specialiter Stichum petat. Aut generalitervinu stipulatus sit, & specialiter capanum petat quod optimii est y. Nam capania optima vina profert, quale est sentinum, quod diuus Augustus omnibus anteferre non dubitauit & falernum, cui secundae tributae sunt. Item calenti,& ipsum nobile Aut generaliter purpuram stipulatus sit quae apice nomen accepit, qui florem illum tingendis vestibus expetitum in mediis retinet faucibus C) deinde specialiter tyriam apud tyrum Assyriς urbem tinctam longe omnium laudatissimam 'in petat,plus petere intelligitur: propter adductam non semel rationem, ob id scilicet quod electionem aduer
saru quam ei stipulationis forma dedit adimit, qua qui de liberum
debitori fuit aliud soluere ci id quod petitur, etiam si id vilissimum L iu
T. de verta' oblig. Ac l. Vbi autem
123쪽
s. Sed haec quidem Paraphrasis in titulum
sit quod actor petit: qm interdu euenit,ut rei quae t pcio est facilior sit ei a quo petitur,si eius quς vilis est solutio. Qui igitur gnaliter istipulatione deductu petit sic dicere debet: Si apparet Maeuiu equux l.qui pla aut vinu in genere nulli debere eunde,ut certum equii aut vinum, - .s Vt elegerit mihi soluat condemna. Tandiu aute voluntas pro-
missoris inpendenti est, quandiu id soluatur x quod promissum est
y. . .es '' cum causia voluntatis expressi, Meius quae inest y. illo tit. Am ver opereprectum est videre quando de plus plus peten-I tium poena iure veteri constituta abunde satis diximus quid hoSed haec die in hac re immutatum est, δί quatenus ab eo iure recessiunquidem sit. Nam haec quidem omnia quae praeloquuti sumus olim in usu fuerunt, suntque hodie praeterquam plus petentium perna, quam' μ' lex et enoniana,M nostra,veluti duriusculam molliendam putauit: visi quidem tempore plus petitum fuerit, id statuat iudex quod Zenonis diuae memoriae loquitur constitutio, qua quidem cauetur, ut qui tale aliquid deliquit,praescripta et tepora duplicentur Veluti si post quinquennium tibi debeam, tuq; triennio ante forsan g '3iς quinquenniu exiret praematuret petiisti, ni nil certe inde conseque- λειρεγ' ris,sed aduersus te tempora pr scripta duplicabuntur, A sexenniuexpectare cogeris,lapidq; sexennio ita experiri poteris, si impetas
α sumptus plus petitionis antea refuderis. Ita net, ne inducias semel pr scriptas tam facile creditores cotemnant. Idc erit siue stipulatio in diem sit siue sub coditione, alibue modo minime pure cona in s tri- cepta,ut scilicet induciae a die petitionis eade ratione in euentum usq; diei, aut coditionis duplicentur. Quod si non tepore plus pe-
titum suexit,sed re,quantitate,loco,vel caussa, dc damnu forte ali-h J Np'i' quod ex ea re acceperit is a quo petitur,ut si maiores forte dat sut
ε iarbib. sportulς,ai: OI in triplu,Vt antea docuimus, codemnabitur. Eum, . aute petiisse intelligimus,qui litem c5 testatus est: Nam qu antego i, hia, litem cotestaretur poenituit, petere volui sic,potius e petitsic intempetit. pretabimur b. Si vero non sol iam petiit, sed etia cautione excgerit, a nil sis i. toto debito fraudandus est, adeo plus petentium importunas prae-i.de eoni. festinatioes minime impunitas fore duximus c. Sed elegater qu si 'φῖς S, tum hic fuit, an in caussa fisci ante die petere impune liceat,&quia to tauita ad sane ob neceilitates publicas potiore illius caussam esse conuenit, iur. fisc.S quae nonnung ut fere semper ita illum urgent μ, ut alioqui solu- ω 0 Hη tionis dilatio maximum Reip.damnum sit allatura, aequillimuVi-bjih sum fuit,licet ante tepus debita exigi no possunt,tamen fiscum iu-
124쪽
i re sngulari ante diem, ut pecunia exoluatur interdum petere pos- e arg.l. si se veluti si sis o debitor Metuius fuerit ex caussa principali, vel fisci ςdiri crationibus debitorem esse liquido constet, ill que omnia bona sua Gi mi decoxerit,& corraserit,mhilq; prorsus in bonis habere,prster nomina quaedam in diem, quae ex rationibus fisci facta coprobantur, fea sane non expectata die pure fiscus exigere poterit, deducto cer- Q qui Λ te medij temporis commodo φ, quod aequius videtur. Quin etiam Dau.cred ante diem cuilibet permistum est debitorem suum fugientem, vel . suspectum de fuga consequi, A capere f. Porro sciendii est ea quae is 'dicta sunt de poena plus petentis, intelligenda no esse in eo qui ρο- nico de iit. tenti plus negauerit,uel forsan etiam integrum debitum iniiciatus R ς
fuerit, qua libellu in parte falsum in totii negari posse receptu S est. Ο Vrsus altera nuc & omnino diuersa succedit qu stio,de eo qui minus petit,postsi de plus petetibus sitis diximus. Titius quu si mi
iudicio cossieret, minus intentione sua complexus fuit, si ad eum nus inte; pertineret. Na quu ei decem aurei deberentur, quinq; tantum pe-- Latiit,aut quu fundi esset dominus insolidum,parte sibi dimidia tan- tuna dari intedit: dubitatum fuit, an nihil ex ea re periculitimenduesset, dc an in reliquu Nihilominus iudex aduersariu in eo de iudicio condemnare possit, qfii reliquam summa, cuius priore iudicio mentio nulla fuit, alio iudicio consequi postea L , t Cuido p . d. 77.id posse indubitati sem niuris h fuit l, de qua pro- mora.C.de 4 tione diuq memori Zenonis reliqua summam isumma tanqua totiuι - in eode iudicio peti, M in eande summam eode M an .., d. tea debiti reliqua. Atq; in eam sententia non stemel iudicatu'sse affirmari rutamἴ errore adhuc actoris coperto,c probato Wi qenonis decreto uti minime licere haud facile dixerim. s fui
etia iudicio iudice codenare posse decrem fuit. Enimuerb id mani deind. sestu est admittendit esse quacuq; parte iudicu actore, ut libellu seu li L quidaemedet x, donec iudex sententia pserat, si libellu,yt obscuru, cossi existimaue sum, supfluit,aut mancti in melius formare voluerit: obscura. f. de Rη .m si
clarado, cofusa in ordine redigedo,supflua resecado,& detrahedo, ut si viginti actor petierit, quu dece tin petere deberet: nisi in ut i l. niea. Exime dixim' plus dolo petiisset,& cautione exegisset t. Ite & ea Θῖ'q deficerevidebutur adiiciedo idq; no solu 1 iudiciis uniuersalib'.m y Ρ' . aut generalibus,quibus ea quae sub generat aut uniuersali actione 'proposita specialiter continetur, speciatim adiici posse certum est. & I. Os Sed etiam si rei ipsi petite,aut summa, aut parte addere Volumus. L iiij S. S.
125쪽
3 Sed haec quissem. Paraphrod in titulum
Vt in proposita quaestione, si quinque tatum Petierit, quum decem
petenda essent,modo semper actionis propositae natura,& substa-n l. sit deli tia minimε immutetur,& n id quod semel in iudicio principali de- m ductu'maneat, ipsumque actionis fundametum minime alterede noxa. tur φ, aut transformetur. Nam alioqui non potest videri in iudiciu st, id venisse, quod post iudicium coeptum acciderit, ideoque alia interpellatione esset opus p . Quoties enim id quo actio ipsa propoli ' in, is sita radicitus haeret nititurq; in uertitur, nouo iudicio opus est, nisitem .versi. ante contestationem litis emendatio fiat. Videamus ergo inproposito an non eadem hic sit actio, eadem agendi caussa, eademque Ut ' ipsius actionis substantia,& idem denique essectus. Petiti fuerunt p l. non po aurei quinque cum decem petedi essent, fingamus ex caussa stipui.)'ήρ iudicio Videt actor minus quam oporteat ab eo peti, itaque decem sic petit: Si apparet ex caussa stipulationis a me iam in iudicio propositς Maevium decem dare oportere, quan uis quinq; tantu petierim, illum in decem iudex condemn. Quod etiaidem dici potest fundi parte petita tantum, quum fundus totus pe- tedus esset: Est ne hi c alia actio quam ex stipulatu,alia agendi caussa quam ex stipulatu, alius etiam effectus quam ut ex stipulata consequari Nihil profecto cernere queas in iudiciu venisse aliud quamq l. quid id quod initio deductum fuerat, scilicet ex stipulatu semper actionem. Nonne igitur viri boni officio cuius partes sunt lites dirimere q magis conueniet V non vetare ne quid amplius agatur, sed quod omisitim fuerat, ut peti possit admittere, iubere'; tantum praestari quantum re vera deberi compererit, quam eandem caussam,e adcinque rem,& actionem, quae eodem iudicio finiri potest, ritur . de in aliud transferre iudicium, & lites ipsas potius minuere L quam inserere ξ Quinimo de eo qui sine actione egerit,quanuis summo pio Em. . iure non re re ageret,ia me propter ius postea quaesitum quo actio ulti.C. de ipsa niti posset,responsum est intentionem tenere: adeo qui & bo Pp ni, dirimedarumque litum studium efferbuit, Veluti de eo qui pie l. I; .s.l ε gneralitia egisset, antequam debitum creditori suo exoluistet, li- quaeritur. cet sine actione experiretur, tamen quia in iudicio pecuniam post- si dς 00 ψ' ea obstulisset, non solum rem pignerata, sed re quod sua intereratri 'μμ' consequutus t est,tantum abfuit,ut ab actione excludetur,quia si-e L si rem ne actione agebat. Nos vero hic & actionem habemus, & eadem alie m si, agendi causam permanentem: iudici praeterea statim atque iudex ' i ' factus omnium rerum incumbit officium, quaecuque in iudicio
existimauerunt. T. sice t.per.
126쪽
De Maionibus. s. Si quis aliud. 4s
r versantiar ', eorumque praesertim quae nominatim initio deducta suerunt,sicut hic de actione ex stipulatu dicedum erit, quae eadem dum. Edri in partis postea petitione coepto iudicio nihilominus manet. Siqui edit. edictiadem tot sunt stipulationes, quot summς, quotque species, neque facit partis petitio, ut binae propterea stipulationes sint. Tadem hic praetermittendum no erit, ea generaliter quae coepto iudicio postea eueniunt, & rem in iudicium deductam cocernunt, posse etiam eodem expediri iudicio. Vt si seruum quem redhiberes iudicio pe ' κειμ dente fecisti deteriorem, id a venditore adiici potest . Idem & de festatari. fructibus post iudicium de fundo carptum a reo collectis, ut postea adiici petitioni possint, &similibus. Sciendum tamen est quoties I specul aduersarius libello veluti male concepto) intercessit, tuc antequa tib Meo. vlterius actor progredi possit, libellum emendandum esse, neque s. Viti. postlitis contestationem differri posse emendationem y.
I Llud etiam vide dum est si quis aliud pro alio in libello petierit, D.
anno liceat ei libellum suti corrigere, V eluti si cum ex testamen P
alis. to agere deberet, ex stipulatu egerit. E i quide nihil vetare placuit,
quin in eodem iudicio cognita veritate errorem suum corrigere liceat, expensis utiq; antea aduersario restitutis. Nam qui iusto errore ductus id commiserit,uenia dignus est R. Neque mirum videri debet si hic erroris cognitio desideretur, minime vero in eo qui minus petiit quam deberet. Quoniam is qui minus petierat, plus petendo nihil mutat, sed in eadem caussa&re perseuerat,4 hic vero duorum alterum mutatur, res scilicet cum Stichus homo debebatur,&erro te petiit. Caussa cum actionem alteram pro altetera mouit,vi cu ex testameto agere deberet, ex stipulatu egerit. illa vero costitutio quam aduersus eos fecimus, qui semel actionem mouerint,vi necesse habeant usque ad finem litem prosequi : in illos proposita est, qui actione mota eiusde postea persequutionem differunt, ut scilicet horum maliciis iremus obuiam, qui passim &sine delectu actiones exercent, quique dum ad iudicia aduersarios s protraxerunt, pedem retrahunt, fugiunt, latitant, minime ceptam actionem prosequentes, ut perpetua dc immortali lite aduersarios misere vexent. Hic verb de eo loquimur qui caussam, aut rem ut
diximus mutare vult, n5 ut differat, sed ut debitum recta via prosequatur id agit, cui propterea iusto errore lapso subueniedum esse merito volumus hoc ita tamen, nisi simul & rem & actione ipsam
127쪽
3 .Si quis Hiud. Paraphrasis in titulum
b l.nemo lite demum contestata prorsus inuerteret,in quaquidem re iudiciu δ' j.a alterum non immerito desiderabitur b . Animaduertedum etiam est eum qui semel depositiones testiu didicerit, caussam libelli suis .ihel'' mutare in eodem iudicio amplius non posse ς: ne forsan inde fabde pioba. sum fabricadi detur occasio. In caussis etiam criminum, is qui semel detulit,& sese inscripsit,criminisssequutione no immutat De eo autem qui libellum erroneum concepit, neque errore corrigit, dicendum est intentionem suam no tenere ς , dc si de ea cauosa quae in libello proposita non fuit iudici tamen liqueat. Veluti si ex caussa emp tionis per errore petiisti, cum nihil ex ea caussa deberetur, sed ex caussa locationis petendum tibi esset, de qua tantum iudici constitit, non propterea iudex secundum te pronunciabit: quia id quod in iudicium deductum est, excedere iudex multominus potest f. Verum quid dicemus si neque actio ipsa, neque restiburs. d. mutetur,sed altera noua actio lite cotestata primet addaturi Et conact.emp. stat duas actiones in eiusdem persona concurrere posse g , ut si is h l ... h5 qui Venditorem habebat Oblligatum ei liceres extiterit, qui eun-s quod eis. dem venditorem obligatum habebat . Nam propriam habebit a-ff- φη quib- ctionem & hqreditariam. Has ergo simul mouere poterit si lubet 'μ- ' '' quandouleges non prohibeant ii , aut alteram tantum, sed ita Viper eam utriusque contractus sentiat commodum , sicut per contrarium nemo pluribus exceptionibus uti prohibetur, quan uis diuersae sint '. Interdum tamen minime conceditur pluribus simul actionibus uti,ut quando altera alteri praeiudicium adfert,veluti si p. de exee. cum de proprietate fundiTitiani inter te & me controuersa esser, i l. suhau. dixerim Viam ad eundem per fundum tuum Sempronianum debessi de eaee. Ii,recte excipies quod iudiciu praedio non sati. Nam antea viam mihi deberi dicere non possum, quin prius me dominum fundi Titiani probauerim. Idem si antequam delprietate appareat, Velim actione communi diuidundo experiri, aut lite cotestata fructus pen l.vl.C.si tere m. Nisi tame initio hi fructus accessorie petiti eum fundo fue- qui My νςi runt aut i et ij isi actiones illi sub hac conditione simul iungantur. Si apparet fundumTitianum meum esse,peto etiam viae seruitutem Q. Per alternationem aute easdem actiones iungi possemanifestum est,idq; praesertim si facto aduersarij actor ignoret quam actionem exercere debeat,ut si dicat is qui agit, Peto a reo rem pro legato,vel pro haerede,veli posscsib re p. Simili modo dicendum y : is et erit vetitam esse plurium actionum in eodem iudicio coniunctio-
128쪽
De actionibus. s.Suntpraeterea.
hem,quado unius electione altera tollitur: idque in legatario erit perspicuum, cui pluribus actionibus Vt legatum consequatur permissum est uti, nepe actione personali, actione in rem, & hipothecaria Quas tame simul exercere non potest, quonia no ea mente legatariis permissum est pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis sit agendi facultas,& alteram ex pluribus eligant quo legatum consequi possint . Idem de actione de peculio, & tributoria dici potest. Illa enim creditores id quod in peculio tantii est consequuntur, deducto eo quod patri debetur, hac vero si filius sciente de patiente patre in peculiari merce negociatus fuerit, ut extraneus creditor in tributum pater vocatur Eligere ergo debent creditores qua actione experiantur, cum scire debeant ex eadem caussa regressum ad aliam non futurum . Actiones autem contrariassimur iungi non posse satis constat, ut si mandantibus seruis tuis Matutus fundum emerit,eligendum tibi est virum furti actionem, dc condictionem, an mandati ' potius exerceas: hac si quidem emptio comprobatur, illa vero improbatur. .nostra
c Mnes porro actiones de quibus antea meminimus sunt huius- S modi ut per eas solidum semper quod nobis debetur persequa . Verum aliae sunt quibus modo solidum persequimur, modo as, de quibus dicendum sequitur . Si tecum de peculio egerim
lium vel seruum tuum in decem aureos,&peculium locuplex modi
ob filium vel seruum lsi,decem aureos consequansin minus quae in peculio sunt quinq; tantum aureis valent, in quinque solos pater, uomusve codem nabitur,nis fraudem comiserint,vt quia in fraudem creditorum dolo peculium imminuissent: Nam luc solidum prςstare eosde Opor , i. hia teret x. De peculio verb dicendum hic aliud ideo non existimaui- hae fidEi.ε.
dicenaumque plenius suo loco construamus.sImili modo si de dote mulier soluto matrimonio agat aduersus Ite sidevirum qui dotem ab uxore acceperat, non solidum interdum co dbibsequutura est, sed quatenus viri facultates patiuntur γ, hoc est, ut i . non id totum quod habet vir extorquendum sit, sed ut ipsius ratio es. ' habeatur ne egeat η . Habenda nanque erit ratio iudici qui in id T dere.iu. quod facere potest condemnat, non solum quantitatis facultatum k inhies viri cum dotis quatitate sed etiam dignitatis eiusdem, aetatisque eo, .F. de M ij re iud.
a Itutor secundum dignitatem. c l .cum plures.s. it.Tdeadmi. ivt.
129쪽
s. Item fide dote. Parapis is in titulum
i ila ia ' ut si quidem concurrat quantitas bonorum viri cum dotis quan- cIes. Faleid. titate solidum mulier consequatur, eo pro dignitate viri & natae l. inter lium deducto quo minime egeat, aut inops sit. In qua re M aetas . i. ipsa consideranda veniet, secundum id quod per naturam viuerea i. hidi. posse adhuc eXistimabitur b. Ita tamen ut ars aienum minime de eum aute ducatur φ . Idem erit si facultates viri dote ipsa minores sint ut sem: Si ' per ratio habeatur ne egeat: id enim est aequissimia, reuerenti que. i. h5 iri debitum maritali 4: Neque tantum in dotis petitione id seruandu tuni. s. de est, sed in aliis quoque contractibus, si ex his ab uxore iudicio con ueniatur, ψ & in persona mulieris aequa lance seruabitur φ. Tan-Q M stiti tamque publice huius honestatis, maritalisque reueretiae ratio va- incit. luit, Vt nec pacto beneficium id adimi possit. Nanque cotra bonos Lex di mores est, SI contra receptam reueretiam quae maritis exhibenda si Lisi Quod si insolidum iudex maritum condemnauerit,ignoranh l. si prior tia iuris lapsus, doli eXceptione tutus erit g. Non solii maute veraniari tui il- simi haec si mulier a viro petat,sed dc si alius cui uxoris nomine vis 3 promiserit h. Transitq; noc beneficiu ad filios mulieris, qui patri haeredes extiterunt,ut in id quod facere possitnt codemnetur , n5ri l.mati- tame ad eXtraneos ἰ- haeredes. Vtitur&socer hoc beneficio, si maxumiς04' ne me affinitate dote promissam gener a socero i petit. Nisi spe fu i r ' turae dotis generum allexerit,& cum sciret se dotem praestare non ... '' posse id egerit,ut genero insidiaretur M. De viro etiam dicendum 'm d. l.pen. est beneficium hoc non porrigi ad malos contractus R, & delicta: h l.si eerto vel etiam si male sit versatus in re dotali, aut in re propria do-m 4ς ςi V lose egerit, ne uxori solidum redderet Si etiam diuortio fa-s εχ' negocia VXoris Vir gessit, duplici actione cogi poterit ad do- θmi . tis restitutionem, dotis actione, & negociorum gestorum, a p l diuor- que insolidum: si cum initio suae gestionis soluendo esset, post-ἡἡe a. ea esse desJt: Vt iure ei imputare possit quod a se non exege-q i. iri bo rit p . Deinde si res dotales habuerit vir quae adhuc existant nae fidei .ff. aut ex pecunia sibi donata rem mobilem, aut ili comparaue - I. - rix qu in penes se habeat , integram illam omnino restituere milito. Q cogetur . Caeterum si mulier sine dote quae pusilla admodum iota donat. est egeat: Vir autem nihil praeter dotem habeat, quam si omni- η ς - no restituat mendicus sit necesse est, aequius visum est mulieris i. si qui, a consuli: quando ita sit deductionem fieri debere, quatenus mu- Iibesi lieri supersit s. Interdum quoque &s maxime facere possit vir I ii non solidam tamen dotem consecutura est mulier: ut si obtru-
130쪽
De octonibus. s. Item si dote.
a pensas in res dotales factas vir dotem retineat . Veluti si uxor tibi dotem dederit aureorum mille , tuque centum in illa impenderis, s petatur dos, iure tibi concestum est nongentos solos reddere, centumque retinere . Nam sumptus huiusnodi in dotem quae in pecunia est collati, dotem ipto iure minuunt l. Quod si corpora in dotem data sint, absurdum esset diminutionem corporis propter pecuniam fieri, sed haec res faciet desine re corpus ipsum dotale esse, Vel partem eius. Itaque manebit maia ritus in rerum detentione, donec ei satisfiat. Nam non corporum ipso iure, sed dotis diminutio fit. Quum ergo mulier satis. fecerit viro, pecuniamque pro sumptibus dederit, non erit ambigendum dotem videri creuisse r. Ita tamen intelligenda sunt
haec, si impensae in re dotali factae necessariae fuerint, & nece statemimpcdendi eam habuerint, ut illis non factis dos peritura erat, aut deterior factura . Ut si aggeres facti sint quibus flumen
auerteretur, ne inundatione agros vastaret, aut moles in flumen in etiam ad fructus arcendos proiectς quibus stagna continerentur. Idem erit si aedificia vetera, ite rve refecerit, aut arbores in locum demortuarum reposuerit x. Neque ad praesens tantum tem
pus impensa esse debet, sed ad perpetuam agri Vtilitatem , ut
. non tam quaerendorum fructuum gratia, quam ad conseruan dam ipsam rem, specsemque facta videatur, quae alioqui cum fructibus compensari debet y . Non etiam extrinsecus, sed in dotem ipsam impensas factas esse oportet η: adeo ut nec quod in uxorem etiam egram impensum fuerit, ad retentionem dotis pertineat . Atque in summa quicquid extra tutelam necessariam in res dotales impensum est, minime deducitur h. Nam etiam tueri res dotales vir suo sumptu debet, nisi maritus uxoris nomine in dotis persequutione, aut defensione, in iudicio multum impenderit: quodquide reputatione in se habere visum filii, si dos in nominibus data aestimata non fuerit: nam si aestimatas edata fuerit, cum omni periculo marito datur. Si vero sine aestimatione, id tantum censetur in dotem datum quod impensa deducta ex nominibus maritus consequi poterit φ. Adeo autem veruest harum impensarum ratione non haberi, nisi necessarie fuerint: ut si etiam aliter impensas utiles remq; proprerea meliorem VXoris maritus fecerit veluti si ex nouis vitibus consitis nouelletum in fundo secerit, aut in domo pistrinum, aut tabernam adiecerit,