장음표시 사용
172쪽
Sed ista romanas, vel non absimiles hiemes citro munimenta de- findunt . Exterae plagae seviora strigora operosiore machina propulsentur. Quare Sal odium, suo sub alpino Atlante frigidissimo aestuantis Africae hortis aureis illustre , numerosa citreta , proceris arboribus pulchre silvosa ,& praegrandibus pomis foecunda , maioris operae libbernaculis ita includit. Positioncm deligit ab aquilone auersam, pronamque austro,& quam proximam Benaco: quia sertilis e lacu tepor inhalatur. In aquilonio latere parietem excitat altum fere palmis quadraginta: palmorum vero triginta interuacante area, meridianis obiectum partibus parietem alium denos in palmos demissius attollit. Super hoc lateritias pilas, non ita crassas, aenis itidem palmis interuallatas extruit: supra quas tigna, septentrionali a pariete porrecta , proclinat . In ipsa postmodum area binos citrorum ordianes pangit. Ineunte hieme transuersis assibus , supra tigna gradatim tegularum ritu ad evergendos imbres dispositis, tectum perficit . Pilarum interualla senestris ligneis emunite easque noctu ac diebus perfrigidis occlusas, tepidioribus apertas habet. Nonnullas prata terea scutellas aliaue consimilia vasa opplet aqua, & in citreto spa sim, tanquam indices, nocturno tempore statuit. Ea si frigore inualescente glaciauerit: grandibus lignis, citra flammam ignitis, locum vaporat . Subij ciendum hic habeo prudens cultoris salodien sis effatum. Laxiora , inquit ille, nostrate in agro citreta periculoso fiunt, quia commode protegi non possunt. Quare qui citros complures alere velit, eadem ab aquilone in austrum custodita latitudine , hortense spatium ab ortu longius porrigat in oo casum. Verun- tamen si satis tepeat locus, licebit ab aqvilonijs partibus in austrinas
multorum capax ordinum laxare popiarium e simulque oportebit in utrunque caeli verticem bipartito tectum sic proclinare, ut septentrionem versus incumbat solido caecoque parieti i ad meridiem vero pilis, quemadmodum diximus , assurgentibus interstincto & senes raro . Hactenus cultor ille . In caetera Gallia Cisalpina, diuturnis
qua nivibus qua gelicidires nimium algente, citreta rarissima. In Ipla urbe Genua, ab impendente Apennino inclementiui affata, sub intentis velis obiectisque tegetibus citrus rara . Sed in eius Ora maritima , ad orientem sita, cui vulgare nomen ab oppido Sancti Remi, spatio de citriorum siluae una per hiemem tepentis caeli tegete protegunsur . Quanquam ea quoque felix positio eiusmodi subdiales arbores tueri satis non potest, quin aquilonijs afflatibus, ac praeseditim caeciae glaciali spiritu perurantur, si post madorem pluuium inspirentur. Quare ( quod intra annos sexaginta quater factum a prouectae iam aetatis de peritiae Genuensi viro accepi) succidente ferro ijs illic succurritur, ut regerminent . Reliquae pariter Italiae tractus a
173쪽
Fundano ad extremum usque Rheginum agrum , felicibus Hesperidum siluis inclutus, quod in meridiem deuexior benigniore naturae halitu se uetur, arris hiberna somenta non adhibet aut requirit. Ob eandem casi temperiem Sicilia, Melita, Corcyra, Creta, complu-
re que insulae, pomis aureis fortunatae, necnon pronior ad austrum mundus, ut Hispania, Astica, India, sponte in poma emicantis auri orie praediuites, nullis arcenda tegetum propugnaculis, nempe repida planeque verna hieme beantur . Postrema iam superest cura , ut citrum, nostratibus in hortis parietes plerunque conuestientenia,
operiamus. Id etiam operis formae essici multiplici potest, aliquid
semper inuentis sagaciter addente ingenio vel adimente. Satis ego habebo duplicem triplicemue, vulgo usurpatam, eius transigendi rationem tradere . Aut enim perticae seu tigilla , ab imo pariete nonnihil summota, defiguntur in terram, & ad eundem parietem supra topiariam viriditatem inclinata, infixis clauis, aut assixis tranc uersis asseribus illigantur: ac superiniectae deinde tegetes adnectuntur, cubitali spatio a solo sublimes, ut sit qua citrius interspiret. Aut certe quinque palmorum paxillis modice deuexis, & in parietem vehementer actis, nec non furcis arrectarijs ac transuersarijs longurijssalice nexis, decliue tectum contignatur: impositisque postmodun de colligatis tegetibus absoluitur: aliae denique ad furcarum crura tegetes alligantur, eadem intercapedine in imo relicta . Quanquam
ab aquilonibus auerso loco si displiceat ambulacra statutis furcis angustare, sat suerit ipsis muralibus clauis illigatas tegetes in bicubitales paxillos parieti obnixos acclinare , ac de more vincire: totumq, tectum quinos in palmos senosue proij cere . Sub ijsdem iunceis tugurijs, dummodo in austrum conuersis, Medicae arbores non parietariae tantum, sed in vasis etiam depositae nostrorum diuturno experimento colonorum percommode hibernant: ut sumptuose celi rum munimenta non magnopere desiderent. Caeterum si fuerit arbor in fictili grandiore, quod aegre propter amplitudinem transferri, de angustiore muralium tegetum te dio satis protegi nequeat: eari, praestiterit iunceo pileo supradicto, tanquam depactam spatioso Imsolo arborem, seorsum operire. Hic suburbana Marcelli Cardinalis Lantis villa perelegans, ex aureo Ianiculi monte spectatrici de miratrici Romae desuper impendens, amoenissimam topiariae citri scenam aperit, densa soliorum smaragdo & frequenti pomorum auro coruscam. Vbi enim aurea poma decentius & liberalius, quam irL.
Aureo monte, prouenirent ut romanorum collium pulcherrimus recenti fructu, quam veteri nomine , praeclarius aurescat. Eadem
vero citrea seena ipso etiam tegetum hiberno sipario decoratur. Et paries quidem, qui faberrimis aedibus arridentes hortos longo munit excutiu ,
174쪽
excursu, commissas sibi citros, diffusis late brachijs haerentes, nomamplexantis modo nutritoris sicco fulcit obsequio, sed mire prodigus lactantis partes nutricis exequitur. Etenim crebros in fonticulos colliquescens, multiplex uber immulget: aggestique soli bipalmem puluinum mollius innixuris substernit: lac denique sontanum, canali marmoreo riuatim deducente, partitur. Hiemale autem parieti tectum sic adiungitur. Tigilla vicenos palmos alta, quindenis inui cem interuallata, intercedente viginti palmorum ambulatione, ipsi parieti aduersa consurgunt. Ab his transtra in parietem porrecta immittuntur. Transtris insistunt assixi canterij , quorum capita aequo incisu commissa & fibulata decussantur ad columen excipiendum , quod supra ipsa transtra denos in palmos attollitur. Impositicanterijs transuersi asseres contignationem utrinque deuexana perteXunt . Iunceae demum tegetes rite superpositae adnexaeque tectum
perficiunt, bicubitali proiectura utroque ab latere in subgrundia prominens. Sub hoc tecto non modo citrus muro applicita, sed in fictilibus etiam posita, & suffulcientibus aequalia per interualla basibus sublimis, tuto hiemat . Sublatis redeunte vere tegetibus, lignorum fabrilis textura relinquitur, multas per hiemes non sine laboriose structurae compendio usui sutura.
178쪽
Aliud utiliter imitabile in praedictis Caroli Emmanuelis Cardinalis Pij
florentibus viretis tecti genus, ex assibus coagmentatum & bene picatum, muralem citrum munit ornatque: quippe ab ipso circundato pariete, cui cardine multiplici adi ungi tur, supra contiguam ambulationem , supraq; mali aurei consimiles arbores, perpetua serie altero ex latere ambulationis assitas, leniter proclinatum, ac propter stillicidia proiectium, arrectarijs tigillis sustinetur. Praeter enumerara contra frigoris noxam vasorum receptacula, tegetum obiectacula , de foculorum vaporaria, laetaminis quoque somenta eo more, ' quem alio praescripsi loco, admouebuntur. Caeterum aduersus hiemes solito gelidiores conducet paleis in palmi semissem dense circundatis truncum induere: ne siccum frigus librum hiulcans penetrabili no-Xa materiem adurat, neu ventosus imber ipsi trunco assu sus perniciose conglaciet. Iuuari quoque citreum credunt h Graeci nostrique
scriptores nonnulli, si cultor septentrionis rigorem vel excitati parietis aut maceriae ' (ut supra scripsi) vel assitae cupressus de lauri, perpetua coma virentium propulset obiectii: si vivam apponat calcem : si proxime serat cucurbitas: si earum solijs truncum Octobrimense praetuetet: si earundem aut cucumerum combustis e vitibus collectiam cinerem aspergat. Aiunt enim id genus olus Vi quadan
innata frigori obsistere, & arcana cognatione consensuque naturae, quam sympathiam vocant, malis citreis fauere. Vbi regelata hiems o apri- defluxerit, ac veris egelidi tempus genitale tenerioris citri nouella , tuenda germina caeperit impellere : tempestiue vasa e cellarum latebris imhortorum aprica proserentur. Haec autem solet incidere tempestiuitas vel in mensem Martium exeuntem , vel ineutem Aprile Hoc eodem tempore citrus utraque reliqua , nempe sine murali adminiculo arborea, & ad parietem applicata , tegetibus exutae, aprica nuditate sertiliter incipient incalescere . Sed illa sit cautio , ne ante producantur ex hibernis, quam fatis ver adoleverit: propterea quod familiaris inchoanti mutabilitas recidivo frigore pro cellisque subitarijs citius expositas interimeret, vel affligeret. Quare nostra cultor aetate diligentissimus prudenter asseruit, romano consimilique sub caelo sero esse in opertum reuocanda Medicarum
arbuscularum vasa, seroque in apertum promouenda . Caeterutata Aestiuo ca- quia nimios non algores modo, verum etiam calores formidat ci- 'A' ' '
trus: hisce commoda temperandis d iam praescripta irrigatio adhibebitur . Quin etiam proderit (quod maxime Tropaea de Salodium usurpant circumiectam citro humum menstruis per aestatem fio
sionibus iterare, sic tamen ne radices laedantur . Etenim ijs de uber terrae delibantes herbulae voluntariae , radicitus conuulsae obrutaeque , vertuntur in fimum: de eiusdem terrae superficies minus ex-
179쪽
Gumi moris bus arborimi Medicarum a
Curi morbis notasque medicinae : Cap. X V III.
IRANDA non est humani generis imbecilli
ras , quando stirpes & robora aegrotant . En suus Medicas malos, ac citrum in primis morbus infestat, gummosa videlicet lacrima: quae, quan-cunque contigerit partem, liquida uredine arefacit, uniuersamque non raro arborem necat: si
ue quod alibilis ac genitalis humoris pars aliqua
vitiata, dum guttatim expuitur a natura, igneo contacta e Xulcerar,
arborisque perniciem eiecta trahit. Sive quod cum vitioso sincerus humor distillat, ipsiusque vis ac vita stirpis sensim dilabitur. Sive demum quia pinguioris pabuli uetitia exuberantem vividum serui dumque succum calidae habitudinis arbor exudans, suo se sudor
amburit, seque ipsam per pe nimium exhaurit. Succi affluentio ris indicium erit plus aequo luxurians ramorum soliorumque silua . Quare proderit, suffecta macriore humo, saginam subducere. Caeterum gumminanti citro diuturna utiliter consuetudo sic me de tur . saeuam gummae stillam, crudelemque lacrimam, non cito are sicentem, ut est in prouerbio , sed paulatim arefacientem, cultro di ligenter abradit: deinde resinatae cerae illi tu exitialem scatebram obstruit, & nocenter lippum oculum salubriter caecat . Sunt, qui cerae loco argillam,utpote utiliter frigerantem, adhibent, aqua mollitam, inductoque lentore ceream . Sed hoc alij a illaceum tectorium minus utile coloni existimant : quippe facile siccescens dehiscit ita rimulas, lacrimato liquori peruias. Quoniam autem nimio qua frigore, qua calore hiulcus & rimosus arboreus liber sic delacrimat: hibernis aestiuisque remedijs, quae modo tradidi, hoc a morbo malum citream abstinebis. At dicet aliquis: si vitiosum noxiumquosuccum, & veluti sanguinem naturae instinctu citrus egerit: cur eun dem crumitor cerae argissaeue obice remoretur, & in arboris viscera refundat Id equidem propterea fieri reor,quod una cum vitiato succus integer damnose e siluit : at contra incluso in arbore vivoque calore vitium ipsum sensim excoquitur & vanescit. Est, qui praeterea la
crimantis citri radicem modice dissindit, de lapillum indit in rim
ut inde vel noxium vel nimium, qui radicibus concipitur, humorem eliciat, priusquam in corpus reliquum diffundatur. verum ista compluribus non placet violentior medicina cultoribus: quod
180쪽
t ut audio)licet priore anno reualescat arbor, attamen exiguo post aut intprit aut macescit. Ad maciem vero palloremque citri nulla , Citro rei tantum posse creditur, quantum canis cadauer iuxta radices O u me- obrutum, conciliandae quoque, ' ut supra docuimus, tacunditati As '' medicatissimum. Si quando citrus frigore immodico per aesta exa- A stiruerit, ne statim seca, nec animum deiponde: sed calcem asperge , di aquam irriga. Nam summi facile stipitis aut ima: radicis laeto germinatu prope exanimata reuiuiscet. Tanta nimirum est: arboris huius vivacitas, ut ab ipsa ducat opes animamque morte, nedum a ferro & vulnere: natisque repente folijs re pubescat. Quod si mitiore prouocata remedio viriditas non respondeat: emortuas aritudine partea, ne mors proserpat, ferro preseca. Vbi senio deiecta citrus Senio dese- putatione renouellari exigit, palmari supra terram spatio men Martio reciditur. Iam vero mus & formica , geminae citri pestes ex, terminandae, meritisque perdendae supplicijs. Et sagacissimae qui- Re 'edia ad dem naris sormica citri florem procul odoratur: oc sedulo repta tu et inuadens , circunsus a folia mediique pomi tenerum rudimentum morsu creberrimo succidit: credo, ut arboris Medicae medicatum .ssorem depascens languenti stomacho medeatur . Minutum hoc deformicinum Harpyarum genus non ijs modo, quae mea recens Flora pCescripsit, verum etiam non absimilibus his, quae mea itidem recentior adhibet Pomona , remedijs arcebis profligabisque. Etenimaduersus adrepentes e solo formicas imum arboris truncum aggestocinere mari naue arena vallat: aut intorti gossypij suniculo incingit, qui grauillimi odoris oleo, cui nomen est a saxo, madeat: aut certe cum has, tum e patiete commeantes in contiguam citrum ad mellis vasculum , aliamve ipsis expetitam esculentam illecebram auocat, lentoque dolo conficit uniuersas. Caetero mures , h in ipsis olim so- AduersusumlS aurariOS Iures, In aureis pomis vescum aurum Iacallus aut drusq,
deuorantes, ad unum omnes implacabiliter interficies. Praeter ea supplicia, quae caeteroqui mitissimam eorum natio florum congessit,
geminum illud vexata haec poma suppeditant: alterum vulso usurpatum, ut super exp*rrecta pensilique tabula scutellam statuas, quae ferreo ligneo ue stylo traiecta, fallaciterque suspensa suppositam ad
escam aliactat: aureique furti reum subito caduca deprehendat. Alterum , ut suberis corticem in frusta concisium, frictumque in adipe ratit in oleo, in quo fuerint frixi pisces, infestis locis exponas. Fiet enim, ut spongiosae buccellae, concoqui egerique contumaceS, visceribus obstructis murinam animam praecludant simul, & excludant. Adeo medica vis inest subeti, ut inexplebilem auri sacram famem extinguat. Audaces nonnunquam in solia erucam , in po- Aduersasma limacem nocturnis & antelucanis temporibus vestigabis: vique m. generis