장음표시 사용
191쪽
138 GEORGII VALLA Eprium quadrifariam. In id quod si inest Heciei. non utiar que toti,ut homini geometram este:uel toti quid sed non UcIicut homini bipedem esse:uessioli er toti , sed non perapetu),ut homini canescere:uel soli in toti fem Der ut bommini risibile, qui tametsi non Amper rideat. possintia tamen semper: ideo non ridentem . sed risibilem dicimus, Crperinde proprium est,quod uniuscuiu quesuum.
. N O N uti ave toti. J Id est. non omnibus partibus. Sunt autem speciei partes indiuidua.
1 Λ Gidens autem est quod adest ex abest praeter subiecti
corruptionem,ut AK migror,pavor edere Hre..ttameniaccdens aliud quidem separatile, non separatile aliud senaraide quidem , Adere: insteparatile uero , aduna cum nasum espe, uel repandum, uti simum,a simitia . Ex bis, est uidere in praedicamentis fuci cineπ imm utationem quin A que vocum elucescere. Nam quemadmodum inu bominis conditione bunt ascendentes , Cr descendentes, Cr in obliuquum tendentes , Et cognationes: ita in praedicamentis eam quinque oces faciem custosunt, Cr Ucendentium qu em kcum tenent genera, deficendentiumue o species, - sicut oblique euntium differentiae, at mulier prorij : coagnationes porro accidentium.1 ACCIDENS automest quod adest&abest. Accidens
est praedicabile, Quod de subiecto & negatur & affirmatur, integro interi m subie cto manente. Su Tectum autem sicintellige, cui accidentia inhaereatu ut homo lubiectu est albu, A nigru, calidum, stigiduae diens, stans, accidentia. Nahaec pro tepore de homἰne & aTrmatur recte,& negantur. Est enim homo nunc albus, nuc niger nunc stigidus, nuc calidus, nuclepidus: idemq; homo alias sedet, alias stat, nec interim quicqua decedit homini quo minus maneat homo. Sic essentia animae subiectu elle scieptiaru dc uirtutu,& quae animae nunc adsint,
192쪽
adsint . nunc non adsint. Porro aptiora fiunt exempla huius praedicabilis, album, nigrum, cali Jum dedet, ita quam aTe o, nigredo, pastor,quae tria non proicantur ut accidentia, sed ut species coloris de singularibus & indiuiduis colorib'. Neque enim recte dixeris, paries est: albor, nigror, pallota sed hic color est albor, ille nigror, iste pallor: & sedere ae stare sunt sipecies ipsius situs. Valla ipsa re quae accidens est, pro uoce significativa, quae ut accidens de subiecto dicatur.
Symplices quoque voces sunt ubiectum cr praedicatum.
Subiectum de quo aliquid dicitur. Praedicatum quod dicitur de aliquo : Plato disputat, hocinum Plato 'ubie. rium,de quo dicitur,dilutat. Ita pristi, quibus accedimus potius quam iunioribus,qui praedicatum ubiectum, π corapulam partes faciMnt orationis:de qua re, ne *n boe loco nimius,deputare in praesentia detreetabo.Praedicatum igiatur aut ellientialiter dicitur de siubiecto.aut essentis adbaearendo. Si adhaerendo essenti facit accides: sin essentialiter, aut de indiuiduis dicitur Cr non speciebus, ac speciem faucit:uel de speciebus cseu formas libet, ut ciceroni placuit, appellare dicitur: aut de unica Jecie,Cr facit proprium. de uno siquidem sola risibile praedicatur: ita de uno binniabile: ac unumquodque proprium de sua specie praedicautur, aut de pluribus speciebus praedicatura Er uel in eo quod quid ni, ac facit genus: Iam dicenti, quid est homo'
respondemus animal. Cr quid animal, occurrimus, e penutia. Tum enim animal quam e bentia genus: essentia quidem animalis, animus uero hominis. Aut in eo quod q*ale quid est,er facit differentiam. Interroganti enim, quale quid est animal bomo s occurritur, rationale, que
iistrentia ether qualis, quae est elbentia animal scistitan .
193쪽
1so GEORGII VALLA Eti, occurritur animata sensibilis: distirentia siquidem Mesunt animalis. Sequuntur utpote inferiores 1pecies ipsum genus : inde disterentia,quod proprio sit uniuersalior: inde proprium, quod essentialibus magis astine sitor cogna. tum in eo quod quid est praedicatum.Post accidens, utpote sentiae adventitium praeseatum in eo quod est quale.
DIALECTICA est argumentationum artifex: argu mentario autem componitur ex propositione assum Et lorie,& connexione,id est conclutione quarum sinsulae ex simplicibus uocibus significatiuis conficiuntur.Porro uocum signifieatarum ad unum summum genus pertinentium aggreg tio artificio se praedicamentum appellatur, cuius generis aggregationes sunt decem: quae singulae summi generis sui appellatione denotantur, praedicamenta decem appellantur, Mambitu suo prae 3icabilia complectuntur. Praedicabile uero
est uox significativa communis , quae de pluribus recte dicitur. Vnde praedicabiliu aliud genus. aliud species,&c.Postremo quia haee praedicabilia constitu ut quaestio ues & propositiones, enuntiationesque, ut quarum sint partes, necessario accidat, ut hae partes alteras e altera uel affirmaudo, uel negando dicatur utra ergo Ie altera dicitur, ea in quaestione aut propositione aut enuntiatione Graece Tea Latina schola Praedicatum nominat De utra uero praedicatio haec sit, a Graecis est, suppositum siueIubiectum : ut, iustitia est uirtus : hic uirtus praerisatum, iustitia suTectum est. PRAEDIca TvM igitur. Sie ut essentiam & naturam explicet eius rei de sua dicitur, ut essentialiter, de equo, ita
hac enuntiatione, equus est animat: animasenim exprimit essentiam & materiam equi: & uirtus essentialiter dieitur de temperantia , exprimit enim essentiam & uim temperantiar:
Inde est quod quae e sientialiter de ali uiro dicuntur, ea sola uerius & propius. definitiones eius constituant: qualia sunt senus & differentia. v T Ciceroni placuit appel. Formas uolcit Cicero appellare species , partim quod usum voeabuli speeiei sua aetate nondum receptum sormidarit, partim quod genus cosusum quoddam
194쪽
quoddam est,&generalitate sua inuolutius quam ut uideri ab intellectu it tim possit. is fori liud dieituri quod conspectui sese offert , .utaui significantius dici formas eas scilicet res per quas generis natura in partes distincta ueluti oeu lis conspicienda sibiicitur. Sie essentia genus in obscuro est. & ueluti deformis , ndi insormas suas id est, species diduea tur per divisionem uideliceis Essentiarum enim alia corpus edalia pillius. Cieert in Topicis. ET facit proprium. Mirum eur Moprium quod re uera γaecidens est ex speciei natura pullulascens essentialiter, & in eo quod quid est, praedicari uelit Valla,praeter omnium ueterum quod quidem sciam sententiam. Sed siuspicor illum hue adductum, per hoc, quod proprium quarto modo dictu ita accidens sit, ut quia ex naturalibus principiis ipsius speciei
existit,& totam speciem uelut occupat, naturale rei proprietatem Pro natura ,hoc est, essentiae parte acceperit: na quod addit proprium praedicari in eo quod quid est . tam no est in uero, ut & differentia, quae citra controuersiam essentialiter praedicatur, ellen Taeque pars- tamen in eo auo squaIequid est prςdicatur. Si enim quetrat aliquis,qualis est homo recte respondes, est rationalis, idet.
1 v r Erum enimvero quoniam praedicantiu quaedam aequi-V voce praedicantur, quadam univoce,quaedam denominatiue, quia in libris Expetendorum ac fugiendorum pluπrimu id prosecuti sumus, satis erit cognitionst tenuis corax sapaucis compraebendisse. Aequiuocum igitur est, cuius
nomen solum commune: praeter nomen uero, esseritis ratis -- ω alia: ut baec vox canis, terrestris est Cr marini coclem ia. stis. Praeter nomea autem ratio essentiae cuiuslibet borum
propria ae siua est: aliam siquidem sciscitantibu/ terrestris,
aliam marini, aliam coelestis reddemus definitionem. Vni- ἱμ νυμα. voea porro, quorum nomen commune, Cr praeter nomen
ruisi et entiae eadem, ut animal er homo ex equus, quiu. bus
195쪽
Tya GEORGII VALLA Abus praeter nomen ratio essentia eadem, essentia siquidem ωθώm x. animata sensilis tam Mino qum equin . Denominatiuast porr),quae ab alio casu disjrrunt, praet8rs nomen babents appellationem ut a grammatica grammaticin, a musica muscus is quae Cr nominis, Er rei babent communicatiorinem, dii irrentiam rei r distisentiam nominis sicut e etiam ostendit Ze utio. Quae enim fiunt ab aliquo, communicant in eo quod abeosed non unum er idem siunt: distrorunt siquidem cas, ut grammatica graimnaticus, in resim
- ωνη- tamen communicant. I stud pariter nos ne lateat,aequi
uocis e regione opponi polaonγma, rem in nominibus diffrrentibus bubetia communem,ut ensis,gladius, machaera, risse M. 1 alba.Vniuocis e regione objci heteron ma,quae disteretitiam rei er nominis babent,ut homo er albor, nam altera
t VERUM enimuero. Cum vocum, quarum naturam, lim ac proprietat em , praedica Silium ac praedicam en torum do Πrina complictitur, aliae simplici significatione linius codit onis rebus conueniant, deque iisdem praedicentur , idq;recundum traditam doctrinam,uel ut genera,vel ut species, uel ut differentiar, uel ut propria, uel ut accidentia: aliae uero multiplici significatu praeditae, diuersae naturae rebus apten
196쪽
tilr, operaepretnim fuerit &hoc distrimen non ignorari a
Dialacticis qui sibi electam quandam iudicit de ungus faciendi autoritatem suo quo dat ure uendicam. Quamobrε 'Vada noster posteaquam qua emcuno; praessitabiliu m,p rae-dr, meri Loruinu. gustum ex inbuit latrio de homonymis sy-nymmisq;.ici ea, duplici uq cum rat one dictetit . quim singillorum praepicamento um Iroditione se iuratius ingredia lux,idcli Aristotelis summi artinitas ex eplo, oui .ib hac uocunt 'diischemia p ra Teamenturum do AEn a m auspicator.
tionis uotabula in pluratiuo numero definire uo . Narricum significata necessario ad se a signa d e 1Ecbin uiui ex uotces referantur,& ex His ueluti pendeant atque hi cunnio cap a ritet sim uiuo ea in dies ligenda su isgnmcau ίgum suis signis ad s6mune aliquod nomen respicientia, no poterat aliqua sileria fieri explicatio, nisi irna , hoc: est vocum haberetur ratio. Rouae sub communiinsecim pris en en- pnmodo intelligereo ur M molbosilao, asinus, no per se, sed ad animal comun ilatiis inmis myr:r thnxiut quq pom si animalis inter se colliniat lix ae..
n. ε: finitione quoq; eia fidem notae comunis: Cusfeminen ita eo rii rea animata, sentiens gressibile, parite admitt/ si Ne ab inter species alta maius. alia minus. est animes, uΤo ni nesciitublue predi eamenti specie Jssum ouaeo. genus. q; in diu dua ad seras speetes accommodataonuiora lunt.
maticis acia ecsunt, atque ad ,atque acl eda fuerat, Jefinitiis nis iurus docvnifto , a primogeniis: qua quanquam ipsa re accidentia sint, star tam cor orici, partunanimi tamen secundum rationem uocis praedicationisu, speciei naturam habent. Subiicinuntur enim generibus quaeque λῖς . Κ 3Πndi uia uἰ s p l uri bus praedicantur, quae e t natura specierum. Deinde & illita monendum fuerat. Quanquatri primo Lenia ae deductitia ad diluersa praedicabilia pertinent, ad id inmeu praedicamentum reserit.sempere uim eius ordi
197쪽
nis praedicamentum eensendum est denominatiuum enius fuerit suum Fimogenium. Itaque cum albedo ad qualitatis ordinem pertiniat, dem quoque reserendum est albus.s bi eanes ,Πoelcere,& extera ex eodem sente derivata. s s ρ R A v τ ε μανε nomen habent appellationem. Nam 'particula haec,praeter nomen,in libris dialecticorum ex uitio tis Aristotelis interpretatione irrepsit. Etenim quod Aristo A 'teles habet ,- --l , id est, eundum nome, siue ad imutationem nominis, ipsi reddiderunt Praeter nomen, maniseis sto certe errore , in hac defensione, eum denis minat;ua Ea-abeant appςllationem tuam non Praeter, sedjuxta primogenium nomen a quo deducuntur
izNTIA igitur res est subsistens er
pes, qud tenus essentia existens, alio non egens uametsi ortui ar uniturae substet: stis Eui etini primam pro ucta est: nasiolas Dem ortu caret.σ diroprie ger se existit. cuia θ; omnibut quoddam absoIutum ac seiunctum est: at reliqua praedicamenta circa esseentiarii. Nouem siquidem praedieriment a iit, σή Uunt praelectuseat, qua est estentia. corruptionem: quippe quae accide gomm nuncupaturi Magnum nanq; Cr paruuim,quod quantum est in uisuano t
R persistit , quod inerementum rediminutionem subede Aeorporis habitudinem. continentis ex parcitas, maior σminor odem man te sibiectoin homine: pueri siquidem ad uirilemo rem excrescimin, in xadems essentia peramomin Pantitate disterentes. Itidem nunc album, nune nigrum Γm eernitur qxalitate distinctum, ubi eadem essentia. Et qui minc amicus, mox inimicus, distret in eo
, is, quod Ad aliquid,cu tamen essentia non mutetur. Et nune
π Aidem Plaerariae, nunc uero Genua , quod Vbi estpro
198쪽
DissE ENDI. R ATIO. eamenti,nee aueram admittit essentiam Preterit nun a. idem manet quos erat subiectum , iss est Quando. χή Δ.modo Itit, moto sedet, quod est composit- ese. Et ar, ἰ πη σε malum est, ex inerme, quos est Habere. Gest aut steri η- idem manens esentia neutiquam immutata, His p dieamentum Facere. Et secatur quis aut eatitur immutata essentis Us Pati. Decem uer nec plura fiunt prae amen et
ea, id quod ex quindam certum est distributio te, que est huiusimos: Ens aut insibis et L aut non est in si biecto: quod in rubiecto non est, facit essentiam: quosis siubiecto, 'aut perfle in 'icitur,cut non perfle: quod non ersie, furiti Ad aliquidissecta Duidem fiunt, quae adusiqvid Pideo non perse 'ectantur alium referunt. Filius 'enta pat
eo diluit mali qua ex praedicamenta ex horum mi. Ilione gignuntur. Essentia nanque eum quanto mista vcl. in loco 'ectatur, er Ubi praedicamentum ficis, vel in. tempore, er Quando efestaeum qualit*te mista uel a. ctionem habet, His pacere: vel pasonem. Crest Pati. cum eo autem quod est Ad aliquid conueniens, vel in alio ponitur, Cr compositum esse dicitur: uel ei decommoda
tur atque alijeitur alterum,ests Habere stem circumire hnidis er fucis baberrieompraebendit enim tunica corpinrer virtutes, er vitia animam. Rursus quemadmodum esssentie,ita er quantitati nihil est eontrarium, ob boe inviacem communicantia fiunt proxima. Qualitas anteit quod
est ad aliquid i quoniam quale per siesse est: Ad aliquid ψι intem affectum, ac in relatione positum est.. Reliquais Abstruuntur. ubi nunque praecedit Mando: quod: ' n a Deus
199쪽
locus immobilis,tempus uero mobile'. atqui quies motum 'praecedit, π principium ortum ipsum, immobilitas mo' tum. Facere antecedit pati, quoniam facere quam pati no
bilivi e l. compositu esse praecedit habere,quod poni quam circurnyom simplicius.
- αἰ ON I A M breuius praedicamentorii naturas ac pro prietate postrinxit, quam ut praeceptio Obscuritate nQn l -atiorqt obnimum breuitatem iiu quod supra no semel dicta. uimus dialecticas uoces significati uas, ut sunt significativae, pertractadas fulcipit. atque adeo signa sine rerii, quarum si- sna sunt, naturis proprietatibusque cognitis dignosci non posIunt .quod signorum cognitio ex terri qua S illa reserant, ..cognitione pendeat, opera pretium se facturu putauit Vall
si cle esse miridi q. reliquorum praedicamentorti rebus, qua tenus res sunt, in hoc se ueti capite accuratius perscriberet, i& singulorum praedicamelorum proprietates , quibus interisti disserunt, ex ipsis rerum dis minibus mutuaretur. Nam rerum distrinunibus recte perceptis , facile est eadem illa&la uocibus , quae rerum sunt signa, animaduertere & sequi. CON i IN E N T I A & parcitas. Ex causa probat quantitatem, eodem essentiae iubiecto manente , non eandem manere, sed augescere crescereq; pro continentia corporis . uiui, put parcitate iunc maiori, nunc minori Neque ita accipienda sunt uerbAVallae, quasi continentiam & parcitatem quantit at s exempla ponat, 'ed qui has ceu causas proponat quantitatis maioris aut minoris. Quanto enim continentius uixerit aliquis, tanto minarem corporis molem facit: alioqui continentia& parcitas in uirtutum genere sunt, uirtus autem ad qualitatem pertinet. v o D porro per se,) Ε ssentiae, quatenus essentia est, proprium non est in parteis distrahi posse, id ei dividi: alioqui& spiritus & Deus . quae essentiae sunt, ipsi partitioni essent
obnoxii. At neque spiritus, neque deus partibilis est. Unde sequitur ea tantum distrahi polle quae quata sunt, hoc est,quet subiiciuntur longitudini, latitudini , ac prosunditati. quaeque
numero sunt multa , qualia sunt corpora rerum naturalium . .
oculis ac sensibus exposita. Omnis ergo partiendi facultas quantitati dςbetur.
200쪽
E T constituit 'vale. Quanquam enim qualitas. ut albor in pariete, diuidi poste uidetur, tame ipsa diuisioni suis,& facultas quantitatis quae inest parieti, ingenio proprie debetutinisti enim paries longus, latus,& profundus esset, non: haberes quod dishybristi, et a. , , , d . r. sin inio in keo tu .)Locur enim est ecies quarii. Locutitatis.Definit nanque Aristoteles locum esse luperficiem eorporis continent js. Sit: a illae superficies loerientiaulum .aeris superficie kliati diri auium uelocium. Ergo se rerum I Ptitudinem, qu a mntinentur essentiae, id est, itingu ur, --. biunt quel faeni deces una cuiri essentiis . quae ambiunt*r,
v M eo autem J Sensus est horum obscurissimoru ue borum, si colungas essentiam cum his tebus vi rum omnisinatura est ad aliud referri, qualia sunt locus , uestimentu es, parsito tum. Tum hoc autem sic sit, ut certum situm habeati essentia, unde existit eategotia generum ac specieru situs,ste sunt sedere, stare,incumbere: dextrorsum, sinistrorsum, ad O Iientem & occidente, stupinu elle, & similia situs discrimina: aut ut ipsi essentiae aliquid tale certo modo circumponitur, quales uestitus,armatura, unde est categoria uocu ad habitu Pertinentium, quae a genere suo summo habitus appellatur. E T uirtutes&uitia.) suspicor hane clausulam a sciolo quopiam,qui categoriae uim huius non intellexerit,primum adscripta in , pol vibrariorum uicio in contextum irrepsisse. Neque enim uel uirtutum, uel uitiorum uocabula ad hac ca- te Foriam pertinent . sed ad qualitatem sunt referenda, ut supra in Quinque vocum tractatu, posteaquam rationem numeri. Quinque uocu reddiderat, subiecit & causam, propter quam ordine illo Quinque vocum doctrina digessivet. Ita hic quoque post re diram causam numeri decem praedica 'mentorum, addit cur hoc ordine, ueteres ipse imitatus, Categotiaram tractationem instituerit. l. λ