장음표시 사용
161쪽
LIB. II. TIT. XXII. is veluti Principis , Episcopi, Capitvli , Universitatis , itemquo
libri Paroeliorum, in quibus haptismata, matrimonia, sanera describantur. Privatae seripturae a privatis nulla publica auctoritate conficiuntur ; et huc reserendae sunt epistolae, apo chae, antapochae , chirographa.
S. III. Publicum, et anthenticum instrumentum saepe confunditur, et certa utrumque plenam probationem constituit; sed revera alteriam ab altero differt, uti genus a speeie, quoniam omne pul,licum instrumentum est authenticum, sed non Omne anthenticum est publicum, quia etiam privata mana exarata scriptura authentica esSe poteSt. Duplex est autem instrismentum publicum, prolociatum, et transumptum. Pro-tocollum est prima , eaque brevis Scriptura, quae summatim rei gestae capita praecipua complectitur. Nomen hoc duetum est a prolocollo Olim usitato, quo significabatur quaedam in chartae capite nota , seu signum, quod ostendebat, quo artificio , quoquo tempore consecta suisset, nomenque habubat Comitis largitionu m, ad cuius curam chartariae pertinebant i). Posterior aetas protocollum appellavit librum, seu registrum, in quem acta publica ordine reseruntur a . Recentior est protocolli signiscatio ad designandam primam perscriptionem, et hodie libri, in quibus summatim gesta describuntur, pro-tocolla appellantur. Transumptum est susa , ac plena scriptura super re tota gesta consecta, eaque ita dicitur, quod ex protocollo transumitur. Ex hoc transnmpto, eoque auth grapho transeribi soIent exempla , coρia Mid ala , a verbo Midimus , seu collationata, quatenus notarius testatur, se authographum vidisse, et cum eo exemplae contulisse.
st) Iustinianus Novest. 44. cap. a. o Illud quoque . inquit. Praesεn ,, ii adiicimus legi. ut tabelliones non in alia charta pura feribant documenta, is nisi io illa, quae in initio i quod νοcatur protocollum Per tempora glori se sissimi comitis aaerarum nostrarum largitiorium habeat apstellatiovem . et is tempus quo charta facta mi, et quaecumque in talibus acrihuntur. ., conis e Coi,eium in hane FoMellam ore. eom. a. col. 954. l2ὶ videndus na-Cangius glossar. -ἀ. M im vi Latinit. --, 'roto.
162쪽
. t V. Pithlicum instrumentum, quod rita, et recte elania Clum est, scilicet servatis omnibtis necessariis, pleuam in judicio probationem confitituit. Nam publicum ossicium Aotarii , et legitimae xolemnitates omnem removent salsi suspicionem , et
ideo puli licum instrumentum Arelatio probata appellatur si). Sed pul,licis qnoque instrumentis detrahitur fides, bi per pila
res , OOsque juratos te8tes demonstretur fraus , vel error , quod aliter res scripta , quam gesta suerit u , quoniam in publicos quoque homines cadere salsitas, error ve piatext. Pro-tocoli qm , in quo notarii Penes se anthogi apha servare jithentur, ut Orta quaestione Per hoc Deritas ρosais declarari, et quod qriasi sons cst, unde hauritur tran umpti veritas , plene protiandi vim habet ira . Secus lamen est, si CDu trahen-.tos professi fuerint, nolle obligare sese, nisi plenum instru mentum sectum suerit, quia tunc huic voluntati, pacto suo parendum est 4). Sic etiam gratiae , et privilegia Apostolica Suum robur non obtinent, nisi primum cum debItis solem uitatibus in scripturam plena ui redigantur 5 .
S. V. Exemplar , Sive copia, ut vocant. Insim menti β Pri. Fato homine conscripta certae probat odis loco nou δεμ si ι
est autem cum eam conscripsit notarius inspecto. et coli Hodiligenter authographo , adhibitisque omnibus, qu3d lese , α consuetudine adhibenda sunt sa). rxi Iax. . ea syae .uthentica
iustrumenta , quae scilicet munita sunt subscriptione Lestium,
sigillo, aliove modo legitimo ad faciendam fidem idonea plebrae probant s3ὶ; non autentica nihil probant pro acribente ejusve boedibus 4), nisi a tribus iant subscripta L Libus, quia tunc vim habent publies instrumenti fi). Probat viso
privata scriptura, cujus est comperta veritas, contra Mrmentem , modo causa debiti ea pressa sit s); excepta liberain conses, io oti , in qua creditor sibi fautum debitum Prosintur, Dissiligod by Corale
163쪽
quaeque . nulla etiam adjecta causa , contra gerit,entem probationem Deit ). Libris mercatorum . qui sueundum legi Prae,cripta retinentiar, tam pro scribentibus, qua n Contra fierii Milites vim attribuit eommercii , ac publicae rit litatis ratio. FEtiam lihri eollegi cirrim opificium , qui ritu , et recte ser- ur , ex longa eo uetudi firmamentum, e robtar o
VJ L. 40. Is de paci. S. VI. Pro incenda, hoc est in judicio exhibenda sunt instrumenta regulariter post litem contestatam, eaque edenda, hoc Ebi cum adversario communicanda, ut ipsi eadem describendi copia fiat i . Semel tantum producenda Sunt, nisi justa sit caum , quae iterum producenda suadeat, quo casu juramento opus est fu . instrumentum, quod plura capitula , Eaque non connexa complectitur, Integrum coram judice, et adversario legendum, huic tamen integrum non est edendum, sed tantum capitulum , in quo sedet controversia 3).
sa) L. 23. Cod. δε M. Maratim. . L. 6. I. MD. r. aea Men. 33 Sie intelligendae sunt Decretales , quae inter se Pugnare videntur , altera in Cap. I. do priὐil. λ 6.. aet altera in Cap. s. aea M. instrum.
S. Vt I. Interdum instrumenta reprobantur, vel eorum s des in di erimen addueitur ι quod pluribus de causis evenire Potest. Nimirum si deletum , vitiati inquis sit instrumentum
in loeo, qui rem praecipuam , hoc est substantiam ahtingit i
164쪽
si in eo conficiendo neglecta sunt , quae Praestare oportebat, ut valeret si testes In instrumento descripti assirment , saae tui non intorsuisse, aut aliter esse scriptum, quam gestum sa), si des nutat, et auctoritas instrumenti. Nullo etiam in numero hahenda sunt instrumenta, quae quis in medium protulit, eum inter se pugnent , neque ulla sit eorum con
l Cay. 6. de sta. instrum. Verum si vilium sit in loco. qui ad substantiam Hon pertinet. valde simile veri est non vitiari instrumentum, quod Glligi potest ex ev. 3. cod. , ubi vitium irrepserat tu saeti Darratiouem , et caρ. 11. eod. ribi omissio literae . vel syllabae, atqua etiam integrae vovit a facile subintellectae fidem non abrogat i atrumenti. 2) Cv. 10. da sta. instrum. Cap. 5. da probat. Cap. 13. de M. insisum. , L. 14. Cod. eod.
165쪽
Quid praesumptio ' Iv. et V. Praesumptio hominia . ejus, II. Piso uinptio iuria tautum. que pectu . III. Praesumptio iuris . m de iure.
Decretum cam. l4. c. et t. q. 3. , et alibi spargim , Et Pandectae lib. aa. tit. 3.Ρcohationum vim obtinent etiam Praesumptiones, quae, Iri Gi ni verae probationes non autat; sed quod iisdem innixtim levant onere probaudi , ac saepe rem conficiunt , merito pr Latio thus annumerantur. Est autem praesumptio rationa is .co jectura super re dubia orta ex indiciis, quae frequenter AEOuum a cum veritate sunt eaque est vel iuris, vel hominis. Praesumptio juris est, quae .expressa .lege , vel eano ne coatiue-ltur; ec vero si jus aliquid tamquam verum praesumit, donec .aliud non demonstretur, dicitur praesumptio inris tantum ; at .et Verum praesumit, et omnem respuit contrariam probatiomem , praesumptio est juris, et de jure. Praesumptio hominis si, quae nullo expresso jure oonti notur , sed quae ducitur exiiudiciis, et conjectneis; eaque vel est gravis, Vel gravissima, et svehementissima , ac violenta , vel levis, ac temeraria appellatur. s. u. Praesumptio jueis tantum plenam essicere probationem Potest , nisi contravium demonstretur si et ideo qui ea uititur in iure habet suae intentionis rundamentum, neque Pro ibandi onus serra debet sa). Ra quilibet bonus praesumitur,aiisi malus ostendatur 3 , semel malus semper talis credistur ), violaus scire creditor quae in vicinitatu accidunt sue), Matus ex iustis nuptiis patriae potestati obnoxios praesumitur, misi emancipatio ostendatur 6). Sunt et aliae complures ei s-Hein generis conjecturae , quarum aestimatio pendet in arbi-
166쪽
trio Iudicis , eu Ius est pro animi sui religione judicare, quassata in singulis vis insit, et quanta iis fides adhibenda videatur. Coacervantur autem praesumptiones, et Conjecturae, quae quo singulae sorte inter se non movent, universae tamen conia Nexae, atque conjunctae movere debent.
S. III. Praesumptio iuris , et de sute vεritatis habetne Lis
co , eaque ita vera, et certa existimatur , ut eontraria proinhatione infirmari non possit. Sic sponsalia firmata per copuin lationem maris, et seminae ex iure.antiquo matrimonii vim eapiebant si s sic mulier, quae sesquiam uo eum marito ha-hitavit , omnem ab se removisse metum, et libere tonsensis
se videtur a sic Regularis , qui contra Prosessionem quin quennii intervallo nihil opposuit, eam ratam firmam habuisse censetur 3 . Sed quamquam haec praesumptio Ila contra via probatione directo refutetur, tamen indireete tolli potest, ut si mulier, vel regularis Oste a , sese toto sesqui anno , aut quinquennio suisse in justo metu , et ideo nihil agere potuisse.
S. IV. Praesumptis homiciis , quae pro dissimili reriam ratione multiplex esse potest, ut plurimum pendet ab arbiIrio judicis, eujus est aestimare, quanta ei vis, et auctoritas EMBdebeat i . Presumptio gravis , seu probabilis , si sola sit , probat semiplene; verum adiuneta cum simili praesumptione, vel cum fama, aliisve adminiculis, pleciam in re civili proba iovem constituit a . Praesumptio violenta homiuis simili
167쪽
moao a re cinu Hauaa Probationis habetur loeo 3), seclia mea coutraria probatione resutari potest shi). Levis, ac temeraria Praesumptio est, quae ex incerus educitur, levibusque argumentis, et quae vibit probat. Ad hoc praesumptionis genus referri possu ut purgatioves quRe Vψlgares dicebantur , quasque olim saepe adhibitas fuisse coustat per aquam Digidam , aut serve tem , ferrum caudeus , mouo machiam , seu duellum, et similia , quae cuncta a Sumuris Pontificibus merito damnata, et improbata sunt 5,
S. V. In causis civili s plus praestant praesumptiones , quam is criminalibus , quoniam tu his nemo condemnatur ex solas coojecturis vehementibus i ; excepto crimine haerebeos, cujus suspectus tamquam haereticus condemnandus est, nisi ab εe amoverit omnem suspicionem sa). Cum plures mccurru ut inter se pugnantes praesumptiones , potiores Mut quae Vebe mentiores M, quae similiores veri , quae plus be- Mignae , honestae , ac naturae ConSentaneae sunt. Deniqua PraeSumptio in specie praesumptioni in genere antefertur 4 quaeque respiciunt honum animae, aut causam gratia, et: fluore dignam , aut actus smitatem, praesumptiones Praesta-
168쪽
I. via juramenti. et gentium quarum dam iuramenta II. Iuramentum lieitum. III. Cuiuamodi iuramentum esse da beat 'IV. Variae loramenti formulae. V. Iura metitum assertorium. vel pae Iniaaorium , et utrimque speeias VI. Iuramentum ais te orrum in ca - .ia dubita. II. Iueametiti, a iudiavi delati nec a-
vial. Iuramentum purgatovium IX. Purgatio oono te X. Ioramentum Iu litem.
Sextus, et Clamentinae h. t. Deeretum c. 22. cl. 1. Pandecta. ιδ. t m. tu. a. et 3. Codex lib. 4. tu. i. et lib. S. tit. 63.
ιst et probatio, quas oritur ex iurejurando, quod delinitur assimnatio religiosa , hoc est advocatio nivitii Fuiminis m testeti rejus rei , quae asseritur. Magna semper , et sancta apud omnes gentes vis juramenti fuit , ae Romani, uti supra demonstratum est i , praesertim Graecorum exemplo , ab Oinuibus , qui in judicium vocabant, aut vocabantur, ad omnem istaridis Suspicionem removendam, calumniae juramentii in emitti volun-xunt a . Apud Graecos dabatur iuramentum , quod χ πια,1 Θσι 'κdicebatur, cuius loco Romani juramentum caelum uiae a litigantibus ex ebant si et in Areopago litrgantes in jurandum Praestare debebant, antequam actio ordiretur a . Sie et reliquae gentes in re quaqrae graviori aliorum obstringebant iidem sacramenti religione, et Graeci ut pessimum irominem designarent, utebantur vocabulo εώ κος , qui perjurus est 3 . Omnes autem, ex deptis Hebraeis 4 , jurabant per salsos Deos, quis' eOlebant, quamquam firmatam suo sacramento fidem servaere deberent, adeo ut bis peccaret per jurus, qui juraret per salsos Deos, et quia jurat/it ρer quos uora debuit , et contra ρωίλ
eitam fidei erit quod non debuit S ). Nos qui ucium coli
169쪽
mrix verum, Re vivum Deum, cui nota sunt omnia , quiqoanee sallere, nec salli potest , cum eum testem advocamuS, eo rum, quae a erimus, aut promittimus, quo studio, qua religi ne, qua cura videre debemus, ut data in ramenti fides saneta , et
inviolata sit si l Apposite S. Hieronymus se Qui contemnit, in-M qtιit, iuramentum , i IIam despicit, per quem juravit, illi quo se saeit injuriam , en jus nomini credidit adversarias s7 . D
23 Iuramento inter osito ab omni controi ersia inscedatur . itaquit Iulianus in L. 40. de jurejur. 3) Videndus Franciscus Roaeas Archeol. Attιe. lib. 6. cv. 7. pag. 281.
. verum LII iter. PersuPitim velut immane scelus in veteri testametatiliteria a Deci Expres e damnatis Lerit. ωρ. s. num 4. seqq. can. 12.catis. 22. q. l.
S. II. Fuerunt olii . qiti illicitum esse erederent iusiurandum , aut saltem indi erunt natim, et generatim improbati m. videri Evangelista in doeirinam considerantibus. Verba Evangelii sunt ,, dictum est antiquis , non per jura his , reddes au-- leiu Domino iuramenta tua. Ego autem dico vobis , non se jurare omnino , neque per Coelum, quia thronus Dei ust , is neqtae per terram , quia scabellum est pedum ejus, aequais per Ierosolymam, quia Civitas est magni Regis : neque peris caput tuum iuravuris, quia non potes anum capillum al-- hum sacere , aut nigrum. Sit autem sermo vester est est , is non non quod autem his abundautius est a malo est ,, ι .
Eadem a Iaeobo Apostolo doctrina literis mandata est sa).
Ociosum esset in hac divinae sententiae interpetratione immorari , cum eam diligenter exposuerint sancti Patres , quorum unus omnium eo ensus est: ex mandato Christi Domini, nota
esse tamquam illicitum iusiurandum , sed cavendum , ne quis. abutatur, atque ita periurium incidati f. Diqiligo: by Cooste
170쪽
Matthaeus ea . s. Mer. 33. eqq. 2ὶ Iacobus viri. ωρ. 5. Mera. 12. ν Ante omnia autem , inquit, fratreais mei uolite iurara, neque per terram, neque aliud quodcumque iurame . 4iam. Sit autem aerino vester. est est , non voci , ut nou sis judicio deciis datis. a) Conser , praeter ceteros . S. Augustinum Ep. 157. VP. eom. 2. col. ' sis. eo. Matiris. Venet. 1729. , et de mendac. num. 1 8. col. 435. lom. 6. Patrum interpretatio a Gratiano deseribitur ista sere qua stione l. eaus. 22. . Omnia vero complexus est Innocentius III. in ev. 26. dejurejur. Videndus etiam
Vena Moneta adueri Cathar , at Valde ea , qui contra hos haereticos illicitum Putantra jusjurandum solide , graviterque disputat lib. 5. cap. s. pGE. 462, seqq. edit. Romas 1743.
S. III. Omne juramentum, ut inquit S. Hieronymus si) ,
tres habere debet comites veritatem, judicium atque justitiam . Veritatem , ut juremur non tantum quod in se verum est, sed etiam quod sincere , atque ex intima animi nostri sententia VerΠm existimamus , praeterea non tam quale interno mentis Pr'posito retinemus, quam quale intellectusos audientes prospicimus a , ac si de re sutura agetur, quae a nobis pendet , ut juremus, quod nos sine sallaeia , firmoque animo implendi
Promissa spondeamus. Iudi iam , ut non temere , non imprum denter , non sine gravi causa Deum testemur, ne de rebus inanibus sanctissimum Dei nomen invocemus. Denique justitiam, nihil minus honestum, nihil turpe , atque indigni MFacramenti religione contineatur; nam hujusmodi promissio. Des , uti sunt detestabiles aqvd Deum . ita ipso iure solFu .
S. IV Variae olim fuerunt, et nune sunt juramenti formulas Non enim tantum iurare itelligitur qui Deum expresse . ut directo testatur, sed etiarli qui ea, tu quibus Dei nomen tacite Vocatur. Iudaei jurabant per coelum, per terram, per Hiem-εOlymam , per caput suum. Huiusmodi formulas adhibere noluerunt Christiani, tum quod Evangelio improbatae fuerines 3 , tum quod jurare per ematuras indignum sit , et idolatriae suspicionem afferre vHeatur sq. Ubi opus est , jur dum vel per Deum , vel per Christum, vel Per monu menta reparatis salutis , veluti per Evangelium , Per crucem sDissiligod by Corale